CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ BẢO HIỂM VÀ QUẢN TRỊ KÊNH PHÂN PHỐI SẢN PHẨM BẢO HIỂM 1. Lý luận chung về bảo hiểm: 1. Khái niệm về bảo hiểm Hiện nay có rất nhiều định nghĩa khác nhau về bảo hiểm. Tuy nhiên, nhìn một cách khái quát có thể hiểu bảo hiểm là một phương thức xử lý rủi ro trong cuộc sống mà nhờ đó việc chuyển giao, phân tán rủi ro được thực hiện thông qua hoạt động kinh doanh của các tổ chức bảo hiểm.
Về mặt bản chất, bảo hiểm là một sự thoả thuận hợp pháp. Trong đó người tham gia bảo hiểm chấp nhận đóng góp phí bảo hiểm cho doanh nghiệp bảo hiểm để đổi lấy những cam kết về khoản bồi thường khi xảy ra sự kiện theo những quy định trong hợp đồng bảo hiểm. Nguồn gốc phát sinh của hoạt động bảo hiểm chính là sự tồn tại của rủi ro trong cuộc sống. Thực tế cuộc sống của con người luôn tồn tại rủi ro như một tất yếu khách quan.
Đó là thiên tai, dịch bệnh và tai nạn. Mặc dù ngày nay khi mà khoa học kỹ thuật đã đạt được những thành tựu quan trọng để chế ngự thiên nhiên và hạn chế rủi ro song chính con người lại gây ra nhiều rủi ro mới, với tính chất và mức độ ngày càng trầm trọng hơn. Nói một cách khác rủi ro là người bạn đồng hành đáng lo ngại trong cuộc sống mà dù muốn hay không con người cũng phải chấp nhận nó. Để xử lý rủi ro con người có nhiều cách khác nhau, về cơ bản có hai phương diện khác nhau của cùng một vấn đề là: các biện pháp đề phòng, né tránh rủi ro để giảm thiểu tổn thất và các biện pháp nhằm khắc phục hậu quả do rủi ro mang lại.
6 z Các biện pháp phòng tránh rủi ro bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu và coi đó là những yêu cầu cấp bách như: đắp đê phòng lụt, trồng cây gây rừng, dự báo thời tiết, tiêm phòng cho người và gia súc, các biện pháp phòng cháy… Các biện pháp nhằm khắc phục hậu quả của rủi ro rất phong phú và đa dạng. Có hai phương thức khắc phục rủi ro cơ bản nhất: - Phương thức chấp nhận rủi ro Chấp nhận rủi ro là cách mà con người tự mình gánh vác và khắc phục hậu quả rủi ro. Họ không trông cậy vào các hoạt động mang tính xã hội mà tự mình đề ra các giải pháp và trang trải những tổn thất. Đây là cách đối phó mang tính thụ động, đơn lẻ và thiếu tính cộng đồng, chỉ tồn tại ở thời kỳ đầu của sự phát triển xã hội.
Hình thức chấp nhận rủi ro, tự gánh chịu rủi ro truyền thống là: tiết kiệm và dự trữ, lập các quỹ dự phòng hoặc cho vay. - Phương thức chuyển giao rủi ro Chuyển giao rủi ro là cách thức con người san sẻ rủi ro cho đối tượng khác cùng gánh chịu. Về bản chất, đó là cách sử dụng sức mạnh của tập thể hoặc cộng đồng trong việc khắc phục hậu quả do rủi ro mang đến cho con người. Trong lịch sử của trao đổi và buôn bán thương mại, người ta thường giải quyết vấn đề này theo hai cách phổ biến.
+ Hình thức tương hỗ: Đây là hình thức cùng góp vốn kinh doanh của nhiều thành viên. Với sức mạnh của tập thể, khả năng huy động vốn và tiềm lực kinh doanh sẽ gia tăng, đồng thời việc giải quyết các rủi ro tổn thất cũng sẽ giảm hơn. Lợi ích của hợp tác trong kinh doanh được phát huy có hiệu quả, song cách thức tổ chức thực hiện lại có nhiều điều bất cập, vì vậy phải có một hình thức mới để giải quyết mục tiêu xử lý hiệu quả việc chuyển giao rủi ro. + Hình thức chuyển giao rủi ro: chuyển giao rủi ro về thực chất là việc hình thành một quỹ chung của cộng đồng những người có cùng rủi ro tương tự.
