Nghiên cứu vị từ tình thái trong Truyện Kiều của Nguyễn Du

Luận văn thạc sĩ văn học phân tích ngữ văn vị từ tình thái trong truyện kiều của nguyễn du, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải pháp khả thi cho thực tiễn.

• Người hướng dẫn: TS. Dư Ngọc Ngân
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lý luận ngôn ngữ
• Đề tài: Vị Từ Tình Thái Trong Truyện Kiều Của Nguyễn Du
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• QUY ƯỚC TRÌNH BÀY
• MỞ ĐẦU
• 0.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
• 0.2. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 0.3. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 0.4. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 0.5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỀN CỦA LUẬN VĂN
• 0.6. CẤU TRÚC CỦA LUẬN VĂN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VỊ TỪ TÌNH THÁI
• 1.1. VỊ TỪ TÌNH THÁI
• 1.1.1. Vị từ
• 1.1.2. Vị từ tình thái
• 1.1.3. CƯƠNG VỊ CÚ PHÁP CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG NGỮ ĐOẠN VỊ TỪ
• 1.1.3.1. Ý kiến thứ nhất: Trung tâm của ngữ đoạn vị từ thuộc về vị từ ngôn liệu
• 1.1.3.2. Ý kiến thứ hai: Trung tâm của ngữ đoạn vị từ thuộc về vị từ tình thái
• 1.1.4. CHỨC NĂNG NGHĨA CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG TIẾNG VIỆT
• 1.1.4.1. Vị từ tình thái và vấn đề phần ánh mối liên hệ giữa sự tình với người nói ra sự tình
• 1.1.4.2. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với chủ thể của sự tình
• 1.1.4.3. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa các nhân tố bên trong sự tình
• 1.1.4.4. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với các nhân tố bên ngoài sự tình
• 2. CHƯƠNG 2: CƯƠNG VỊ CÚ PHÁP VÀ CHỨC NĂNG NGHĨA CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU
• 2.1. CƯƠNG VỊ CÚ PHÁP CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU
• 2.2. CHỨC NĂNG NGHĨA CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU
• 2.2.1. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với người nói ra sự tình trong Truyện Kiều
• 2.2.2. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với chủ thể của sự tình trong Truyện Kiều
• 2.2.3. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa các nhân tố bên trong sự tình trong Truyện Kiều
• 2.2.4. Vị từ tình thái và vấn đề phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với các nhân tố bên ngoài sự tình trong Truyện Kiều
• KẾT LUẬN
• THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• P.1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Tóm tắt

I. Giới thiệu về luận văn

Luận văn thạc sĩ ngữ văn về vị từ tình thái trong Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ là một tác phẩm nghiên cứu ngôn ngữ học mà còn thể hiện sự sâu sắc trong việc phân tích ngữ nghĩa và ngữ pháp của tiếng Việt. Tác phẩm này tập trung vào việc khám phá ngữ nghĩa và ngữ pháp của vị từ tình thái, từ đó làm nổi bật vai trò của ngôn ngữ trong việc thể hiện cảm xúc và quan điểm của nhân vật trong tác phẩm. Theo tác giả, Truyện Kiều là một kho tàng nghệ thuật phong phú, phản ánh sâu sắc tâm tư tình cảm của con người qua từng câu chữ. Đặc biệt, luận văn nhấn mạnh rằng việc nghiên cứu vị từ tình thái không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ.

II. Tổng quan về vị từ tình thái

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về vị từ tình thái, một khái niệm quan trọng trong ngôn ngữ học. Vị từ tình thái được định nghĩa là những từ ngữ giúp thể hiện thái độ, quan điểm của người nói đối với nội dung của câu nói. Trong tiếng Việt, vị từ tình thái không chỉ đơn thuần là từ ngữ mà còn là công cụ thể hiện sự cảm nhận và nhận thức của người nói về thực tại. Luận văn chỉ ra rằng, việc phân tích vị từ tình thái trong Truyện Kiều của Nguyễn Du sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà nhà thơ đã sử dụng ngôn ngữ để thể hiện tâm tư, tình cảm của nhân vật. Tác giả cũng nhấn mạnh rằng, việc nghiên cứu này sẽ giúp làm rõ mối quan hệ giữa ngôn ngữ và cảm xúc, từ đó góp phần vào việc phát triển lý thuyết ngôn ngữ học tại Việt Nam.

