CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Khái niệm hiệu quả kinh doanh Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế ñược biểu hiện bằng các chỉ tiêu ñặc trưng kinh tế kỹ thuật, xác ñịnh trên cơ sở so sánh chỉ tiêu ñầu ra và ñầu vào của doanh nghiệp. Nó phản ảnh trình ñộ sử dụng nguồn lực (lao ñộng, thiết bị máy móc, nguyên nhiên vật liệu và tiền vốn) nhằm ñạt ñược mục tiêu kinh tế - xã hội mà doanh nghiệp ñã xác ñịnh từ ñó khẳng ñịnh vai trò chủ ñạo của doanh nghiệp trong nền kinh tế. Hiệu quả xã hội phản ánh trình ñộ sử dụng các nguồn lực nhằm ñạt ñược các mục tiêu xã hội nhất ñịnh như: giải quyết công ăn việc làm trong phạm vi toàn xã hội hoặc từng khu vực kinh tế; giảm số người thất nghiệp; nâng cao trình ñộ và ñời sống văn hóa, tinh thần cho người lao ñộng, ñảm bảo mức sống tối thiểu cho người lao ñộng, nâng cao mức sống cho các tầng lớp nhân dân trên cơ sở giải quyết tốt các quan hệ trong phân phối, ñảm bảo và nâng cao sức khỏe; ñảm bảo vệ sinh môi trường;.2 Tầm quan trọng của hiệu quả kinh doanh ñối với doanh nghiệp ðể tiến hành bất kỳ một hoạt ñộng sản xuất kinh doanh nào thì doanh nghiệp cũng ñều phải tập hợp các phương tiện vật chất cũng như con người và thực hiện sự kết hợp giữa lao ñộng với các yếu tố vật chất như: nhà xưởng, nguyên vật liệu, máy móc thiết bị, ñể tạo ra kết quả phù hợp với mục tiêu của doanh nghiệp ñó là tạo ra lợi nhuận. Như vậy, mục tiêu bao trùm lâu dài của kinh doanh là tạo ra lợi nhuận, tối ña hóa lợi nhuận trên cơ sở những nguồn lực sản xuất sẵn có.
Việc xem xét và tính toán hiệu quả kinh doanh không những chỉ cho biết việc sản xuất ñạt ñược ở trình ñộ nào mà còn có thể tìm ra các nhân tố ñể ñưa ra các biện pháp thích hợp trên cả hai phương diện tăng doanh thu và giảm chi phí kinh doanh. Phạm trù hiệu quả sản xuất kinh doanh ñóng vai trò rất quan trọng việc ñánh giá, so sánh, phân tích kinh tế nhằm tìm ra một giải pháp tối ưu nhất, ñưa ra phương pháp ñúng ñắn nhất ñể ñạt mục tiêu lợi nhuận tối ña. Sản xuất cái gì? sản xuất như thế nào? sản xuất cho ai? sẽ không thành vấn ñề nếu nguồn tài nguyên không hạn chế. Nhưng thực tế, mọi nguồn tài nguyên như 4 ñất ñai, khoáng sản, hải sản, lâm sản là hữu hạn và ngày càng khan hiếm và cạn kiệt do con người khai thác và sử dụng chúng.
Khan hiếm tăng lên dẫn ñến vấn ñề lựa chọn kinh tế tối ưu ngày càng phải ñặt ra nghiêm túc, gay gắt. Cùng với sự phát triển của kỹ thuật sản xuất thì con người ta cũng tìm ra nhiều phương pháp khác nhau ñể chế tạo sản phẩm như: cùng những nguồn lực ñầu vào nhất ñịnh người ta có thể tạo ra rất nhiều sản phẩm và nhiều loại sản phẩm khác nhau. ðiều này cho phép các doanh nghiệp có khả năng lựa chọn kinh tế: lựa chọn sản xuất kinh doanh sản phẩm (cơ cấu sản phẩm) tối ưu. Sự lựa chọn ñúng ñắn sẽ mang lại cho doanh nghiệp hiệu quả kinh doanh cao nhất, thu ñược nhiều lợi ích nhất.
