Chương 1: Tổng quan xã Phú Mãn Chương 2: Không gian văn hóa Mường truyền thống tại xã Phú Mãn CHUONG 1 TONG QUAN XA PHU MAN 1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên xã Phú Mãn. Vị trí địa lý Phú Mãn là mộ t xã nằ m ở phí a tây huy ện Qu ốc Oai , các h tru ng tâ m huy ện 20km. Phía bắc giá p với xã Ph ú Cát.
Phí a đôn g và đôn g bắc giá p hai xã là Hò a - Thạch và xã Ph ú Cát. Phí a tây giá p xã Đô ng Xu ân (tr ước na m 200 8, xã Đô ng Xu ân vẫn thuộc huy ện Lư ơn g Sơn , Hò a Bìn h nh ưn g từ sau nă m 200 8, xã Đô ng Xu ân đã thuộc quy ền quả n lý của huy ện Qu ốc Oai ). Phí a na m giá p xã Hò a Sơn và xã Lâ m Sơn thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Xuôi về phí a na m xã Ph ú Mã n kho ảng 8k m là thị trấ n Xu ân Ma i (hu yện Chương Mỹ , Hà Nội ), ngư ợc lên phí a bắc của Ph ú Mã n chừ ng 20 km là thị xã Sơ n Tây.
Đặ c biệ t, đại lộ Thă ng Lo ng — đư ờn g đi từ Lá ng (Hà Nội ) đến Hò a Lạ c (Th ạch Thất) hoà n thà nh đã rút ngắ n kho ảng các h từ xã đến thủ đô chỉ còn kho ảng 40k m. Phú Mãn là mộ t xã có vị trí chi ến lượ c hết sức qua n trọ ng. Đâ y là nơi giá p ranh giữa huy ện Quố c Oai với hai huy ện Thạ ch Thấ t (Hà Nội ) và huy ện Lươ ng Sơn (Hòa Bình). Đồ ng thờ i Ph ú Mã n còn là mộ t điể m trê n đườ ng địa giớ i phâ n chi a hai tỉnh Hà Tây và Hòa Bình trước đây (nay là Hà Nội và Hòa Bình).
Chính vị trí nh ư trê n nên từ xư a Ph ú Mã n đã là mộ t điể m có vai trò qua n trọng trên tuyến đườ ng “Th ượn g lộ lai kin h” của các phủ , lộ thu ộc khu vực miề n núi, nay là quốc lộ 21A. Ng ày nay , Ph ú Mã n vẫn từn g bư ớc khẳ ng địn h vai trò qua n trọ ng của mì nh trong kh u vực và tận dụn g tối đa nh ữn g lợi thế do vị trí tự nhi ên ma ng lại nh ằm thú c đây địa phương đi lên. Điều kiện tự nhiên Phú Mã n là mộ t xã có điề u kiệ n tự nhi ên ph on g phú , đa dạn g và già u tiề m năng. Vì Phú Mã n là một xã miề n núi nên nó vẫn man g đầy đủ nhữ ng đặc trư ng chung của khu vực niền núi.
Trước hết là về địa hìn h. Vớ i chi ều dài gần 5k m từ quố c lộ 21 A đến châ n núi Vua Bà (ha y núi Viê n Na m) , Ph ú Mã n có trê n 30 quả đồi , núi cao thấ p nối tiế p nhau. Đặc biệt , có ba điể m cao gần 50 0m là: Gò Sò ở phí a bắc , Gò Ròn g ở phí a phía tây Phú Mãn là một phầ n của dãy núi Vu a Bà với độ cao tru ng bìn h so với mự c nước biển là 100 0m. Với hệ thố ng đồi núi như trê n đã tạo ra một Phú Mã n địa hìn h, địa thế vừa đẹp vừa hiểm trở nhưng cũng rất hùng vĩ.
