CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VE HOẠT ĐỘNG BẢO HIẾM CHAY VÀ CÁC RỦI RO ĐẶC BIỆT 1. Khái quát về nghiệp vụ bảo hiêm cháy và các rủi ro đặc biệt 1. Khai niệm bảo hiểm cháy và các rủi ro đặc biệt Bảo hiêm Cháy và các rủi ro đặc biệt là một nghiệp vụ bảo hiém tài sản nhăm bảo hiêm cho các loại tài sản của các cá nhân và tô chức kinh tê xã hội. Đây là một nghiệp vụ bảo hiêm phức tạp do đó trong quá trình triên khai cân thông nhât một sô khái niệm có liên quan sau đây: - Cháy: Hiểu theo nghĩa thông thường, cháy là phản ứng hoá học có toả nhiệt và phát sáng.
- Hoa hoạn: là cháy xảy ra không kiểm soát được ngoài nguồn lửa chuyên dùng gây thiệt hại cho tài sản và người ở xung quanh. -Don vi rủi ro: là nhóm tài sản tách biệt khỏi nhóm tài sản khác với khoảng cách không cho phép lửa từ nhóm này lan sang nhóm khác ( khoảng cách gần nhất không dưới 12m). - Tén thất toàn bộ: tôn thất toàn bộ ở đây bao gồm 2 loại: + Tén thất toàn bộ thực tế:là tài sản được bảo hiểm bị phá huỷ hoặc hu hỏng hoàn toàn, có thé số lượng thì còn nguyên nhưng giá trị không còn gi. + Tổn thất toàn bộ ước tính: là tài sản được bảo hiểm bị phá huỷ hoặc hư hỏng đến mức nếu sửa chữa phục hồi thì chi phí sửa chữa phục hồi băng hoặc lớn hơn số tiền bảo hiểm.
Sự ra đời và phát trién của bảo hiểm cháy và các rủi ro đặc biệt Trong cuộc sống cũng như đời thường, đôi khi không thể tránh khỏi những rủi ro nhất định. Những rủi ro này có thé có nguyên nhân chủ quan hoặc khách quan, nó có thể lớn hoặc nhỏ. Nhưng nó cũng làm cuộc sống chúng ta bị xáo trộn, đặc biệt là những rủi ro lớn có thé gây ra những hậu quả khó lường, việc giải quyết những hậu quả đó là vô cùng khó khăn và tốn kém. Vì thế, bảo hiểm ra đời là một tất yếu khách quan, tạo sự ồn định trong cuộc sống của con người khi có rủi ro nao đó xảy ra với họ.
Có thê nói nghiệp vụ bảo hiêm cháy va 6 các rủi ro đặc biệt là một trong những nghiệp vụ bảo hiém ra đời dau tiên trên thế giới, cùng với nghiệp vụ bảo hiểm hàng hải. Có thé nói như vậy vì: Từ thé ky XVII trở về trước, ở các thành phố đông dân trên thế giới, hầu hết các ngôi nhà đều được xây dựng bang gỗ và các hoạt động thường ngày như nau nướng, sửa ấm đun nước, thắp lửa đều được sử dụng nhiều nhất. Ngoài ra, hệ thống phòng cháy chữa cháy còn rất thô sơ, lạc hậu. Trong lịch sử, từ thời Trung cổ đến Phục hưng, không có hệ thống phòng cháy chữa cháy nào ở Châu Âu hiệu quả hơn hệ thống phòng cháy chữa cháy của các Hoàng dé La Mã.
Tuy nhiên nó cũng khá thô sơ và thủ công: các gia đình phải trang bị các xô nước lớn, hàng đêm phải có các đội quân đi tuần tra dé phát hiện hoa hoạn. Nhưng cùng bắt nguồn từ hoàn cảnh ấy mà mầm mống dau tiên của nghiệp vụ bảo hiểm cháy đã xuất hiện. Năm 1374 tại Pháp, một phường hội được lập ra bởi các nhà buôn thành phố Rowen. Nếu hoả hoạn xảy ra thì hội viên sẽ được phường hội, giáo đường hỗ trợ một khoản tài chính để khắc phúc hậu quả.