III. Phân tích vị từ tình thái trong Truyện Kiều

Chương này đi sâu vào phân tích cụ thể các vị từ tình thái được sử dụng trong Truyện Kiều. Tác giả đã chỉ ra rằng, Nguyễn Du đã khéo léo lồng ghép các vị từ tình thái vào trong các câu thơ, tạo ra những sắc thái cảm xúc phong phú cho nhân vật. Ví dụ, trong câu thơ "Thúy Vân chợt giấc xuân", từ "chợt" thể hiện sự bất ngờ và thoáng qua, phản ánh trạng thái tâm lý của nhân vật. Luận văn cũng nhấn mạnh rằng, các vị từ tình thái không chỉ làm phong phú thêm ngôn ngữ mà còn tạo ra chiều sâu cho nội dung tác phẩm. Điều này cho thấy tài năng của Nguyễn Du trong việc sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt những ý tưởng phức tạp một cách tinh tế.

IV. Giá trị và ứng dụng của nghiên cứu

Nghiên cứu về vị từ tình thái trong Truyện Kiều của Nguyễn Du không chỉ có giá trị trong lĩnh vực ngôn ngữ học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy ngôn ngữ. Luận văn cung cấp những kiến thức quý báu cho các giảng viên và sinh viên trong việc hiểu sâu hơn về ngôn ngữ và văn học Việt Nam. Việc phân tích vị từ tình thái sẽ giúp người học nhận thức rõ hơn về cách thức mà ngôn ngữ có thể phản ánh tâm tư tình cảm của con người. Từ đó, họ có thể áp dụng những kiến thức này vào việc nghiên cứu văn học, ngôn ngữ hoặc trong việc giao tiếp hàng ngày.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Truyện Kiều của Nguyễn Du là một tác phẩm văn học kinh điển của Việt Nam, được đánh giá cao về giá trị nghệ thuật và ngôn ngữ. Trong tác phẩm này, vị từ tình thái đóng vai trò quan trọng trong việc thể hiện sắc thái ý nghĩa và thái độ của người nói đối với sự tình được phản ánh. Theo thống kê, trong Truyện Kiều có 101 vị từ tình thái với tổng số xuất hiện hơn 1470 lần trong 1439 ngữ cảnh khác nhau. Mức độ sử dụng phong phú này không chỉ góp phần làm giàu ngôn ngữ mà còn tạo nên phong cách đặc sắc của Nguyễn Du.

Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là khảo sát cương vị cú pháp và chức năng nghĩa của vị từ tình thái trong Truyện Kiều, nhằm làm rõ vai trò của chúng trong việc tình thái hóa sự tình, qua đó góp phần nâng cao hiểu biết về ngữ pháp chức năng tiếng Việt và giá trị ngôn ngữ của tác phẩm. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các vị từ tình thái đứng đầu ngữ đoạn vị từ, nhận vị từ ngôn liệu làm bổ ngữ, đồng chủ thể với vị từ ngôn liệu, trong tác phẩm Truyện Kiều của Nguyễn Du, xuất bản năm 2006.

Ý nghĩa nghiên cứu được thể hiện qua việc làm sáng tỏ các chức năng tình thái trong ngôn ngữ văn học, góp phần vào việc giảng dạy và học tập môn ngữ văn, đồng thời mở rộng hiểu biết về ngữ pháp chức năng tiếng Việt trong bối cảnh văn học trung đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết ngữ pháp chức năng và ngữ nghĩa học, đặc biệt là quan điểm của Givón về vị từ tình thái, theo đó vị từ tình thái có ba tiêu chí chính: đứng đầu ngữ đoạn vị từ, nhận vị từ ngôn liệu làm bổ ngữ, và đồng chủ thể với vị từ ngôn liệu. Ngoài ra, các khái niệm về tình thái trong ngôn ngữ học như tình thái nhận thức (epistemic modality), tình thái đạo nghĩa (deontic modality), tính khả năng, tính tất yếu, tính hiện thực, và các phạm trù như thời (tense), thể (aspect) cũng được vận dụng để phân tích chức năng nghĩa của vị từ tình thái.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Vị từ tình thái (modal verb): từ đứng đầu ngữ đoạn vị từ, biểu thị thái độ, khả năng, hay tính tất yếu của sự tình.
• Tình thái (modality): phạm trù ngôn ngữ biểu thị thái độ của người nói đối với sự tình.
• Phạm trù thời và thể: liên quan đến thời gian và trạng thái của sự tình.
• Chức năng tình thái: đánh dấu mối liên hệ giữa sự tình với người nói, chủ thể sự tình, các nhân tố bên trong và bên ngoài sự tình.

