LỜI MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trong xu thế phát triển của nhiều nước trên thế giới, do nhu cầu phát triển của nền kinh tế hiện đại, hoạt động dịch vụ, đặc biệt là lĩnh vực du lịch đã và đang phát triển phong phú, đa dạng với chất lượng ngày càng cao. Ở nước ta hiện nay, du lịch là “một trong những ngành kinh tế mũi nhọn” có thế mạnh, đem lại hiệu quả thiết thực và đang vươn lên đảm đương vị trí trọng yếu của nền kinh tế thị trường. Vì vậy hướng phát triển kinh tế du lịch như thế nào cho chuẩn, cho đúng mục tiêu phát triển kinh tế Việt Nam thật sự là thách thức không nhỏ.
Cùng với sự phát triển kinh tế chung của cả nước, phát triển kinh tế du lịch của những tỉnh, thành phố giàu tiềm năng du lịch đang được Đảng và Nhà nước đặc biệt chú trọng. Sự phát triển kinh tế du lịch Ninh Bình trong những năm gần đây góp phần không nhỏ vào quá trình chuyển dịch cơ cấu ngành kinh tế của quốc gia. Ninh Bình là vùng đất “Sơn thanh thuỷ tú”, được thiên nhiên ban tặng nhiều danh lam thắng cảnh nổi tiếng và di tích lịch sử văn hoá lâu đời, tạo sức hấp dẫn, thu hút ngày càng đông du khách trong và ngoài nước. Kinh tế Ninh Bình đang chuyển biến mạnh mẽ từ nền kinh tế ngành nông nghiệp giữ vai trò chủ đạo sang kinh tế lấy ngành dịch vụ làm trọng điểm.
Có thể nói, kinh tế Ninh Bình đang sánh bước cùng sự phát triển kinh tế nước nhà, Đảng ủy và lãnh đạo các cấp tỉnh Ninh Bình biết tận dụng triệt để những lợi thế thiên nhiên ban tặng đồng thời phát huy thế mạnh địa phương. Tuy nhiên trước yêu cầu phát triển kinh tế trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, do tác động mạnh mẽ của các chủ trương, chính sách đổi mới của Đảng, Nhà nước, tiềm năng thế mạnh của đất nước được phát huy, đòi hỏi phát triển kinh tế du lịch phải không ngừng phát triển cả về loại hình du lịch, chất lượng phục vụ và các loại dịch vụ… Tuy các loại hình du lịch tỉnh Ninh Bình thời gian qua có tăng nhưng về chất lượng nhìn chung còn thấp, việc quản lý các dịch vụ phục vụ cho phát triển du lịch còn bộc lộ nhiều bất cập, tiềm năng du lịch chưa được khai thác đúng mức. Tình 2 trạng phát triển tự phát, lộn xộn, thiếu tính quy hoạch, tình trạng mất trật tự, an toàn giao thông, bán hàng tăng, ép giá còn xảy ra,. Ninh Bình có các khu du lịch nổi tiếng : Khu du lịch Tam Cốc - Bích Động, khu du lịch Tràng An, chùa Bái Đính.Trong đó, khu du lịch Tam Cốc - Bích Động được đưa vào quy hoạch du lịch quốc gia.
Phát triển du lịch đối với Tam Cốc-Bích Động có ý nghĩa rất to lớn về kinh tế, văn hoá, xã hội đối với xã Ninh Hải nói riêng và Ninh Bình nói chung. Trong những năm gần đây, nhiều khu du lịch trong tỉnh được đầu tư và đưa vào khai thác hiệu quả đặc biệt là khu du lịch Tràng An – Bái Đính đã làm giảm đáng kể lượng khách đến Tam Cốc – Bích Động. Thêm vào đó sự phát triển du lịch ở các vùng lân cận cũng là một thách thức lớn đối với sự phát triển du lịch nơi đây. Đây là khu du lịch có thương hiệu lớn trong và ngoài nước.
