chương 1, tác giả khóa luận làm rõ hiện thực nông thôn Trung Quốc đương đại được Giả Bình Ao thể hiện qua cuộc sống sinh hoạt tại Anh Trấn, một trấn nhỏ thuộc vùng núi Tần Lĩnh. Qua những chi tiết nho nhỏ liên quan đến cuộc sống con người nông thôn, một hiện thực xã hội nông thôn đương thời được phơi bày. Sự phát triển ồ ạt của nền kinh tế trước bối cảnh hiện đại hóa phá vỡ cảnh quan tự nhiên miền sơn cước, ô nhiễm môi trường. Cùng với sự phát triển về kinh tế là sự suy tàn của những giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống và những xung đột xã hội với vấn đề khiếu tố nhạy cảm liên quan đến vấn đề lợi ích chính trị, lợi ích cá nhân… Bên cạnh đó là sự biến đổi bản chất của con người nông thôn: sự tha hóa của cán bộ hương trấn với những trò bịp bợm, vụ lợi, giở trò dối trá, nịnh bợ cấp trên; những lớp người nông dân thấp cổ bé họng ở vùng nông thôn với số phận bất hạnh, giữa cuộc sống hỗn loạn của Anh Trấn, con người nông dân bình thường dần xuất hiện những thói hư, tật xấu để tranh đoạt lợi ích cũng như một biện pháp để bảo vệ quyền lợi cá nhân trước sự bất công của đời sống xã hội.1 Xã hội nông thôn Trung Quốc trong quá trình hiện đại hóa Cùng với quá trình hiện đại hóa, xã hội nông thôn Trung Quốc ghi nhận sự biến đổi nghiêm trọng cả về thiên nhiên lẫn con người.
Tiểu thuyết Đới Đăng của Giả Bình Ao đã thể hiện rõ những vấn đề nổi trội tại nông thôn trong quá trình hiện đại hóa qua hình ảnh một thị trấn thu nhỏ. Sự phát triển ồ ạt của kinh tế với cơ sở hạ tầng, giao thông, nhà máy đã phá hủy cảnh quan miền sơn cước đi kèm là sự suy tàn của thiên nhiên, hiện tượng ô nhiễm môi trường với thiên tai, hạn hán, lũ lụt xảy ra triền miên. Bên cạnh sự phát triển kinh tế, sự thay đổi về thể chế chính trị với hệ thống pháp luật cũng dẫn tới sự suy tàn của các giá trị văn hóa, đạo đức truyền thống, một trong những nguyên nhân khiến xung đột xã hội có dịp bùng nổ với nhiều vấn đề nhức nhối: vấn đề khiếu tố nhạy cảm diễn ra phổ biến, 9 tranh chấp giữa cán bộ với người dân, giữa người dân với nhau liên quan đến các lợi ích chính trị, xã hội, kinh tế… Tại Trung Quốc, hiện đại hóa được coi là lựa chọn then chốt quyết định vận mệnh đất nước trong thời kỳ mới. Sau sự kiện lật đổ “bè lũ bốn tên”, Trung Quốc đứng trước bước ngoặt lịch sử lựa chọn con đường phát triển đúng đắn để đưa dân tộc lên một tầm cao mới.
Theo đó, tại Đại hội Đảng lần thứ XVII đã đưa ra quan điểm quan trọng, khẳng định “cải cách mở cửa là sự lựa chọn then chốt quyết định vận mệnh Trung Quốc đương đại, là con đường tất yếu phát triển chủ nghĩa xã hội đặc sắc Trung Quốc, thực hiện công cuộc phục hưng vĩ đại của dân tộc Trung Hoa, chỉ có chủ nghĩa xã hội mới có thể cứu Trung Quốc, chỉ có mở cửa cải cách mới có thể phát triển Trung Quốc, phát triển xã hội chủ nghĩa, phát triển chủ nghĩa Mác”. Sự kiện mở cửa cải cách Trung Quốc với quá trình hiện đại hóa 5 năm, 10 năm đã tạo nên một làn sóng văn học hiện thực đương đại mới với chủ đề, góc nhìn sáng tạo của nhà văn đối với tình hình đất nước hiện đại. Trong đó nổi bật lên một lớp nhà văn viết về chủ đề nông thôn, mà đặc biệt hơn cả là Giả Bình Ao. Là một nhà văn sinh ra và lớn lên ở nông thôn, Giả Bình Ao tiếp tục chú ý đến cuộc sống nông thôn, các vấn đề nông thôn và văn hóa địa phương.
