Khóa luận tốt nghiệp tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trên địa bàn xã sơn cẩm thành phố thái nguyên

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu nhận thức người dân về môi trường tại xã Sơn Cẩm, Thái Nguyên, phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp nâng cao ý thức bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Nguyễn Thị Yến
• Người hướng dẫn: TS. Dư Ngọc Thành
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trên địa bàn xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1.4.1. Ý nghĩa trong học tập, nghiên cứu khoa học
• 1.4.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở khoa học
• 2.2. Cơ sở pháp lý
• 2.3. Các khái niệm cơ bản
• 2.4. Một số vấn đề môi trường cần quan tâm trên Thế giới và Việt Nam
• 2.4.1. Một số vấn đề về Môi trường cần quan tâm trên Thế giới
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 3.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.1.2. Phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.2.1. Thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.1. Tình hình cơ bản xã Sơn Cẩm
• 3.3.2. Hiện trạng môi trường tại xã Sơn Cẩm
• 3.3.3. Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường
• 3.3.4. Đánh giá chung và đề xuất các giải pháp
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3.4.3. Phương pháp tổng hợp, xử lý số liệu
• 3.4.4. Phương pháp chọn mẫu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm cơ bản của xã Sơn Cẩm
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế, văn hóa, xã hội
• 4.2. Thông tin về đối tượng điều tra
• 4.3. Hiện trạng môi trường xã Sơn Cẩm
• 4.3.1. Vấn đề sử dụng nước sinh hoạt tại địa phương
• 4.3.2. Vấn đề nước thải tại địa phương
• 4.3.3. Vấn đề rác thải tại địa phương
• 4.3.4. Vấn đề vệ sinh môi trường
• 4.4. Sức khỏe và môi trường
• 4.5. Nhận thức của người dân về môi trường
• 4.5.1. Nhận thức của người dân về các khái niệm môi trường
• 4.5.2. Mức độ ảnh hưởng của ô nhiễm môi trường đến các hoạt động và sức khỏe của con người
• 4.5.3. Nhận thức của người dân trong việc phân loại, thu gom, xử lý rác thải sinh hoạt
• 4.5.4. Nhận thức của người dân về Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản liên quan
• 4.5.5. Những hoạt động của người dân về công tác bảo vệ môi trường sống, công tác tuyên truyền của xã Sơn Cẩm
• 4.6. Đánh giá chung và đề xuất giải pháp
• 4.6.1. Đánh giá chung
• 4.6.2. Đề xuất giải pháp
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu và mục tiêu nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp này tập trung vào việc tìm hiểu nhận thức môi trường của người dân xã Sơn Cẩm, Thái Nguyên. Mục tiêu chính là đánh giá mức độ hiểu biết của người dân về các vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, và các nguyên nhân gây ô nhiễm. Nghiên cứu cũng nhằm đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Bảo vệ Môi trường và ý thức của họ trong việc bảo vệ môi trường sống. Xã Sơn Cẩm là một địa bàn đang chịu nhiều tác động từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa, dẫn đến những thay đổi đáng kể trong môi trường sống.

1.1. Bối cảnh nghiên cứu

Xã Sơn Cẩm nằm ở phía Bắc thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thành phố khoảng 6 km. Đây là một khu vực có sự phát triển kinh tế - xã hội nhanh chóng, với nhiều cơ quan, xí nghiệp và trường học. Tuy nhiên, quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa đã gây ra những áp lực lớn lên môi trường, dẫn đến tình trạng ô nhiễm đất, nước và không khí. Nhận thức môi trường của người dân tại đây còn hạn chế, điều này đã góp phần vào việc gia tăng các hành động có hại đến môi trường.

1.2. Mục tiêu cụ thể

Nghiên cứu này nhằm đánh giá nhận thức môi trường của người dân về các vấn đề như ô nhiễm, suy thoái môi trường, và các nguyên nhân gây ô nhiễm. Đồng thời, nghiên cứu cũng đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Bảo vệ Môi trường và ý thức của họ trong việc bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao nhận thức và hành động bảo vệ môi trường tại địa phương.

II. Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp khảo sát xã hội để thu thập dữ liệu từ người dân xã Sơn Cẩm. Các phương pháp bao gồm thu thập tài liệu thứ cấp, phỏng vấn trực tiếp, và phân tích số liệu. Mẫu nghiên cứu được chọn ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện cho toàn bộ khu vực. Nghiên cứu tập trung vào các khía cạnh như hiện trạng môi trường, nhận thức của người dân về các vấn đề môi trường, và các hoạt động bảo vệ môi trường tại địa phương.

2.1. Thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập thông qua các cuộc phỏng vấn trực tiếp với người dân xã Sơn Cẩm. Các câu hỏi tập trung vào nhận thức môi trường, hiểu biết về Luật Bảo vệ Môi trường, và các hành động cụ thể mà người dân đã thực hiện để bảo vệ môi trường. Ngoài ra, nghiên cứu cũng thu thập dữ liệu từ các nguồn thứ cấp như báo cáo của UBND xã Sơn Cẩm và các tài liệu liên quan đến môi trường tại địa phương.