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn sử dụng phương pháp nghiên cứu định tính kết hợp định lượng, bao gồm:

• Phương pháp thống kê: thu thập và phân tích tần suất xuất hiện của các vị từ tình thái trong Truyện Kiều, với cỡ mẫu là toàn bộ tác phẩm (khoảng 1470 ngữ cảnh).
• Phương pháp phân tích, tổng hợp: phân loại vị từ tình thái theo các nhóm chức năng dựa trên các tiêu chí cú pháp và ngữ nghĩa, tổng hợp các quan điểm lý thuyết để giải thích các hiện tượng ngôn ngữ.
• Phương pháp so sánh, đối chiếu: so sánh vị từ tình thái trong Truyện Kiều với các tác phẩm cùng thời như Chinh phụ ngâm và Nhị độ mai để làm rõ đặc điểm sử dụng và phong cách ngôn ngữ.
• Phương pháp trắc nghiệm Jakhontov: xác định cương vị trung tâm của vị từ tình thái trong ngữ đoạn vị từ thông qua việc đặt câu hỏi và phân tích khả năng trả lời.

Timeline nghiên cứu kéo dài trong khoảng thời gian thực hiện luận văn thạc sĩ, tập trung vào khảo sát toàn diện vị từ tình thái trong tác phẩm Truyện Kiều.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Số lượng và tần suất vị từ tình thái trong Truyện Kiều:

   • Có 101 vị từ tình thái được xác định, xuất hiện hơn 1470 lần.
   • So sánh với Chinh phụ ngâm (50 vị từ, 148 lần) và Nhị độ mai (83 vị từ, 877 lần), Truyện Kiều sử dụng vị từ tình thái đa dạng và phong phú hơn nhiều.

2. Cương vị cú pháp của vị từ tình thái:

   • Vị từ tình thái đứng làm trung tâm ngữ đoạn vị từ, không thể thay thế hoặc di chuyển vị trí một cách dễ dàng.
   • Có khả năng kết hợp thành chuỗi hoặc cặp vị từ tình thái sóng đôi, tạo nên sắc thái ý nghĩa đa dạng.
   • Trắc nghiệm Jakhontov cho thấy vị từ tình thái trực tiếp trả lời câu hỏi "làm gì?" trong ngữ đoạn, khẳng định vai trò trung tâm.

3. Chức năng nghĩa của vị từ tình thái:

   • Đánh dấu mối liên hệ giữa sự tình với người nói, chủ thể sự tình, các nhân tố bên trong và bên ngoài sự tình.
   • Phân loại theo bốn bình diện liên hệ chính:
     • Người nói – sự tình: biểu thị tính khả năng, tất yếu, hiện thực của sự tình.
     • Chủ thể – sự tình: liên quan đến ý định, ý chí, trách nhiệm, năng lực, lợi ích, đạo nghĩa.
     • Các nhân tố bên trong sự tình: thể hiện các đặc trưng nội tại như khởi đầu, tiếp diễn, tiến triển, giới hạn, tần suất, kết thúc.
     • Các nhân tố bên ngoài sự tình: chủ yếu là mối liên hệ với thời gian bên ngoài và các sự tình khác trong ngôn cảnh.