Trong sự nghiệp sáng tác của mình, với hàng loạt tiểu thuyết, truyện ngắn, tản văn… được xuất bản, Giả Bình Ao đã tái hiện một bức tranh nông thôn Trung Quốc toàn cảnh qua từng thời kỳ. Từ những thay đổi vừa manh nha trong xã hội về đất đai, văn hóa, chính trị… trong Điệu Tần, Cao Hưng, Cổ Lư, Giả Bình Ao tiếp tục tập trung vào nông thôn Trung Quốc đương đại, tiểu thuyết Đới Đăng của ông viết về các vấn đề khác nhau ở nông thôn, từ sự suy tàn của môi trường tự nhiên đến các vấn đề đạo đức, phát triển kinh tế, hay xung đột trong đời sống xã hội… qua đó tái hiện hiện thực nông thôn Trung Quốc đương đại trong quá trình hiện đại hóa. Trong tiểu thuyết Đới Đăng, tác giả đã mô tả trước mắt người đọc về một Anh Trấn rực rỡ, xinh đẹp với những cánh rừng hoa anh đào nở khắp phố trấn, núi non trùng điệp, thấp thoáng là cánh đồng tươi tốt với người dân lao động cần cù, chân chất. Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế thị trường, cụ thể là việc xây dựng đường cao tốc vào Tần Lĩnh, toàn bộ Anh Trấn đã bước vào thời đại phát triển với quy mô lớn mà không thế lực nào có thể cưỡng lại được.
Cuộc sống của nông thôn vì thế cũng chịu ảnh hưởng với những vấn đề, thách thức nghiêm trọng. 10 Đầu tiên phải kể đến sự phá hủy cảnh quan tự nhiên sông núi Anh Trấn. Cùng với việc làm đường cao tốc, khu mỏ lớn, công xưởng lớn… thiên nhiên Anh Trấn dần bị phá hủy, núi tàn sông cạn, bức tranh yên bình về cuộc sống nông thôn với rừng mận mơ, những thửa ruộng màu mỡ bên đê sông hay những cánh rừng hoa anh đào dần bị thay thế bởi máy móc, xưởng cát, công xưởng lớn. Khung cảnh yên bình, tĩnh lặng của miền thôn quê cũng biến mất bởi tiếng ồn của máy móc với bụi rơi mù mịt khắp các nơi.
Sự phát triển của kinh tế khiến thiên nhiên rơi vào bờ vực tuyệt chủng, môi trường trong lành, sơn thanh thủy tú dần trở nên ô nhiễm, không khí tràn ngập bụi bặm, hạn hán, lũ lụt diễn ra triền miên dường như cảnh báo về sự khai thác quá mức của con người với thiên thiên. Những cảnh quan tươi đẹp, giàu có của miền sơn cước giờ chỉ còn trong ký ức của những người ở lại như Đới Đăng. Giờ đây, trên khắp những thửa ruộng màu mỡ, những cánh rừng tràn ngập cây cối đã bị thay thế bởi nhà máy, xí nghiệp… Một hệ quả tất nhiên của quá trình hiện đại hóa, công nghiệp hóa đang để lại những “tổn thương” nghiêm trọng đến tự nhiên. Thứ hai, Đới Đăng bày tỏ sự hối tiếc về sự mai một truyền thống dân tộc Trung Hoa theo một tốc độ nhất định.
