mở đầu của một chu trình NSNN. Những khoản chi thường xuyên một khi đã được ghi vào dự toán chi và đã được cơ quan quyền lực Nhà nước xét duyệt được coi là chỉ tiêu pháp lệnh. Xét trên giác độ quản lý, số chi thường xuyên đã được ghi trong dự toán thể hiện sự cam kết của cơ quan chức năng quản lý tài chính Nhà nước với các đơn vị thụ hưởng NSNN. Từ đó nảy sinh nguyên tắc quản lý chi thường xuyên theo dự toán.
Nguyên tắc tiết kiệm hiệu quả: Tiết kiệm, hiệu quả là một trong những nguyên tắc quan trọng hàng đầu của quản lý kinh tế, tài chính, bởi lẽ nguồn lực thì luôn có giới hạn nhưng nhu cầu thì không có giới hạn. Do vậy, trong quá trình phân bổ và sử dụng nguồn lực khan hiếm đó luôn phải tính toán sao cho chi phí ít nhất nhưng phải đạt hiệu quả một cách tốt nhất. Mặt khác, do đặc thù của hoạt động NSNN diễn ra trên phạm vi rộng, đa dạng và phức tạp. Nhu cầu chi từ NSNN luôn gia tăng với tốc độ nhanh trong khi khả năng huy động nguồn thu có hạn.
Nên càng phải tôn trọng nguyên tắc tiết kiệm, hiệu quả trong quản lý chi thường xuyên của NSNN. Nguyên tắc chi trực tiếp qua KBNN: Một trong những chức năng quan trọng của KBNN là quản lý quỹ NSNN. Vì vậy, KBNN vừa có quyền, vừa có trách nhiệm phải kiểm soát chặt chẽ mọi khoản chi NSNN, đặc biệt là các khoản chi thường xuyên của NSNN. Để tăng cường vai trò của KBNN trong kiểm soát chi thường xuyên của NSNN, hiện nay ở nước ta đã và đang thực hiện chi trực tiếp qua KBNN như là một nguyên tắc trong quản lý chi này.
Để thực hiện được nguyên tắc chi trực tiếp qua KBNN cần phải giải quyết tốt một số vấn đề sau: - Thứ nhất, tất cả các khoản chi NSNN phải được kiểm tra, kiểm soát trước, trong và sau khi cấp phát, thanh toán. Các khoản chi phải có trong dự 7 toán NSNN được duyệt, đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cấp có thẩm quyền quy định và phải được thủ trưởng đơn vị sử dụng kinh phí NSNN hoặc người được ủy quyền quyết định chi. - Thứ hai, tất cả các cơ quan, đơn vị, các chủ dự án,… sử dụng kinh phí NSNN (gọi chung là đơn vị sử dụng NSNN) phải mở tài khoản tại Kho bạc Nhà nước; chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan tài chính, KBNN trong quá trình lập dự toán, phân bổ dự toán, cấp phát, thanh toán, hạch toán kế toán và quyết toán NSNN. - Thứ ba, Bộ Tài chính, Sở tài chính tỉnh, Thành phố trực thuộc Trung ương, Phòng tài chính kế hoạch quận, huyện, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là cơ quan tài chính) có trách nhiệm thẩm định dự toán và thông báo dự toán đã được thẩm tra cho các đơn vị thụ hưởng kinh phí ngân sách; kiểm tra việc sử dụng kinh phí, xét duyệt quyết toán chi của các đơn vị và tổng hợp quyết toán chi NSNN.
- Thứ tư, KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng từ, điều kiện chi và thực hiện cấp phát, thanh toán kịp thời các khoản chi NSNN theo đúng quy định; tham gia với các cơ quan tài chính, cơ quan QLNN có thẩm quyền trong việc kiểm tra tình hình sử dụng NSNN và xác định số thực chi NSNN. KBNN có quyền tạm đình chỉ, từ chối thanh toán, chi trả và thông báo cho các đơn vị sử dụng NSNN biết, đồng thời gửi cho cơ quan tài chính đồng cấp giải quyết trong các trường hợp sau: + Chi không đúng mục đích, đối tượng theo dự toán được duyệt. + Chi không đúng chế độ, định mức chi tiêu tài chính Nhà nước. + Không đủ các điều kiện về chi theo quy định.
