Khóa luận tốt nghiệp tìm hiểu việc sử dụng hàng mã của người việt hiện nay qua khảo sát việc sản xuất và buôn bán hàng mã tại làng văn hội văn bình thường tín hà nội

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp tìm hiểu việc sử dụng hàng mã của người việt hiện nay qua khảo sát việc sản xuất và buôn, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Thu Hương
• Người hướng dẫn: TS. Đặng Thị Vân Chi
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Xã Hội Và Nhân Văn
• Chuyên ngành: Việt Nam Học
• Đề tài: Khảo Sát Việc Sử Dụng Hàng Mã Tại Làng Văn Hội, Hà Nội
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu
• 1.3. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu
• 1.5. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết nghiên cứu
• 1.7. Phương pháp nghiên cứu
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI LƯỢC VỀ NGUỒN GỐC VÀ LỊCH SỬ SỬ DỤNG HÀNG MÃ CỦA NGƯỜI VIỆT
• 1.1. Quan niệm của người Việt về “cõi âm” - thế giới của người chết
• 1.2. Nguồn gốc của việc đốt vàng mã
• 1.3. Các tín ngưỡng, tôn giáo sử dụng hàng mã
• 1.4. Khái niệm đồ hàng mã và vàng mã
• 1.5. Các tín ngưỡng tôn giáo ở Việt Nam sử dụng vàng mã
• 1.6. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN VỀ LÀNG VĂN HỘI
• 2.1. Vị trí địa lí và cảnh quan tự nhiên
• 2.2. Tên gọi và lịch sử hình thành làng
• 2.3. Khái quát tình hình kinh tế
• 2.4. Khái quát tình hình văn hóa, xã hội, phong tục tập quán
• 2.5. Các công trình văn hóa tiêu biểu
• 2.6. Di tích Văn Chỉ - khu di tích văn hóa lịch sử có nguồn gốc từ ...
• 2.7. Di tích lịch sử văn hóa Chùa Văn Hội
• 2.8. Lễ hội làng Văn Hội
• 2.9. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ BUÔN BÁN HÀNG MÃ TẠI LÀNG VĂN HỘI
• 3.1. Lịch sử hình thành và quá trình phát triển nghề thủ công làm hàng mã
• 3.2. Các mặt hàng hàng mã được sản xuất và buôn bán tại Văn Hội
• 3.3. Các loại vàng mã hiện tại
• 3.4. Các loại hàng khác
• 3.5. Quy mô sản xuất và buôn bán hàng mã tại Văn Hội hiện nay
• 3.6. Quy mô về mặt bằng sản xuất, đầu tư về kỹ thuật và nhân lực
• 3.7. Sự phát triển về loại hình sản phẩm, thị trường tiêu thụ
• 3.8. Tiểu kết chương 3
• 4. CHƯƠNG 4: THỰC TRẠNG SỬ DỤNG HÀNG MÃ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Nhu cầu sử dụng vàng mã của người dân có xu hướng ngày càng tăng và càng trở nên phức tạp
• 4.2. Phạm vi sử dụng hàng mã trong các thực hành nghi lễ tín ngưỡng, tôn giáo ngày càng được mở rộng
• 4.3. Mở rộng việc sử dụng hàng mã trong tín ngưỡng thờ cúng
• 4.4. Sử dụng hàng mã trong tín ngưỡng thờ Mẫu ngày càng phức tạp và đa kênh
• 4.5. Đánh giá của các nhà nghiên cứu văn hóa và cơ quan quản lý văn hóa về đốt vàng mã hiện nay
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Khái lược về nguồn gốc và lịch sử sử dụng hàng mã của người Việt

Người Việt có quan niệm sâu sắc về cõi âm, nơi mà linh hồn người chết tiếp tục tồn tại. Từ xa xưa, việc đốt vàng mã đã trở thành một phần không thể thiếu trong các nghi lễ thờ cúng tổ tiên. Theo quan niệm này, những gì người sống cần thì người chết cũng cần, dẫn đến việc sản xuất và sử dụng hàng mã. Việc sử dụng hàng mã không chỉ đơn thuần là một phong tục mà còn thể hiện tâm linh và triết lý nhân sinh của người Việt. Hàng mã được sản xuất từ nhiều chất liệu khác nhau, từ giấy đến tre, gỗ, và được đốt trong các dịp lễ lớn như Tết Nguyên Đán hay Lễ Vu Lan. Điều này cho thấy sự kết nối giữa hai thế giới, giữa người sống và người chết, và thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu đối với tổ tiên.

1.1. Quan niệm của người Việt về cõi âm

Người Việt cổ tin rằng vũ trụ được chia thành ba tầng: tầng trời, tầng đất và tầng âm phủ. Tầng âm phủ là nơi cư ngụ của linh hồn người chết, nơi mà họ vẫn tiếp tục sống và cần được chăm sóc. Việc đốt vàng mã là một cách để gửi gắm những nhu cầu vật chất cho người đã khuất. Từ những đồ dùng hàng ngày đến tiền bạc, tất cả đều được chuẩn bị để đảm bảo rằng linh hồn có thể sống một cách đầy đủ ở thế giới bên kia. Điều này không chỉ thể hiện lòng hiếu thảo mà còn phản ánh một phần văn hóa tâm linh của người Việt.

1.2. Nguồn gốc của việc đốt vàng mã

Theo các tài liệu lịch sử, tục đốt vàng mã có nguồn gốc từ Trung Quốc, nơi mà người dân đã sử dụng các đồ vật bằng đất sét và gỗ để chôn theo người chết. Qua thời gian, phong tục này đã được người Việt tiếp nhận và phát triển thành một phần không thể thiếu trong các nghi lễ thờ cúng. Việc sử dụng hàng mã đã trở thành một biểu tượng văn hóa, thể hiện sự kết nối giữa thế giới vật chất và tâm linh. Hàng mã không chỉ đơn thuần là đồ vật mà còn mang trong mình ý nghĩa sâu sắc về sự sống và cái chết.

