Các yếu tố tác động đến sự tham gia bảo hiểm y tế của nông dân trên địa bàn Hà Nội

Luận án tiến sĩ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến việc tham gia bảo hiểm y tế của nông dân tại Hà Nội, cung cấp góc nhìn sâu sắc về chính sách xã hội.

• Tác giả: Lê Minh Tuyến
• Người hướng dẫn: GS. Mai Ngọc Cường
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế Chính Trị
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Việc Tham Gia Bảo Hiểm Y Tế Của Nông Dân Tại Hà Nội
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về bảo hiểm y tế và nông dân tại Hà Nội

Bảo hiểm y tế (bảo hiểm y tế) là một phần quan trọng trong chính sách an sinh xã hội, đặc biệt đối với nông dân tại Hà Nội. Nông dân là nhóm đối tượng dễ bị tổn thương trong xã hội, thường gặp khó khăn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế. Việc tham gia bảo hiểm y tế không chỉ giúp họ giảm bớt gánh nặng tài chính khi ốm đau mà còn đảm bảo quyền lợi chăm sóc sức khỏe. Tuy nhiên, tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế của nông dân tại Hà Nội vẫn còn thấp. Theo số liệu, chỉ có khoảng 37,59% nông dân tham gia bảo hiểm y tế vào năm 2020, và con số này dự kiến sẽ tăng lên 64,59% vào năm 2025. Điều này cho thấy sự cần thiết phải nghiên cứu các yếu tố tác động đến sự tham gia của nông dân vào hệ thống bảo hiểm y tế.

1.1. Tầm quan trọng của bảo hiểm y tế đối với nông dân

Bảo hiểm y tế đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe và tài chính cho nông dân. Việc tham gia bảo hiểm y tế giúp nông dân có quyền lợi khi sử dụng dịch vụ khám chữa bệnh. Tuy nhiên, nhiều nông dân vẫn chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của việc tham gia bảo hiểm y tế. Một số nghiên cứu cho thấy rằng nhận thức về bảo hiểm y tế còn thấp, dẫn đến việc họ không tham gia. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước cũng chưa đủ mạnh để khuyến khích nông dân tham gia. Do đó, việc nâng cao nhận thức và cải thiện chính sách bảo hiểm y tế là rất cần thiết.

II. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia bảo hiểm y tế của nông dân

Nghiên cứu chỉ ra rằng có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến sự tham gia bảo hiểm y tế của nông dân. Đầu tiên là yếu tố chính sách bảo hiểm. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước chưa thực sự hiệu quả trong việc khuyến khích nông dân tham gia. Thứ hai, chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh cũng là một yếu tố quan trọng. Nếu chất lượng dịch vụ không đảm bảo, nông dân sẽ không có động lực để tham gia. Thứ ba, điều kiện kinh tế của nông dân cũng ảnh hưởng lớn đến quyết định tham gia bảo hiểm y tế. Nhiều nông dân có thu nhập thấp không đủ khả năng chi trả cho bảo hiểm y tế. Cuối cùng, nhận thức của nông dân về bảo hiểm y tế cũng là một yếu tố quyết định. Nếu họ không hiểu rõ về lợi ích của bảo hiểm y tế, họ sẽ không tham gia.

2.1. Chính sách bảo hiểm y tế

Chính sách bảo hiểm y tế hiện tại chưa đáp ứng được nhu cầu của nông dân. Mặc dù có nhiều chính sách hỗ trợ, nhưng mức độ hỗ trợ vẫn còn thấp. Nhiều nông dân không biết đến các chính sách này hoặc không đủ điều kiện để tham gia. Cần có những cải cách trong chính sách bảo hiểm y tế để tăng cường sự tham gia của nông dân. Việc nâng cao mức hỗ trợ cho nông dân cận nghèo và trung bình là một trong những giải pháp cần thiết để khuyến khích họ tham gia bảo hiểm y tế.

2.2. Chất lượng dịch vụ y tế

Chất lượng dịch vụ y tế là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự tham gia bảo hiểm y tế của nông dân. Nếu dịch vụ y tế không đảm bảo chất lượng, nông dân sẽ không có động lực để tham gia. Nhiều nông dân cho rằng dịch vụ y tế công không đáp ứng được nhu cầu của họ, dẫn đến sự không hài lòng và từ chối tham gia bảo hiểm y tế. Cần cải thiện chất lượng dịch vụ y tế để thu hút nông dân tham gia bảo hiểm y tế.

