KHOA NGỮ V Ã N - K H O A L ỊC H s ữ ĐH KHXH & N V - Đ H Q G H À N Ộ I SÁCII DƯỢC XUẤT BẢN VỚI s ự TẢI TRỢ (T A QUỸ KOREA FOUNDATION NGUYỄN .VĂN ÁNH Đ ỏ ĐÌNH HÃNG - LÊ ĐÌNH CHINH HÀN QUỐC LỊCH SỬ - VĂN HÓA (Từ khởi thuỷ đến 1945) PTS. NGUYỀN BÁ THÀNH tô chức hân thảo, giới thiệu NHÀ XUẤT BẢN VĂN HÓA - 1996 Chịu trách nhiệm xuất bản QUANG HUY biên tập NGUYỄN TẤT HÒA Trình bàý VÃN THẦÒ Vẽ bìa VĂN SÁNG Sửa bản in KHÁNH PHƯƠNG VÀ CÁC TÁC GIẢ In 1000 cuốn khổ 13 X 19 tại xí nghiệp in Công Đoàn 191 Tây Sơn - Đông Đa - Hà Nội. Giấy phép xuất bản số 19 - 335/XB cấp ngày 25/6/1996. In xong và nộp lưu chiểu tháng 7 -1996.
LỜI GIỚI THIỆU Triều Tiên, Hàn Quốc và Cao Ly là những cái tên vừa lạ, vừa quen đốĩ với số' đông người Việt. Lạ là vì chúng ta chưa hiểu được sự khác nhau và giông nhau của những tên gọi ây. Quen là vì đã hàng ngàn năm naỹ, người Việt Nam và người Triều Tiên đã từng biết đến nhau và có những môi giao lưu văn hóa. Việt Nam và Hàn Quỏc được gọi là những nước đồng văn^\ đều nằm ở phía đông Châu Á, đều có một đầu đất nước giáp giới vđi Trung Hoa, còn một đầu thì thông ra biển Đông, c ả hai dân tộc đều trải qua một quá trình lịch sử trên bốn ngàn năm giữ nước và dựng nước, đều anh hùng bâ't khuât trọng üâu tranh giữ nền độc lập, nhưng mỗi nước có một phương thức vận động riêng.
Biêt nhau từ lâu, giông nhau về nhiều phương diện như vậy, nhưng chưa có điều kiện để nghiên cứu sâu về lịch sử và văn hóa. Những kiên thức về dân tộc, về xứ sở, về địa lí nhân văn. sẽ giúp cho môi quan hệ giao lưu của hai bên trong thời hiện đại phát triển thuận lợi hơn. (] ) Xin xem "Tương đồng vân hóa Hàn Quốc - Việt Nam" (nhiều tác giả), Nhà xuất bản văn hóa, H.
ỉ 996 6 HÀN QUỐC LỊCH sử. Xuất phái lừ lình hình thực tê ây, Khoa Ngữ văn, Đại học Tổng hợp (cũ), nay là Đại học KHXH&NV tổ chức hiên soạn hai cuỏn sách có ý nghĩa "bước đầu". Quyển thứ nhất có tên là "Tương đồng Văn hóa Hàn Quốc - V iệt Nam". Đây là quyển sách của nhiều tác giả viết vồ nhiều lĩnh vực khoa học khác nhaú.
Viết về lịch sử quan hộ bang giao giữa hai nưđc, về văn hóa dân gian, về đạo Phật, và đạo Nho. của Hàn Quốc trong so sánh với văn hóa Việt Nam. Phương pháp so sánh đã làm bộc lộ nhiều nét tương đồng (và cả dị biệt) của văn hóa Hàn Quốc so với văn hóa Việt Nam. Quyển sách thứ hai là quyển mà chúng ta đang cầm trên tay đây.
Quyển Lịch sử Hàn Quốc do một nhóm các cán bộ giảng dạy khoa Lịch sử (Trường Đại học KHXH&NV) viêt, nhưng Khoa Ngữ văn mà trực tiếp là PTS. Nguyễn Bá Thành là người tổ chức bấn thảo, bởi vì quyển sách này được biên soạn trưđc hết nhằm mục đích đào tạo cho sinh viên của Khoa Ngữ văn, chuyên ngành Ngữ vặn Hàn Quốc. Từ năm 1993, Khoa Ngữ văn đã mở rộng đào tạo “ V<• ’ Qiióc” và “Ngữ văn Nhật Bản” .¡n chu yếu là Ngôn ngữ và Văn học. Nhưng Vân học bao giờ cũng gắn bổ với Lịch sử.