II. Tổng quan về làng Văn Hội

Làng Văn Hội, thuộc huyện Thường Tín, Hà Nội, nổi tiếng với nghề sản xuất hàng mã. Làng có vị trí địa lý thuận lợi, gần trung tâm thành phố, tạo điều kiện cho việc tiêu thụ sản phẩm. Lịch sử hình thành và phát triển của làng gắn liền với các phong tục tập quán và tín ngưỡng của người dân nơi đây. Các sản phẩm hàng mã tại làng không chỉ phục vụ nhu cầu của người dân địa phương mà còn được cung cấp cho nhiều nơi khác. Điều này cho thấy sự phát triển mạnh mẽ của nghề sản xuất hàng mã tại Văn Hội, đồng thời phản ánh nhu cầu ngày càng tăng của người dân trong việc thực hiện các nghi lễ tâm linh.

2.1. Lịch sử hình thành làng Văn Hội

Làng Văn Hội có lịch sử lâu đời, với nghề sản xuất hàng mã đã tồn tại từ nhiều thế kỷ. Người dân nơi đây đã phát triển nghề này không chỉ để đáp ứng nhu cầu của bản thân mà còn để phục vụ cho cộng đồng. Qua các thế hệ, nghề sản xuất hàng mã đã trở thành một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân làng. Sự phát triển của nghề này không chỉ mang lại thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

2.2. Các loại mặt hàng hàng mã tại làng Văn Hội

Tại làng Văn Hội, có nhiều loại hàng mã được sản xuất, từ tiền giấy, quần áo, đến các đồ vật khác như nhà, xe, và các vật dụng cần thiết cho người chết. Những sản phẩm này không chỉ đa dạng về mẫu mã mà còn phong phú về chất liệu. Người dân nơi đây đã khéo léo kết hợp giữa truyền thống và hiện đại trong sản xuất, tạo ra những sản phẩm đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Sự phát triển này không chỉ giúp bảo tồn nghề truyền thống mà còn tạo ra cơ hội việc làm cho nhiều người dân trong làng.

III. Tình hình sản xuất và buôn bán hàng mã tại làng Văn Hội

Nghề sản xuất hàng mã tại làng Văn Hội đã có những bước phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây. Quy mô sản xuất ngày càng mở rộng, với nhiều hộ gia đình tham gia vào quá trình sản xuất. Các sản phẩm hàng mã không chỉ được tiêu thụ trong khu vực mà còn được xuất bán ra nhiều tỉnh thành khác. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng hàng mã trong các nghi lễ tâm linh của người dân ngày càng tăng. Sự phát triển này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế cho người dân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

3.1. Quy mô sản xuất hàng mã

Quy mô sản xuất hàng mã tại làng Văn Hội hiện nay rất đa dạng, với nhiều hộ gia đình tham gia vào quá trình sản xuất. Các sản phẩm được sản xuất không chỉ phục vụ nhu cầu của người dân trong làng mà còn được cung cấp cho nhiều nơi khác. Sự phát triển này không chỉ tạo ra thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn nghề truyền thống. Nhiều hộ gia đình đã đầu tư vào máy móc và công nghệ mới để nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

3.2. Thị trường tiêu thụ hàng mã

Thị trường tiêu thụ hàng mã tại làng Văn Hội rất phong phú, với nhiều kênh phân phối khác nhau. Các sản phẩm không chỉ được bán tại các chợ truyền thống mà còn được cung cấp cho các cửa hàng, siêu thị và các trang thương mại điện tử. Sự phát triển của thị trường tiêu thụ đã tạo ra nhiều cơ hội cho người dân trong việc tiêu thụ sản phẩm. Điều này không chỉ giúp nâng cao thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống của dân tộc.

IV. Thực trạng sử dụng hàng mã ở Việt Nam

Nhu cầu sử dụng hàng mã của người dân Việt Nam hiện nay đang có xu hướng gia tăng. Việc sử dụng hàng mã không chỉ diễn ra trong các dịp lễ lớn mà còn trong các nghi lễ hàng ngày. Sự phát triển này phản ánh sự thay đổi trong nhận thức và nhu cầu tâm linh của người dân. Các nhà nghiên cứu văn hóa đã chỉ ra rằng việc đốt vàng mã không chỉ là một phong tục mà còn là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh của người dân. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những nghiên cứu sâu hơn về thực trạng sử dụng hàng mã trong đời sống văn hóa của người Việt.

4.1. Nhu cầu sử dụng hàng mã

Nhu cầu sử dụng hàng mã của người dân Việt Nam đang ngày càng tăng cao, đặc biệt trong các dịp lễ Tết và các nghi lễ thờ cúng. Việc đốt vàng mã đã trở thành một phần không thể thiếu trong các hoạt động tâm linh, thể hiện lòng hiếu thảo và sự kết nối giữa người sống và người chết. Sự gia tăng này không chỉ phản ánh nhu cầu tâm linh mà còn cho thấy sự phát triển của văn hóa tín ngưỡng trong xã hội hiện đại.