III. Thực trạng tham gia bảo hiểm y tế của nông dân tại Hà Nội

Thực trạng tham gia bảo hiểm y tế của nông dân tại Hà Nội cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế của nông dân còn thấp, đặc biệt là ở các vùng nông thôn. Nhiều nông dân vẫn chưa nhận thức được lợi ích của việc tham gia bảo hiểm y tế. Hơn nữa, điều kiện kinh tế khó khăn cũng là một rào cản lớn. Nhiều nông dân không đủ khả năng chi trả cho bảo hiểm y tế, dẫn đến việc họ không tham gia. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

3.1. Tình hình tham gia bảo hiểm y tế

Tình hình tham gia bảo hiểm y tế của nông dân tại Hà Nội hiện nay cho thấy sự chênh lệch lớn giữa các nhóm đối tượng. Nông dân ở các vùng ngoại thành có tỷ lệ tham gia thấp hơn so với các khu vực khác. Điều này cho thấy cần có những chính sách phù hợp để khuyến khích nông dân tham gia bảo hiểm y tế. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện điều kiện kinh tế cho nông dân là rất cần thiết để tăng cường sự tham gia của họ.

IV. Giải pháp nâng cao tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế của nông dân

Để nâng cao tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế của nông dân, cần có những giải pháp đồng bộ. Đầu tiên, cần cải thiện chính sách bảo hiểm y tế để tăng cường hỗ trợ cho nông dân. Thứ hai, cần nâng cao chất lượng dịch vụ y tế để tạo niềm tin cho nông dân khi tham gia bảo hiểm y tế. Thứ ba, cần tăng cường công tác tuyên truyền để nâng cao nhận thức của nông dân về lợi ích của bảo hiểm y tế. Cuối cùng, cần cải thiện điều kiện kinh tế cho nông dân để họ có khả năng chi trả cho bảo hiểm y tế.

4.1. Cải thiện chính sách bảo hiểm y tế

Cải thiện chính sách bảo hiểm y tế là một trong những giải pháp quan trọng để nâng cao tỷ lệ tham gia của nông dân. Cần có những chính sách hỗ trợ cụ thể cho nông dân cận nghèo và trung bình. Việc tăng cường huy động các nguồn lực tài chính để hỗ trợ cho nông dân khó khăn trong tham gia bảo hiểm y tế là rất cần thiết. Chính sách cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tế và nhu cầu của nông dân.

4.2. Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế

Nâng cao chất lượng dịch vụ y tế là yếu tố quyết định để thu hút nông dân tham gia bảo hiểm y tế. Cần cải thiện cơ sở vật chất và chất lượng dịch vụ khám chữa bệnh. Việc xóa bỏ sự phân biệt giữa người có thẻ bảo hiểm y tế và người không có thẻ là rất cần thiết. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, từ đó tạo niềm tin cho nông dân khi tham gia bảo hiểm y tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ THAM GIA BẢO HIỂM Y TẾ CỦA NÔNG DÂN 1.1 Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến chủ đề luận án 1.1 Những công trình nghiên cứu ngoài nước Bảo hiểm y tế là một trong những chính sách an sinh xã hội quan trọng do vậy đây là vấn đề được rất nhiều học giả trên thế giới quan tâm nghiên cứu. Tuy nhiên, trên thực tế hầu hết các tác giả mới chỉ dừng lại nghiên cứu về hệ thống bảo hiểm y tế của các quốc gia trên thế giới, các thành công của các quốc gia này trong việc triển khai BHYT toàn dân. Có thể kể đến một số công trình tiêu biểu sau đây: Thomas G.McGuire (2012), “Handbook of Health Economics”, đã đưa ra những hiểu biết tổng quan về hệ thống y tế và lựa chọn về bảo hiểm y tế. Tác giả đã đưa ra những phân tích, so sánh liên quan đến cấu trúc, sự phát triển của BHYT ở Mỹ, các quốc gia có thu nhập cao và những nước có thu nhập trung bình.

Nghiên cứu này chỉ ra, những ảnh hưởng từ phía cung và cầu đến sự phát triển của hệ thống BHYT cũng như phương thức xác định phí tham gia BHYT. Fiocca và Hey (1989) Trong bài báo “The demand for Italian health insurance” đã chỉ ra rằng cũng giống như hầu hết các quốc gia khác, hệ thống chăm sóc sức khỏe y tế ở Italia có sự cùng hoạt động của khu vực công và khu vực tư, đặc biệt là sự phát triển của hệ thống BHYT tư nhân. Chính vì vậy, người dân có thể lựa chọn các loại hình bảo hiểm với các mức độ khác nhau. Tuy nhiên khác với vương quốc Anh, BHYT tư nhân là tương đối linh hoạt trong chi trả chi phí phẫu thuật và chi phí y tế.