Với tổng diện tích tự nhiên là 902,3 ha, trong đó diện tích đất đồi núi 573,2 ha chiếm 63,5% tổn g điệ n tíc h tự nhi ên của xã. Bên cạn h đó, có đến 2/3 phầ n diệ n -tích:đất thé cư, đất nôn g ngh iệp va đất khá c của xã cũn g nằ m ở nhữ ng vị trí địa hìn h - có độ cao tươ ng đối man g tín h chấ t của vùn g bán sơn địa, chu yển tiếp giữ a vùn g đồi núi và vùng đồng bằng. Về mặt thổ nhưỡng, vì là xã miền núi nên đất đai ở Phú Mãn chủ yếu là đất feralit và đất nâu, đất phù sa chỉ chiếm một tỉ lệ không đáng kế do không có con sông lớn nào chảy qua địa bàn xã. Về khí hậu , Phú Mã n tuy nằ m ở khu vực đồi núi như ng nhì n chu ng khí hậu vẫn ma ng tín h chấ t của khí hậu nhi ệt đới âm và gió mùa.
Có đặc điể m khí hậu này là do Phú Mãn nằm ở vùng chuyển giáp giữa vùng đồi núi và đồng bang nên nó vẫn chịu ảnh hưởng của khí hậu khu vực đồng bằng. Sôn g ngò i ngắ n và nhỏ là đặc trư ng nổi bật ở Phú Mãn. Nhì n chu ng trên địa bàn cả xã khô ng có một con sôn g nào chả y qua như ng ngư ợc lại hệ thố ng kên h mư ơn g khá nhi ều. Ngu ồn nướ c ở các kên h mư ơn g chủ yếu là dẫn từ các suố i chả y trên núi về và được chứa ở các đập ngăn nước.
Nhìn chung lại, về điều kiện tự nhiên và khí hậu ở Phú Mãn thích hợp cho việc làm nông nghiệp và trồng cây công nghiệp. Lịch sử hình thành xã Phú Mãn Theo như lời các cụ cao niên trong xã tường thuật lại những điều mà các cụ được nghe các bậc đi trước ké lại thì Phú Mãn là một khu vực thuộc quyền quản lý của các xã lân cận. Có nhữ ng thờ i điể m Phú Mã n thu ộc xã Ho à Mụ c và cũn g có những lúc thu ộc xã Rã Cát của tổn g Giã Cái. Tuy nhi ên, nhữ ng lần sáp nhậ p đó chí nh xác vào thời điể m nào trư ớc thế kỷ XIX thì hiệ n nay chư a tìm thấ y tài liệu nào ghi lại.
Đến đầu thế kỷ 19, dưới thời Nguyễn, cải cách hành chính của Minh Mạng bằng cách đổi các động, sách miền núi thành các xã đã đưa các khu vực tự trị của các tộc ngư ời thiể u số trở thà nh các đơn vị hàn h chí nh của nhà nướ c pho ng kiế n Việt Nam. Tắ m bản đồ tin h Sơn Tây cuố i thé kỷ 19 cho biế t tổn g Gia Cát lúc nay có các xã Hòa Mục, Bạch Thạch, Xuân Mai và Động Vai. Đến những năm 1920 của thế kỷ XX, tổng Giã Cát có thêm xã Phú Mãn. Xã Phú Mãn ngày nay được hình thành từ sáu điểm dân cư, thường gọi là sáu xóm (trước đây còn gọi là các trại) đó là: Đồng Vàng, Cổ Rùa, Đồng Âm, Trán Voi, Đồng Vỡ và Làng Trên.
Trước Cách mạng Tháng Tám năm 1945, dân cư các xóm còn rất thưa thớt. Vì vậy các xóm đều thuộc sự quản lý của các xã khác nhau. Các xóm Trán Voi, Đồng Âm, Cổ Rùa, Đồng Vỡ, Làng Trên thuộc quyền quản lý của xã Hòa Mục (xã Hòa mục nay là làng Hòa Mục thuộc xã Hòa Thạch). Còn xóm Đồng Vàng thuộc quyền quản lý của xã Rã Cát (xã Rã Cát nay là làng Rã Cát thuộc xã Phú Cát).