2.2. Phân tích dữ liệu

Dữ liệu được phân tích bằng các phương pháp thống kê để đánh giá mức độ nhận thức của người dân về các vấn đề môi trường. Các kết quả được so sánh với các nghiên cứu trước đây để xác định xu hướng và sự thay đổi trong nhận thức môi trường của người dân. Nghiên cứu cũng sử dụng các biểu đồ và bảng số liệu để minh họa kết quả một cách trực quan.

III. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy nhận thức môi trường của người dân xã Sơn Cẩm còn nhiều hạn chế. Đa số người dân chưa hiểu rõ về các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường và tác động của chúng đến sức khỏe cộng đồng. Tuy nhiên, một bộ phận người dân đã có ý thức trong việc phân loại rác thải và tham gia các hoạt động bảo vệ môi trường do địa phương tổ chức. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc giáo dục và tuyên truyền về môi trường cần được tăng cường để nâng cao nhận thức của người dân.

3.1. Nhận thức về ô nhiễm môi trường

Kết quả cho thấy, nhiều người dân chưa hiểu rõ về các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường, đặc biệt là ô nhiễm nước và không khí. Một số người dân cho rằng ô nhiễm môi trường là do các nhà máy và xí nghiệp, trong khi đó, một số khác lại cho rằng đó là do thói quen sinh hoạt của người dân. Điều này cho thấy sự cần thiết của việc giáo dục và tuyên truyền để nâng cao nhận thức môi trường của người dân.

3.2. Hành động bảo vệ môi trường

Mặc dù nhận thức môi trường còn hạn chế, nhưng một số người dân đã có những hành động cụ thể để bảo vệ môi trường, như phân loại rác thải, tham gia các hoạt động vệ sinh môi trường do địa phương tổ chức. Tuy nhiên, các hành động này chưa được thực hiện một cách đồng bộ và thường xuyên. Nghiên cứu đề xuất cần có các chính sách và chương trình cụ thể để khuyến khích người dân tham gia tích cực hơn vào các hoạt động bảo vệ môi trường.

IV. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu kết luận rằng, nhận thức môi trường của người dân xã Sơn Cẩm cần được nâng cao thông qua các chương trình giáo dục và tuyên truyền. Các giải pháp đề xuất bao gồm tăng cường giáo dục môi trường trong trường học, tổ chức các hoạt động cộng đồng về bảo vệ môi trường, và thực hiện các chính sách khuyến khích người dân tham gia tích cực hơn vào việc bảo vệ môi trường. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phối hợp giữa chính quyền địa phương và người dân trong việc thực hiện các giải pháp bảo vệ môi trường.

4.1. Giải pháp giáo dục

Để nâng cao nhận thức môi trường, nghiên cứu đề xuất tăng cường giáo dục môi trường trong các trường học tại xã Sơn Cẩm. Các chương trình giáo dục nên tập trung vào việc giúp học sinh hiểu rõ về các vấn đề môi trường và cách thức bảo vệ môi trường. Ngoài ra, các hoạt động ngoại khóa như trồng cây, dọn dẹp vệ sinh cũng cần được tổ chức thường xuyên để hình thành thói quen bảo vệ môi trường từ nhỏ.

4.2. Chính sách hỗ trợ

Nghiên cứu cũng đề xuất các chính sách hỗ trợ từ chính quyền địa phương để khuyến khích người dân tham gia tích cực hơn vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Các chính sách này có thể bao gồm hỗ trợ tài chính cho các hộ gia đình thực hiện các biện pháp bảo vệ môi trường, hoặc tổ chức các cuộc thi về bảo vệ môi trường để tạo động lực cho người dân tham gia.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trên địa bàn xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên" do sinh viên Nguyễn Thị Yến thực hiện năm 2019, thuộc ngành Khoa học môi trường, Khoa Môi trường, Trường Đại học Nông Lâm – Đại học Thái Nguyên, dưới sự hướng dẫn của TS. Dư Ngọc Thành.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả trình bày môi trường là không gian sinh tồn cung cấp tài nguyên thiết yếu và tiếp nhận chất thải từ hoạt động sống cũng như sản xuất của con người. Tại Việt Nam, tiến trình công nghiệp hóa và đô thị hóa đang gia tăng áp lực gây ô nhiễm và suy thoái môi trường, trong đó sự thiếu hụt nhận thức và ý thức của cộng đồng là một trong những căn nguyên chủ yếu. Địa bàn nghiên cứu là xã Sơn Cẩm, nằm ở phía Bắc thành phố Thái Nguyên, cách trung tâm thành phố 6 km. Đây là khu vực bán sơn địa có hệ thống giao thông quan trọng đi qua (Quốc lộ 3 cũ, Quốc lộ 3 mới, tuyến nối Quốc lộ 1B, đường sắt Quán Triều - Núi Hồng) cùng hai hệ thống sông Cầu và sông Đu. Trước tác động của quá trình chuyển dịch kinh tế từ thuần nông sang công nghiệp hóa, hiện đại hóa và sự gia tăng dân số, môi trường đất, nước, không khí tại xã đối mặt với nguy cơ suy giảm. Dù môi trường sống biến động từng ngày, hiểu biết của người dân địa phương về bảo vệ môi trường vẫn còn bộc lộ nhiều hạn chế, dẫn đến các hành vi tiêu cực tác động xấu đến cảnh quan và hệ sinh thái.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài được tác giả xác định cụ thể gồm ba nội dung:

1. Đánh giá nhận thức của người dân về các vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường.
2. Đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Môi trường của Việt Nam.
3. Đánh giá ý thức của người dân về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn xã.