4.2. Đánh giá của các nhà nghiên cứu về hàng mã

Các nhà nghiên cứu văn hóa đã có nhiều ý kiến khác nhau về việc đốt vàng mã. Một số cho rằng đây là một phong tục tốt đẹp, thể hiện lòng hiếu thảo của con cháu đối với tổ tiên. Tuy nhiên, cũng có những ý kiến cho rằng việc sử dụng hàng mã cần được điều chỉnh để phù hợp với điều kiện kinh tế và văn hóa hiện đại. Việc nghiên cứu và đánh giá thực trạng sử dụng hàng mã là cần thiết để có những giải pháp hợp lý, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tục hóa vàng mã là một thực hành nghi lễ lâu đời trong đời sống tâm linh của người Việt, gắn liền với tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng thờ Mẫu. Tập tục này bắt nguồn từ nhân sinh quan "ăn quả nhớ kẻ trồng cây" và quan niệm "trần sao âm vậy", tin rằng cái chết chỉ là sự chuyển đổi sang thế giới bên kia và linh hồn người đã khuất vẫn có các nhu cầu sinh hoạt, vật chất tương tự như người sống. Trong bối cảnh kinh tế thị trường phát triển sau thời kỳ Đổi Mới (1986), nhu cầu sử dụng và quy mô sản xuất, buôn bán vàng mã gia tăng nhanh chóng, kéo theo nhiều luồng dư luận trái chiều về tính lãng phí cũng như nguy cơ biến tướng mê tín dị đoan.

Đặc biệt, việc Chính phủ ban hành Nghị định 75/2010/NĐ-CP ngày 12 tháng 7 năm 2010 (có hiệu lực từ ngày 1 tháng 9 năm 2010) quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động văn hóa đối với hành vi đốt đồ vàng mã tại nơi tổ chức lễ hội, di tích lịch sử - văn hóa và nơi công cộng đã đặt ra yêu cầu cấp thiết về công tác quản lý văn hóa. Đứng trước thực tế đó, các nhà nghiên cứu văn hóa (tiêu biểu như ý kiến của PGS. Nguyễn Văn Huy) cho rằng việc cấm đoán tuyệt đối là khó khả thi do nhu cầu tâm linh là có thực, thay vào đó cần khảo sát thực trạng để giúp cộng đồng nâng cao nhận thức, tự điều chỉnh hành vi phù hợp với thuần phong mỹ tục và điều kiện kinh tế. Làng Văn Hội (xã Văn Bình, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội) là một trong những trung tâm sản xuất và buôn bán hàng mã quy mô lớn phục vụ cho nội thành Hà Nội và các tỉnh phía Bắc, song chưa từng có công trình nghiên cứu chuyên sâu nào khảo sát toàn diện về làng nghề này.

Khóa luận tốt nghiệp ngành Việt Nam học của tác giả Nguyễn Thu Hương (Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2014, do TS. Đặng Thị Vân Chi hướng dẫn) được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu và nhiệm vụ sau:

1. Giới thiệu khái quát về làng làm hàng mã Văn Hội trên các phương diện vị trí địa lý, lịch sử hình thành, truyền thống văn hóa và các điều kiện tự nhiên - xã hội phục vụ sản xuất.
2. Khảo sát chi tiết các loại mặt hàng, quy trình kỹ thuật chế tác và quy mô kinh tế của nghề làm hàng mã tại địa phương.
3. Nhận diện và bước đầu làm rõ thực trạng sử dụng hàng mã trong các thực hành tín ngưỡng của người Việt hiện nay (trọng tâm là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên và tín ngưỡng thờ Mẫu), từ đó cung cấp căn cứ thực tiễn cho công tác nghiên cứu và quản lý văn hóa.

• Câu hỏi nghiên cứu: Thực trạng sử dụng hàng mã của người Việt hiện nay như thế nào?
• Giả thuyết nghiên cứu: Việc tìm hiểu về chủng loại mặt hàng mã và hoạt động sản xuất, buôn bán tại làng nghề sẽ phản ánh những biến đổi cụ thể trong đời sống tín ngưỡng, tâm linh của người Việt đương đại.
• Đối tượng nghiên cứu: Các chủng loại hàng mã được sản xuất, buôn bán tại làng Văn Hội và các thực hành tín ngưỡng liên quan.
• Phạm vi nghiên cứu: Địa bàn làng Văn Hội, xã Văn Bình, huyện Thường Tín, Hà Nội; thời gian khảo sát thực địa tập trung vào giai đoạn 2012 - 2014 kết hợp với tư liệu lịch sử làng xã qua các thời kỳ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận vận dụng hệ thống khái niệm, lý luận văn hóa dân gian và sử liệu học chuyên ngành:

• Quan niệm về cõi âm và nhân sinh quan: Dựa trên tư liệu khảo cổ học văn hóa Đông Sơn (vũ trụ 3 tầng, mộ táng tùy táng công cụ, vũ khí, trang sức), quan niệm dân gian của người Mường ("Mường người"/"Mường sáng" và "Mường ma"/"Mường tối") và thuyết vạn vật hữu linh để lý giải niềm tin về sự tồn tại độc lập, bất diệt của linh hồn.
• Hệ khái niệm công cụ:
  • Đồ mã: Các vật dụng mô phỏng (nhà, xe, người hình nhân, voi, ngựa...) làm bằng tre nứa, giấy để đốt cho người âm.
  • Vàng mã: Tiền âm phủ, thỏi vàng, thỏi bạc dùng để đốt thay cho tiền của thật.
  • Hàng mã: Khái niệm tổng quát chỉ toàn bộ các sản phẩm mã trong quy trình sản xuất, phân phối và lưu thông trên thị trường.
• Văn bản pháp quy và chính sách: Nghị định 75/2010/NĐ-CP của Chính phủ; các chính sách kinh tế nông nghiệp như Chỉ thị 100-CT/TW ("Khoán 100" năm 1981) và Nghị quyết 10-NQ/TW ("Khoán 10" năm 1988) tác động trực tiếp đến sự phục hồi của kinh tế hộ gia đình và làng nghề thủ công truyền thống.