Sự suy tàn của những giá trị đạo đức, văn hóa truyền thống khiến con người dần mất đi nhân tính, chỉ quan tâm đến lợi ích cá nhân, xã hội dần trở nên rối ren, hỗn loạn. Cải cách mở cửa chính là cuộc chiến khiến cho những truyền thống này nếu không có cách bảo vệ đúng đắn, sẽ dần biến mất trong đời sống nhân dân Trung Hoa bởi đây là cuộc chiến của toàn dân, quy mô của nó là chưa từng có và không một ai có thể đứng ngoài cuộc, kể cả những người nông dân ở sâu trong dãy núi Tần Lĩnh. Nhưng không cải cách là đi vào ngõ cụt. Đây chính là tình thế “tiến thoái lưỡng nan” mà Trung Hoa phải đối mặt đồng thời là bi kịch lớn nhất mà họ phải trải qua để đạt được vị trí là cường quốc thuộc top đầu thế giới như hiện nay.
Điều đó không có nghĩa là bi kịch này chỉ xuất hiện ở Trung Quốc mà nó còn là bi kịch chung của toàn nhân loại. Giả Bình Ao sống trong thời kỳ hiện đại, ông nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề đổi mới để phát triển. Chính vì nhận thức được điều này nên ông càng lo lắng cho những giá trị truyền thống văn hóa hàng nghìn năm của Trung Hoa sẽ biến mất. Rất dễ dàng tìm ra nỗi khao khát trong văn chương của ông, Giả Bình Ao không phủ nhận mặt tốt của sự phát triển, tuy nhiên ông đang tìm kiếm con đường để bảo vệ truyền thống văn hóa tốt đẹp song hành cùng quá trình đổi mới mà chính ông cũng chưa tìm ra lời giải.
Chính vì 11 thế mà nhân vật Đới Đăng, một mặt vừa mang những giá trị tốt đẹp, cô ấy khả kính, đáng yêu, tốt bụng nhưng mặt khác lại yếu đuối, hoang mang, bất lực trước thực tại cuộc sống. Nỗi trăn trở của Giả Bình Ao cũng là nỗi trăn trở của nhiều thế hệ nhà văn đương thời là làm sao để truyền thống và đổi mới có thể cùng tồn tại, tư duy mới và truyền thống cũ bổ trợ cho nhau hình thành một loại động lực giúp đất nước phát triển. Có rất nhiều thứ không thể vứt bỏ, đó là “nhân, nghĩa, lễ, trí, tín”, đó là hiếu nghĩa liêm sỉ, là văn nhân khí khái, là trụ cột nước nhà. Có vài thứ nên đổi mới, cho nên mới có Hán triều “cường Hán phạm ta tuy xa phải diệt”, mới có Tống triều “văn hóa dân tộc Hoa Hạ trải qua ngàn năm thay đổi hình thành Tống Triều đỉnh cao”, mới có Đường triều vạn bang quy phục, lại có Minh Triều “thiên tử thủ biên giới, quân vương tử xã tắc”, lại mới có cách mạng cận hiện đại mà nhân dân Trung Quốc đã dùng máu tươi nhuộm đỏ lá quốc kỳ.
Chính bởi giữ được cái truyền thống và đổi mới nên mới có câu nói của Sở Tử Trung chất vấn, mới có câu nói của Hán Phú tung hô, mới có câu thơ Đường độ lượng, mới có câu nói của Tống Từ Trung cảm khái. Quên đi lịch sử nghĩa là phản bội, vứt bỏ truyền thống nghĩa là từ bỏ lịch sử văn minh ngàn năm tạo nên nền tảng vững chắc cho dân tộc. Nhưng những truyền thống tinh hoa dân tộc hàng nghìn năm kết tinh ấy, đang bị một thứ gọi là hiện đại hóa quay lưng. Sứ mệnh của nhà văn là cầm bút đánh thức một thế hệ trẻ có cái nhìn nhận chính xác hơn về xã hội mà ta đang sống.
Nông thôn hiện nay không còn là nông thôn trước kia nữa, những truyền thống mà người xưa từng sống và gắn bó hàng đời giờ chỉ còn trong ký ức của những thế hệ gần đất xa trời, văn học phải làm thế nào để tái hiện được hiện thực ấy, đi sâu vào từng ngõ ngách và đưa nó ra ngoài ánh sáng, đến với độc giả.