CHƯƠNG 1: HIỆN THỰC NÔNG THÔN TRUNG QUỐC ĐƯƠNG ĐẠI TRONG TIỂU THUYẾT “ĐỚI ĐĂNG” CỦA GIẢ BÌNH AO 1.1 Hiện thực xã hội nông thôn Trung Quốc trong quá trình hiện đại hóa 18 Thuật ngữ hiện đại hóa có lẽ không còn xa lạ đối với các nước xã hội chủ nghĩa trong quá trình cải cách, phát triển kinh tế. Nguồn gốc của thuật ngữ này được phát triển từ “moderne” - một từ tiếng Pháp có nghĩa là “hiện đại”, “mới”, lúc đầu thường được hiểu theo nghĩa đối lập với “cổ xưa” hay “truyền thống”. Phải đến thời Hegel, người ta mới thực sự nghiêm túc và nghiên cứu về thân phận của con người hiện đại. Hegel nhận định, đặc trưng của tính hiện đại, tức là modernity thể hiện ở chỗ con người tự đặt mình vào lịch sử một cách có ý thức.
Sau đó, thuật ngữ “hiện đại hóa” thường được hiểu theo nghĩa là quá trình chuyển đổi từ xã hội truyền thống sang xã hội hiện đại. Theo đó, hiện đại hóa được hiểu đơn giản là quá trình thay đổi, cập nhật cho phù hợp với yêu cầu của hiện đại bằng cách cải cách các quy trình quản lý về cả chính trị - xã hội và phát triển kinh tế - sản xuất, thay thế lối sản xuất truyền thống đặc trưng của xã hội thuần nông sang công nghiệp, máy móc với sự xuất hiện của các tổ chức xã hội - chính trị hiện đại, sự cải tiến của quy trình công nghệ, sự ra đời, phát triển của các thiết bị, vật liệu sản xuất mới, giúp tối ưu hóa các quy trình sản xuất, đảm bảo nhu cầu của cuộc sống hiện đại. Hiện đại hóa cũng kéo theo sự thay đổi về quan niệm văn hóa, đạo đức được hình thành và tồn tại hàng nghìn năm phong kiến. Khi hệ thống giáo dục được xây dựng, pháp luật được hình thành và phổ biến trong toàn thể tầng lớp nhân dân chính là lúc tổ chức gia đình, quan niệm tôn giáo, dòng tộc, “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”.
bị ảnh hưởng. Con người nói chuyện với nhau bằng pháp chế, những giá trị đạo đức, văn hóa xưa dần biến mất, thay vào đó là một xã hội hiện đại, phát triển nhưng rối ren, hỗn loạn. Từ đó có thể thấy, hiện đại hóa không chỉ chứa đựng những vấn đề cơ bản mang tính kinh tế - xã hội mà nó còn ẩn chứa nội hàm về văn hóa, thiết chế. Về mặt chính trị, hiện đại hóa là sự phát triển các định chế chính trị truyền thống, tạo ra một bộ máy quản lý mới do con người chủ, trong đó người dân có thể trực tiếp tham gia vào quá trình xây dựng thiết chế, pháp luật và thực hiện quyền công dân của mình.
Về mặt văn hóa, hiện đại hóa thực chất là quá trình hình thành tư tưởng quốc gia, dân tộc. Nổi bật nhất trong quá trình hiện đại hóa có lẽ là kinh tế với những chuyển biến sâu sắc về mặt kinh tế, sự 19 gia tăng mức độ phân công lao động cũng như sử dụng các kỹ thuật quản trị, máy móc vào sản xuất và giao dịch thương mại. Xét trên bình diện xã hội, hiện đại hóa được thể hiện qua sự gia tăng số người biết chữ nhờ hệ thống giáo dục bắt buộc, hiện tượng đô thị hóa cùng với sự suy giảm của các loại quyền lực cổ truyền và sự xuất hiện của các chủ nghĩa cá nhân. Tất cả những thay đổi vừa kể được coi là tác động của hiện đại hóa đến quá trình phát triển của một quốc gia dân tộc.
Tại Trung Quốc, hiện đại hóa được coi là lựa chọn then chốt quyết định vận mệnh đất nước trong thời kỳ mới. Sau sự kiện lật đổ “bè lũ bốn tên”, Trung Quốc đứng trước bước ngoặt lịch sử lựa chọn con đường phát triển đúng đắn để đưa dân tộc lên một tầm cao mới. Theo đó, tại Đại hội Đảng lần thứ XVII đã đưa ra quan điểm quan trọng, khẳng định “cải cách mở cửa là sự lựa chọn then chốt quyết định vận mệnh Trung Quốc đương đại, là con đường tất yếu phát triển chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, thực hiện công cuộc phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa, chỉ có chủ nghĩa xã hội mới có thể cứu Trung Quốc, chỉ có mở cửa cải cách mới có thể phát triển Trung Quốc, phát triển xã hội chủ nghĩa, phát triển chủ nghĩa Mác”. Sự kiện mở cửa cải cách Trung Quốc với quá trình hiện đại hóa 5 năm, 10 năm đã tạo nên một làn sóng văn học hiện thực đương đại mới với chủ đề, góc nhìn sáng tạo của nhà văn đối với tình hình đất nước hiện đại.