4. Các vị từ tình thái phổ biến và chức năng đặc trưng:

   • Đã: xuất hiện 259 lần, biểu thị quá khứ, hoàn thành, sự thừa nhận, và sắc thái thời gian sớm/muộn hơn dự tính.
   • Càng: 95 lần, thể hiện quan hệ đồng tiến thuận hoặc nghịch trong câu, góp phần tạo nên tính đối xứng và sắc thái biểu cảm.
   • Sẽ: biểu thị tương lai, lời hứa, dự đoán chắc chắn.
   • Không, chưa, chẳng: biểu thị phủ định với các sắc thái khác nhau.
   • Muốn, toan, dám: biểu thị ý định, mong muốn, quyết tâm của chủ thể.
   • Phải, ắt: biểu thị tính tất yếu, trách nhiệm, bổn phận.

Thảo luận kết quả

Việc sử dụng vị từ tình thái trong Truyện Kiều không chỉ thể hiện sự đa dạng về mặt ngôn ngữ mà còn phản ánh sâu sắc thái độ, cảm xúc và quan điểm của người nói đối với sự tình. So với các tác phẩm cùng thời, Nguyễn Du sử dụng vị từ tình thái một cách tinh tế và phong phú hơn, góp phần tạo nên phong cách ngôn ngữ đặc sắc và sức sống lâu bền của tác phẩm.

Các vị từ tình thái giữ vai trò trung tâm trong ngữ đoạn vị từ, điều này phù hợp với quan điểm của ngữ pháp chức năng về cấu trúc câu tiếng Việt. Việc kết hợp các vị từ tình thái thành chuỗi hoặc cặp sóng đôi làm tăng khả năng biểu đạt sắc thái ý nghĩa, đồng thời tạo nên nhịp điệu và cấu trúc đối xứng trong thơ.

Chức năng tình thái hóa sự tình qua các mối liên hệ khác nhau giúp người đọc hiểu rõ hơn về cách thức Nguyễn Du thể hiện quan điểm, cảm xúc và thái độ của nhân vật cũng như người kể chuyện. Điều này cũng góp phần làm rõ vai trò của vị từ tình thái trong việc tạo nên chiều sâu ngữ nghĩa và giá trị nghệ thuật của Truyện Kiều.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ tần suất vị từ tình thái, bảng so sánh tần suất giữa các tác phẩm, và sơ đồ minh họa các chức năng tình thái theo các bình diện liên hệ, giúp trực quan hóa kết quả nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường giảng dạy vị từ tình thái trong chương trình ngữ văn:

   • Động từ hành động: Phát triển bài giảng về vị từ tình thái, giúp sinh viên hiểu rõ chức năng và cách sử dụng trong văn học.
   • Target: Nâng cao nhận thức về ngôn ngữ học trong giảng dạy.
   • Timeline: Triển khai trong năm học tiếp theo.
   • Chủ thể: Bộ môn Ngữ văn các trường đại học, cao đẳng sư phạm.

2. Phát triển tài liệu tham khảo chuyên sâu về vị từ tình thái:

   • Động từ hành động: Biên soạn sách, bài viết chuyên khảo về vị từ tình thái trong văn học Việt Nam.
   • Target: Cung cấp nguồn học liệu chất lượng cho nghiên cứu và giảng dạy.
   • Timeline: 1-2 năm.
   • Chủ thể: Các nhà nghiên cứu ngôn ngữ học, nhà xuất bản.

3. Ứng dụng nghiên cứu vị từ tình thái vào giảng dạy tiếng Việt cho người nước ngoài:

   • Động từ hành động: Thiết kế bài học, giáo trình tập trung vào vị từ tình thái.
   • Target: Nâng cao hiệu quả dạy và học tiếng Việt.
   • Timeline: 1 năm.
   • Chủ thể: Trung tâm dạy tiếng Việt, giảng viên tiếng Việt cho người nước ngoài.

4. Khuyến khích nghiên cứu mở rộng về vị từ tình thái trong các tác phẩm văn học khác:

   • Động từ hành động: Thực hiện các đề tài nghiên cứu tiếp theo, mở rộng phạm vi khảo sát.
   • Target: Mở rộng hiểu biết về vị từ tình thái trong văn học Việt Nam.
   • Timeline: 3-5 năm.
   • Chủ thể: Các học viên cao học, nghiên cứu sinh, viện nghiên cứu ngôn ngữ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Sinh viên và học viên cao học ngành Ngôn ngữ học và Văn học:

   • Lợi ích: Hiểu sâu về vị từ tình thái, áp dụng vào nghiên cứu ngôn ngữ và văn học.
   • Use case: Tham khảo luận văn để làm bài tập, luận án, nghiên cứu chuyên sâu.

2. Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học:

   • Lợi ích: Cập nhật kiến thức về ngữ pháp chức năng và vị từ tình thái trong tiếng Việt.
   • Use case: Sử dụng luận văn làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu, phát triển lý thuyết.

3. Giáo viên dạy Ngữ văn phổ thông và sư phạm:

   • Lợi ích: Nâng cao kỹ năng giảng dạy ngữ pháp tiếng Việt, đặc biệt về vị từ tình thái.
   • Use case: Áp dụng kiến thức để thiết kế bài giảng, giải thích ngữ pháp cho học sinh.

4. Trung tâm dạy tiếng Việt cho người nước ngoài:

   • Lợi ích: Hiểu rõ vị từ tình thái để thiết kế giáo trình phù hợp.
   • Use case: Phát triển chương trình đào tạo, nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị từ tình thái là gì và tại sao nó quan trọng trong Truyện Kiều?
   Vị từ tình thái là từ đứng đầu ngữ đoạn vị từ, biểu thị thái độ, khả năng hoặc tính tất yếu của sự tình. Trong Truyện Kiều, chúng giúp thể hiện sắc thái ý nghĩa và cảm xúc, góp phần tạo nên phong cách ngôn ngữ đặc sắc của Nguyễn Du.

2. Làm thế nào để nhận diện vị từ tình thái trong câu?
   Vị từ tình thái đứng trước vị từ ngôn liệu, nhận vị từ đó làm bổ ngữ và đồng chủ thể với vị từ ngôn liệu. Phương pháp trắc nghiệm Jakhontov giúp xác định vị trí trung tâm của vị từ tình thái trong ngữ đoạn.

3. Vị từ tình thái có thể kết hợp với nhau như thế nào?
   Chúng có thể kết hợp thành chuỗi hoặc cặp vị từ tình thái sóng đôi, tạo nên các sắc thái ý nghĩa khác nhau, ví dụ như "cũng phải", "đã rồi", "càng càng", góp phần làm phong phú biểu đạt.

4. Các chức năng chính của vị từ tình thái trong Truyện Kiều là gì?
   Vị từ tình thái đánh dấu mối liên hệ giữa sự tình với người nói, chủ thể sự tình, các nhân tố bên trong và bên ngoài sự tình, bao gồm các phạm trù như khả năng, tất yếu, hiện thực, ý định, trách nhiệm, thời gian, thói quen, và đạo nghĩa.

5. Nghiên cứu này có thể ứng dụng như thế nào trong giảng dạy?
   Nghiên cứu giúp giáo viên và giảng viên hiểu rõ hơn về vị từ tình thái, từ đó thiết kế bài giảng, giáo trình phù hợp, nâng cao hiệu quả dạy học ngữ pháp tiếng Việt và phân tích văn học.

Kết luận

• Vị từ tình thái trong Truyện Kiều có số lượng đa dạng (101 từ) và tần suất xuất hiện cao (hơn 1470 lần), thể hiện sự phong phú trong ngôn ngữ của Nguyễn Du.
• Vị từ tình thái giữ vai trò trung tâm trong ngữ đoạn vị từ, có khả năng kết hợp thành chuỗi và cặp sóng đôi, tạo nên sắc thái ý nghĩa đa dạng.
• Chức năng tình thái hóa sự tình được phân tích theo bốn bình diện liên hệ: người nói, chủ thể sự tình, các nhân tố bên trong và bên ngoài sự tình.
• Nghiên cứu góp phần làm sáng tỏ vai trò của vị từ tình thái trong ngữ pháp chức năng tiếng Việt và giá trị ngôn ngữ của Truyện Kiều.
• Đề xuất mở rộng nghiên cứu và ứng dụng trong giảng dạy ngữ văn, ngôn ngữ học và dạy tiếng Việt cho người nước ngoài.

Next steps: Triển khai các đề tài nghiên cứu mở rộng về vị từ tình thái trong các tác phẩm văn học khác, phát triển tài liệu giảng dạy chuyên sâu, và ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn giáo dục.