Tác giả đã triển khai kết hợp các phương pháp nghiên cứu thực địa và liên ngành:

• Phương pháp liên ngành: Kết hợp tri thức của Việt Nam học, văn hóa học, dân tộc học và xã hội học để tiếp cận hiện tượng tín ngưỡng.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp sử liệu: Nghiên cứu các ghi chép lịch sử (Thông Giám cương mục, các khảo cứu của Phan Kế Bính, Toan Ánh, Lê Thị Hồng Phúc, Thích Tố Liên), hệ thống văn bia tại di tích Văn Chỉ và chùa Hội Phúc Tự, 20 đạo sắc phong còn lưu giữ tại địa phương.
• Phương pháp điền dã dân tộc học: Quan sát tham dự tại các xưởng sản xuất, cửa hàng buôn bán, điện thờ Mẫu và các kỳ lễ hội; phỏng vấn sâu các nghệ nhân cao tuổi (cụ Lê Thìn 75 tuổi), chủ xưởng sản xuất lớn (bà M.H, bà M.D, cô Th, cô P, cô A.D) và người dân tham gia chuỗi cung ứng sản phẩm.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Khái lược về nguồn gốc và lịch sử sử dụng hàng mã của người Việt

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lịch sử và căn nguyên tín ngưỡng của tục đốt vàng mã trong đời sống người Việt:

• Quan niệm về thế giới người chết: Người Việt cổ xem linh hồn là bất tử và có nhu cầu sinh hoạt như khi còn sống ("trần sao âm vậy"). Tục tùy táng đồ thật xuất hiện từ thời nguyên thủy, tương đồng với tập tục của nhiều nền văn hóa (nhét đồng xu Obol vào miệng người chết của Hy Lạp, tục Rokudosen của Nhật Bản, tục bỏ gạo và tiền của Triều Tiên). Nhằm tránh lãng phí của cải thật, dân gian dần chuyển sang sử dụng các vật phẩm tượng trưng làm bằng tre, gỗ, rơm rạ, đất sét và đồ giấy ("phép thiêng biến ít thành nhiều").
• Nguồn gốc lịch sử: Trích dẫn các thư tịch cổ, tác giả nêu rõ tục đốt mã bắt nguồn từ Trung Quốc. Thời Hạ bắt đầu nặn đất sét làm bát, đan nhạc khí bằng tre gỗ chôn theo người chết; tục tuẫn táng người sống thời phong kiến bị bãi bỏ vào thời Hán. Sau khi Thái Luân phát minh ra giấy (năm 105), Vương Dũ chế ra vàng bạc, quần áo giấy để thay thế đồ thật và được vua Đường Huyền Tông phong làm Thái thường bác sĩ. Nghề này sau đó được nhân vật Vương Luân phục hưng bằng tích dàn dựng người chết sống lại nhờ dâng hình nhân thế mệnh và đồ mã Tam phủ, Tứ phủ. Tại Việt Nam, nghề làm mã hình thành và phát triển qua nhiều trung tâm như làng Cót (Yên Phụ), làng Đông Hồ (Bắc Ninh) và làng Văn Hội (Hà Nội).
• Các tín ngưỡng sử dụng hàng mã:
  • Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên: Chi phối bởi đạo hiếu, thực hành dâng cúng hương hoa, trà rượu, cỗ bàn cùng tiền vàng, quần áo mã vào các ngày sóc vọng, giỗ chạp, Tết Nguyên đán, lễ cúng Tất niên và lễ Vu Lan.
  • Tín ngưỡng thờ Mẫu (Đạo Mẫu Tam phủ, Tứ phủ): Tiếp thu ảnh hưởng Đạo giáo, tôn vinh các nữ thần cai quản bốn miền (Thiên, Nhạc, Thoải, Địa) với sắc phục quy chuẩn tương ứng (đỏ, xanh, trắng, vàng). Nghi lễ hầu đồng, "trình đồng mở phủ" sử dụng khối lượng đồ mã lớn và cầu kỳ nhất (ngựa, voi, thuyền rồng, lốt, hình nhân, tòa mã tiến dâng).
  • Phật giáo: Đạo Phật nguyên thủy không dạy đốt vàng mã, song qua sự kiện Đạo Tăng tâu vua Đường Đại Tông (năm 762) cho phép đốt vàng mã rằm tháng Bảy để cúng biếu vong nhân, tập tục này đã du nhập và tồn tại dai dẳng trong một bộ phận Phật tử dân gian.

Chương 2: Tổng quan về làng Văn Hội

Chương 2 phác họa diện mạo địa lý, tiến trình lịch sử và thiết chế văn hóa của làng Văn Hội:

