Luận văn thạc sĩ: Yếu tố ảnh hưởng đến NIM ngân hàng thương mại Việt Nam

Luận văn phân tích các yếu tố tác động đến tỷ lệ thu nhập lãi thuần NIM của các ngân hàng thương mại Việt Nam, cung cấp mô hình và giải pháp quản trị.

• Tác giả: Đặng Nguyễn Phương Linh
• Người hướng dẫn: GS. Đặng Văn Dân
• Trường học: Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
• Đề tài: Factors Affecting the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan luận văn factors affecting the net interest margin

Luận văn factors affecting the net interest margin of vietnamese commercial banks nghiên cứu toàn diện hiệu quả hoạt động của hệ thống ngân hàng thương mại Việt Nam. Đề tài tập trung phân tích biên lãi thuần trong giai đoạn 2012 đến 2023. Biên lãi thuần phản ánh mối quan hệ giữa thu nhập từ tài sản có sinh lời và chi phí vốn đầu vào. Thị trường tài chính Việt Nam đang trải qua nhiều biến động kinh tế vĩ mô. Các ngân hàng thương mại đối mặt với áp lực duy trì lợi nhuận và đảm bảo an toàn thanh khoản. Đề tài làm rõ cơ chế tác động của các nhân tố nội tại và yếu tố vĩ mô đến chỉ số sinh lời cốt lõi. Nguồn dữ liệu nghiên cứu được trích xuất từ báo cáo tài chính kiểm toán của 28 ngân hàng thương mại cổ phần. Nghiên cứu loại trừ các ngân hàng liên doanh và ngân hàng ngoại do đặc thù khác biệt về chuẩn mực kế toán. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở học thuật vững chắc cho công tác quản trị rủi ro và điều hành lãi suất tại các tổ chức tín dụng.

1.1. Khái niệm và ý nghĩa của Net Interest Margin

Biên lãi thuần là thước đo quan trọng phản ánh hiệu quả sử dụng nguồn vốn của ngân hàng. Chỉ số được tính bằng tỷ lệ phần trăm giữa thu nhập lãi thuần và tổng tài sản sinh lời bình quân. Thu nhập lãi thuần đến từ hoạt động cấp tín dụng và đầu tư chứng khoán nợ. Chi phí lãi phát sinh từ huy động tiền gửi và phát hành giấy tờ có giá. Biên lãi thuần cao cho thấy khả năng định giá cho vay tốt và chi phí vốn thấp. Ngược lại, chỉ số suy giảm phản ánh sự cạnh tranh khốc liệt hoặc chi phí đầu vào tăng cao. Quản trị tốt chỉ số giúp ngân hàng tăng cường sức mạnh tài chính. Đây là cơ sở cốt lõi để nâng cao năng lực cạnh tranh trong hệ thống.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và phạm vi dữ liệu đề tài

Đề tài hướng đến việc xác định mức độ tác động của các nhân tố vi mô và vĩ mô đến biên lãi thuần. Nghiên cứu xây dựng mô hình định lượng dựa trên bộ dữ liệu bảng bao gồm 28 ngân hàng thương mại Việt Nam. Khung thời gian phân tích kéo dài liên tục 12 năm từ 2012 đến 2023. Giai đoạn này ghi nhận nhiều chu kỳ điều chỉnh chính sách tiền tệ và tái cơ cấu ngân hàng. Nghiên cứu loại bỏ các ngân hàng có dữ liệu gián đoạn nhằm đảm bảo tính chuẩn xác. Số liệu vĩ mô về tăng trưởng kinh tế và lạm phát được thu thập trực tiếp từ cơ sở dữ liệu Ngân hàng Thế giới. Kết quả nghiên cứu tạo lập bức tranh tổng thể về hiệu quả sinh lời thực tế.