Các nhà nghiên cứu, giảng viên và sinh viên được khuyến khích tham khảo và vận dụng kết quả nghiên cứu để nâng cao chất lượng nghiên cứu và giảng dạy ngôn ngữ Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN VỀ VỊ TỪ TÌNH THÁI 30 1. VỊ TỪ TÌNH THÁI 30 1 Vị từ 30 1. Vị từ tình thái 33 1. CƯƠNG VI CU PHAP CUA VI TU TINH THAI TRONG 38 NGỮ ĐOẠN VỊ TỪ Ý kiến thứ nhất: Trung tâm của ngữ đoạn vị từ thuộc 38 về vị từ ngôn liệu 1.

Ý kiến thứ hai: Trung tâm của ngữ đoạn vị từ thuộc về 40 vị từ tình thái 1. CHỨC NĂNG NGHĨA CUA VI TU TINH THAI TRONG TIENG VIET 1. Vị từ tình thái à vấn để phần ánh mối liên hệ giữa sự 45 tình với người nói ra sự tình Vị từ tình thái và vấn để phản ánh mối liên hệ giữa sự 54 tình với chủ thể của sự tình 59 1. Vị từ tình thái và vấn để phản ánh mối liên hệ giữa các nhân tố bên trong sự tình 1.

Vị từ tình thái và vấn để phản ánh mối liên hệ giữa sự. tình với c nhân tố bên ngoài sự tình 70 Chương 2: CƯƠNG VỊ CÚ PHÁP VÀ CHỨC NĂNG NGHĨA CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYEN DU 70 2. CUONG VI CU PHAP CUA VI TU TINH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU 78 2. CHỨC NĂNG NGHĨA CỦA VỊ TỪ TÌNH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU 79 2.

Vị từ tình thái a van dé phan ánh mối liên hệ giữa sự tình với người nói ra sự tình trong Truyện Kiều 95 2. Vị từ tình thái và vấn để phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với chủ thể của sự tình trong Truyện Kiểu. Vị từ tình thái và vấn để phản ánh mối liên hệ giữa các nhân tố bên trong sự tình trong Truyện Kiểu 107 Vi tir tình thái và vấn để phản ánh mối liên hệ giữa sự tình với các nhân tố bên ngoài sự tình trong Truyện Kiểu 116 KẾT LUẬN 120 'THƯ MỤC TÀI LIỆU THAM KHAO 130 PHỤ LỤC 1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀ Truyện Kiểu của Nguyễn Du là một kho tàng nghệ thuật không bao giờ khai thác hết.

Từ trước đến nay đã có rất nhiều nhà nghiên cứu đánh giá cao về tài năng sử dụng ngôn ngữ của nhà thơ, tiêu biểu như: Trường Chinh, Lê Dinh Ky, Đặng Thanh Lê, Nguyễn Lộc, Phan Ngọc, Hoài Thanh, Nguyễn Khánh Toàn. Phần lớn các nhà nghiên cứu, phê bình đều đánh giá cao về tài năng của Nguyễn Du, xem Nguyễn Du là bậc thây của ngôn ngữ dân tộc, là tập đại thành về ngôn ngữ của thời đại ông và cũng là người đã nâng ngôn ngữ văn học dân tộc của thời đại lên một đỉnh cao chói lọi. Thật vậy, qua tác phẩm Truyện Kiểu, bằng tài năng và sự nhạy cảm của mình, Nguyễn Du rất thành công trong việ sit dụng ngôn ngữ. Sự thành công của nhà thơ về phương diện ngôn ngữ đã khẳng định một cách đầy sức thuyết phục sự phong phú và khả năng to lớn của ngôn ngữ dân tộc trong sáng tác văn học.

Đúng như lời nhận xét của GS. Nguyễn Khánh Toàn: “Sé di Truyện Kiều đã trở thành một kiệt tác vĩ đại của Nguyễn Du, một trong những nguyên nhân cơ bản nhất là vì Nguyễn Du đã sử dụng tiếng Việt một cách thân tình, kỳ điệu” (Diễn văn đọc trong buổi lễ kỷ niệm 200 năm ngày sinh Nguyễn Du, tổ chức tại Nhà hát thành phố Hà Nội ngày 25-1 1-1965). Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp quan trọng nhất của con người. Ngôn ngữ giúp con người truyền đạt những tâm tư, tình cảm, nguyện.