• Vị trí và cảnh quan: Làng nằm ở trung tâm xã Văn Bình, huyện Thường Tín, cách Hà Nội 18 km về phía Nam theo Quốc lộ 1A; có tuyến cao tốc Pháp Vân - Cầu Giẽ chạy qua cánh đồng. Tổng diện tích tự nhiên là 145,8 ha (đất canh tác chiếm 88,8 ha). Quy mô dân cư gồm 1.005 hộ với gần 4.000 nhân khẩu, phân bổ ở 4 xóm (xóm 4, 5, 6, 7), thuộc 9 dòng họ với 26 chi phái.
• Lịch sử hình thành và biến đổi hành chính: Làng khởi nguồn từ tên gọi "Văn Nội" (vẻ đẹp bên trong), sau đổi thành "Văn Hội" (hội tụ tinh hoa và các dòng họ). Truyền thuyết lập làng ghi nhận công lao của hai vị khai cơ họ Đào (anh nông dân nghèo làm nghề đơm cá) và họ Trần (dòng dõi quan lại giàu có); văn khấn Thành hoàng làng đồng thuận phối thờ "Đào Trần tiên tổ". Về mặt hành chính, làng từng thuộc tổng Thượng Cung, huyện Thượng Phúc, phủ Thường Tín, trấn Sơn Nam; trải qua các lần sáp nhập thành xã Giáp Hội (1946), xã Cộng Hòa (1948), xã Bạch Đằng (1949/1954) và đổi tên thành xã Văn Bình từ năm 1971 (chính thức thuộc Hà Nội từ tháng 8/2008). Trong kháng chiến, làng có 64 liệt sĩ, 22 thương binh, 20 bệnh binh và 2 Bà mẹ Việt Nam anh hùng.
• Kinh tế - xã hội: Nông nghiệp được cơ giới hóa hoàn toàn khâu làm đất và thu hoạch; cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh sang tiểu thủ công nghiệp (làm hàng mã) và thương nghiệp. Chợ Văn Hội họp hàng ngày từ 5h đến 10h sáng phía sau đình làng. Toàn bộ 100% hộ dân duy trì thờ cúng tổ tiên, làng có 5 điện thờ Mẫu tư nhân đang hoạt động thường xuyên (điện Cụ Từ Chiểu, Cụ Thống Phú, Cụ Ty, Cụ Cường, điện Họ Vũ).
• Các công trình di tích và lễ hội:
  • Di tích Văn Chỉ: Khởi lập cuối thế kỷ 17 (thời Chính Hòa triều Lê) tại Yên Duyên, di dời về Văn Hội vào năm Tự Đức thứ 28 (khoảng 1875). Gian tiền đường lưu giữ bức đại tự "Vạn thế văn minh" cùng hệ thống bia đá ghi danh hơn 200 quan chức, nhà khoa bảng đỗ từ tú tài, cử nhân, giải nguyên đến tiến sĩ của phủ Thường Tín và các vùng lân cận.
  • Chùa Văn Hội (Hội Phúc Tự): Xây dựng theo bình đồ kiến trúc chữ Đinh gồm 5 gian Bái đường và Thượng điện; lưu giữ nhiều pho tượng gỗ sơn son thếp vàng nghệ thuật thời Lê, bia đá tu sửa thời Đồng Khánh thứ 3 (1888) và 20 đạo sắc phong (có đạo sắc thời Khải Định năm 1924). Sau khi chùa Pháp Lôi bị phá hủy năm 1947, chùa tiếp nhận và phối thờ tượng thần Pháp Lôi. Di tích được xếp hạng cấp quốc gia năm 1994 và được xây dựng lại năm 2012.
  • Lễ hội làng: Tổ chức từ mùng 7 đến mùng 9 tháng Tư âm lịch (chính hội mùng 8 tháng Tư - ngày sinh Thánh Mẫu Man Nương). Lễ hội duy trì tục rước kiệu lấy nước sông Hồng tại bến Đam (Đông Mỹ) về làm lễ Mộc dục tắm tượng, kết hợp rước kiệu giao hảo liên làng "làng em đón làng chị" với làng Văn Giáp.

Chương 3: Tình hình sản xuất và buôn bán hàng mã tại làng Văn Hội

Chương 3 tập trung khảo sát thực địa toàn diện chuỗi sản xuất, danh mục sản phẩm và năng lực kinh tế của làng nghề:

• Lịch sử phát triển làng nghề: Nghề làm vàng thoi có niên đại ước tính vài trăm năm. Nghề làm "mã đàn" phục vụ Đạo Mẫu khởi đầu từ hai nghệ nhân cụ Vun và cụ Chén học kỹ thuật từ nơi khác về truyền dạy cho con cháu. Giai đoạn 1954 - thập niên 1980, nghề bị đình đốn do chính sách bài trừ mê tín dị đoan. Sau chính sách Khoán 100 (1981) và Khoán 10 (1988), nghề phục hồi mạnh mẽ; hiện thu hút 70 - 80% lực lượng lao động địa phương, trong đó 40% số hộ sản xuất quy mô lớn và có trên dưới 20 cơ sở làm mã đàn chuyên nghiệp.
• Phân loại sản phẩm hàng mã:
  • Tiền địa phủ: In offset 2 mặt màu đỏ trên khổ giấy 39x58 cm (mỗi bản in ra 16 tờ mệnh giá 500.000 đồng ghi "Ngân hàng Địa phủ"), đóng thếp 50 tờ.
  • Tiền Đô-la: In trên khổ giấy 42x63 cm (mỗi bản in 24 tờ tiền đô-la Mỹ 100 USD màu đen và xanh lá cây, có hình Washington và số seri sắc nét).
  • Tiền xu: Giấy vàng in họa tiết đồng tiền cổ mô phỏng tiền tệ thời phong kiến.
  • Tiền polymer địa phủ: Từng được in mô phỏng tiền thật nhưng sau đó bị hạn chế sản xuất để tránh vi phạm pháp luật và gây nhầm lẫn trong lưu thông.
  • Đỉnh vàng: Mặt hàng có giá trị cao nhất trong nhóm tiền vàng; cấu thành từ 3 bộ phận: tờ "mặt" màu đỏ in sấy khô, miếng "thiếc lá" dán hồ màu vàng ong và phần "ruột" màu xám/đất gấp gáy (2-3 tờ xếp lớp). Phân chia thành 3 phân khúc: hàng tái sinh, hàng bãi bằng và hàng hòe (loại đắt nhất).
  • Vàng mã hiện vật: Mô phỏng vật dụng đời sống (xe máy SH, ô tô, iPhone, iPad, tivi, tủ lạnh, quần áo các cụ đóng hộp nilon kèm trang sức, thỏi vàng 9999). Hàng hiện vật kích thước lớn đa số được các hộ Văn Hội nhập mối từ làng Đông Hồ (Bắc Ninh) về phân phối sỉ và lẻ.
  • Hàng mã đan (mã đàn): Gồm 2 công đoạn chính: chẻ nan nứa đan cốt khung (ông Ngựa, ông Voi, ông Lốt, bà Chúa, hình nhân) và công đoạn dán giấy màu, trang trí y phục, hoa văn, gắn lọng và bờm đuôi.
  • Vàng thoi và phụ liệu: Vàng thoi (vàng Trung, vàng Đại bó 100 thỏi thành 1 vạn/1.000 vàng); nan quấn vàng bằng gỗ bồ đề (thay thế nan tre truyền thống); giấy nến và giấy màu các loại.
• Quy mô sản xuất, kỹ thuật và phân công lao động:
  • Đầu tư trang thiết bị: Điển hình như cơ sở bà M.H đầu tư 2 máy in công nghiệp trị giá gần 1 tỷ đồng, xưởng rộng trên 100 m2, tiêu thụ giấy cúp-xê cao cấp, cung ứng 20 - 30% thị phần tiền âm phủ cho Hà Nội; cơ sở cô Th (xóm 7) đầu tư hàng trăm triệu đồng lắp đặt máy cắt nan gỗ bồ đề.
  • Chuyên môn hóa địa bàn: Xóm 4 chuyên in tiền xu; Xóm 5 có trên 30 hộ chuyên đan khung nứa và là trung tâm đại lý buôn bán lớn nhất làng; Xóm 6 chuyên in giấy quấn vàng và tiền âm phủ; Xóm 7 tập trung các xưởng sản xuất đỉnh vàng và chế biến nan gỗ.
  • Lao động và thu nhập: Thợ đan ngựa lành nghề (như cô P xóm 4) đan trung bình 3 - 4 con ngựa đại/ngày (thời điểm cao điểm đạt 10 - 15 con/ngày) với đơn giá 70.000 - 80.000 đồng/con. Thợ vận hành máy in đạt mức lương 170.000 - 200.000 đồng/ngày. Công nhân xưởng mã đàn lành nghề nhận mức lương 2,5 - 3,0 triệu đồng/tháng (bao ăn ở) hoặc 4,0 - 4,5 triệu đồng/tháng (tự túc).