Mặt khác, trong nền kinh tế thị trường thì các doanh nghiệp phải cạnh tranh ñể tồn tại và phát triển. Môi trường cạnh tranh ngày càng gay gắt, trong cuộc cạnh tranh ñó có nhiều doanh nghiệp trụ vững, phát triển sản xuất, nhưng không ít doanh nghiệp ñã bị thua lỗ, giải thể, phá sản. ðể có thể ñứng vững các doanh nghiệp luôn phải nâng cao chất lượng hàng hóa, giảm chi phí sản xuất, nâng cao uy tín. nhằm ñạt ñược mục tiêu tối là tối ña lợi nhuận.
Như vậy, ñạt hiệu quả kinh doanh và nâng cao hiệu quả kinh doanh luôn là vấn ñề ñược quan tâm của doanh nghiệp và trở thành ñiều kiện sống còn ñể doanh nghiệp có thể tồn tại và phát triển trong nền kinh tế thị trường.3 Một số chỉ tiêu ño lường hiệu quả kinh doanh 1.1 Về kinh tế 1.1 Các chỉ tiêu về khả năng thanh toán 1.1 Khả năng thanh toán hiện thời Khả năng thanh toán hiện thời hay khả năng thanh toán ngắn hạn là năng lực ñáp ứng các nghĩa vụ thanh toán trong thời gian ngắn của doanh nghiệp. Các chỉ số thanh toán ngắn hạn xác ñịnh năng lực ñáp ứng các nghĩa vụ tài chính ñến hạn của doanh nghiệp (nói cách khác, chi trả các hóa ñơn ñược chuyển tới).Với dòng tiền ñủ lớn, doanh nghiệp có thể trang trải các nghĩa vụ tài chính, nhờ ñó mà không lâm vào tình cảnh vỡ nợ hay kiệt quệ tài chính. 5 Nợ ngắn hạn là các khoản nợ mà doanh nghiệp phải thanh toán trong thời hạn dưới một năm kể từ ngày ghi. Nguồn cơ bản ñể thanh toán các khoản nợ này là tài sản ngắn hạn.
Khả năng thanh toán của doanh nghiệp ñược tính như sau: Nếu gặp khó khăn về tài chính, doanh nghiệp có thể không còn khả năng thanh toán ñúng hạn các khoản phải trả hoặc cần phải mở rộng hạn mức tín dụng tại ngân hàng. Kết quả là, nợ ngắn hạn sẽ tăng nhanh hơn tài sản ngắn hạn và chỉ số thanh toán ngắn hạn giảm xuống. Tất nhiên, chỉ số thanh toán ngắn hạn của doanh nghiệp cũng cần ñược tính toán và thống kê trong khoảng thời gian ñủ dài ñể có cái nhìn ñầy ñủ với lịch sử vận hành và phát triển của doanh nghiệp. Ngoài ra, cũng có thể so sánh chỉ số này giữa các doanh nghiệp trong cùng ngành ñể ñánh giá hiệu quả hoạt ñộng của doanh nghiệp.2 Khả năng thanh toán nhanh Bằng cách loại bỏ giá trị không chắc chắn của hàng tồn kho và tập trung vào những tài sản có khả năng chuyển ñổi dễ dàng ñể chi trả cho các khoản nợ ngắn hạn, chỉ số khả năng thanh toán nhanh ñược thiết lập nhằm xác ñịnh khả năng ñáp ứng nhu cầu trả nợ của công ty.
Công thức ñược tính như sau: Chỉ số này biết rằng công ty có khả năng ñáp ứng việc thanh toán nợ ngắn hạn hay không? công ty có gặp khó khăn nào trong việc chuyển các tài sản ngắn hạn khác thành tiền mặt. Chỉ số này cũng nói lên trung bình cứ mỗi ñồng nợ ngắn hạn của doanh nghiệp sẽ có bao nhiêu ñồng tài sản ngắn hạn sẵn sàng ñể chi trả, sau khi trừ ra giá trị hàng tồn kho. Vì thực tế, hàng tồn kho kém thanh khoản hơn vì ta phải mất thời gian, chi phí tiêu thụ mới có thể chuyển thành tiền ñược.3 Khả năng thanh toán bằng tiền Một lưu lượng tiền mặt dương chỉ ra rằng công ty có thu nhập ñầy ñủ ñể chi trả các chi phí và phân chia cổ tức. Khả năng thanh toán bằng tiền của công ty cao 6 là biểu hiện tình hình thanh toán tốt.