II. Phân tích factors affecting the net interest margin ngân hàng

Quá trình phân tích thực nghiệm chỉ ra nhiều nhóm nhân tố quyết định đến biên lãi thuần ngân hàng. Nhóm biến nội tại bao gồm quy mô tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, quy mô dư nợ cho vay, rủi ro tín dụng và thanh khoản. Các ngân hàng có quy mô tài sản lớn thường tận dụng được lợi thế kinh tế theo quy mô. Tuy nhiên, quy mô quá lớn có thể làm phát sinh chi phí quản lý quan liêu. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu cao giúp ngân hàng giảm chi phí huy động vốn nhờ mức độ tín nhiệm cao. Ngược lại, rủi ro tín dụng gia tăng buộc các ngân hàng phải tăng trích lập dự phòng rủi ro cho vay. Hoạt động trích lập làm tăng gánh nặng chi phí và làm thu hẹp biên lãi thuần. Bên cạnh đó, chính sách dự trữ bắt buộc của Ngân hàng Nhà nước cũng tác động trực tiếp đến dòng vốn. Tiền gửi dự trữ không sinh lời làm giảm hiệu suất sinh lời của tổng tài sản có.

2.1. Tác động của rủi ro tín dụng và thanh khoản

Rủi ro tín dụng là một trong những yếu tố ảnh hưởng mạnh nhất đến biên lãi thuần. Khi nợ xấu gia tăng, nguồn thu nhập lãi bị đình trệ đáng kể. Ngân hàng buộc phải thoái thu lãi dự thu và tăng chi phí dự phòng tổn thất tín dụng. Tỷ lệ dự phòng rủi ro cho vay cao sẽ bào mòn trực tiếp tỷ suất lợi nhuận ròng. Song song đó, rủi ro thanh khoản đòi hỏi ngân hàng phải duy trì lượng lớn tài sản có tính lỏng cao. Các tài sản này thường mang lại mức lãi suất thấp hơn so với việc cấp tín dụng thương mại. Việc cân đối giữa thanh khoản và khả năng sinh lời luôn là thách thức lớn đối với ban điều hành.

2.2. Ảnh hưởng của chính sách dự trữ và sở hữu nhà nước

Chính sách tỷ lệ dự trữ bắt buộc của Ngân hàng Nhà nước tạo ra tác động rõ rệt đến biên lãi thuần. Nguồn tiền gửi dự trữ tại cơ quan quản lý thường nhận mức lãi suất danh nghĩa rất thấp. Lượng vốn bị đóng băng tại ngân hàng trung ương làm hạn chế quy mô tài sản sinh lời cao. Ngoài ra, đặc điểm sở hữu nhà nước cũng tạo ra sự phân hóa giữa các nhóm ngân hàng. Các ngân hàng thương mại có vốn nhà nước sở hữu lợi thế lớn về mạng lưới và khả năng huy động vốn giá rẻ. Tuy nhiên, nhóm này thường phải thực thi các gói tín dụng chính sách ưu đãi với mức biên lãi thấp hơn nhằm mục tiêu hỗ trợ nền kinh tế vĩ mô.

III. Phương pháp nghiên cứu factors affecting the net interest margin

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng hiện đại để ước lượng các mối quan hệ kinh tế lượng. Dữ liệu bảng kết hợp chuỗi thời gian và không gian giúp xử lý hiện tượng đa cộng tuyến và bỏ sót biến. Quá trình phân tích được thực hiện trên phần mềm Stata phiên bản 17. Mô hình tiến hành kiểm định hồi quy OLS gộp, mô hình tác động cố định FEM và mô hình tác động ngẫu nhiên REM. Kiểm định F và kiểm định Hausman được sử dụng để lựa chọn mô hình ước lượng phù hợp nhất. Ngoài ra, nghiên cứu thực hiện các kiểm định khuyết tật mô hình bao gồm phương sai thay đổi và tự tương quan. Phương pháp bình phương bé nhất tổng quát khả thi FGLS hoặc hồi quy sai số chuẩn mạnh Robust được áp dụng để khắc phục triệt để các khuyết tật. Kỹ thuật này đảm bảo các ước lượng thu được không bị chệch và có hiệu quả thống kê cao.