Chương 4: Thực trạng sử dụng hàng mã ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 tổng thuật và nhận định về các xu hướng tiêu dùng đồ mã trong xã hội:

• Xu hướng gia tăng và phức tạp hóa: Nhu cầu sử dụng đồ mã có chiều hướng mở rộng về khối lượng, kích thước và chủng loại sản phẩm. Các vật phẩm hiện đại (thiết bị công nghệ, phương tiện cao cấp) được mã hóa ngày càng nhiều theo tâm lý "dương sao âm vậy".
• Sự mở rộng trong các thực hành tôn giáo, tín ngưỡng: Vàng mã không chỉ giới hạn trong nghi lễ gia tiên mà thâm nhập sâu vào các khóa lễ Đạo Mẫu ("trình đồng mở phủ", tiệc Mẫu, tiệc Thánh) với các đàn mã đồ sộ, tốn kém hàng chục triệu đồng mỗi khóa lễ.
• Đánh giá của giới nghiên cứu và cơ quan quản lý: Mâu thuẫn giữa nhu cầu thực hành đức tin cá nhân và trật tự văn hóa công cộng đòi hỏi các giải pháp quản lý linh hoạt, đẩy mạnh tuyên truyền thay vì các biện pháp hành chính cưỡng chế cứng nhắc.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và xác lập hệ thống dữ liệu thực chứng về cơ cấu sản phẩm và hoạt động sản xuất tại làng nghề Văn Hội qua bảng tổng hợp sau:

Nhóm sản phẩm	Quy cách / Kỹ thuật chế tác	Phân loại chính	Địa bàn sản xuất chính
Tiền giấy các loại	In máy công nghiệp, sấy tự động trên giấy cúp-xê hoặc giấy tái sinh	Tiền địa phủ (50.000đ, 500.000đ), tiền Đô-la (100 USD), tiền xu, tiền polymer	Xưởng in tập trung tại Xóm 4, Xóm 5, Xóm 6
Đỉnh vàng	Tờ mặt đỏ dán thiếc lá vàng ong, lồng ruột xám/đất 2-3 tờ gấp gáy	Hàng tái sinh, hàng bãi bằng, hàng hòe	Tập trung nhiều nhất tại Xóm 7
Hàng mã đan (Mã đàn)	Ngâm nứa, chẻ nan đan khung hình; dán giấy màu, vẽ hoa văn trang trí thủ công	Hình nhân thế mệnh, ông Ngựa, ông Voi, ông Lốt, tòa Chúa	Trên 30 hộ tại Xóm 5 và các xưởng gia truyền
Vàng thoi	Quấn giấy màu quanh nan gỗ bồ đề bằng hồ bột nếp tẻ, bó cọc 100 thỏi	Vàng Trung, vàng Đại (vàng Tứ phủ, vàng Hồ, vàng Sao, vàng thiếc)	Hộ gia đình người cao tuổi toàn làng, nan xóm 7
Hàng mã hiện vật	Dán khung bìa/giấy mô phỏng đồ dùng sinh hoạt hiện đại	Xe máy SH, ô tô, điện thoại iPhone/iPad, quần áo hộp	Nhập từ Đông Hồ (Bắc Ninh), phân phối tại Xóm 5

Các đóng góp khoa học và thực tiễn chính của tác giả:

• Cung cấp khảo cứu đầu tiên về bức tranh kinh tế - kỹ thuật của làng nghề vàng mã Văn Hội, làm rõ vai trò chuyển dịch sinh kế nông thôn từ thuần nông sang thủ công nghiệp - thương nghiệp ven đô.
• Chỉ ra mối liên hệ mật thiết giữa sự biến đổi của các thực hành tôn giáo dân gian (đặc biệt là sự phục hưng của Đạo Mẫu và lễ hầu đồng) với sự đa dạng hóa mẫu mã của thị trường hàng mã.
• Đề xuất định hướng quản lý văn hóa: Cần tôn trọng tự do tín ngưỡng chính đáng của người dân, kết hợp hướng dẫn thực hành tiết kiệm, an toàn phòng cháy chữa cháy, loại bỏ các hủ tục phô trương lãng phí thông qua hương ước, quy ước làng xã thay vì áp đặt chế tài cấm đoán đơn thuần.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Nghiên cứu giới hạn phạm vi khảo sát thực địa chủ yếu tại một làng nghề (làng Văn Hội, Thường Tín); các số liệu về doanh thu, chi phí đầu tư máy móc và thu nhập của người lao động được thu thập theo phương pháp phỏng vấn ước tính tại thời điểm năm 2014, chưa có điều kiện xử lý bằng phương pháp điều tra thống kê định lượng toàn diện trên cỡ mẫu lớn.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu so sánh liên làng nghề giữa Văn Hội với các trung tâm sản xuất vàng mã khác ở miền Bắc (như làng Đông Hồ - Bắc Ninh, làng Phúc Am, Duyên Trường - Thường Tín); khảo sát định lượng nhu cầu tiêu thụ thực tế tại hệ thống đền, phủ, chùa chiền ở khu vực nội thành Hà Nội để đánh giá toàn diện chuỗi giá trị văn hóa - kinh tế của hàng mã.

Giá trị tham khảo

Công trình là nguồn tư liệu thực địa có giá trị dành cho:

• Giảng viên, sinh viên và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Việt Nam học, Văn hóa học, Dân tộc học, Nhân học và Xã hội học văn hóa khi nghiên cứu về tôn giáo dân gian, biến đổi văn hóa làng xã và kinh tế làng nghề truyền thống.
• Cán bộ quản lý văn hóa, cơ quan hoạch định chính sách địa phương tham khảo tư liệu thực tiễn để xây dựng quy chế quản lý lễ hội, di tích và thực hành đốt vàng mã hợp lý.
• Điểm tham khảo giá trị nhất của khóa luận nằm ở tư liệu miêu tả chi tiết quy trình chế tác thủ công (kỹ thuật đan cốt ngựa, bồi dán mã đàn, chế biến nan gỗ bồ đề, cấu tạo đỉnh vàng) và hệ thống tư liệu Hán Nôm ghi chép về di tích Văn Chỉ, chùa Hội Phúc Tự tại Chương 2 và Chương 3.

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu chuyên môn hóa sản xuất hàng mã giữa các xóm tại làng Văn Hội diễn ra như thế nào?
Các công đoạn sản xuất được phân công rõ rệt theo địa bàn: Xóm 4 chuyên chạy máy in tiền xu; Xóm 5 tập trung hơn 30 hộ chuyên đan khung nứa (ngựa, voi) và là trung tâm đại lý buôn bán lớn nhất làng; Xóm 6 chuyên in giấy quấn vàng và tiền âm phủ; Xóm 7 tập trung các xưởng sản xuất đỉnh vàng quy mô lớn và cơ sở xẻ nan gỗ bồ đề.

2. Một sản phẩm "đỉnh vàng" hoàn chỉnh gồm những cấu phần kỹ thuật nào?
Đỉnh vàng hoàn chỉnh bắt buộc phải có 3 bộ phận: tờ "mặt" hình chữ nhật màu đỏ in sấy khô, miếng "thiếc lá" màu vàng ong dán hồ trên mặt, và phần "ruột" gồm 2-3 tờ giấy mỏng màu xám hoặc màu đất được gấp gáy lồng vào bên trong. Sản phẩm chia làm 3 loại chất lượng: hàng tái sinh, hàng bãi bằng và hàng hòe.

3. Tại sao người dân làng Văn Hội chuyển từ nan tre sang nan gỗ bồ đề khi làm vàng thoi?
Trước đây, các cụ già phải chẻ tre và dùng dụng cụ "bàn nơ" bẻ từng nan tre rất khó khăn và đau tay. Việc chuyển sang dùng gỗ cây bồ đề (vốn dùng làm vỏ bao diêm) kết hợp máy cắt tự động giúp tạo ra các thanh nan nhẹ, dễ bẻ, cháy bén lửa, tiết kiệm thời gian và nâng cao năng suất cuốn vàng.

4. Khóa luận ghi nhận những di tích lịch sử và văn bia quan trọng nào tại làng Văn Hội?
Khóa luận khảo sát hai di tích tiêu biểu: Di tích Văn Chỉ (lập từ cuối thế kỷ 17 thời Chính Hòa triều Lê, dời về làng năm Tự Đức thứ 28/1875, lưu giữ bức đại tự "Vạn thế văn minh" và bia đá ghi danh hơn 200 quan chức khoa bảng) và Chùa Văn Hội ("Hội Phúc Tự", kiến trúc chữ Đinh, giữ 20 đạo sắc phong, văn bia trùng tu thời Đồng Khánh năm 1888 và pho tượng thần Pháp Lôi tiếp nhận từ năm 1947).

