MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Giáo dục mầm non (GDMN) là cấp học đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân, đặt nền móng cho sự phát triển về thể chất, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mỹ cho trẻ em. Những kỹ năng mà trẻ được tiếp thu qua chương trình chăm sóc GDMN sẽ là nền tảng cho việc học tập và thành công sau này của trẻ. Phát triển ngôn ngữ cho trẻ là một trong những mục tiêu quan trọng nhất của GDMN.
Ngôn ngữ là công cụ để trẻ giao tiếp, học tập và vui chơi. Ngôn ngữ giữ vai trò quyết định sự phát triển của tâm lý trẻ em. Bên cạnh đó ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện bao gồm sự phát triển về đạo đức, tư duy, nhận thức và các chuẩn mực hành vi văn hoá. Nhà giáo dục học nổi tiếng K.D Usinsky đã từng nói rằng: Từ là một đơn vị ngôn ngữ không thể thiếu trong tạo lập lời nói để giao tiếp của trẻ.
Rằng, tất cả mọi hiểu biết đều bắt đầu từ ngôn ngữ, thông qua ngôn ngữ và trở lại với ngôn ngữ và tiếng mẹ đẻ là cơ sở của mọi sự phát triển trí tuệ và là kho tàng mọi tri thức. Bởi vậy, giáo dục phát triển ngôn ngữ cho trẻ là vô cùng cần thiết và phải bắt đầu ngay từ rất sớm từ tuổi mầm non (0 – 6 tuổi) đặc biệt là từ 2 – 5 tuổi, lứa tuổi này ngôn ngữ trẻ có điều kiện phát triển cực kỳ nhanh về tất cả các mặt: ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp mà không giai đoạn nào có thể sánh bằng. Nếu giáo dục bỏ qua giai đoạn phát cảm trong ngôn ngữ này sẽ là thiệt thòi lớn cho sự phát triển của đứa trẻ, trẻ sẽ khó theo kịp sự phát triển của các bạn cùng lứa tuổi. Nhà giáo dục nổi tiếng người Nga E.Tikheeva cho rằng, phát triển ngôn ngữ cho trẻ là khâu chủ yếu của hoạt động trong trường mẫu giáo, là tiền đề cho mọi sự thành công khác.
Ngôn ngữ chính là phương tiện quan trọng để phát triển trí tuệ, giúp cho việc tiếp thu kiến thức học tập tốt ở các cấp học sau này. Hình thành và phát triển các kỹ năng nghe, nói, đọc , viết là rất quan trọng. Đó là nền tảng để hiểu về thế giới chữ viết và tiếp nhận nhiều tri thức mới. Thông qua các hoạt động sinh hoạt, học tập, lao động, qua các buổi tham quan, dạo chơi v.
cần kích thích trẻ sử dụng tiếng Việt một cách thành 1 thạo, mở rộng vốn từ về thế giới xung quanh cho trẻ, tập cho trẻ diễn đạt những gì muốn nói một cách rõ ràng, không nói ngọng, nói lắp. Phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ chính là một sự chuẩn bị quan trọng nhất, là một nền tảng giúp trẻ vững vàng bước vào lớp 1. Với những nội dung gần gũi với trẻ như: nghe kể chuyện, đọc thơ, đồng dao, ca dao, tục ngữ, câu đố, xem tranh ảnh, sách truyện, làm quen với việc đọc và viết v. Trên thực tế, Chương trình GDMN và Bộ chuẩn phát triển trẻ 5 tuổi đã chỉ rõ các nội dung, chỉ số và kết quả mong đợi cần đạt trong lĩnh vực giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi.
Song, đa số các giáo viên chưa biết tận dụng các cơ hội trong ngày để lồng ghép giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ, chưa biết chọn nội dung giáo dục phù hợp với độ tuổi của trẻ. Bên cạnh đó, hiện nay, các gia đình thường chú trọng đến việc học kiến thức của trẻ mà không chú ý đến việc giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ, mặt khác trước đây khi smartphone chưa phổ biến, ngoài giờ làm việc hầu hết thời gian của các bậc phụ huynh đều dành cho việc chăm con. Thế nhưng cuộc sống hiện đại dường như đã khiến những ông bố, bà mẹ bị xao nhãng quá nhiều bởi smartphone và những ứng dụng giải trí của nó. Họ tập trung vào công việc, chăm chú vào trang cá nhân Facebook, chụp ảnh check in trên Instagram v.
Và có lẽ chính họ cũng không hề nghĩ rằng chuyện ấy sẽ ảnh hưởng thế nào đến thời gian chăm con của mình, khiến bản thân xao nhãng, không trò chuyện , giao tiếp với con v. dẫn đến việc vốn từ của trẻ bị hạn chế, cũng như trẻ không biết cách diễn đạt mong muốn của bản thân mình bằng lời nói, không biết cách sắp xếp trật tự các câu sao cho đúng ngữ pháp Tiếng Việt, trẻ nói chuyện không lễ phép, không biết “dạ”, “thưa”, không biết điều chỉnh lời nói phù hợp với hoàn cảnh giao tiếp v. Dĩ An là một Thành phố của tỉnh Bình Dương, là một trong những nơi tập trung nhiều khu chế xuất, khu công nghiệp vì vậy thu hút một lượng lớn dân nhập cư. Số trường mầm non trên địa bàn gồm có 10 trường mầm non công lập, 74 trường mầm non ngoài công lập, 146 nhóm trẻ.