Để đạt được các mục tiêu trên, khóa luận đặt ra năm yêu cầu nghiên cứu:

1. Số liệu thu thập phải trung thực, khách quan, chính xác.
2. Phản ánh đúng hiện trạng môi trường và nhận thức của người dân.
3. Mẫu nghiên cứu phải mang tính đại diện cho khu vực lấy mẫu.
4. Đảm bảo những kiến nghị đưa ra có tính khả thi, phù hợp điều kiện địa phương.
5. Những giải pháp đề ra phải có tính thực tế với điều kiện xã Sơn Cẩm.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Sự hiểu biết và nhận thức của người dân về môi trường.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên.
• Phạm vi thời gian: Đề tài tiến hành thu thập số liệu và điều tra thực địa từ tháng 8/2018 đến tháng 12/2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên khung pháp lý quốc gia và các khái niệm chuyên ngành khoa học môi trường:

• Cơ sở pháp lý: Tác giả hệ thống hóa các văn bản quy phạm pháp luật đang có hiệu lực tại thời điểm nghiên cứu gồm: Luật Bảo vệ môi trường số 55/2014/QH13 (lệnh công bố số 09/2014/L-CTN ngày 26/06/2014); các Nghị định hướng dẫn như Nghị định số 179/2013/NĐ-CP (xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường), Nghị định số 08/2014/NĐ-CP (thoát nước và xử lý nước thải), Nghị định số 127/2014/NĐ-CP (hoạt động quan trắc môi trường), Nghị định số 03/2015/NĐ-CP (xác định thiệt hại môi trường), Nghị định số 18/2015/NĐ-CP (quy hoạch bảo vệ môi trường, ĐMC, ĐTM), Nghị định số 19/2015/NĐ-CP (hướng dẫn thi hành Luật Bảo vệ môi trường), Nghị định số 38/2015/NĐ-CP (quản lý chất thải và phế liệu); Chỉ thị số 26/CT-TTg; các Quyết định số 1788/QĐ-TTg, 73/2014/QĐ-TTg, 16/2015/QĐ-TTg; cùng hệ thống Thông tư chuyên ngành của Bộ Tài nguyên và Môi trường (Thông tư số 11/2015/TT-BTNMT, 12/2015/TT-BTNMT, 13/2015/TT-BTNMT, 19/2015/TT-BTNMT, 22/2015/TT-BTNMT, 26/2015/TT-BTNMT, 27/2015/TT-BTNMT, 35/2015/TT-BTNMT, 36/2015/TT-BTNMT, 38/2015/TT-BTNMT, 41/2015/TT-BTNMT).
• Khái niệm công cụ: Tác giả dẫn xuất các định nghĩa chuẩn hóa về môi trường, ô nhiễm môi trường, ô nhiễm nước, ô nhiễm không khí, sự cố môi trường, hoạt động bảo vệ môi trường, phát triển bền vững, quản lý môi trường, thông tin môi trường, chất thải, rác thải, quản lý chất thải, chất thải hữu cơ, chất thải vô cơ và bản chất của nhận thức (quá trình phản ánh thế giới khách quan vào tư duy con người).
• Tổng quan tài liệu tiền đề: Tác giả dẫn chứng các công trình nghiên cứu xã hội học môi trường trước đó để đối sánh:
  • Chương trình SEMLA (Bộ Tài nguyên và Môi trường) tại 3 tỉnh Hà Giang, Nghệ An, Bà Rịa - Vũng Tàu về mức độ hiểu biết luật đất đai và môi trường của cán bộ và cộng đồng.
  • Đề tài khảo sát nhận thức về biến đổi khí hậu của TS. Lê Văn Khoa tại Thành phố Hồ Chí Minh (khảo sát 400 doanh nghiệp, 501 người dân, 300 học sinh).
  • Nghiên cứu của Khoa Xã hội học - Đại học Bình Dương về nhận thức phân loại, thu gom rác thải tại phường Phú Thọ, thành phố Thủ Dầu Một (khảo sát N = 49 hộ).
  • Nghiên cứu KAP (Kiến thức - Thái độ - Thực hành) về vệ sinh môi trường của Hoàng Thái Sơn (Đại học Y Dược Thái Nguyên) tại huyện Phổ Yên (N = 400 người); cùng mô hình truyền thông vệ sinh môi trường nông thôn tại xã Thiện Thuật, huyện Bình Gia, tỉnh Lạng Sơn.

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập tài liệu, số liệu thứ cấp: Tiếp cận và tổng hợp tài liệu khoa học từ sách báo, Internet, các báo cáo tổng kết tình hình kinh tế - xã hội, hiện trạng môi trường lưu trữ tại UBND xã Sơn Cẩm và Phòng Tài nguyên và Môi trường.
• Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp: Khảo sát thực địa, xây dựng phiếu điều tra in sẵn kết hợp phỏng vấn trực tiếp 60 hộ gia đình tại 12 xóm trên địa bàn xã Sơn Cẩm (Đồng Xe, Xóm 6, Xóm 7, Xóm 8, Cao Sơn 1, Cao Sơn 2, Cao Sơn, Đồng Danh, Bến Giềng, Táo 1, Táo 2, Hiệp Lực). Đồng thời, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu đối với cán bộ phụ trách địa chính - môi trường của xã và nhân viên thu gom rác thải.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng kỹ thuật bốc thăm ngẫu nhiên hộ gia đình tham gia điều tra.
• Phương pháp tổng hợp và xử lý số liệu: Sử dụng các phương pháp phân tích thống kê để tổng hợp dữ liệu, lập bảng biểu số liệu định lượng, so sánh tỷ lệ phần trăm và vẽ biểu đồ minh họa.