5. Lễ hội làng Văn Hội gắn với nhân vật tín ngưỡng nào và diễn ra vào thời gian nào?
Lễ hội làng là lễ hội chùa, diễn ra từ ngày mùng 7 đến mùng 9 tháng Tư âm lịch; ngày chính hội là mùng 8 tháng Tư (ngày sinh Thánh Mẫu Man Nương). Lễ hội có nghi thức rước kiệu ra bến Đam trên sông Hồng lấy nước về làm lễ Mộc dục tắm tượng và tục rước kiệu giao hảo "làng em đón làng chị" với làng Văn Giáp.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Nguyễn Thu Hương là một công trình nghiên cứu chuyên khảo có hệ thống về thực trạng sản xuất, buôn bán và sử dụng hàng mã tại làng Văn Hội (Thường Tín, Hà Nội) trong bối cảnh văn hóa - xã hội đương đại. Bằng phương pháp điền dã dân tộc học kết hợp sử liệu, tác giả đã tái hiện sinh động bức tranh làng nghề thủ công ven đô với sự chuyển dịch mạnh mẽ sang cơ giới hóa, phân công lao động chuyên sâu và liên kết thị trường sâu rộng. Công trình cung cấp cơ sở dữ liệu thực chứng quan trọng giúp nhận diện những biến đổi trong đời sống tâm linh của người Việt, đồng thời gợi mở cách tiếp cận quản lý văn hóa mềm dẻo, hài hòa giữa bảo tồn phong tục cổ truyền và xây dựng nếp sống văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Hiện nay trên thực tế cũng như trong các sách, báo đang tồn tại rất nhiều khái niệm để chỉ một lĩnh vực hoạt động văn hóa tín ngưỡng của con người — lĩnh vực tam linh. Cũng như nhiều dân tộc khác trên thế giới, ngay từ thời thượng cổ, người Việt Nam dù là thuộc dân tộc Kinh, Tày, Nùng hay Ê đê, Giarai, Bana. Và trong tiến trình lịch sử của mình, người Việt Nam đã sáng tạo và thực hành rất nhiều loại hình tín ngưỡng. Trong các tín ngưỡng ấy, người Việt có xu hướng Nữ tính hóa các hiện tượng tự nhiên, biến các vị thần tự nhiên trở thành các nữ thần và tôn phong nhiều vị nữ thần là Mẹ/ Mẫu.

Trong vũ trụ bao la và huyền bí, người Việt có xu hướng dé cao, tôn vinh con người ở vị trí trung tâm (“người ta là hoa của đất”). Sự sùng bái con người, con người thực và con người huyền thoại đã làm nên một tín ngưỡng có nhiều điểm đặc biệt của người Việt Nam. Đó là tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên giống noi dân tộc, đó là sợi dây cé kết cộng đồng dân tộc luôn vững vàng và chiến thắng trong các cuộc đấu tranh giành độc lập, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.Trong mỗi gia đình, dòng họ người Việt lại có tục thờ cúng tổ tiên gần gũi: ông, bà, cha, mẹ - những người đã sinh thành ra mình. Như vậy, mỗi con người Việt Nam ngoài mái ấm gia đình với những người thân yêu ruột thịt còn có một gia đình lớn hơn đó là Tổ quốc- Dat nước.

Với lòng tin tưởng vào thế giới tam linh người Việt luôn sử đụng nhiều vàng mã để dâng cúng các vị | Tổ tiên, Thánh Mẫu. Bên cạnh đó, ngay từ đầu công nguyên, Đạo Phật đã được du nhập vào Việt Nam và có thời kì được coi như Quốc giáo của người Việt. Đây cũng là một tôn giáo đang được nhân dân dùng vàng mã để lễ bái, cầu cúng. Tóm lại, tín ngưỡng, phong tục Việt Nam là sản phẩm văn hóa của a người Việt Nam trong mối quan hệ với tự nhiên, với xã hội.

Trải qua trường kì lịch sử, bao biến thiên của xã hội, bao lần tiếp xúc và giao lưu văn hóa cùng dâu bề cuộc đời, các tín ngưỡng của người Việt nói chung cũng luôn vận động, bám sát cuộc sống, phát triển cùng cuộc sống. Nhiều lớp văn hóa khác nhau đã tích hợp hoặc chéng/lap lên nhau trong một loại tín ngưỡng và do đó- có sức sông bên bỉ trong đời sông của người dân. 16 Chương 2 TONG QUAN VE LANG VĂN HOI 2. Vị trí địa lí - Cảnh quan tự nhiên Làng Văn Hội thuộc xã Văn Bình, huyện Thường Tín, Hà Nội (có 3 làng: Văn Hội, Văn Giáp và Bình Vọng).

Theo quốc lộ 1A xuống phía Nam, đến km số 18, rẽ tay trái qua làng Văn Giáp là đến làng Văn Hội. Phía Đông, giáp xã Liên Phương; phía Tây, giáp làng Văn Giáp; phía Nam, giáp làng Bình Vọng; phía Bắc, giáp xã Duyên Thái. Tổng diện tích của làng là 145,8 ha trong đó đất canh tác 88,8 ha. Về mặt dân cư, cả làng có 1005 hộ, gần 4000 người thuộc 9 dòng họ 26 chỉ hợp thành, tất cả đều sống đoàn kết thương yêu nhau.

Chạy dọc quốc lộ 1A cũ, qua địa phận Thanh Trì hỏi thăm làng Văn Hội, chẳng mấy ai không biết. Người ta biết đến Văn Hội nhiều cũng bởi tiếng tăm “có một không hai” của ngôi làng này. Người gọi Văn Hội bằng cái tên “làng vàng ma”, kẻ khác gọi “công xưởng chế tác đồ cúng”. thế nhưng, dù “biệt danh” có được đặt như thế nao thì tựu trung, đây vẫn là ngôi làng chuyên làm các vật dụng phục vụ cho cõi người âm.