Chương 1. Hệ nguyên nhân xung đột Nga — Ukraine 1. Nguyên nhân cấp độ quốc tế 1. Mục tiêu ngăn chặn Ukraine gia nhập NATO của Nga Đầu những năm 1990, ngoại trưởng Hoa Kỳ James Baker đã tuyên bé với ngoại trưởng Nga rằng NATO sẽ không mở rộng thành viên thêm nữa.
Tuy nhiên, theo nhà sử học Mary Sarotte thì điều đó chỉ là tuyên bố không có văn bản giấy trăng mực đen nào đảm bảo cả, nên lời hứa đó của James Baker có thể bị hủy bỏ, thậm chí bị đảo ngược bat cứ lúc nào'. Và đó cũng là điều diễn ra quá đỗi quen thuộc trong ngoại giao của nước Mỹ đối với nền chính trị thé giới. Sự sụp dé của Liên Xô năm 1991 là một cơ hội mở rộng cho NATO (Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương) tiễn về phía Đông với việc thâu tóm nhiều quốc gia Đông Âu vốn từng thuộc về phe xã hội chủ nghĩa, cụ thể là đã từng chịu ảnh hưởng của Liên Xô. Các nước như Ba Lan, Romania, các nước cộng hòa vung Baltic (Litva, Latvia, Estonia), v.
von là một phần của Liên Xô, đã lần lượt gia nhập NATO. Điều này đã giúp NATO đưa lực lượng quân sự của họ càng gần biên giới Liên Xô hơn. Sau này, tại hội nghị thượng đỉnh năm 2008 tại Bucharest, NATO cho rằng có một kế hoạch mở rộng thành viên, trong đó có ca việc một ngày nào đó sẽ kết nạp Ukraine”. Tuy nhiên sau đó, Pháp và Đức thông báo rằng họ sẽ phủ quyết tư cách thành viên NATO của Ukraine”; nhưng mặc dù như vậy, từ những năm 2008, việc Ukraine sẽ có thể gia nhập NATO và trở thành mối de doa quân sự trực tiếp với biên giới nước Nga đã được hình thành.
Quyết định này của NATO tại hội nghị thượng đỉnh năm 2008 ở Bucharest về việc đưa Ukraine (và Gruzia) vào danh sách các thành viên tiêm năng trong ! Joseph S. Nye, 04/10/2022, What Caused the Ukraine War?, https://www.org/commentary/what-caused-russia-ukraine-war-by-joseph-s-nye-2022-10, truy cap ngay 17/8/2023. ? Eric Nagourney, Dan Bilefsky, Richard Pérez-Peña, 27/2/2023, A Year of War in Ukraine: The Roots of the Crisis, https://www.com/article/russia-ukraine-nato-europe.html, truy cap ngay 17/8/2023. Nye, 04/10/2022, What Caused the Ukraine War?, https://www.org/commentary/what-caused-russia-ukraine-war-by-joseph-s-nye-2022-10, truy cap ngay 17/8/2023.
8 tương lai chỉ đơn giản là xác nhận những suy nghĩ tiêu cực của Tổng thống Nga Vladimir Putin về phương Tây”. Tổng thống Putin nói rằng chính quyết định năm 2008 của NATO về việc ung hộ việc Ukraine trở thành thành viên đã mang đến một mối đe dọa hiện hữu đến biên giới của nước Nga’. Chính bởi vậy, chi vai thang sau khi Hội nghị thượng đỉnh NATO tại Bucharest kết thúc, tháng 8 năm 2008, cuộc chiến giữa Gruzia và Nga đã bùng no. Cuộc chiến nay có nhiều lý do diễn ra, nhưng một trong những ly do đáng chú ý có liên quan tới cuộc chiến Ukraine - Nga sau này, đó chính là bởi nỗ lực hợp nhất Gruzia vào NATO của Mỹ.
Việc Nga triển khai quân đội đã tỏ thái độ của Putin và nước Nga ngay lập tức trước ý định và hành động mở rộng NATO của Mỹ và đồng minh châu Âu. Tuy nhiên, hành động này của Nga không ngăn được ý định thực hiện kế hoạch biến Ukraine trở thành tiền đồn trực tiếp chống Nga ngay tại biên giới phía Tây của Nga. Bằng chứng là một cuộc khủng hoảng chính trị lớn tại Ukraine diễn ra vào tháng 2 năm 2014, một cuộc nồi dậy (do Mỹ hỗ trợ) khiến tổng thống thân Nga Viktor Yanukovych của Ukraine phải mat chức và sống lưu vong. Người thay thế là Thủ tướng Arseniy Yatsenyuk, người được coi là quân cờ của Mỹ và phương Tây.