3.1. Xây dựng mô hình hồi quy dữ liệu bảng

Mô hình nghiên cứu thiết lập hàm phụ thuộc giữa biên lãi thuần với các biến giải thích. Biến phụ thuộc là tỷ lệ biên lãi thuần NIM được tính theo chuẩn mực thống nhất. Các biến độc lập cấp ngân hàng bao gồm quy mô tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, quy mô tín dụng, tỷ lệ thanh khoản và chi phí dự phòng rủi ro. Biến chính sách phản ánh tỷ lệ dự trữ bắt buộc tại Ngân hàng Nhà nước. Biến giả thể hiện tính chất sở hữu nhà nước trong cấu trúc vốn. Nhóm biến kiểm soát vĩ mô bao gồm tốc độ tăng trưởng tổng sản phẩm quốc nội và tỷ lệ lạm phát hàng năm. Cấu trúc mô hình đảm bảo tính bao quát và phản ánh trung thực thực trạng hoạt động.

3.2. Quy trình xử lý và kiểm định trên Stata 17

Quy trình xử lý số liệu trên Stata 17 bắt đầu từ bước làm sạch dữ liệu và thống kê mô tả. Ma trận hệ số tương quan Pearson được lập để kiểm tra dấu hiệu đa cộng tuyến sơ bộ. Hệ số phóng đại phương sai VIF được tính toán để đảm bảo độ tin cậy của các biến độc lập. Tiếp theo, kiểm định Breusch-Pagan Lagrange Multiplier và kiểm định Hausman xác định mô hình tác động cố định FEM là tối ưu. Các kiểm định sau hồi quy phát hiện hiện tượng phương sai sai số thay đổi và tự tương quan nhóm. Nghiên cứu thực hiện ước lượng vững sai số chuẩn Driscoll-Kraay hoặc FGLS nhằm loại bỏ triệt để các sai số thống kê. Kết quả thu được đảm bảo tính chuẩn xác cao.

IV. Ứng dụng quản trị factors affecting the net interest margin

Kết quả từ đề tài cung cấp nền tảng thực tiễn sâu sắc cho công tác điều hành tại các ngân hàng thương mại Việt Nam. Việc kiểm soát biên lãi thuần đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa chính sách huy động và chiến lược cấp tín dụng. Ban lãnh đạo ngân hàng cần chú trọng nâng cao chất lượng danh mục cho vay thay vì chỉ mở rộng quy mô tín dụng thuần túy. Tăng cường năng lực thẩm định và giám sát sau giải ngân giúp giảm thiểu tỷ lệ nợ xấu và hạn chế chi phí trích lập dự phòng. Bên cạnh đó, các ngân hàng cần tối ưu hóa cơ cấu nguồn vốn thông qua gia tăng tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn CASA. Nguồn vốn giá rẻ giúp giảm áp lực chi phí lãi đầu vào, từ đó nới rộng biên lãi thuần một cách bền vững. Ngoài ra, việc đa dạng hóa danh mục tài sản sinh lời và nâng cao chất lượng dịch vụ ngân hàng số đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ tỷ suất sinh lời trước các cú sốc vĩ mô.

4.1. Giải pháp tối ưu hóa chi phí vốn và thanh khoản

Các ngân hàng cần triển khai đồng bộ các biện pháp tối ưu chi phí huy động vốn. Việc phát triển các gói sản phẩm tiền gửi linh hoạt kết hợp nền tảng số giúp gia tăng dòng tiền gửi không kỳ hạn CASA. Nguồn vốn chi phí thấp này là động lực chính duy trì biên lãi thuần ở mức cao. Song song đó, công tác quản trị thanh khoản cần chuyển dịch sang mô hình dự báo dòng tiền chủ động. Việc tối ưu hóa dự trữ thanh khoản giúp giảm tỷ trọng tài sản có lãi suất thấp nhưng vẫn tuân thủ đầy đủ các quy định về an toàn hoạt động từ Ngân hàng Nhà nước. Sự cân bằng này vừa đảm bảo an toàn vừa tối đa hóa lợi nhuận.