Còn ở Italia thì người ta nhận thấy rằng họ buộc phải lựa chọn bảo hiểm y tế do khu vực công khi họ không đủ khả năng tham gia BHYT do khu vực tư nhân cung ứng. Nghiên cứu này đưa ra một câu hỏi là tại sao các cá nhân lại lựa chọn mua bảo hiểm y tế khi những chăm sóc y tế được cung cấp miễn phí bởi các bệnh viện công. Nói cách khác tại sao lại sự phát triển của BHYT tư nhân ngày càng gia tăng khi mà hệ thống y tế quốc gia đang tồn tại. Lý giải cho vấn đề này Fiocca và Hey cho rằng người dân Italia đang cảm thấy không hài lòng đối với hệ thống chăm sóc y tế quốc gia và cảm thấy nghi ngờ với chất lượng chăm sóc y tế của hệ thống này.

Yuyu Chen và Zhe Jin (2012), bài viết “Does health insurance coverage lead to better health and educational outcomes? Evidence from rural China” chỉ ra các mối quan hệ giữa tác động của BHYT đối với tình trạng sức khỏe, tình trạng tử vong của 5 bà mẹ, và trẻ em, năng suất lao động, khả năng cho con theo học và tiết kiệm tài chính từ điều trị y tế của các gia đình sở hữu thẻ bảo hiểm y tế. Và thông qua số liệu điều tra ở khu vực nông thôn Trung Quốc, khi so sánh những đầu ra kể trên giữa hai nhóm hộ có bảo hiểm y tế và nhóm hộ không sử dụng loại thẻ này thì kết quả những hiệu ứng tích cực được chỉ ra từ nhóm các hộ sử hữu thẻ bảo hiểm y tế. Mặc dù vậy, kết quả nghiên cứu này cũng cho rằng đối với người dân nông thôn sở hữu thẻ bảo hiểm y tế thì nếu muốn có những điều trị tốt hơn thì họ phải tự bỏ tiền túi ra để hưởng những điều trị này. Kondo và Shigeoka (2013) trong bài viết “Effects of universal health insurance on health care utilization, and supply-side responses: Evidence from Japan” trên tạp chí Journal of Public Economics 99, (2013).

Trong bài viết này, tác giả chỉ ra BHYT toàn dân làm cho tình trạng chăm sóc sức khỏe của đối tượng thụ hưởng tăng lên đáng kể thông qua việc người dân đến các cơ sở y tế để khám và điều trị bệnh nhiều hơn. Để giải quyết được tốt nhiệm vụ đặt ra từ BHYT toàn dân, nghiên cứu này cho rằng các quốc gia muốn thực hiện BHYT toàn dân phải chuẩn bị nguồn lực tài chính thỏa đáng để trang trải các chi phí điều trị cho cả ngắn hạn và dài hạn. Đây cũng là điều mà GERTLER (1994) trong bài viết “On the Road to Social Health Insurance: the Asian Experience” (con đường tới bảo hiểm y tế xã hội: kinh nghiệm của châu Á) trên tạp chí World Development Vol. Tác giả cho rằng để khắc phục những khó khăn về tài chính trong chăm sóc y tế rất nhiều quốc gia đang phát triển và những nước có thu nhập trung bình thực hiện BHYT bắt buộc.

Tuy nhiên, việc thực hiện BHYT toàn dân là điều chỉ có thể làm được ở những quốc gia có thu nhập cao như Nhật bản, Singapore, Hàn Quốc và Đài Loan. Takakazu Yamagishi (1992) trong cuốn : “War and Health Insurance Policy in Japan and the United States: World War II .” đã trình bày tương đối rõ ràng về những thay đổi trong chính sách BHYT ở Hoa Kỳ và Nhật Bản kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai. Reka Sundaram-Stukel and Steven Deller (2010) trong nghiên cứu: “Farmer Health Insurance Cooperatives: An Innovative Solution for Other Americans?” đã nghiên cứu, chỉ ra những tồn tại trong chính sách BHYT nông dân của Hoa Kỳ. Một trong những vấn đề đặt ra với nông dân là chi phí BHYT khá cao.

Để giải quyết hạn chế này, các tác giả gợi ý người dân có thể tổ chức các hợp tác xã BHYT nhằm mua BHYT theo nhóm, giảm chi phí. Sarosh Kuruvilla Cornell University, Liu Cornell University, (2007): “Health 6 Security for the Rural Poor? A Case Study of a Health Insurance Scheme for Rural Farmers and Peasants in India”. Đây là một nghiên cứu trường hợp của một sự đổi mới quan trọng trong việc cung cấp chăm sóc sức khỏe cho người nghèo nông thôn được thực hiện qua Đề án bảo hiểm y tế cho người dân nông thôn và nông dân ở Karnataka, Ấn Độ. Ở đây đã bắt đầu thực hiện BHYT cho người nghèo nông thôn, chương trình này được bắt đầu vào năm 2003.