Ngay lập tức, Nga đã lay mảnh đất Crimea từ Ukraine, và tất cả những điều trên đã góp phần châm ngòi cho cuộc nội chiến giữa phe ly khai được cho là thân Nga với chính phủ Ukraine được cho là thân phương Tây ở vùng Donbass, miền Đông Ukraine®. “Cuộc xung đột giữa chính quyền Ukraine và lực lượng ly khai Donbass (bao gồm DPR và LPR) do Nga hậu thuẫn gia tăng, nhất là sau tháng 10/2021, khiến tiến trình đàm phán hòa bình theo Thỏa thuận Minsk 2 - giải pháp duy nhất đối với cuộc khủng hoảng chính trị Ukraine - khó đạt được kết quả”. Nye, 04/10/2022, What Caused the Ukraine War?, https://www.org/commentary/what-caused-russia-ukraine-war-by-joseph-s-nye-2022-10, truy cap ngay 17/8/2023. Nye, 04/10/2022, What Caused the Ukraine War?, https://www.org/commentary/what-caused-russia-ukraine-war-by-joseph-s-nye-2022-10, truy cap ngay 17/8/2023.
Mearsheimer, 23/6/2022, The Causes and Consequences of the Ukraine War, https://www.org/analysis/causes-and-consequences-ukraine-war, truy cap ngay 17/8/2023. 7 Nguyễn Anh Tuan, 24/3/2022, https://haihau.vn/bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang/cang-thang- nga-ukraine-ban-chat-nguyen-nhan-va-trien-vong-199863, truy cap ngay 17/8/2023. 9 Sự thực là từ trước khi cuộc chiến diễn ra, Ukraine, mặc dù không phải là thành viên của Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương - NATO, nhưng đã có mối quan hệ mật thiết với t6 chức nay. Hằng năm, Ukraine đã tổ chức các cuộc tập trận quân sự cùng với liên minh, và đến năm 2020 đã trở thành một trong sáu đối tác quan trọng của NATO - đây là một mối quan hệ đặc biệt dành cho các đồng minh không phải là thành viên thân cận nhất của khối.
Ukraine lại vẫn luôn khăng định mục tiêu cuối cùng của nước nảy là trở thành thành viên chính thức của NATOỶ. Ngoài ra, trong bài viết “Về sự thống nhất lich sử của người Nga và người Ukraine” (năm 2021), Putin đã lên án việc phương Tây đã thành công trong việc thiết lập hệ thống chính trị thù địch với Nga tại Ukraine: “Các tác giả phương Tây của dự án chống Nga đã thiết lập hệ thống chính trị Ukraine theo cách mà các tổng thống, thành viên quốc hội và các bộ trưởng sẽ thay đổi nhưng thái độ tách biệt và thù địch với Nga sẽ vẫn còn””. Khoảng giữa tháng 12 năm 2021 (tức chỉ vài tuần trước khi cuộc chiến Nga — Ukraine diễn ra), Nga đã gửi một bản đề nghị an ninh gồm tám điểm tới Mỹ và NATO như phải có sự đồng ý của Nga đối với một số hoạt động triển khai quân sự của NATO, loại bỏ vũ khí hạt nhân của Mỹ khỏi châu Âu và phải ngừng lại việc mở rộng liên minh. Cụ thé gồm có bốn nội dung như sau: “1) NATO không kết nạp Ukraine và các nước thuộc Cộng đồng các quốc gia độc lập (SNG); 2) Loại bỏ vũ khí hạt nhân của Mỹ ra khỏi châu Âu; 3) NATO rút toàn bộ quân đội hoặc vũ khí được triển khai tới các quốc gia tham gia liên minh về thời điểm trước năm 1997, bao gồm các nước như Ba Lan, Estonia, Lithuania, Latvia; 4) Không tiến hành tập trận tại các nước gần lãnh thé của Nga”'”.
Tuy nhiên, Mỹ và NATO đã không đáp ứng các đề nghị nay từ phía Nga và khang định tô chức NATO không đóng cửa đối với các thành viên muốn gia nhập 'ˆ. 8 Jonathan Masters, 14/02/2023, Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia, https://www.org/backgrounder/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia, truy cap ngay 17/8/2023. ? President of Russia, 12/7/2021, Article by Vladimir Putin “On the Historical Unity of Russians and Ukrainians”, http://en.ru/events/president/news/66181, truy cap ngay 17/8/2023. '° Nguyễn Anh Tuấn, 24/3/2022, https://haihau.vn/bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang/cang-thang- nga-ukraine-ban-chat-nguyen-nhan-va-trien-vong- 199863, truy cập ngày 17/8/2023.