4.2. Khuyến nghị chính sách cho Ngân hàng Nhà nước

Về phía cơ quan quản lý, Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện khung khổ điều hành chính sách tiền tệ theo hướng linh hoạt và thị trường. Việc điều chỉnh tỷ lệ dự trữ bắt buộc phù hợp với từng giai đoạn sẽ hỗ trợ thanh khoản cho các ngân hàng thương mại. Cơ quan quản lý cần đẩy mạnh công tác giám sát an toàn vĩ mô và thúc đẩy áp dụng chuẩn mực Basel III. Ngoài ra, việc duy trì môi trường kinh tế vĩ mô ổn định với mức lạm phát được kiểm soát chặt chẽ là điều kiện tiên quyết. Môi trường vĩ mô thuận lợi giúp các ngân hàng thương mại hoạch định chiến lược kinh doanh dài hạn và ổn định biên lãi thuần bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING THE STATE BANK OF VIETNAM HO CHI MINH UNIVERSITY OF BANKING DANG NGUYEN PHUONG LINH FACTORS AFFECTING THE NET INTEREST MARGIN OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS MASTER THESIS Major: Finance - Banking Code: 8 34 02 01 Ho Chi Minh City – 2025 MINISTRY OF EDUCATION AND TRAINING THE STATE BANK OF VIETNAM HO CHI MINH UNIVERSITY OF BANKING DANG NGUYEN PHUONG LINH FACTORS AFFECTING THE NET INTEREST MARGIN OF VIETNAMESE COMMERCIAL BANKS MASTER THESIS Major: Finance - Banking Code: 8 34 02 01 ACADEMIC AVISOR: Prof. DANG VAN DAN Ho Chi Minh City – 2025 i DECLARATION To: The Board of Rectors, Banking University of Ho Chi Minh City The Graduate School, Banking University of Ho Chi Minh City My name is Dang Nguyen Phuong Linh, a graduate student of Class CH25B3, academic term 2023–2025. I hereby declare that the thesis: “Factors Affecting the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks” is the author's own research work under the guidance of Prof. Dang Van Dan.

This thesis contains no information that has already been published or written by another individual except where proper citation is used to provide appropriate reference. I take full responsibility for the accuracy and integrity of the above statement. Ho Chi Minh City, … … 2025 Author Dang Nguyen Phuong Linh ii ACKNOWLEDGEMENTS First and foremost, the author would like to give special thanks to the Board of Directors of Banking University of Ho Chi Minh City and also the author’s family for providing with the opportunity and favorable conditions to study in such a well- structured and high-quality academic environment. I am deeply grateful to the esteemed lecturers of the Graduate School at Banking University of Ho Chi Minh City for their dedicated teaching and for equipping me with a solid foundation of knowledge, which has been essential in helping me complete this thesis in a comprehensive and thoughtful manner.

In particular, I would like to extend my heartfelt thanks to Prof. Dang Van Dan. The successful completion of this thesis is not only the result of my personal effort but also greatly attributed to his dedicated guidance, extensive expertise, clear direction, and detailed feedback throughout the entire research process. His support has been invaluable in shaping the quality of this thesis.

Due to the limitations in my knowledge and experience, there may inevitably be shortcomings in the thesis. I respectfully welcome any constructive feedback from the esteemed lecturers of Banking University of Ho Chi Minh City to help me further improve the quality of this work. I wish the Board of Rectors and the esteemed faculty members of Banking University of Ho Chi Minh City good health and continued success. I also wish Prof.

Dang Van Dan much success in his professional and personal endeavors. Once again, I sincerely thank you all. Ho Chi Minh City, … … 2025 Author Dang Nguyen Phuong Linh iii ABSTRACT Thesis title: Factors Affecting the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks Thesis content: Identifying the factors that affect the Net Interest Margin (NIM) of commercial banks is of significant importance to bank managers and macroeconomic policymakers. Therefore, this study was conducted to investigate the determinants influencing the NIM of 28 commercial banks in Vietnam during the period from 2012 to 2023.