Đa số các nhóm lớp đều vượt số cháu theo quy định, nhưng vẫn không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu gửi con của cha mẹ học sinh. Sĩ số lớp khá đông ( từ 40 – 45 trẻ/lớp), có trường vượt hơn ngưỡng 45 trẻ/lớp. Câu hỏi đặt ra là: 2 Vậy chất lượng GDMN ở đây như thế nào? Thực trạng giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ ra sao? Bản thân được đào tạo chuyên ngành GDMN, đã tham gia công tác giảng dạy từ năm 2007 và hiện nay đang là giáo viên dạy lớp 5 – 6 tuổi, vì vậy tôi xin chọn đề tài “ Giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi tại trường mầm non tư thục thành phố Dĩ An, Bình Dương” làm luận văn tốt nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu Tìm hiểu thực trạng giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi tại một số trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Dĩ An, Bình Dương.
Đề xuất các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ tại các trường MNTT thành phố Dĩ An, Bình Dương. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu cơ sở lý luận về giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi - Khảo sát thực trạng giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi tại một số trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Dĩ An, Bình Dương. - Đề xuất biện pháp nâng cao hiệu quả Giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi tại một số trường mầm non tư thục thành phố Dĩ An, Bình Dương. Đối tượng và khách thể nghiên cứu 4.
Đối tượng nghiên cứu Giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi. Khách thể nghiên cứu Hoạt động giáo dục trẻ 5 – 6 tuổi tại một số trường mầm non tư thục trên địa bàn thành phố Dĩ An, Bình Dương. Giả thuyết nghiên cứu - Ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ 5 – 6 tuổi tại một số trường mầm non tư thục chưa đạt so với bộ tiêu chí. 3 - Nội dung, con đường, phương pháp, hình thức, giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi tại các trường MNTT thành phố Dĩ An, Bình Dương chưa được GV thực hiện đầy đủ.
- Giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ từ 5 – 6 tuổi chưa được nhà trường quan tâm đúng mức. Phạm vi nghiên cứu - Đề tài thuộc loại nghiên cứu mô tả. - Giáo dục là một quá trình dài lâu, vì vậy Giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cũng là một quá trình thường xuyên liên tục, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa gia đình và nhà trường. Trong điều kiện về thời gian nên đề tài chỉ tập trung nghiên cứu giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp trong nhà trường.
- Đề tài sẽ tiến hành tìm hiểu thực trạng giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ từ 5 – 6 tuổi tại 3 trường mầm non tư thục thành phố Dĩ An, Bình Dương, cụ thể: Trường mầm non tư thục Tuổi Tiên, trường mầm non tư thục Ánh Cầu Vồng và trường mầm non tư thục Bé Yêu. Phương pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu lí luận - Thông qua các nguồn tài liệu như: các công trình nghiên cứu liên quan đã được công bố, sách, báo, tạp chí khoa học, các văn bản pháp quy v. để phân tích, tổng hợp nghiên cứu vấn đề và xác định cơ sở lý luận cho đề tài.
- Các thông tư, văn kiện, chương trình giáo dục mầm non. - Phương pháp này được sử dụng suốt quá trình thực hiện đề tài. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Đề tài sẽ sử dụng 4 phương pháp để nghiên cứu thực tiễn. Trong đó phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi được sử dụng như là một phương pháp nghiên cứu chính.
Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi 4 - Xây dựng bảng hỏi dành cho CBQL và giáo viên dạy lớp 5 – 6 tuổi để tìm hiểu mức độ phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ và thực trạng giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi. Phương pháp quan sát Mục đích của phương pháp này là nhằm thu thập thông tin thực tế từ các hoạt động và kỹ năng của trẻ để đáp ứng mục tiêu nghiên cứu đề tài. - Quan sát những biểu hiện về phát triển ngôn ngữ và giao tiếp của trẻ trong các hoạt động tại trường. - Quan sát các hoạt động của giáo viên giáo dục trẻ trong các hoạt động vui chơi trong lớp và ngoài trời, hoạt động học, ăn, ngủ, vệ sinh cá nhân tại trường mầm non.
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động - Tìm hiểu sự chỉ đạo của nhà trường về giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ thông qua kế hoạch năm học, kế hoạch tháng, biên bản triển khai, sơ kết, tổng kết năm học, biên bản họp hội đồng, chuyên môn, dự giờ v. của ban giám hiệu. - Tìm hiểu kế hoạch tuần, ngày, và giáo án của giáo viên. Phương pháp trò chuyện - Trong phương pháp này người nghiên cứu trò chuyện với cán bộ quản lí và giáo viên để tìm hiểu nhận thức của họ về Giáo dục phát triển ngôn ngữ và giao tiếp cho trẻ 5 – 6 tuổi.
- Trò chuyện với giáo viên của những trẻ có sự phát triển ngôn ngữ và giao tiếp kém để tìm hiểu những nguyên nhân và các yếu tố ảnh hưởng.