'T Jonathan Masters, 14/02/2023, Ukraine: Conflict at the Crossroads of Europe and Russia, https://www.org/backgrounder/ukraine-conflict-crossroads-europe-and-russia, truy cap ngay 17/8/2023. 10 Vì vậy, dé đối phó với mối đe dọa ngày càng cao hơn này, từ tháng 2 năm 2021 đến tháng 2 năm 2022, Putin đã bố trí số lượng quân đội Nga tăng lên dan ở biên giới Ukraine nhằm ép buộc Biden và Zelensky thay đôi hành động va ngăn chặn nỗ lực gia nhập Ukraine vào NATO'”. Việc Nga triển khai trên 100.000 quân dọc biên giới trên bộ giáp với Ukraine, khu vực ban dao Crimea, đồng thời tập trung quân đội ở nước láng giềng Ukraine là Belarus với danh nghĩa tập trận chung, cũng như phái 6 tàu chiến hiện đại tiến vào Biển Den" là làn ranh đỏ cuối cùng, là thông điệp công khai gửi tới Ukraine và NATO. Tuy nhiên, cuộc chiến vẫn diễn ra vì thông điệp cuối cùng này của Nga bị phía NATO hoàn toàn phớt lờ.
Khi cuộc chiến diễn ra, Putin nói với người dân Nga rằng nước Nga đang tiến hành một “chiến dịch quân sự đặc biệt” dé “phi hạt nhân hóa” Ukraine va ngăn NATO mở rộng sang biên giới Nga'!. Và di nhiên, phía phương Tây, cả truyền thông và rất nhiều nhà nghiên cứu lập tức không chấp nhận những điều đó, theo lời Matthew Lenoe, phó giáo sư lịch sử tại Đại học Rochester, một chuyên gia về lịch sử Nga và Liên Xô, thì lịch sử dẫn tới cuộc chiến Nga — Ukraine là phức tạp, nhưng “những gì đang diễn ra ở Ukraine hiện nay là một hành động xâm lược tàn bạo mà hoàn toàn không có lý do chính đáng”'”. Tuy nhiên, không phải bat kỳ hoc giả phương Tây nào cũng đều ra sức bảo vệ phe Ukraine và lên án phía Nga 100%, John J. Mearsheimer, nhà khoa học hàng đầu về Khoa học Chính trị tại Đại hoc Chicago, có bài phát biểu ngày 16 tháng 6 năm 2022 tại Viện Liên minh Châu Âu (EUI) và được The National Interest xuất bản, khăng định: “Mỹ phải chịu trách nhiệm chính trong việc gây ra cuộc khủng hoảng Ukraine.
Điều này không phủ nhận rằng Putin đã khơi mào chiến tranh và ông ta phải chịu trách nhiệm về việc Nga tiễn hành chiến tranh. Cũng không phủ !? John J. Mearsheimer, 23/6/2022, The Causes and Consequences of the Ukraine War, https://www.org/analysis/causes-and-consequences-ukraine-war, truy cap ngay 17/8/2023. 3 Nguyễn Anh Tuan, 24/3/2022, https://haihau.vn/bao-ve-nen-tang-tu-tuong-cua-dang/cang-thang- nga-ukraine-ban-chat-nguyen-nhan-va-trien-vong- 199863, truy cập ngày 17/8/2023.
Nye, 04/10/2022, What Caused the Ukraine War?, https://www.org/commentary/what-caused-russia-ukraine-war-by-joseph-s-nye-2022-10, truy cap ngay 17/8/2023. 'S Sandra Knispel, 03/3/2022, Fact-checking Putin’s claims that Ukraine and Russia are ‘one people’, https://www.edu/newscenter/ukraine-history-fact-checking-putin-5 13812/, truy cập ngày 17/8/2023. 11 nhận rằng các đồng minh của Mỹ phải chịu một số trách nhiệm, nhưng phần lớn họ đi theo sự dẫn dắt của Washington trong vấn đề Ukraine. Tuyên bố trọng tâm của tôi là Hoa Kỳ đã đây mạnh các chính sách đối với Ukraine mà Putin và các nhà lãnh đạo khác của Nga coi là mối đe dọa hiện hữu, một điểm mà họ đã nhiều lần đưa ra trong nhiều năm.
Cụ thể, tôi đang nói về nỗi ám ảnh của Mỹ trong việc đưa Ukraine vào NATO và biến nước này thành một bức tường thành của phương Tây ở biên giới Nga. Chính quyền Biden không muốn loại bỏ mối đe dọa đó thông qua ngoại giao và thực sự vào năm 2021, Hoa Kỳ đã khuyến nghị đưa Ukraine vào NATO. Putin đã đáp trả bằng cách xâm lược Ukraine vào ngày 2 tháng 2”'9, 1. Cuộc chiến Nga — Ukraine là phương tiện để Mỹ làm suy yếu các nước lớn và củng cỗ quyền lực của mình Sau khi hệ thống xã hội chủ nghĩa châu Âu sụp đồ, các nước phương Tây, cùng với nhiều nước khác đã có khoảng thời gian hòa bình lâu dài để tập trung vào việc phát triển đất nước.
Và dần dần đã xuất hiện những quốc gia có vị thế de doa tới vị trí quyền lực hang dau thế giới của Mỹ.