Trong đó nổi bật lên một lớp nhà văn viết về chủ đề nông thôn, mà nổi bật là Giả Bình Ao. Là một nhà văn sinh ra và lớn lên ở nông thôn, Giả Bình Ao tiếp tục chú ý đến cuộc sống nông thôn, các vấn đề nông thôn và văn hóa địa phương. Trong sự nghiệp sáng tác của mình, với hàng loạt tiểu thuyết, truyện ngắn, tản văn… được xuất bản, Giả Bình Ao đã tái hiện một bức tranh nông thôn Trung Quốc toàn cảnh qua từng thời kỳ. Từ những thay đổi vừa manh nha trong xã hội về đất đai, văn hóa, chính trị… trong “Điệu tần”, “Cao hưng”, “Cổ lư”, Giả Bình Ao tiếp tục tập trung vào nông thôn Trung Quốc đương đại, tiểu thuyết “Đới Đăng” của ông viết về các vấn đề khác nhau ở nông thôn, từ vấn đề đạo đức, phát triển kinh tế, đến vấn đề khiếu tố nhạy cảm trong xã hội, mối quan hệ giữa cán bộ hương trấn với nhau, mối quan hệ giữa cán bộ với người dân và giữa người dân với nhau… qua đó thể hiện suy nghĩ, tái hiện cảnh ngộ của người dân nông thôn hương trấn trong quá trình hiện đại hóa, phát triển đất nước.
20 “Đới Đăng” là một tác phẩm văn học xuất sắc của Giả Bình Ao viết về một nữ cán bộ hương trấn thông minh, tốt bụng, có năng lực, đồng thời qua nhân vật này, tác giả mô tả những vấn đề mà nông dân Trung Quốc gặp phải trong quá trình cải cách mở cửa, sự phản kháng vô ích và những thay đổi của họ. Tiểu thuyết tập trung vào vấn đề nông thôn Trung Quốc với chính sách “tam thôn” “tam sản” và vấn đề khiếu tố nhạy cảm của Trung Quốc. Đới Đăng mang theo ánh sáng yếu ớt phản ánh thực trạng khó khăn mà cô gặp phải trong quá trình giải quyết công tác ở Anh Trấn. Tuy nhiên, dù đã cố gắng hết sức, có những lúc cô phải đấu tranh nội tâm gay gắt đến mức mắc nhiều loại bệnh thế nhưng một ngọn đèn đom đóm yếu ớt làm sao có thể chiếu sáng được khoảng không bao la của xã hội Trung Quốc, Đới Đăng chỉ có thể cố gắng tự chiếu sáng cho mình, tự giữ mình trong sạch giữa hiện thực tồi tệ đến mức “ghê tởm” này.
Cuối cùng cô vẫn không thoát khỏi số phận bi thảm đã được sắp đặt, Đới Đăng đã dốc hết sức mình để mang lại ánh sáng và hy vọng cho những người nông dân bị bóng tối bao phủ, nhưng suy cho cùng ánh sáng này vô cùng yếu ớt, cuối cùng cũng không thể thoát khỏi số phận ẩn mình trong bóng tối. Trong tiểu thuyết Đới Đăng, tác giả đã mô tả trước mắt người đọc về một Anh Trấn rực rỡ, xinh đẹp với những cánh rừng hoa anh đào nở khắp phố trấn, núi non trùng điệp, thấp thoáng là cánh đồng tươi tốt với người dân lao động cần cù, chân chất. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, cụ thể là việc xây dựng đường cao tốc vào Tần Lĩnh, toàn bộ Anh Trấn đã bước vào thời đại phát triển với quy mô lớn mà không thế lực nào có thể cưỡng lại được. Cuộc sống của nông thôn vì thế cũng chịu ảnh hưởng với những vấn đề, thách thức nghiêm trọng.
Những mâu thuẫn, xung đột liên tục nổ ra, thậm chí là những trận chiến đẫm máu nối tiếp nhau đã tái hiện một Anh Trấn với những vấn đề phức tạp trong xã hội hiện đại. Ở phần đầu cuốn tiểu thuyết, Nguyên Lão Hải đã dẫn người dân miền núi chặn đường cao tốc đi qua Anh Trấn, điều này mang nhiều ý nghĩa tượng trưng. Theo như lời nhận xét của người nông dân được viết trong truyện, cùng với sự kiện chặn đường cao tốc thành công, phong thủy của Anh Trấn được được bảo tồn “Nói đường cao tốc không 21 đi qua Anh Trấn, may mà không đi qua Anh Trấn đấy, điều này khiến Nguyên Thiên Lượng được sơn thủy thanh khí, mới khiến anh ta đạt đến đỉnh cao”. Tuy phong thủy Anh Trấn được bảo tồn, nhưng nó không thể ngăn bước chân của “thời buổi khai phá” bởi cùng với quá trình khởi công khu mỏ lớn, những ngôi nhà xưa tường cũ ở bên kia bình địa Hoa Dương bị phá bỏ và di dời, những con rận cũng theo gió mà bay đến Anh Trấn “Những con rận ép trong khe tường đã trở thành cái xác không, liền cùng với bụi đất bay lên, rất lâu không tan ra, sau đó theo gió bay qua Mãng Sơn.
Bay qua Mãng Sơn đến Anh Trấn, rơi xuống phòng ốc, rơi trong sân, và cũng rơi xuống mấy trăm người trước dốc Mãng Sơn. Những con rận này không hề chết, vừa rơi xuống thân người liền bám chặt vào da, lập tức chuyển từ trắng sang đỏ, từ nhỏ thành to, chui vào khe áo cạp quần giao cấu sinh trứng rận”. Kể từ đó, mọi người ở Anh Trấn đều có rận, ngoại trừ Đới Đăng và Trúc Tử. Điều này cũng báo hiệu về một quá trình thay đổi chóng mặt của nông thôn Anh Trấn trong quá trình hiện đại hóa.
Đường cao tốc không đi qua Anh Trấn, nhưng cuộc sống yên bình của người dân miền núi đã mãi mãi thay đổi.