Đề án thiết kế theo những cách khắc phục những thách thức để cung cấp an toàn sức khỏe cho người dân nông thôn, chương trình bảo hiểm. Trên cơ sở này, tác giả xây dựng một mô hình cho các nước đang phát triển nói chung. Tetsuo Fukawa (2002), “Public Health Insurance in Japan”. Trong đó, tác giả cho biết hầu hết các dịch vụ y tế tại Nhật Bản được cung cấp thông qua hệ thống BHYT công cộng, trong đó bao gồm các toàn dân.

Mặc dù khu vực tư nhân đã thành lập một cơ sở hạ tầng quan trọng mang dịch vụ y tế và duy trì sức khỏe cộng đồng, vai trò của nó là tương đối nhỏ về tài chính y tế. Khi xem xét vấn đề này trong bài viết này, phần đầu bài viết mô tả lịch sử của hệ thống BHYT và các vấn đề Nhật Bản đã phải đối mặt với quá trình phát triển của hệ thống, phần tiếp theo mô tả hệ thống BHYT hiện tại, khám phá BHYT Nhật Bản từ góc độ so sánh giữa hiện tại với các vấn đề có thể xảy ra trong tương lai và những bài học có thể rút ra từ kinh nghiệm của Nhật Bản cho đến nay. Song Gao and Xiangyi Meng, (2004), “Health and Rural Cooperative Medical Insurance in China: An empirical analysis”. Theo nghiên cứu này, Trung Quốc từ bỏ hệ thống chăm sóc y tế toàn miễn phí và tư nhân kể từ năm 1980.

Hậu quả trực tiếp là nhiều người mất khả năng tiếp cận dịch vụ chăm sóc sức khỏe, đặc biệt là những người không lao động tại các tổ chức, bao gồm cả nông dân ở nông thôn Trung Quốc, do đó giảm đáng kể sử dụng dịch vụ chăm sóc y tế của họ. Một làn sóng mới của y tế hợp tác nông thôn bảo hiểm lần đầu tiên được quảng bá tại các khu vực được lựa chọn trong năm 2003 và từ đó đã nhân rộng cho cả đất nước. Mục tiêu cuối cùng là để người dân ở tất cả các vùng nông thôn khu vực được tiếp cận với dịch vụ y tế vào năm 2010. Nhờ vậy, bảo hiểm y tế có tác động tích cực đáng kể về cá nhân tình trạng sức khỏe, thậm chí trong thời gian chăm sóc sức khỏe tư nhân.2 Những công trình nghiên cứu trong nước Nghị quyết số 21-NQ/TW, ngày 22/11/2012 của Bộ Chính trị về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế giai đoạn 2012 – 2020, đã chỉ rõ BHYT toàn dân là mục tiêu quan trọng của nước ta nhằm hướng tới xã hội hóa y tế, nâng cao chất lượng KCB.

7 Bảo hiểm xã hội Việt Nam, “Đề án thực hiện lộ trình tiến tới bảo hiểm y tế toàn dân giai đoạn 2012 - 2015 và 2020. Theo đề án này, nước ta sẽ gia tăng tỷ lệ bao phủ BHYT toàn dân. Một trong các giải pháp của Đề án là tăng tỷ lệ bảo hiểm y tế, trong đó, đối với các nhóm đối tượng đã đạt tỷ lệ bao phủ trên 90% thì tiếp tục duy trì tỷ lệ bao phủ và các giải pháp nâng cao chất lượng khám chữa bệnh, tăng cường tiếp cận các dịch vụ y tế đồng thời tiếp tục thực hiện các giải pháp tuyên truyền chính sách, pháp luật về bảo hiểm y tế. Đối với một số nhóm đối tượng có tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế thấp, cùng với giải pháp chung (như tăng cường công tác tuyên truyền chính sách, pháp luật về bảo hiểm y tế, vận động tham gia, tăng cường tính hấp dẫn của bảo hiểm y tế), kết hợp với những giải pháp cụ thể phù hợp với từng nhóm đối tượng.

Cùng với việc tăng tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế, Đề án cũng đưa ra giải pháp nâng cao chất lượng và đáp ứng nhu cầu khám bệnh, chữa bệnh bảo hiểm y tế, cải cách thủ tục hành chính, nâng cao tinh thần, thái độ, đạo đức nghề nghiệp để bảo đảm chất lượng phục vụ và sự hài lòng của người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế ở cả hệ thống cơ sở khám chữa bệnh nhà nước và tư nhân.” (Bảo hiểm xã hội Việt Nam, 2014) Nguyễn Hoài Nam, Trường Đại học y dược Thành phố Hồ Chí Minh có bài viết “Phải xã hội hóa nền y tế mới phát triển”, đăng trên VietNamNet, tháng 3 năm 2006. Bài viết đề cập đến một số vấn đề về tư tưởng người dân về xã hội hóa y tế, đa dạng hóa bảo hiểm y tế, và chủ trương biến ngành y tế dịch vụ thành thế mạnh.