Con người sử dụng ngôn ngữ không những phản ánh hiện thực mà còn thể hiện nhận thức, thái độ, cách đánh giá. của mình về sự tình (statc of affairs), về chủ thể được đề cập đến trong câu. Thống nhất với luận điểm vừa nêu trên, về cơ bản, đến nay nhiều nhà ngôn ngữ học, nhất là các nhà ngữ pháp chức năng, thừa nhận trong một câu như: (1) Thúy Vân chợt tỉnh giấc xuân. <713> có hai thành phân được phân biệt với nhau về chức năng biểu đạt: ~ Thành phần thứ nhất: Tập hợp các yếu tố thể hiện nội dung sự tình (lõi sự tình) và các tham tố (arguments) của sự tình trong câu.

Cái lõi của sự tình trong vi du (1) là TỈNH, hai tham tố của né 1a THUY VÂN và GIẤC XUÂN. Thành phần này được gọi là Ngôn liệu (lexis / dictum). ~ Thành phần thứ hai: Chính là cách thực hiện mối liên hệ của những thành phân ngôn liệu, cho biết mối liên hệ ấy là có thật (hiện thực) hay không có thật (phi hiện thực), là tất yếu hay không tất yếu, là có thể (khả năng) hay không có thể (không khả năng). Ngoài biểu hiện ba phạm trù trên, câu nói còn chứa đựng những thành phần biểu đạt thái độ, cách đánh giá.

của người nói đối với sự tình được phản ánh và biểu đạt tính chất của phát ngôn. Thành phần này được xác lập bằng sự có mặt của từ CHỢT. Thành phần này được gọi là Tinh thai (modality). Đặc biệt trong các yếu tố tình thái tham gia vào cấu trúc câu, có.

những yếu tố tình thái đứng trước các ngữ đoạn vị từ — mot vi tri rất nhạy cảm về nghĩa học, về cú pháp. Sự thâm nhập của chúng vào bên trong cấu trúc câu sâu sắc đến mức chúng có thể tổ chức cấu trúc câu đó. Chúng được xem là một loại vị từ và luôn nhận vị ngữ đứng sau làm bổ ngữ. Đó chính là VJ TỪ TÌNH THÁI (modality verb).

Hơn mười năm trở lại đây, trong toàn bộ các yếu tố tình thái của. tiếng Việt, vị từ tình thái - một bộ phận có ảnh hưởng quan yếu đến việc miêu tả cấu trúc của toàn vị ngữ, có nhiều vấn để lý luận đáng quan tâm, và trong quá trình nghiên cứu tác phẩm văn chương, việc tìm hiểu vị từ tình thái cũng chưa được quan tâm đúng mức. Chính vì lẽ đó, để hiểi u hơn giá trị ngôn ngữ cũng như giá trị nội dung của tác phẩm Truyện Kiểu, chúng tôi chọn vấn để VI TU TÌNH THÁI TRONG TRUYỆN KIỀU CỦA NGUYỄN DU làm đối tượng nghiên cứu cho luận văn của mình. Luận văn của chúng tôi chỉ là một thử nghiệm vận dụng các quan điểm nghiên cứu của ngữ pháp chức năng để bước đầu xử lý một số vấn để có liên quan đến vị từ tình thái trong tác phẩm Truyện Kiểu.

Vì đây là bước đầu thử nghiệm cộng với những hạn chế của sở học bản thân cũng như hạn chế vẻ thời gian nghiên cứu cho nên luận văn không tránh khỏi những thiếu sót. Chúng tôi hy vọng rằng những kết quả nghiên cứu cụ thể của luận văn sẽ góp phân vào việc tìm hiểu, nghiên cứu ngôn ngữ trong tác phẩm văn chương. LỊCH SỬ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 2. Vấn dé tình thái trong sách vở ngôn ngữ học và Việt ngữ học “Tình thái” là một khái ni ệm tương đối mới mẻ trong Việt ngữ học.