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Mở đầu

Phần mở đầu xác lập tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh xã Sơn Cẩm đang đô thị hóa nhanh chóng làm phát sinh chất thải sinh hoạt và nước thải sản xuất. Tác giả khẳng định công tác bảo vệ môi trường không thể chỉ dựa vào giải pháp công nghệ kỹ thuật hay chế tài pháp lý đơn thuần, mà giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng là biện pháp nền tảng. Nội dung chương đồng thời công bố mục tiêu, yêu cầu, đối tượng nghiên cứu và phân tích ý nghĩa khoa học (rèn luyện kỹ năng điều tra xã hội học môi trường) cùng ý nghĩa thực tiễn (đề xuất căn cứ cho chính quyền địa phương ban hành chính sách quản lý).

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tác giả hệ thống hóa toàn diện các vấn đề môi trường cấp bách toàn cầu dựa trên phân tích của GS.TS. Võ Quý và các báo cáo của IPCC: suy thoái diện tích rừng (mất 40% diện tích rừng trong 300 năm, phát thải 6 tỷ tấn CO2 hàng năm do mất rừng), suy giảm đa dạng sinh học (tổn thất giá trị dịch vụ hệ sinh thái ước tính 21-72 tỷ USD/năm), cạn kiệt tài nguyên nước ngọt (nguồn nước sử dụng chỉ chiếm 0,01% tổng lượng nước Trái đất), khai thác quá mức năng lượng hóa thạch và hiện tượng nóng lên toàn cầu (nhiệt độ bề mặt tăng 0,7°C).

Ở phạm vi quốc gia, chương làm rõ các áp lực môi trường của Việt Nam: độ che phủ rừng dù phục hồi diện tích (đạt trên 37% tổng diện tích tự nhiên) nhưng chất lượng giảm sút khi rừng nguyên sinh chỉ còn 7%; bình quân đất canh tác trên đầu người đứng thứ 159/200 quốc gia và suy thoái do lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật; khoảng 1.450 làng nghề truyền thống gây ô nhiễm nghiêm trọng khu vực nông thôn; tỷ lệ hộ nông thôn có nhà tiêu hợp vệ sinh chỉ đạt 28-30%.

Tại tỉnh Thái Nguyên, tác giả phân tích thực trạng suy giảm chất lượng nước mặt trung lưu sông Cầu, sông Công, Hồ Núi Cốc; nước thải công nghiệp từ Khu công nghiệp Yên Bình (tổ hợp Samsung), KCN Sông Công, KCN Luyện kim Lưu Xá và Bệnh viện Đa khoa Trung ương chứa hợp chất hữu cơ và kim loại nặng; hoạt động canh tác chè lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật từ 3-5 lần/vụ với lượng dùng từ 3-3,5 kg/ha đất nông nghiệp.

Phần 3: Đối tượng, nội dung, phương pháp nghiên cứu

Chương trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu xã hội học môi trường tại xã Sơn Cẩm từ tháng 8/2018 đến tháng 12/2018. Tác giả phân định bốn nội dung nghiên cứu chính: điều kiện cơ bản xã Sơn Cẩm; hiện trạng môi trường địa phương (nước sinh hoạt, nước thải, rác thải, vệ sinh môi trường, sức khỏe); khảo sát nhận thức người dân (về khái niệm, về Luật Bảo vệ môi trường, về phân loại rác); và đánh giá đề xuất giải pháp. Quy trình điều tra mẫu ngẫu nhiên 60 hộ gia đình trên 12 xóm dân cư được chuẩn hóa bằng bảng hỏi có cấu trúc kết hợp phỏng vấn sâu cán bộ quản lý chuyên trách.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương 4 trình bày toàn bộ kết quả phân tích số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát thực tế tại xã Sơn Cẩm:

• Điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội: Diện tích tự nhiên toàn xã là 1.662,89 ha, gồm 19 xóm. Tổng dân số đạt 14.154 nhân khẩu với 3.798 hộ gia đình; cơ cấu dân tộc gồm 8 thành phần, trong đó người Kinh chiếm 60%, các dân tộc thiểu số chiếm 40% (Tày, Nùng, Sán Dìu, Hoa, Cao Lan, H'Mông, Sán Chí, Mường). Cơ cấu kinh tế chuyển dịch với doanh thu công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp - dịch vụ ước đạt 370 tỷ đồng. Sản xuất nông nghiệp duy trì 170 ha lúa vụ chiêm xuân (sản lượng 935,12 tấn, năng suất 55 tạ/ha), 257 ha lúa vụ mùa (năng suất 51,17 tạ/ha), 17 ha ngô (70 tấn), 90 ha chè (65 ha kinh doanh, sản lượng 600 tấn búp tươi), 233 ha rừng (trồng mới 13,25 ha), đàn lợn 5.470 con, đàn gia cầm 105 nghìn con.
• Cơ cấu nhân khẩu học mẫu khảo sát 60 hộ:

Đặc điểm	Phân nhóm	Số lượng (N = 60)	Tỷ lệ (%)
Giới tính	Nam	23	38,3
	Nữ	37	61,7
Độ tuổi	Trong độ tuổi lao động	54	90,0
	Trên 60 tuổi	6	10,0
Trình độ học vấn	Tiểu học	3	5,0
	Trung học cơ sở	15	25,0
	Trung học phổ thông	13	22,0
	Trung cấp / Cao đẳng	17	28,0
	Đại học / Sau đại học	12	20,0
Nghề nghiệp	Buôn bán, dịch vụ	17	28,3
	Cán bộ, công viên chức nhà nước	13	21,7
	Nông nghiệp	9	15,0
	Học sinh, sinh viên	9	15,0
	Nghề tự do	8	13,3
	Hưu trí, già yếu	4	6,7

• Hiện trạng môi trường và nhận thức cộng đồng:
  • Nguồn nước sinh hoạt: Kết quả điều tra ghi nhận 93,3% số hộ sử dụng nước máy (56 hộ), 6,7% sử dụng nước giếng khoan (4 hộ), hoàn toàn không có hộ nào sử dụng trực tiếp nước giếng đào hoặc nguồn nước ao hồ, sông suối tự nhiên.
  • Hệ thống danh mục bảng biểu và kết quả của khóa luận phản ánh chi tiết các khía cạnh: đánh giá chất lượng nước sinh hoạt; tỷ lệ sử dụng các loại cống thoát nước và nguồn tiếp nhận nước thải sinh hoạt; tỷ lệ phát sinh các loại rác thải trung bình hàng ngày và hình thức đổ rác; tỷ lệ nhà tiêu hợp vệ sinh và nguồn tiếp nhận nước thải từ công trình phụ; tỷ lệ hiểu biết về các khía cạnh môi trường và thành phần chất thải rắn; mức độ nhận thức về tác hại của ô nhiễm môi trường phân theo trình độ học vấn; đánh giá tầm quan trọng của việc phân loại rác thải chia theo giới tính; đánh giá tầm quan trọng của việc thu gom và xử lý rác theo nhóm nghề nghiệp; mức độ hiểu biết Luật Bảo vệ môi trường phân theo nhóm công việc; và các kênh tiếp cận chương trình truyền thông bảo vệ môi trường theo giới tính.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận rút ra các kết quả cụ thể phản ánh thực trạng môi trường và mức độ nhận thức của người dân xã Sơn Cẩm:

• Về điều kiện hạ tầng cấp nước: Khu vực nghiên cứu đạt tỷ lệ sử dụng nước sạch tập trung rất cao, với 56/60 hộ (93,3%) được cấp nước máy, chỉ còn 4/60 hộ (6,7%) dùng nước giếng khoan.

Nguồn nước sinh hoạt	Số lượng hộ	Tỷ lệ (%)
Nước máy	56	93,3
Giếng khoan	4	6,7
Giếng đào	0	0,0
Nguồn khác (ao, sông, suối)	0	0,0
Tổng cộng	60	100,0

• Về tương quan nhân khẩu học với nhận thức: Đa số đối tượng tham gia khảo sát có trình độ học vấn từ trung học cơ sở trở lên (chiếm 95,0%), trong đó tỷ lệ có trình độ từ trung cấp, cao đẳng, đại học chiếm tới 48,0%. Tác giả chỉ ra rằng trình độ học vấn và tính chất nghề nghiệp (cán bộ, công chức, buôn bán dịch vụ) có mối liên hệ trực tiếp với sự quan tâm và khả năng nắm bắt thông tin về Luật Bảo vệ môi trường cũng như ý thức thực hiện phân loại chất thải sinh hoạt.
• Về giải pháp tác giả đề xuất:
  • Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức pháp luật môi trường (trọng tâm là Luật Bảo vệ môi trường năm 2014) thông qua các buổi sinh hoạt thôn xóm, đoàn thể và hệ thống truyền thanh xã.
  • Hướng dẫn kỹ thuật và tổ chức mô hình phân loại rác thải tại nguồn (tách biệt rác hữu cơ dễ phân hủy và rác vô cơ tái chế) trước khi chuyển giao cho đơn vị thu gom.
  • Đầu tư, nâng cấp hệ thống cống rãnh tiêu thoát nước thải sinh hoạt kiên cố tại các khu dân cư tập trung, hạn chế việc xả thải trực tiếp chưa qua xử lý ra sông Cầu và sông Đu.
  • Nâng cao vai trò giám sát của cộng đồng và cán bộ phụ trách địa chính - môi trường tại cơ sở.
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận đóng góp bộ dữ liệu điều tra thực chứng cập nhật năm 2018 tại một địa bàn nông thôn ven đô đang chuyển mình thành đô thị của thành phố Thái Nguyên. Công trình phản ánh khách quan khoảng cách giữa nhận thức lý thuyết và hành vi thực tế của người dân đối với vấn đề vệ sinh môi trường, cung cấp cơ sở thực tiễn để chính quyền xã Sơn Cẩm xây dựng kế hoạch quản lý môi trường phù hợp với đặc thù kinh tế - xã hội địa phương.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận thể hiện các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực hiện:

• Giới hạn về quy mô mẫu: Đề tài khảo sát mẫu 60 hộ gia đình phân bố tại 12/19 xóm của xã Sơn Cẩm. Dù phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên được áp dụng, cỡ mẫu này còn tương đối khiêm tốn so với quy mô toàn xã (3.798 hộ), chưa bao quát hết đặc thù sinh hoạt của toàn bộ 7 xóm còn lại.
• Giới hạn về phương pháp thu thập dữ liệu: Các số liệu về nhận thức, hành vi xả thải và đánh giá chất lượng nguồn nước chủ yếu dựa trên thông tin tự kê khai của người dân qua bảng hỏi phỏng vấn, chưa được đối chiếu chéo bằng các phương pháp đo đạc, lấy mẫu phân tích các chỉ tiêu hóa lý thực nghiệm trong phòng thí nghiệm.
• Thời gian nghiên cứu: Đề tài tiến hành trong khoảng thời gian 5 tháng (tháng 8/2018 - 12/2018) trong khuôn khổ khóa luận tốt nghiệp đại học nên chưa theo dõi được biến động nhận thức và hành vi của người dân theo chu kỳ mùa vụ trong năm.
• Hướng nghiên cứu mở rộng: Mở rộng cỡ mẫu khảo sát đại diện trên toàn bộ 19 xóm; kết hợp điều tra nhận thức xã hội học (KAP) với hoạt động lấy mẫu quan trắc môi trường thực địa (nước mặt sông Đu, sông Cầu, nước thải sinh hoạt) nhằm đánh giá định lượng tác động của nhận thức đối với chất lượng môi trường thực tế.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên chuyên ngành Khoa học môi trường, Quản lý tài nguyên và môi trường, Xã hội học môi trường trong việc tham khảo phương pháp luận thiết kế một nghiên cứu điều tra nhận thức cộng đồng (KAP) cấp cơ sở.
• Cán bộ quản lý môi trường xã Sơn Cẩm, Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố Thái Nguyên sử dụng làm tài liệu tham khảo thực tế về hiện trạng cấp nước, xả rác và mức độ hiểu biết pháp luật của nhân dân địa phương.
• Các nhà nghiên cứu quan tâm đến mô hình phân tổ dữ liệu nhận thức môi trường theo các biến nhân khẩu học (giới tính, học vấn, ngành nghề) tại vùng nông thôn - bán sơn địa phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

1. Khảo sát của khóa luận được tiến hành trên cỡ mẫu bao nhiêu hộ và tại các xóm nào của xã Sơn Cẩm?
Khóa luận tiến hành khảo sát ngẫu nhiên trên 60 hộ gia đình đại diện tại 12 xóm thuộc xã Sơn Cẩm, bao gồm: Đồng Xe, Xóm 6, Xóm 7, Xóm 8, Cao Sơn 1, Cao Sơn 2, Cao Sơn, Đồng Danh, Bến Giềng, Táo 1, Táo 2 và Hiệp Lực. Bên cạnh đó, tác giả phỏng vấn sâu cán bộ địa chính - môi trường và nhân viên thu gom rác.

2. Cơ cấu trình độ học vấn của những người tham gia phỏng vấn tại địa bàn có đặc điểm gì?
Trình độ học vấn của người dân trong mẫu khảo sát khá cao: 95,0% người được hỏi có trình độ từ trung học cơ sở trở lên. Cụ thể: trình độ tiểu học chiếm 5,0% (3 người); trung học cơ sở chiếm 25,0% (15 người); trung học phổ thông chiếm 22,0% (13 người); trung cấp/cao đẳng chiếm 28,0% (17 người); và đại học/sau đại học chiếm 20,0% (12 người). Không có đối tượng chỉ biết đọc, biết viết đơn thuần.

3. Hiện trạng sử dụng nguồn nước sinh hoạt của các hộ dân khảo sát tại xã Sơn Cẩm năm 2018 ra sao?
Trong số 60 hộ gia đình điều tra, có 56 hộ sử dụng nguồn nước máy (chiếm tỷ lệ 93,3%) và 4 hộ sử dụng nước giếng khoan (chiếm 6,7%). Địa phương không còn hộ dân nào sử dụng giếng đào hay lấy trực tiếp từ ao, hồ, sông, suối cho mục đích ăn uống sinh hoạt.

4. Khóa luận sử dụng các căn cứ pháp lý chủ yếu nào làm cơ sở đánh giá?
Khóa luận căn cứ trên Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 (số 55/2014/QH13, lệnh số 09/2014/L-CTN); Nghị định 179/2013/NĐ-CP; Nghị định 08/2014/NĐ-CP; Nghị định 127/2014/NĐ-CP; Nghị định 03/2015/NĐ-CP; Nghị định 18/2015/NĐ-CP; Nghị định 19/2015/NĐ-CP; Nghị định 38/2015/NĐ-CP; cùng các Thông tư hướng dẫn kỹ thuật của Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành năm 2015.