Grounded in theoretical frameworks and prior empirical studies, this thesis develops an appropriate research model and employs a combination of quantitative methods. Five regression approaches, including Pooled Ordinary Least Squares, Fixed Effect Method, Random Effects Method, Feasible Generalized Least Squares and Generalized Method of Moments, are employed to analyze the data. Hence, the importance of the role that non-interest income plays on bank performance can be confirmed. The empirical findings reveal that bank size, equity capital size, loan size, credit risk, and the GDP have significant effect on the Net Interest Margin.

Based on these findings, this thesis contributes to the body of reference materials for future research that seeks to enhance bank profitability through a more scientific approach. Moreover, the study proposes several managerial implications aimed at improving the Net Interest Margin of Vietnamese commercial banks. Keywords: Net Interest Margin, commercial banks, NIM, Vietnam. iv LIST OF ABBREVIATIONS Abbreviations Meaning CAP Equity Capital CR Credit Risk FEM Fixed Effect Model FGLS Feasible Generalized Least Squares GDP Gross Domestic Product INF Inflation SOC State Ownership Characteristics LIQ Liquidity LOAN Loan Size CB Commercial Bank JSCB Joint Stock Commercial Bank NIM Net Interest Margin OLS Ordinary Least Square REM Random Effect Model SBRP State Bank’s Reserve Policy SIZE Bank Size FI Financial Institution VIF Variance inflation factor WTO World Trade Organization v TABLE OF CONTENTS DECLARATION.

iii LIST OF ABBREVIATIONS .iv LIST OF TABLES. viii LIST OF FIGURES. viii LIST OF APPENDICES. Subject and scope of the research.

Contribution of the research. THEORETICAL BACKGROUND AND EMPIRICAL STUDIES. Theoretical Basis for Net Interest Margin. Foundational Theories Related to NIM.

Factors Influencing Net Interest Margin. Factors of the banking industry. RESEARCH RESULTS AND DISCUSSION. Descriptive Statistics Results.

Selection of the Appropriate Model. Regression Estimation Results. Model Selection Test. Testing for Violations of the FEM Assumptions.

Regression Using the FGLS Method:. Regression using the GMM method. Discussion of Research Findings. State Bank’s Reserve Policy (SBRP).

State Ownership Characteristics (SOC). CONCLUSION AND IMPLICATIONS. Implications for Bank Size. Implications for Equity Capital.

Implications for Loan Size. Implications for Credit Risk. Implications for Economic Growth Rate. Limitations and Future Research Directions.

Future Research Directions .xxi LIST OF TABLES Table 2. Summary of Previous Empirical Studies. Summary of Research Hypotheses. Descriptive Statistics Results.

Autocorrelation Analysis Results. VIF Test Results. Summary of Regression Results for Pooled OLS, FEM, REM Models. Breusch-Pagan Lagrangian Test Results.

Hausman Test Results. Wald Test Results. Wooldridge Test Results. Regression Results Using FGLS Model.

Regression Results Using GMM Model. Summary of Empirical Results Compared to Research Hypotheses .64 LIST OF FIGURES Figures 3.1 The correlation between NIM and SIZE .2 The correlation between NIM and CAP .3 The correlation between NIM and LOAN .4 The correlation between NIM and LLR.5 The correlation between NIM and GDP .69 LIST OF APPENDICES Appendix 1.3: THE REGRESSION RESULT OF RETURN ON ASSETS .5: FIXED EFFECTS METHOD .6: RANDOM EFFECTS METHOD.10: FEASIBLE GENERALIZED LEAST SQUARES REGRESSION .11: SUMMARY OF REGRESSION RESULTS OF THE MODELS. Background Commercial banks play an essential role in the economy, acting as a capital circulation system and driving economic growth of a country (Puspitasari et al. In the context of international integration, Vietnam has been presented with numerous opportunities for economic development, both broadly across the nation and specifically within the finance and banking sector.

However, alongside these emerging opportunities, Vietnamese commercial banks are simultaneously encountering intense competition in terms of market share and technological advancements. This competition arises not only from domestic banks but also from foreign financial entities. The situation is further exacerbated by rapidly increasing global inflation, driven by soaring prices of goods and raw materials - a consequence of recent political conflicts and disruptions in global supply chains. With the ongoing economic challenges globally and domestically, it is clear that the banking sector is an important component in the economic integration process of any country.