Ngược lại, nếu chỉ số này thấp nhỏ hơn 1 có nghĩa công ty ñang gặp khó khăn trong thanh toán nợ ngắn hạn, thiếu các khoản tiền ñể chi trả cho các khoản nợ ngắn hạn, là các khoản nợ có hạn mức chi trả nhỏ hơn 1 năm. Tuy nhiên lượng vốn của công ty tồn tại dưới hình thức tiền lớn sẽ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn. Chỉ số này có ý nghĩa cứ trung bình mỗi ñồng nợ ngắn hạn của của doanh nghiệp thì hiện tại doanh nghiệp có bao nhiêu tiền ñể sẵn sàng chi trả cho các khoản nợ này.2 Các chỉ tiêu về các chỉ số doanh lợi Lợi nhuận là phần chênh lệch giữa doanh thu và chi phí của doanh nghiệp. Ta không thể tìm ñược một phương cách có khả năng trình bày rõ ràng khi nào doanh nghiệp có khả năng sinh lợi.
Với nỗ lực tối ña, người phân tích tài chính có thể do lường khả năng sinh lợi dựa trên số liệu kế toán trong quá khứ và hiện tại. Thế nhưng, rất nhiều cơ hội kinh doanh ñòi hỏi việc hy sinh lợi nhuận hiện tại ñể nhận ñược mức lợi nhuận lớn hơn rất nhiều trong tương lai. Ví dụ, các sản phẩm mới phát triển ñều cần có chi phí khởi ñộng cao. Vấn ñề quan trọng nhất trong ño lường khả năng sinh lợi là chỉ số này không cung cấp một mức chuẩn ñể có thể so sánh giữa các doanh nghiệp.
Nhìn chung, một doanh nghiệp có khả năng sinh lợi khi năng lực tạo lợi nhuận của doanh nghiệp lớn hơn mức mà nhà ñầu tư có thể tự tạo ra trên thị trường vốn.1 Doanh lợi tổng tài sản (ROA) Chỉ tiêu này dùng ñể ñánh giá khả năng sinh lời của 1 ñồng tài sản, phản ánh sử dụng bình quân một ñồng vốn kinh doanh sẽ tạo ra bao nhiêu ñồng lợi nhuận sau thuế. Giá trị của chỉ tiêu càng cao càng chứng tỏ doanh nghiệp hoạt ñộng có hiệu quả và ngược lại càng thấp thì càng kém hiệu quả. Tỷ số cho biết hiệu quả quản lý và sử dụng tài sản ñể tạo ra thu nhập cho doanh nghiệp. Công thức doanh lợi tổng tài sản ñược tính như sau: 7 Tỷ số lợi nhuận ròng trên tài sản phụ thuộc vào mùa vụ kinh doanh và ngành nghề kinh doanh.
Do ñó, người phân tích tài chính doanh nghiệp chỉ sử dụng tỷ số này trong so sánh doanh nghiệp với bình quân toàn ngành hoặc với doanh nghiệp khác cùng ngành và so sánh cùng một thời kỳ.2 Doanh lợi vốn Chủ sở hữu (ROE) Tỷ suất doanh lợi vốn chủ sở hữu trong công ty cổ phần còn gọi là tỷ suất doanh lợi vốn cổ phần. Chỉ tiêu này rất quan trọng ñối với cổ ñông, nó ñảm bảo mức thu nhập cho cổ ñông ñã góp vốn vào công ty. Tỷ số lợi nhuận trên vốn chủ sở hữu cho biết cứ trung bình 1 ñồng vốn chủ sở hữu của công ty cổ phần sẽ tạo ra bao nhiều ñồng lợi nhuận. Nếu tỷ số này mang giá trị dương là công ty làm ăn có lãi; nếu mang giá trị âm là công ty làm ăn thua lỗ.
Cũng như tỷ số lợi nhuận trên tài sản, tỷ số này phụ thuộc vào thời vụ và ngành nghề kinh doanh. Ngoài ra, nó còn phụ thuộc vào quy mô và mức ñộ rủi ro của công ty. ðể so sánh chính xác, cần so sánh tỷ số này với tỷ số bình quân của toàn ngành, hoặc với tỷ số của công ty tương ñương trong cùng ngành.3 Doanh lợi doanh thu (ROS) Tỷ số này cho biết lợi nhuận chiếm bao nhiêu phần trăm trong doanh thu. Tỷ số này mang giá trị dương nghĩa là công ty kinh doanh có lãi, tỷ số mang giá trị âm nghĩa là công ty kinh doanh thua lỗ.