- Thứ năm, mọi khoản chi NSNN được hạch toán bằng đồng Việt Nam theo từng niên độ ngân sách, từ cấp ngân sách và mục lục NSNN. Các 8 khoản chi NSNN bằng ngoại tệ, hiện vật, ngày công lao động được quy đổi và hạch toán bằng đồng Việt Nam theo tỷ giá ngoại tệ, giá hiện vật, ngày công lao động do cơ quan có thẩm quyền quy định. - Thứ sáu, trong quá trình quản lý, cấp phát, quyết toán chi NSNN, các khoản chi sai phải thu hồi giảm chi. Căn cứ vào quyết định của cơ quan tài chính hoặc quyết định của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền, KBNN thực hiện việc thu hồi giảm chi NSNN.
Nội dung chi thường xuyên ngân sách Nhà nước a. Theo lĩnh vực và mục đích chi: Theo Nghị định số 163/2016/NĐ-CP ngày 21/12/2016 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật NSNN, chi thường xuyên NSNN bao gồm 13 nội dung chi theo luật định, cụ thể như sau: Quốc phòng An ninh, trật tự, an toàn xã hội Sự nghiệp giáo dục - đào tạo và dạy nghề; Sự nghiệp khoa học và công nghệ; Sự nghiệp y tế, dân số và gia đình; Sự nghiệp văn hóa thông tin; Sự nghiệp phát thanh, truyền hình thông tấn; Sự nghiệp thể dục thể thao; Sự nghiệp bảo vệ môi trường; Các hoạt động sự nghiệp kinh tế; Hoạt động của các cơ quan quản lý Nhà nước, cơ quan Đảng cộng sản Việt Nam và và các tổ chức chính trị - xã hội bao gồm: Ủy ban Mặt trận tổ quốc Việt Nam , Liên đoàn lao động Việt Nam, Đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí Minh, Hội Cựu chiến binh Việt Nam, Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam, Hội nông dân Việt Nam, hỗ trợ hoạt động cho các tổ chức chính trị xã hội - 9 nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp theo quy định của pháp luật; Chi bảo đảm xã hội, bao gồm cả chi hỗ trợ thực hiện các chính sách xã hội theo quy định của pháp luật; Các khoản chi thường xuyên khác theo quy định của pháp luật. Theo phương thức chi trả: Việc chi trả kinh phí ngân sách Nhà nước cho đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước được thực hiện theo nguyên tắc thanh toán trực tiếp từ Kho bạc Nhà nước cho người hưởng lương và người cung cấp hàng hóa, dịch vụ. Đối với các khoản chi chưa có điều kiện thực hiện việc chi trả trực tiếp, Kho bạc Nhà nước tạm ứng hoặc thanh toán cho đối tượng thụ hưởng qua đơn vị sử dụng ngân sách.
Các phương thức chi trả cụ thể như sau: Tạm ứng: tạm ứng là việc chi trả các khoản chi ngân sách Nhà nước cho đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước trong trường hợp khoản chi ngân sách Nhà nước của đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước chưa có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định do công việc chưa hoàn thành. Thanh toán trực tiếp: Thanh toán trực tiếp là phương thức chi trả ngân sách trực tiếp cho đơn vị sử dụng ngân sách Nhà nước hoặc cho người cung cấp hàng hóa dịch vụ khi công việc đã hoàn thành, có đủ các hồ sơ chứng từ thanh toán trực tiếp theo quy định và các khoản chi ngân sách đáp ứng đầy đủ các điều kiện chi ngân sách theo quy định. Tạm cấp kinh phí ngân sách: thực hiện trong trường hợp vào đầu năm ngân sách, dự toán ngân sách Nhà nước chưa được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định, Cơ quan tài chính và KBNN thực hiện tạm cấp kinh phí ngân sách Nhà nước cho các nhiệm vụ chi theo quy định. Chi ứng trước dự toán cho năm sau: thực hiện theo quy định.