Ban quản lý khu du lịch Tam Cốc – Bích Động xác định cần phải duy trì tốc độ tăng trưởng hàng năm, và phát triển bền vững là yếu tố quyết định đó chất lượng hoạt động du lịch. Tuy nhiên, sự phát triển du lịch tại Tam Cốc - Bích Động chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Đồng thời, khu du lịch Tam Cốc – Bích Động cũng đang phải đối mặt với những khó khăn nhất định như: Sự thiếu thốn và xuống cấp của cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ du lịch; đội ngũ nhân viên phục vụ du lịch còn mỏng và nguồn lao động có trình độ cao chưa nhiều; công tác quản lí, khai thác nguồn tài nguyên du lịch còn thiếu hợp lí và chưa chặt chẽ; dịch vụ du lịch đơn điệu, chất lượng không cao, khách lưu trú qua đêm ít,…Du khách vẫn chưa thực sự hài lòng về các dịch vụ du lịch nơi đây, bởi nó còn nghèo nàn chưa mang tính chuyên nghiệp, hiện đại. Xuất phát từ những vấn đề trên đây em quyết định chọn đề tài “Phát triển các dịch vụ của khu du lịch Tam Cốc – Bích Động”.
Tổng quan các công trình nghiên cứu Trong thời gian qua, ngành du lịch Việt Nam đã phát triển mạnh mẽ cả về chiều rộng lẫn chiều sâu. Du lịch đã góp phần quan trọng vào sự phát triển kinh tế, xã hội, làm thay đổi diện mạo nông thôn, thay đổi nhận thức của cộng đồng các cấp 3 các ngành. Song du lịch Việt Nam nói chung và các vùng, địa phương nói riêng, ngành du lịch phát triển vẫn chưa tương xứng với tiềm năng. Vì thế, đã có rất nhiều hội thảo, các công trình nghiên cứu nhằm đưa ra những giải pháp nhằm phát triển du lịch thành ngành kinh tế mũi nhọn, góp phần quan trọng thúc đẩy các ngành liên quan phát triển, chuyển dịch cơ cấu kinh tế, nâng cao đời sống cộng đồng địa phương.
Đề tài NCKH cấp bộ năm 1997, Vũ Tuấn Cảnh “Nghiên cứu hiện trạng môi trường phục vụ phát triển du lịch khu vực Hoa Lư, Tam Cốc – Bích Động (Ninh Bình)” đã hệ thống hoá những vấn đề về môi trường có khả năng ảnh hưởng đến hoạt động du lịch; đánh giá hiện trạng môi trường khu vực huyện Hoa Lư và những tác động của tình trạng này đến hoạt động phát triển du lịch khu du lịch Hoa Lư và Tam Cốc Bích Động. Đề tài khoa học cấp Nhà nước 2002, Phạm Trung Lương, “Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam” đã xây dựng mô hình phát triển du lịch theo hướng bền vững ở Việt Nam, lấy ví dụ là Tam Cốc – Bích Động. Trong “Đề án điều chỉnh, bổ sung Quy hoạch khu du lịch Tam Cốc – Bích Động thời kỳ 2006 – 2010 định hướng đến năm 2020”, trung tâm xúc tiến, đầu tư phát triển, Sở du lịch Ninh Bình đã điều chỉnh cơ cấu sử dụng đất, điều chỉnh chức năng dịch vụ du lịch tại một số điểm, thực hiện nội dung quy hoạch bổ sung các tuyến du lịch chủ yếu và hệ thống cơ sở hạ tầng tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. Theo Nghị quyết số 15 - NQ/TU về định hướng phát triển du lịch tỉnh Ninh Bình đến năm 2020 tầm nhìn 2030, Ninh Bình sẽ đưa du lịch trở thành ngành kinh tế tổng hợp, ngành kinh tế mũi nhọn của tỉnh, đảm bảo sự phát triển bền vững.