Mặc dù khoản trợ giúp chỉ mang tính chất động viên, khuyến khích tuy nhiên nó cũng đã đặt nền móng cho việc hình thành nên bảo hiểm cháy né ngày nay. Hơn 200 năm sau, một sự kiện đánh dấu bước chuyên mình của bảo hiểm hoả hoạn đó là hiệp hội bảo hiểm cháy đầu tiên ra đời ở Đức năm 1591 mang tên Feuer Casse. Tiếp đến là sự ra đời của một vài hội nhóm nữa nhưng không dé lại dấu ấn gì lớn. Cho đến năm 1666, khi mà thủ đô London hoa lệ hứng chịu một vụ đại hoả hoạn trong suốt 5 ngày.
Vụ hoả hoạn gần như phá huỷ toàn bộ khu vực phố cô London từ thời Trung Cổ. Thậm chí hoàng dé Charles II cùng em trai là Công tước James II cũng phải tham gia vào công tác chữa cháy.000 căn nhà, gần 100 nhà thờ và rất nhiều tài sản khác bị thiêu rụi. Đến bấy giờ người ta mới nhận thức được tầm quan trọng của công tác phòng cháy chữa cháy, cần phải có một hệ thống phòng cháy chữa cháy và bồi thường thiệt hại do hoa hoạn gây ra. Do vậy năm 1667 ở Anh, văn phòng bảo hiểm hoa hoạn đầu tiên được thành lập lấy tên gọi là “The fire office” với tiền thân là những người lính cứu hoả London.
Năm 1684, công ty bảo hiểm cháy đầu tiên với tên gọi là Friendly Society ra đời, hoạt động trên nguyên tắc và hệ thống chi phí cô đinh, tức là người được bảo hiểm phải chịu một phan tổn thất khi rủi ro xảy ra. Tiếp theo đó một số công ty bảo hiểm khác lần lượt ra đời: Hand in hand(1696), Sun Fire office (1710), Union (1714). Khi ra đời, những công ty này chi đơn thuần bảo hiểm cho rủi ro là cháy. Tuy nhiên, xã hội ngày càng phát triển, trước nhu câu của khách hàng cân bảo hiêm cho các rủi ro khác nên các hợp đồng bảo hiêm sau này đã được thiết kế lại để bảo hiểm thêm cho các rủi ro đặc biệt khác.
Cũng từ đó, nghiệp vụ bảo hiểm cháy và các rủi ro đặc biệt lan rộng ra các nước trên thế giới và là một phần quan trọng trong hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bảo hiểm. Ở Việt Nam ngay trước năm 1945 đã có một công ty bảo hiểm cung cấp dịch vụ bảo hiểm hỏa hoạn. Năm 1964, công ty bảo hiểm đầu tiên của Việt Nam là Bảo hiểm Việt Nam xuất hiện. Bảo hiểm Việt Nam lâu nay vẫn độc quyền trong lĩnh vực bảo hiểm.
Tuy nhiên, trong nền kinh tế bao cấp, cơ chế vận hành chủ yếu là cơ chế kế hoạch hoá tập trung. Do đó, nhà nước bồi thường cho mọi thiệt hại của doanh nghiệp. Điều này đã ngăn cản sự phát triển của ngành bảo hiểm cũng như kinh doanh bảo hiểm cháy nỗ tại Việt Nam trong giai đoạn này. Đầu năm 1986, khi đất nước thực hiện đổi mới nền kinh tế và quyết định đưa đất nước đi theo nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cơ chế mới bắt buộc các công ty phải lập phương án tài chính và chịu trách nhiệm về khoản kinh doanh thua lỗ (Quyết định số 76-HĐBT ngày 26/06/1986), Vào ngày 2 tháng 5 năm 1991, Bộ trưởng Bộ tài chính ban hành Quyết định 142/TC/QD/BH về các Quy tắc và biểu phí bảo hiểm cháy và các rủi ro đặc biệt.
Thông qua đó, dịch vụ này chính thức được triển khai và phát triển bởi Công ty Bảo hiểm Việt Nam (Bảo Việt). Ké từ khi Nghị định số 100/1993/NĐ-CP ban hành, bảo hiểm cháy né và các rủi ro đặc biệt đã có mặt rộng rãi và ngày càng phát triển trên thị trường bảo hiểm Việt Nam. Vì đây là văn bản pháp lý đầu tiên nêu rõ có nhiều loại hình công ty kinh doanh bảo hiểm (Nhà nước, Tổng công ty, Tương hỗ, Liên doanh, 100% vốn nước ngoài). Cùng bước chân vào thị trường Bảo Việt lúc bấy giờ là sự ra đời của Bảo Minh (1994); PJICO, Bảo Long (1995); VIA, PVI (1996); UIC (1997), v.