Commercial banks act as financial intermediaries between economic agents with surplus capital and agents with capital shortage. Consequently, inefficiencies in the operations of commercial banks may result in idle capital not being mobilized into the economy, thereby negatively impacting banking business performance and the overall economic health. Amid such multifaceted pressures, ensuring stability and fostering sustainable development in the future requires a thorough assessment of bank performance. Therefore, assessing the performance of commercial banks remains a concern of bank regulators and government agencies today.

Among the various economic indicators used to evaluate the performance of an institution, NIM is one of the most widely used metrics. It allows policymakers to assess the efficiency with which financial entities earn income from their interest-earning assets and interest-bearing liabilities. NIM ratio reflects the interest rate spread that a bank earns from its core activities of mobilizing funds and extending credit or making investments. Net interest income plays a crucial role in measuring interest rate trends 2 and income variations across banks (Hamadi & Awdeh, 2012).

The NIM ratio is considered one of the main indicators of banking performance, as it directly relates to the bank’s fundamental operations of deposit mobilization and lending. Through this ratio, banks can monitor the profitability of their interest-earning assets and assess which sources of capital incur the lowest cost. Profit maximization is often considered the primary operating objective of CBs. However, pursuing high profit targets may present challenges to the intermediary role of commercial banks.

For instance, if banks set low deposit interest rates, it may limit their ability to attract deposits. Conversely, high lending rates can reduce investment opportunities and diminish the banks’ competitiveness (Tarus, 2012), particularly in the period of ongoing economic integration. Banks that maintain high Net Interest Margins tend to impose higher borrowing costs, which may discourage private investment and hinder economic development (Martinez Peria & Mody, 2004). Therefore, ensuring a reasonable NIM ratio has become an urgent requirement for CBs.

Efficient banking performance reflects the smooth and effective circulation of capital flows within the economy, thereby generating financial resources for the state, employment opportunities for the population, and a strong interconnection among economic entities. Hence, it is imperative to both maintain a reasonable NIM ratio and enhance competitiveness to ensure the effective operation of commercial banks. This approach boots the banking sector and also facilitates broader access to credit for businesses and households, thereby promoting sustainable long-term economic growth at the national level. Research findings serve as a scientific basis for Vietnamese commercial bank managers to formulate informed decisions, appropriate policies, with the aim of enhancing operational efficiency and contributing to overall economic development, the author has chosen the topic: “Factors Influencing the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks”.

General objective This study intends to investigate and clarify the factors influencing the Net Interest of Vietnamese CBs during the period from 2012 to 2023. Based on the findings, the study proposes several managerial implications to boots the NIM of Vietnamese CBs. Specific objective Followed are a few specific objectives that has been set out in order to achieve the research goals: (i) Identifying and clarify the factors affecting the NIM of Vietnamese Commercial Banks. (ii) Measuring the extent to which these factors influence the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks.

(ii) Proposing managerial implications aimed at improving the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks. Research questions This thesis is aimed to solve these research questions: (i) What factors affect the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks? (ii) To what extent do these factors affect the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks? (iii) What are the appropriate managerial implications to improve the Net Interest Margin of Vietnamese Commercial Banks? 4 1. Subject and scope of the research Research subject: The NIM ratio and the factors influencing the NIM of commercial banks in Vietnam. Research scope: The study covers 28 commercial banks in Vietnam over a 12-year period, from 2012 to 2023.

As of January 28, 2024, Vietnam had a total of 49 licensed banks in operation, encompassing commercial banks (CBs), joint venture banks, and banks with 100% foreign ownership. However, the scope of this study is limited to 28 Vietnamese Commercial Banks rather than the entire banking system. This restriction stems from difficulties encountered during data collection, particularly in accessing financial statements of joint venture banks and wholly foreign-owned banks. Moreover, the financial reporting structures of these foreign-invested banks are not consistent with those of Vietnamese Commercial Banks.