Muôn nghiên cứu văn chương trước hết phải hiểu rõ xuất xứ của tác phẩm, bôi cảnh lịch sử mà tác phẩm và tác giả đã ra đời, đặc biệt là môi trường văn hda xã hội đã tạo ra tác giả và lác phẩm. Vì vậy, chúng tôi coi giáo dục ĐỊA LÝ, DÂN Cư, THỜI TIEN sử • 7 sử học là một chương trình trọng yếu để cung cấp kiên thức nền cho sinh viên Khoa Ngữ văn. Nhân đây, chúng tôi xin thay mặt cho toàn thể cán bộ và sinh viên Khoa Ngữ văn bày tỏ lòng biết ơn chân thành đôi với các cán bộ giảng dạy Khoa Lịch sử đã giúp đỡ chúng tôi trong việc đào tạo sinh viên ngành học mới. Đạc biệt chúng tôi xin cảm ơn các thầy giáo Nguyễn Văn Ánh, Đồ Đình Hãng, Trần Văn La, Lê Khắc Thành, Lê Đình Chỉnh, những người vừa giúp đỡ chúng tôi giảng dạy, vừa giúp đỡ biên soạn tài liệu, giáo trình.
Hàn Quốc là đất nước có một lịch sử phát triển lâu đời và cũng qua rất nhiều bước thăng trầm. Một quyển sách mỏng không thể nào thâu tóm hết được. Vì vậy quyển sách này chỉ tạm dừng lại ở năm 1945. Còn từ năm 1945 vê sau, chúng tôi có dự định tổ'chức tiếp một quyên nữa.
Trong quyên thứ hai này, chúng tôi sẽ đi sâu vào các sự kiện lớn của lịch sử đương đại, các bưđc vận động của cả kinh tế, chính trị và vàn hóa xã hội của Hàn Quốc trong nửa thế kỉ qua. Cuoi cùng, chúng tôi xin dành lời để bày tỏ lòng biêt ơn đôi với Ban giám đcíc Quỹ Korea Foundation, cơ quan tài trợ đã giúp đỡ chúng tôi râl vô tư và có hiệu quả trong việc phát triển ngành học Ngữ văn Hàn Quôc, trong việc xuất bản hai quyển sách về Lịch sử và Văn hóa Hàn Quốc. Chúng tôi cũng xin chân thành cảm ơn- Đại Sứ Quán Hàn Quốc tại Việt Nam, cám ơn các tổ chức KOICA, Tập đoàn DAEWOO, ORION HANEL đã 8. MÂN QUỐC LỊCH sử.
CÓ những sự giiìp dỡ Khoa Ngữ Văn chúng tồi trổn nhiều phương diộn dc xây dựng và phát triển Ngành học mơi. Tuy nhiên, chúng lôi cũng biết rằ.ng, quyển sách đầu tiên về Lịch sử Hàn Quốc không phải đã hoàn hảo, chắc chắn còn nhicu thiếu sót. Mong các quý vị độc giả chỉ giáo thêm. Thư từ góp ý xin gửi về Khoa Ngữ văn Đại học KHXH&NV, Đại học Quốc gia Hà Nội (90 Đường Nguyễn Trãi, Đông Đa, Hà Nội, ĐT: 8581165) Chúng tôi cũng xin chân thành cảm ơn Ông Quang Huy, Giám đốc nhà xuất bản Văn hóa đã tạo điều kiện cho quyển sách được ra đời.
Ngày 8 tháng 3 năm 1996 PTS NGUYỀN BÁ THÀNH Chtfcfng mot BIA LŸ, DAN CLf, THÔI TIEN SÜ I. VÀI NÉT VÈ DI A LŸ, DÂN Cl/ Hàn Qu oc nam d Dông Bà'c  c 6 bien gidi phia B é e. hâu hêt giâp vdi Trung Quôc, chï mot phan rat it tiep giâo vdi Nga, côn ba mât Dông, Tây, Nam dêu giâp vdi Thâi Binh Dtrdng. Vdi vi tri ban dâo nôl lien vdi dai lue Châu  mênh mông và nhîn ra dai difdng, Hàn Quôc cd mot dia hïnh tu* nhiên rat phong phü da dang.
Phln ldn dât dai d dây dtfdc bao phù bôi dôi nui, trong dd dây Taebaek là dây nui ldn nhât, vdi nhiïng vâch dâ ddng diîng và nhiêu dâo dâ nhô, chay doc theo bd bien phia Dông. Ngon nui cao nhat d Hàn Quôc là Paektusan (2744 mét) nàm d bien 10. HÀN QUỐC LỊCH sử. giới phía Bắc trỏng ra Manchuria.