Theo khoản mục các khoản chi: 10 Chi thanh toán cá nhân: là các khoản chi liên quan trực tiếp đến con người như: chi tiền lương, tiền công, phụ cấp lương, học bổng học sinh, sinh viên, tiền thưởng, phúc lợi tập thể, các khoản đóng góp, chi cho cán bộ xã thôn, bản đương chức, thu nhập tăng thêm, khoán phương tiện theo chế độ, khoán văn phòng phẩm, khoán điện thoại, khoán chi xây dựng văn bản quy phạm pháp luật, khoán công tác phí, khoán thuê phòng nghỉ, các khoản thanh toán khác cho cá nhân khác. Chi nghiệp vụ chuyên môn: là các khoản chi đảm bảo hoạt động thường xuyên của đơn vị thụ hưởng NSNN như: chi mua văn phòng phẩm, chi trả dịch vụ công cộng, chi mua hàng hoá vật tư, công cụ dụng cụ dùng trong công tác chuyên môn của từng ngành, hội nghị, chi bảo hộ lao động, trang phục, đồng phục và các khoản khác. Chi mua sắm, sửa chữa: chi mua sắm đồ dùng, trang thiết bị, phương tiện làm việc, sửa chữa lớn tài sản cố định và các khoản khác. Chi khác: là các khoản chi ngoài các khoản chi nêu trên chẳng hạn như: chi hoàn thuế giá trị gia tăng, chi xử lý tài sản được xác lập sở hữu Nhà nước, chi kỷ niệm các ngày lễ lớn, chi hỗ trợ, tiếp khách và các khoản khác.
Theo hình thức chi trả: Chi NSNN bằng hình thức rút dự toán; Đối tượng chi trả bằng hình thức rút dự toán gồm: Cơ quan hành chính Nhà nước; Đơn vị sự nghiệp công lập; Tổ chức chính trị xã hội, chính trị xã hội - nghề nghiệp, tổ chức xã hội, tổ chức xã hội - nghề nghiệp được ngân sách Nhà nước hỗ trợ kinh phí thường xuyên; Đối tượng khác theo hướng dẫn riêng của cơ quan Nhà nước có thẩm quyền. Chi NSNN bằng hình thức Lệnh chi tiền; Đối tượng chi trả theo hình thức lệnh chi tiền bao gồm: Chi cho các đơn vị, các tổ chức kinh tế, xã hội không có quan hệ thường xuyên với ngân 11 sách Nhà nước; Chi trả nợ nước ngoài; Chi cho vay của ngân sách Nhà nước; Chi kinh phí ủy quyền (đối với các khoản ủy quyền có lượng vốn nhỏ, nội dung chỉ rõ) theo quyết định của Thủ trưởng cơ quan tài chính. Chi từ tài khoản tiền gửi; Chi từ tài khoản tạm thu, tạm giữ. Điều kiện cấp phát, thanh toán các khoản chi thường xuyên NSNN a.
- Đã có trong dự toán chi thường xuyên NSNN chính thức được duyệt. + Trường hợp chưa có dự toán NSNN chính thức được duyệt, việc cấp phát thanh toán căn cứ vào kinh phí tạm cấp của cơ quan tài chính. + Trường hợp có các khoản chi đột xuất ngoài dự toán được duyệt nhưng không thể trì hoãn được như chi khắc phục hậu quả thiên tai, hỏa hoạn,… việc cấp phát, thanh toán được căn cứ vào quyết định của cấp có thẩm quyền. - Đúng chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi tiêu NSNN do Chính phủ hoặc cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quy định.