Thật ra, khái nị này đã có từ lâu trong lý luận ngôn ngữ. Các nhà ngôn ngữ học đã tìm hiểu, giải quyết chúng theo những hướng khác nhau, nhưng những điểm cốt lõi của khái niệm tình thái vẫn được thống nhất về cơ bản. Trong logic học, vấn để tình thái được để cập từ rất lâu. Có thể nói Aristote là người đầu tiên quan tâm đến vấn để này.

Nhưng xem xét logic tình thái theo hướng hiện đại là công lao của C. Trong ngôn ngữ học, vấn để tình thái cũng được để cập khá lâu. Cho đến ngày nay, vẫn phải thừa nhận rằng “không có phạm trà nào mà bản chất ngôn ngữ học và thành phân các ý nghĩa bộ phận lại gây ra nhiều ý kiến khác biệt và đối lập nhau như phạm trà tình thái” (Panfilov)(Lê Đông-Nguyễn Văn Hiệp 2003)[27,19]. Nói về van dé tinh thái, có thể kể đến Ch.

Liapon, John Lyons, M. Nhà ngôn ngữ học Pháp nổi tiếng Ch. Bally đã dùng thuật ngữ dietum để gọi nội dung cốt lõi của câu và modus hoặc modalité để chỉ thái độ của người nói đối với nội dung ấy. Dicuzn gắn chặt với chức năng thông tin, chức năng miêu tả của ngôn ngữ, còn modus gắn với bình điện tâm lý.

Ông cho rằng: “Tính tình thái là linh hôn của câu. Cũng như ý tưởng (idea), tính tình thái về cơ bản được hình thành do kết quả của một thao tác tích cực của chủ thể là người nói. Do đó không thể tạo cho câu ý nghĩa của lời nói / câu nói, nếu trong câu ta không tìm thấy một biểu nào đó của tính tình thái” [96,170]. Trong tiếng Nga, ngay từ những năm 50 của thế kỷ trước, sự phân tích cụ thể vùng chức năng của tính tình thái đã được trình bày trong một công trình của Viện sĩ V.

Vinogradov “Về phạm trù tình thái và các từ tình thái trong tiếng Nga". Tác giả đã khẳng định ý nghĩa quan trọng của vấn để này, xem chúng là một trong những phạm trù ngôn ngữ học trung tâm, cơ bẩn; và ở các ngôn ngữ khác nhau được tìm thấy dưới những dạng khác nhau (Vinogradov 1950)|97,42]. Bondarenko, tính tình thái là một phạm trù ngôn ngữ chỉ ra đặc điểm của các mối quan hệ khách quan được phản ánh trong nội dung của câu và chỉ ra mức độ của tính xác thực về nội dung của chính câu đó theo quan điểm của người nói. Như vậy, dựa vào ý nghĩa, tình thái có hai phạm trù su: tình thái khách quan (objecve modality) và tình thái chủ quan (subjective modality) (Phạm Hùng Việt 2003)491.

Quan điểm của Bondarenko về tình thái đã bắt đầu phát hiện ra những khía cạnh dụng học của vấn để tình thái, nhưng lại chưa thật sự vận dụng một cách triệt để phương pháp. của dụng học để phân tích bản chất của phạm trù tình thái. Quan điểm này được nhiều tác giả tán đồng như: iapon, Lê Đức Trọng, Phạm Hùng Việt Đi xa hơn vào lĩnh vực dụng học có thể kể đến A. Theo ông, phạm trù tình thái thể hiện quan hệ giữa người nói với mối liên hệ do nó lập nên giữa một phát ngôn cụ thể và thực tế, tức là mối quan hệ với mối quan hệ.

Như vậy, khi quan sát phạm trù tình thái, người ta còn xét cả sự phản ứng, các tương tác phức tạp giữa bốn nhân tố của quá trình giao tiếp: người nói, người đối thoại, nội dung của phát ngôn và thực tế (Phạm Hùng Việt 2003)|90,38]. Halliday cũng có rất nhiều ý kiến bàn về tính tình thái. Một mặt, ông chú trọng vào phạm trù zhứe (mood), một mặt lại đặt ra yêu cu về việc cẩn phải xem xét tính tình thái qua việc sử dụng động từ.