5. Những đặc điểm tự nhiên và kinh tế nào của xã Sơn Cẩm tác động trực tiếp đến môi trường sống theo tác giả?
Xã Sơn Cẩm có hai dòng sông chảy qua là sông Đu và sông Cầu, mạng lưới giao thông dày đặc (Quốc lộ 3 cũ, Quốc lộ 3 mới, tuyến nối Quốc lộ 1B, đường sắt Quán Triều - Núi Hồng). Kinh tế địa phương đang chuyển dịch mạnh sang công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp và dịch vụ thương mại (doanh thu 370 tỷ đồng), nông nghiệp thâm canh chè (600 tấn búp tươi/năm) và chăn nuôi tập trung (5.470 con lợn, 105 nghìn gia cầm). Sự phát triển này tạo áp lực lớn lên nguồn nước tiếp nhận và phát sinh khối lượng lớn chất thải rắn sinh hoạt.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Nguyễn Thị Yến đã phản ánh bức tranh thực trạng về điều kiện vệ sinh môi trường và nhận thức cộng đồng tại xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên trong giai đoạn chuyển dịch kinh tế năm 2018. Thông qua phương pháp điều tra xã hội học ngẫu nhiên trên 60 hộ dân tại 12 xóm, nghiên cứu xác lập được mối liên hệ giữa các yếu tố nhân khẩu học như học vấn, nghề nghiệp với mức độ am hiểu Luật Bảo vệ môi trường và ý thức phân loại rác thải. Các số liệu và giải pháp do tác giả đề xuất cung cấp căn cứ thực tiễn có giá trị cho công tác quản lý tài nguyên và giáo dục môi trường tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Môi trường là yếu tố vô cùng quan trọng, quyết định sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật trên trái đất. Môi trường là nơi cung cấp không gian sống của con người và sinh vật, cung cấp các nguồn tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người, đồng thời cũng là nơi chứa đựng các phế thải do con người thải ra trong cuộc sống và hoạt động sản xuất. Việt Nam là một nước đang phát triển, đang bước vào thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hoá, đô thị hoá thì việc giữ gìn môi trường là vấn đề hết sức quan trọng. Ô nhiễm, suy thoái môi trường đang ngày càng gia tăng và trở thành vấn đề nhức nhối của xã hội mà một trong những nguyên nhân chính là do sự thiếu ý thức và thiếu nhận thức về môi trường của con người.

Bảo vệ môi trường đòi hỏi cần có sự chung tay và góp sức của toàn xã hội. Ngoài việc đề ra các biện pháp công nghệ kỹ thuật, pháp luật để bảo vệ, phục hồi môi trường thì việc giáo dục, nâng cao nhận thức cho người dân về vấn đề môi trường cũng là một việc làm vô cùng quan trọng. Xã Sơn Cẩm nằm ở phía Bắc thành phố Thái Nguyên cách trung tâm thành phố Thái Nguyên 6 km về phía Bắc. Trên địa bàn xã có nhiều cơ quan, xí nghiệp, trường học từ Trung ương tới địa phương đóng trên địa bàn, có hệ thống Điện - Đường - Trường - Trạm cơ bản đáp ứng được nhu cầu phát triển kinh tế, xã hội ở địa phương và đang trong tiến trình quy hoạch, mở rộng và xây dựng các khu dân cư nên có các điều kiện thuận lợi để phát triển kinh tế xã hội hơn nữa.

Xã Sơn Cẩm trước đây người dân chủ yếu làm nông nghiệp, song những năm gần đây trước những tác động mạnh của quá trình đẩy mạnh nông nghiệp 2 hóa, hiện đại hoá, cùng với sự gia tăng dân số, lao động tập trung ở xã đã tạo nên những áp lực làm môi trường suy giảm. Môi trường thiên nhiên như: môi trường đất, nước, không khí đã và đang bị ô nhiễm, suy thoái. Môi trường sống từng ngày thay đổi, song nhận thức và hiểu biết của người dân về môi trường ở xã Sơn Cẩm còn hạn chế. Đây là một trong các nguyên nhân chính dẫn đến các hành động có hại đến môi trường sống của người dân trên địa bàn xã.

Để thấy rõ được thực trạng này em tiến hành thực hiện đề tài“Tìm hiểu nhận thức của người dân về môi trường trên địa bàn xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên” dưới sự hướng dẫn của thầy giáo TS. Dư Ngọc Thành - Giảng viên khoa Môi trường, trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá nhận thức của người dân về các vấn đề ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường, các nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường,… - Đánh giá sự hiểu biết của người dân về Luật Môi trường của Việt Nam. - Đánh giá ý thức của người dân về công tác bảo vệ môi trường trên địa bàn xã.

Yêu cầu của đề tài - Số liệu thu thập phải trung thực, khách quan, chính xác. - Phản ánh đúng hiện trạng môi trường và nhận thức của người dân - Mẫu nghiên cứu phải đại diện cho khu vực lấy mẫu. - Đảm bảo những kiến nghị, đề nghị đưa ra phải có tính khả thi phù hợp với điều kiện của điều kiện của địa phương - Những giải pháp đề ra phải có tính khả thi, thực tế phù hợp với điều kiện thực tế của xã Sơn Cẩm. Ý nghĩa của đề tài 1.

Ý nghĩa trong học tập, nghiên cứu khoa học - Nâng cao kiến thức kỹ năng và rút ra những kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. - Vận dụng và phát huy các kiến thức đã học tập và nghiên cứu rèn luyện về kỹ năng tổng hợp và phân tích số liệu. Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá được nhận thức của người dân địa bàn xã Sơn Cẩm, thành phố Thái Nguyên về môi trường. - Đề xuất một số giải pháp nhằm nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường.