Đến năm 2006, bảo hiểm cháy nỗ được Nhà nước đưa vào thực hiện bắt buộc sau Nghị định số 130/2006/NĐ-CP ngày 08/11/2006 quy định về chế độ bảo hiểm cháy nỗ bắt buộc. Mới đây nhất, ngày 23/02/2018, Chính phủ ban hành nghị định 23/2018/NĐ-CP quy định về bảo hiểm cháy nỗ bắt buộc. Với hành lang pháp lý đầy đủ, rõ ràng là một tín hiệu tốt thúc đây thị trường bảo hiểm cháy no tiếp tục phát triển, đóng góp vào hoạt động kinh doanh chung của doanh nghiệp bảo hiểm tại Việt Nam. Sự can thiêt của bảo hiém cháy và các rủi ro đặc biệt Cháy là một trong những rủi ro mang tính chất thảm hại và dé lại hậu qua rất nặng nề không chỉ về tài sản mà thậm chí là tính mạng con người.
Không ai muốn mat di cả gia tài mà mình gây dựng, những thành viên thân yêu trong gia đình của mình. Tuy nhiên, chỉ cần đôi chút bất cân, đôi chút chủ quan hay một lúc nào đó sơ ý, đám cháy cũng có thể kéo đến và đe doạ đến cuộc sống của chúng ta. Tại Mỹ, có khoảng 358.000 vu hoa hoạn xảy ra hàng năm. Trong 5 năm gần đây, các vụ cháy ở Mỹ đã cướp đi sinh mạng của 2.620 người, gây thiệt hại về tài sản khoảng 6,9 tỷ USD (Taylor Covington, 2022).
Tại Anh, theo ước tính có khoảng 153.957 vụ hoả hoạn xảy ra trong năm 2020, nguyên nhân chính được tìm ra là do sự cố về các thiết bị nấu nước: bếp, lò vi sóng. Những ví dụ trên cho thấy, ở các quốc gia phát triển, nơi mà nền khoa học công nghệ đạt đến đỉnh cao của sự hiện đại và an toàn thì hoả hoạn vẫn đang xảy ra và chưa có dâu hiệu dừng lại. Tại Việt Nam, quá trình công nghiệp hoá — hiện đại hoá ngày càng được đây mạnh, trên cả nước xuất hiện ngày càng nhiều các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, các khu kinh tế tập trung với quy mô ngày càng lớn, dây truyền công nghệ ngày càng hiện đại, đắt tiền, khối lượng hàng hóa, vật tư của các cơ sở tập trung ngày càng nhiều. Tinh chất cháy, nỗ của nhiều thiết bị, dây truyền công nghệ, vật liệu mới cũng phức tạp và nguy hiểm hơn trước.
Bên cạnh đó, qua trình đô thị hóa tăng nhanh, nhiều khu dân cư, tổ hợp cao tầng được xây dựng, nhiều loại vật liệu dễ cháy được sử dụng dé xay dung các công trình nay. Điều này đồng nghĩa với việc nguy cơ xảy ra hỏa hoạn cũng tăng lên, đặc biệt là các vụ cháy lớn, hỏa hoạn gây thiệt hại lớn. Thực tế cho thấy, cùng với sự phát triển đa dạng của nền kinh tế thị trường, tình hình cháy nỗ cũng diễn biến hết sức phức tạp. Trong giai đoạn từ 2016-2021, cả nước đã xảy ra 17.055 vụ cháy (trong đó có 15.484 vụ cháy nhà, công trình xây dựng và 1.571 vụ cháy rừng) làm chết 433 người, bị thương 790 người và thiệt hại về tài sản.
Thiệt hại về tài sản ước tính hơn 7 tỷ đồng và hơn 7. Ngoài ra, cả nước xảy ra 149 vụ nỗ, làm 64 người chết, 190 người bị thương, thiệt hại về tài sản ước tính nhiều tỷ đồng.