Sau Cách mạng tháng Tám thành công, để chuẩn bị cho bầu cử Quốc hội, Hội đồng nhân dân các cấp, Ủy ban nhân dân cách mạng lâm thời huyện Quốc Oai đã quyết định tách các xóm phía tây quốc lộ 21A để tái thành lập lại xã Phú Mãn. Từ đây, xóm Đồng Vàng tách ra khỏi xã Rã Cát, các xóm: Cổ Rùa, Đồng Âm, Trán Voi, Đồng Vỡ, Làng Trên tách khỏi xã Hòa Mục. Sáu xóm trên hợp nhất lại thành một xã mới lấy tên là xã Phú Mãn , tổng Giã Cát, phủ Quố c Oai, tỉnh Sơn Tây. Cuộ c kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, dé tập trung lực lượng, tăng cường sức mạnh chiến đấu, các xã trong khu vực lần lượt hợp nhất lại với nhau lập thành những xã lớn hơn.
Theo chủ trương đó, tháng 7 năm 1947, xã Phú Mãn được hợp nhất với xã Rã Cát thành xã Phú Cát, huyện Quốc Oai, Tỉnh Sơn Tây. Hòa bình lập lại, miền Bắc đi vào hồi phục và phát triển kinh tế, hàn gắn vết thương chiến tranh. Để phù hợp với nhiệm vụ cách mạng trong giai đoạn mới, các xóm của xã Phú Mãn được tách khỏi xã Phú Cát trở về thành xã Phú Mãn và từ đó cho đến nay, xã Phú Mãn đi vào ổn định và ngày càng phát triển. Đời sống kinh tế xã Phú Mãn 1.
Nông nghiệp Nhìn một cách tổng thể, xã Phú Mãn là một xã thuần nông với trên 80% dân số sống chủ yếu bằng nghề nông nên kinh tế nông nghiệp giữ vai trò chính trong nền kinh tế của xã Phú Mãn. Với diện tích đồi núi chiếm 2/3 đất đai toàn xã, người dân Phú Mãn chủ yếu làm rẫy trồng lúa nương và các loại cây lương thực khác. Cùng với việc phát nương, làm rẫy người dân nơi đây cũng sớm quen với những ruộng bậc thang, họ dựa vào nguồn nước suối và tiến hành gieo cấy lúa nước. Trước đây do trình độ canh tác lạc hậu, giống lúa không có sự thay đổi nên năng suất lúa nước không cao.
Mặt khác, vào mùa mưa lũ, nước lũ tràn về đã gây những ảnh hưởng nghiêm trọng tới mùa màng do hệ thống thủy lợi chưa được chú trọng. Tuy nhiên trong mấy năm trở lại đây, hệ thống thủy lợi đã được quan tâm đầu tư tạo thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Cùng với đó là sự thay đổi giống cây trồng mới năng suất cao và áp dụng các tiến bộ của khoa học kỹ thuật vào việc canh tác. Do đó, diện tích đất trồng lúa vụ xuân năm 2013 đã tăng đưa tổng diện tích gieo trồng lên 54,8 ha, năng suất 150 kg/sào, ước đạt 1.
Diện tích các loại cây màu vẫn được đảm bảo trong tông số 22,36 ha diện tích hoa màu thì diện tích trồng ngô là 19,76ha, năng suất đạt 270 kg/sào, ước dat 378.000đ so với cùng kì đạt 309%. Diện tích trồng lạc là 2,6 ha, năng suất đạt 206 kg/sào, so với cùng kì đạt 145%!. Như vậy, có thể thấy sản xuất cây màu chủ yếu tập trung vào cây ngô, cây lạc. Trên diện tích đồi núi thấp, người dân địa phương đã trồng các loại cây như: bạch đàn, keo, trâu, cây gió,.