4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở khoa học 2. Cơ sở pháp lý Một số văn bản pháp luật liên quan đến ngành quản lý môi trường đang hiện hành ở Việt Nam: - Luật Bảo vệ môi trường được Chủ tịch nước ký, ban hành số 09/2014/L - CTN, ngày 26/06/2014: - Nghị định số 127/2014/NĐ - CP, ngày 31/12/2014 quy định điều kiện của tổ chức thực hiện hoạt động quan trắc môi trường; - Nghị định số 03/2015NĐ - CP, ngày 06/01/2015 quy định về xác định thiệt hại với môi trường; - Nghị định số 18/2015/NĐ - CP, ngay 14/02/2015 về quy hoạch BVMT, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường; - Nghị định số 19/2015/NĐ - CP, ngày 14/02/2015 quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường; - Nghị định số 38/2015/NĐ - CP, ngày 24/04/2015 quy định về chất thải và phế liệu; - Chỉ thị số 26/CT - TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 26/08/2014 về việc triển khai thi hành Luật Bảo vệ môi trường; - Nghị định số 08/2014/NĐ - CP, ngày 06/08/2014 về thoát nước và xử lý nước thải; - Nghị định số 25/NĐ - CP, ngày 29/03/2013 về phí bảo vệ môi trường đối với nước thải; - Quyết định 1788/QĐ - TTg, ngày 01/10/2013 phê duyệt kế hoạch xử lý triệt để các cơ sở gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng đến năm 2020; 5 - Nghị định 179/2013/NĐ - CP, ngày 13/11/2013 quy định về xử phạt hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường; - Quyết định số 73/2014/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ quy định danh mục phế liệu được phép nhập khẩu từ nước ngoài làm nguyên liệu sản xuất; - Quyết định số 16/2015/QĐ - TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 22/5/2015 quy định về thu hồi, xử lý sản phẩm thải bỏ; - Thông tư 11/2015/TT - BTNMT ngày 31/3/2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường ban hành ( QCVN 01 – MT : 2015/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải sơ chế cao su thiên nhiên); - Thông tư 12/2015/TT- BTNMT ngày 31/3/2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ban hành quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về môi trường (QCVN 12-MT : 2015/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp giấy và bột giấy); - Thông tư 13/2015/TT - BTNMT ngày 31/3/2015 của Bộ Tài nguyên và Môi trường (QCVN 13-MT : 2015/BTNMT – Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về nước thải công nghiệp dệt nhuộm); - Thông tư số 19/2015/TT - BTNMT quy định chi tiết về việc thẩm định điều kiện hoạt động dịch vụ quan trắc môi trường và mẫu giấy chứng nhận đã được Bộ trưởng ký ban hành ngày 23 tháng 4 năm 2015; - Thông tư 22/2015/TT - BTNMT của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường ngày 28 tháng 5 quy định về bảo vệ môi trường trong sử dụng dung dịch khoan; quản lý chất thải và quan trắc môi trường đối với các hoạt động dầu khí trên biển; - Thông tư số 26/2015/2015/TT - BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường ngày 28 tháng 5 ngay 2015 quy định đề án bảo vệ môi trường chi tiết, đề án bảo vệ môi trường đơn giản; 6 - Thông tư số 27/2015/TT - BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường ngày 29 tháng 5 năm 2015 về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường; - Thông tư số 41/2015/ TT - BTNMT ngày 09 tháng 9 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về bảo vệ môi trường trong nhập khẩu phế liệu làm nguyên liệu sản xuất; - Thông tư số 35/2015/TT - BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về bảo vệ môi trường khu kinh tế , khu công nghiệp, khu chế xuất và khu công nghệ cao; Thông tư số 36/2015/TT - BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về quản lý chất thải nguy hại; - Thông tư số 26/2015/TT - BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về quản lý chất thải nguy hại; - Thông tư số 38/2015/TT - BTNMT ngày 30 tháng 6 năm 2015 của Bộ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường về cải tạo, phục hồi môi trường trong khai thác khoáng sản; 2. Các khái niệm cơ bản [8] - Môi trường: + Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật.

[8] + Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và yếu tố vật chất quan hệ mật thiết với nhau bao quanh con người có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và thiên nhiên. [8] - Ô nhiễm môi trường: + Ô nhiễm môi trường là hiện tượng môi trường tự nhiên bị nhiễm bẩn, đồng thời có các tính chất vật lý,hóa học, sinh học của môi trường bị thay đổi gây tác hại tới sức khỏe con người và các sinh vật khác. [8] + Ô nhiễm môi trường là sự thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêu chuẩn môi trường. [8] - Ô nhiễm nước là sự biến đổi nói chung do con người đối với chất lượng nước làm nhiễm bẩn nước gây nguy hiểm tới sức khỏe con người.

[8] - Ô nhiễm không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí làm cho không khí bị ô nhiễm. [8] - Sự cố môi trường là tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi thất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng. [8] - Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ cho môi trường trong sạch, phòng ngừa, hạn chế tác động xấu đối với môi trường, ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, phục hồi và cải thiện môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý và tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên; bảo vệ đa dạng sinh học. [8] - Phát triển bền vững là phát triển đáp ứng được nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu đó của các thế hệ tương lai trên cơ sở kết hợp chặt chẽ, hài hoà giữa tăng trưởng kinh tế, bảo đảm tiến bộ xã hội và bảo vệ môi trường.