Mục đích cơ bản của quỹ này là xử lý các rủi ro khi thành viên của cộng đồng gặp biến cố và sự kiện cần được bảo hiểm. Quỹ được tạo lập, quản lý và sử dụng bởi các doanh nghiệp bảo hiểm. 7 z Như vậy là với sự ra đời của các doanh nghiệp kinh doanh bảo hiểm, khi xảy ra rủi ro với một thành viên thì hậu quả của nó sẽ được phân tán, được số đông các thành viên còn lại của cộng đồng cùng gánh chịu. Đó chính là cách xử lý và khắc phục rủi ro tốt nhất trong xã hội văn minh, thể hiện được tính xã hội hoá cao về sức mạnh của con người nhắm chống chọi và chinh phục tự nhiên.
Vai trò của bảo hiểm Như trên đã trình bày, sự ra đời và phát triển của loại hình bảo hiểm thương mại không chỉ giải quyết, khắc phục những rủi ro, tổn thất trong cuộc sống của cá nhân mỗi con người mà còn có ý nghĩa kinh tế xã hội đặc biệt quan trọng. Trong nền kinh tế thị trường, khi mà mọi cá nhân và tổ chức kinh doanh phải tự chịu trách nhiệm về hoạt động của mình, không còn cơ chế bao cấp thì bảo hiểm đóng một vai trò đặc biệt quan trọng. Có thể đánh giá sự cần thiết và vai trò của bảo hiểm thương mại trên một số phương diện sau đây: - Bảo hiểm là phương thức chuyển giao rủi ro hiệu quả nhất: Trên thực tế có nhiều cách chuyển giao rủi ro, song chuyển giao rủi ro qua hình thức tham gia bảo hiểm là cách thức công bằng, hợp lý và hiệu quả nhất. Điều quan trọng ở đây là đã huy động được sức mạnh của cộng đồng để giải quyết vấn đề tổn thất của cá nhân.
Mặt khác, các thành viên tham gia bảo hiểm đều hoàn toàn tự nguyện. Khi tổn thất và rủi ro xảy ra đều được tính toán, bồi thường về phương diện tài chính để giúp họ vượt qua khó khăn. Sự chia sẻ tổn thất qua các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ nâng cao được ý thức cộng đồng và trách nhiệm xã hội của các thành viên. - Bảo hiểm góp phần bảo vệ tài sản, tính mạng của con người, tăng cường an toàn xã hội.
Trong bảo hiểm thương mại, các doanh nghiệp bảo hiểm như một đại diện chung của cộng đồng, có trách nhiệm thu gom vốn của mọi thành viên và 8 z thực hiện cả hai quá trình: đề phòng rủi ro và khắc phục rủi ro. Khi bồi thường, chi tiền trả bảo hiểm cho các tổ chức và cá nhân tham gia bảo hiểm, các doanh nghiệp bảo hiểm đã giúp họ khắc phục được khó khăn về mặt tài chính, bảo toàn được vốn liếng và tài sản kinh doanh. Mặt khác, trong quá trình triển khai các hoạt động kỹ thuật nghiệp vụ của mình, các doanh nghiệp bảo hiểm thường rất coi trọng các giải pháp phòng tránh cần thiết, bảo đảm sự an toàn cho đối tượng bảo hiểm. Thông qua công việc đánh giá rủi ro trước khi nhận bảo hiểm, giám định tổn thất trước khi bồi thường các doanh nghiệp bảo hiểm nhằm bảo vệ tài sản, tính mạng con người, an toàn xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống.