Đây là ngọn núi lửa nhưng đã ngừng hoạt động. Không chỉ nhiều đồi núi. (ì Hàn Quốc còn có rất nhiều sông như: Liao, Taedong. Amnokkang, Tuman-gang, Naktong, Han.
nằm rải rác trộn bán đảo. Nhtĩng con sộng này tạo nên các vùng châu thổ thuận lợi cho trồng trọt, nên từ rất sớm các cư dân đã về những miền này tụ hội, định cư, làm nghề nông và xây đắp các quốc gia đầu tiên. Sóng Amnokkang (dài 790 km) và sông Tuman-gang (dài 521 km) là hai con sông dài nhất. Chứng đều được bắt nguồn từ vùng núi Paektusan rồi sau đó, một sông chảy về hướng Đông và 'một sông chảy về hướng Tây, tạo nên đường biên giới tự nhiên ở phía Bắc bán đảo.
Trong khi đó, sổng Naktong-gang và sông Han lại là hai con sổng chính cung cấp nguồn nước cho sản xuât và cho đời sông của cư dân vùng trung tâm. Sông Han chảy qua Seoul, thủ đô của Hàn Quôc hiện nay. Vùng biển bao quanh ba phía bán đảo cũng đóng một vai trò quan trọng đôi vđi lịch sử và đời sông của cư dân Hàn Quôc. vùng biển Vàng hậm giữa Hàn 5 1 ; ! ’ 1 nhún dân Trung Hoa và vùng biển piìia iViin bán đảo có một miền thềm lục địa với tầng bicn nông cung cáp nguồn tài nguyên đáng kể cho nhiều ngành kinh tố.
v ề khí hậu, do nàm trong vành đai gió mùa Đông Á nên ở Hàn Quôc cũng có bổn mùa rõ rệt: mùa hạ, mùa đổng, ỊTiùa xuán và mùa thu. Mùa hạ là mùa nóng âm, cổ nhiêu mưa và là mùa âm nhái trong năm. Mùa đông thì ĐỊA LÝ, DẦN Cư, THỜI TIEN s ử ____________________ n kéo dài và do chịu ảnh hưởng của luồng khí lạnh từ Siberia thổi đến nên thời tiết rấi khô và lạnh, mưa ít và bầu trời quang đãng. Mùa xuân và mùa thu ngắn hơn-so vđi mùa hạ và mùa đông, nhưng rất dễ chịu do thời tiết mát mẻ và nhiều ngày nắng đẹp.
Vào mùa xuân cây côi đều tươi tốt, hoa nở khắp trên núi và trên các cánh đồng. Ớ nông thôn, người la chuẩn bị các luông gieo hạt cho vụ lúa hàng năm. Nhưng mùa thu mới là mùa thú vị nhâ'l trong năm, bởi vì trong mùa này nhiều lễ hội dân gian truyền thông được diễn ra, đồng thời người ta cũng bận rộn với mùa màng và các nghi lễ tạ ơn trời đất. Như vậy, Hàn Quốc không chỉ hấp dẫn bởi cảnh sắc thiên nhiên đẹp đẽ mà còn là nơi thuận lợi cho đời sông cua con người.
Chính vì thế’, ngay từ rất sớm đã có cư dan đen đây sinh sông, ít nhất là vào thời đá cũ của Hàn Quôc, cách ngày nay 30. Song các nhà nghiên cứu cho rằng, tổ tiên của người Hàn Quôc ngày nay không phải là cằc cư dân thời đá cũ mà là các cư dân thời đá mới, những người đã liên tục đi cư đến bán đảo trong khoảng thời gian từ 6000 năm đến 2000 năm trưđc CN. Sau đó những cư dân này đã -kêt hỢp với các cư dân mđi của thời kì đồ đồng trên bán đảo để hình thành nên những người mà ngày nay chúng ta gọi là người Hàn. Dựa vào các nghiến cứu về ngôn ngữ và nhân chủng học cũng như dựa vào các truyền thuyết, thần thoại Hàn Quốc các nhà nghiên cứu đã khẳng định sự khác nhau giữa người Hàn Quốc với người Trung Hoa và Nhật Bản, đồng thời cho rằng, với những nét đặc tính cơ thể riêng.
12 HÀN QUỐC LỊCH sử. người Hàn Quốc là con cháu của một vài bộ lạc Mongol từ vùng Trung Á di CƯ đến bán đảo này. Là một chủng tộc thuần nhấi, người Hàn Quốc nói và viết bằng cùng một thứ ngôn ngữ.