Nhìn chung, các đề tài nghiên cứu đã đề cập đến một số khía cạnh trong phát triển khu du lịch Tam Cốc – Bích Động trong những năm trước đây. Hiện nay chưa có công trình nghiên cứu nào đề cập tới việc phát triển dịch vụ cho khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu 3. Mục tiêu nghiên cứu Nguyên cứu lý luận và áp dụng vào phân tích thực tiễn.
Trên cơ sở đó đề xuất các kiến nghị, giải pháp nhằm phát triển các dịch vụ của khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. Nhiệm vụ nghiên cứu Để thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu như trên, đề tài có các nhiệm vụ sau: - Hệ thống hoá lý luận về dịch vụ và phát triển dịch vụ của khu du lịch. - Nghiên cứu kinh nghiệm phát triển dịch vụ của các khu du lịch trong nước và rút ra bài học cho khu du lịch Tam Cốc – Bích Động. - Phân tích, đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ của khu du lịch Tam Cốc – Bích Động và chỉ rõ những nguyên nhân của hạn chế.
- Đề xuất các kiến nghị, giải pháp và điều kiện để phát triển các dịch vụ của khu du lịch Tam Cốc – Bích Động đến năm 2020. Đối tượng nghiên cứu 4. Đối tượng nghiện cứu: Nghiên cứu lý luận và thực tiễn về dịch vụ và phát triển dịch vụ của khu du lịch. Phạm vi nghiên cứu: - Về không gian: Dịch vụ của khu du lịch Tam Cốc – Bích Động tỉnh Ninh Bình.
- Về thời gian: Nghiên cứu phân tích đánh giá thực trạng phát triển dịch vụ của khu du lịch Tam Cốc – Bích Động trong thời gian từ năm 2007– 2012, phương hướng và kiến nghị giải pháp đến năm 2020. Phương pháp nghiên cứu Trong quá trình nghiên cứu, đề tài sẽ sử dụng kết hợp một số phương pháp nguyên cứu định tính và định lượng: - Điều tra phỏng vấn: sử dụng phiếu điều tra các đối tượng là khách du lịch, cán bộ nhân viên đang làm việc tại khu du lịch Tam Cốc – Bích Động; sử dụng phương pháp phân tích, thống kê để xử lý các số liệu đã điều tra. - Thu thập thông tin thứ cấp từ nhiều nguồn khác nhau 5 CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN DỊCH VỤ CỦA KHU DU LỊCH 1. Lý luận chung về dịch vụ của khu du lịch 1.
Khu du lịch và dịch vụ của khu du lịch 1. Khu du lịch Khái niệm “du lịch” có ý nghĩa đầu tiên là sự khởi hành và lưu trú tạm thời của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của họ. Từ xa xưa, loài người đã khởi hành với nhiều lý do khác nhau như: vì lòng ham hiểu biết về thế giới xung quanh, vì lòng yêu thiên nhiên, vì để học ngoại ngữ… Michael Coltman (Mỹ) đã đưa ra một định nghĩa rất ngắn gọn về du lịch: “Du lịch là sự kết hợp và tương tác của 4 nhóm nhân tố trong quá trình phục vụ du khách bao gồm: du khách, nhà cung ứng dịch vụ du lịch, cư dân sở tại và chính quyền nơi đón khách du lịch”. Tại Việt Nam, trong Luật du lịch (2005), tại Điều 4, chương 1 thuật ngữ “Du lịch” được giải thích như sau: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng thoả mãn nhu cầu tham quan, tìm hiểu giải trí, nghỉ dưỡng trong một khoảng thời gian nhất định”.
Cũng trong Điểm 7, điều 4, chương 1, Luật du lịch, “Khu du lịch là nơi có tài nguyên du lịch hấp dẫn với ưu thế về tài nguyên du lịch tự nhiên, được quy hoạch, đầu tư phát triển nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách du lịch, đem lại hiệu quả về kinh tế - xã hội và môi trường.