- Bảo hiểm thúc đẩy hoạt động tiết kiệm, tập trung vốn cho đầu tư phát triển kinh tế đất nước. Do đặc điểm kinh doanh của bảo hiểm là thu phí trước, chi trả bồi thường sau nên đã tập trung được một nguồn vốn tạm thời nhàn rỗi lớn. Các doanh nghiệp bảo hiểm với tư cách là một trung gian tài chính có thể tham gia vào thị trường vốn để đầu tư, cung cấp các dịch vụ tài chính, đẩy mạnh sự phát triển của kinh tế thị trường. - Đảm bảo sự quan tâm về tinh thần cho người tham gia bảo hiểm.
Khi tham gia bảo hiểm, khách hàng có thể yên tâm về tình hình tài chính khi gặp rủi ro và tổn thất xảy ra. Các doanh nghiệp bảo hiểm sẽ giúp họ vượt qua những trở ngại trong cuộc sống. Mặt khác, với các giải pháp nhằm đề phòng và giảm thiểu rủi ro cho khách hàng, các doanh nghiệp bảo hiểm đã thực sự tạo niềm tin và sự yên tâm cho khách hàng trong cuộc sống và hoạt động kinh doanh. Sản phẩm bảo hiểm 1.
Đặc điểm của sản phẩm bảo hiểm Là loại sản phẩm dịch vụ đặc biệt, sản phẩm bảo hiểm có những đặc điểm sau đây: 9 z + Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm vô hình Sản phẩm bảo hiểm (SPBH) trước hết là sự đảm bảo về mặt vật chất trước rủi ro cho khách hàng và kèm theo là các dịch vụ hỗ trợ liên quan. Vào thời điểm bán, SPBH được các doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp cho khách hàng là lời hứa, lời cam kết bồi thường hay trả tiền bảo hiểm khi có sự kiện bảo hiểm. Đó là sản phẩm vô hình mà người bán không chỉ ra được màu sắc, kích thước hay hình dạng của nó và người mua cũng không cảm nhận được bằng các giác quan của mình như cầm nắm, sờ, mó, ngửi hoặc nếm thử. Người mua buộc phải tin vào lời của người bán – nhà bảo hiểm.
Vì vậy, sự lôi cuốn của sản phẩm bảo hiểm phụ thuộc rất lớn trước hết vào các dịch vụ về sản phẩm và uy tín của công ty bảo hiểm. Chính vì lẽ đó, các công ty bảo hiểm cần hết sức coi trọng việc xây dựng và củng cố uy tín trong kinh doanh. Cần phải tạo lập một hình ảnh và danh tiếng tốt đẹp trong tâm trí người tiêu dùng. Ở đây, cần nhấn mạnh tới các hoạt động Marketing chủ yếu như: tăng cường công tác quảng cáo và truyền thông, hoàn thiện các dịch vụ chăm sóc khách hàng, phát triển hệ thống kênh phân phối, coi trọng việc xây dựng mối quan hệ công chúng, tích cực đầu tư phòng ngừa và né tránh rủi ro.
* Sản phẩm bảo hiểm là sản phẩm có “hiệu quả xê dịch”. Đối với các sản phẩm vật chất, thông thường quá trình mua và quá trình tiêu dùng có khoảng cách thời gian không lớn lắm. Trong ngành kinh doanh dịch vụ, thường thì quá trình mua và quá trình tiêu dùng dịch vụ đi liền với nhau. Tuy nhiên, đối với sản phẩm bảo hiểm vấn đề lại hoàn toàn khác.
Đối với sản phẩm bảo hiểm, người mua bảo hiểm chỉ có thể được nhận tiền bồi thường khi có rủi ro xảy ra. Điều đó có nghĩa là, những lợi ích tức thì của sản phẩm từ thời điểm mua đến thời điểm được hưởng lợi ích của sản phầm thường rất dài. Có những sản phẩm, thời gian này kéo dài hàng chục năm. Đó chính là “tính xê dịch” về hiệu quả của sản phẩm bảo hiểm.
Đặc điểm này làm cho khả năng hấp dẫn và tính thuyết phục của sản phẩm bảo 10 z hiểm thường không cao.