phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo, phụ lục, nội dung chính của luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng - Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài - Chƣơng 2. Khắc phục những sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hoá học phần kim loại lớp 12 trung học phổ thông - Chƣơng 3. Thực nghiệm sƣ phạm 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.
Lý thuyết về sai lầm [15,40] 1. Khái niệm về sai lầm Theo từ điển Tiếng Việt của nhà xuất bản khoa học xã hội, Hà Nội 1994 thì “sai lầm” có nghĩa là trái với yêu cầu khách quan hoặc với lẽ phải, dẫn đến hậu quả không hay Sai lầm không chỉ xuất hiện trong cuộc sống mà còn xuất hiện cả trong học tập và nghiên cứu khoa học. Nhà triết học Khổng Tử (551- 479TCN) đã nói: “Sai lầm chân thật duy nhất là không sửa chữa những sai lầm trƣớc đó của mình”. Alber Einstein lại nói về tác hại của sai lầm trong nghiên cứu khoa học: “Nếu tôi mắc sai lầm một lần cũng đủ rồi”.
Trong giáo dục, I.Komenky khẳng định “Bất kỳ một sai lầm nào cũng có thể làm cho học sinh kém đi nếu nhƣ giáo viên không chú ý ngay đến sai lầm đó bằng cách nhận ra và sửa chữa, khắc phục sai lầm”.Stoliar cũng đã lên tiếng nhắc nhở giáo viên rằng: “Không đƣợc tiếc thời gian để phân tích trên giờ học các sai lầm của học sinh”. Sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần kim loại lớp 12 trung học phổ thông (THPT) Sai lầm của học sinh trong quá trình giải bài tập hóa học phần kim loại lớp 12-THPT là những lỗi mà học sinh mắc phải nhƣ lỗi về kiến thức, kĩ năng và tƣ duy trong quá trình giải bài tập dẫn tới việc tìm ra kết quả không đúng theo yêu cầu của đề bài. Về kiến thức lí thuyết Trong quá trình giải bài tập phần kim loại lớp 12-THPT học sinh thƣờng mắc sai lầm về những kiến thức lí thuyết sau : - Không nắm đƣợc bản chất và nhớ qui luật sắp xếp dãy điện hóa của kim loại, không hiểu đƣợc qui tắc α nên thƣờng sai lầm về xác định kim loại tác dụng với axit, kim loại tác dụng với dung dịnh muối; sai lầm khi xác định điện cực trong pin điện hóa; xác định kim loại bị ăn mòn; không xác định đƣợc thứ tự trao đổi electron ở các điện cực. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Các nguyên tố Al , Zn, Cr,.có hợp chất oxit và hiđroxit lƣỡng tính thì học sinh kém thƣờng sai khi không xác định đƣợc chất lƣỡng tính, phƣơng trình hóa học không đúng, học sinh trung bình và khá thƣờng sai ở các bài tập xảy ra hai trƣờng hợp ( bỏ sót một trƣờng hợp ), học sinh giỏi gặp khó khăn khi làm các bài tập vận dụng ở mức độ tƣ duy cao hoặc tổng hợp hơn.
- Đối với các nguyên tố có nhiều số oxi hóa nhƣ sắt, crom, mangan, đồng …thì sai lầm thƣờng gặp của học sinh là không vận dụng đƣợc dãy điện hóa để hiểu khả năng phản ứng nhƣ khả năng phản ứng của sắt với dung dịch muối của kim loại, khả năng phản ứng của muối Fe2+, Fe3+ với các kim loại nên không xác định đƣợc khi Fe tác dụng với dung dịch axit có tính oxi hóa mạnh khi nào tạo nên Fe 2+, khi nào tạo nên Fe3+ - Trong thực hành thí nghiệm, sai lầm về mặt kiến thức lí thuyết thƣờng gặp là học sinh không nắm vững tính chất lí hóa cơ bản của các chất đó nhƣ: trạng thái tồn tại, màu sắc, mùi vị, độ tan, nhiệt độ nóng chảy, nhiệt độ sôi, các phản ứng hóa học đặc trƣng có kèm theo các dấu hiệu tạo chất kết tủa, sủi bọt thay đổi màu sắc, những chất tạo nên trong quá trình nhận biết, tách chất. -Trong giải toán về kim loại, học sinh thƣờng sai lầm khi không nhớ hoặc hiểu sai kiến thức lý thuyết nên vận dụng không đúng vào bài tập. Về kĩ năng * Về kĩ năng giải toán Trong quá trình giải bài tập hóa học dƣới dạng toán, học sinh thiếu kĩ năng giải toán dẫn tới giải một cách bản năng và thiếu tầm nhìn khái quát. Cụ thể học sinh sẽ không định hình phƣơng pháp giải, không chú ý đến tỉ lệ lƣợng chất dƣ, thiếu hay đủ, phản ứng hoàn toàn hay không hoàn toàn, không xét hết những trƣờng hợp mà phản ứng có thể xảy ra, học sinh quên không cân bằng hoặc cân bằng không đúng, đơn vị tính không thống nhất, không chú ý đến hiệu suất phản ứng.
* Về mặt kĩ năng thực hành hóa học Một số lỗi thƣờng gặp của học sinh khi tiến hành nhận biết các chất là sử dụng hóa chất, đồ dùng thí nghiệm không đúng, quan sát hiện tƣợng không chính xác, không biết tổ chức các bƣớc tiến hành, không quan tâm dấu hiệu phản ứng có 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com xảy ra, không biết sử dụng các chất đã nhận biết đƣợc làm thuốc thử để nhận biết các chất còn lại. Một số sai lầm thƣờng gặp của học sinh trong quá trình giải bài tập tách, tinh chế : - Không nắm vững tính chất hóa học của các chất. - Không nắm vững qui tắc tách, tinh chế dẫn tới không xác định đƣợc yêu cầu của bài toán, không xác định chất nào cần thu, chất nào cần loại bỏ. - Không nắm vững ý nghĩa, nguyên tắc của các phƣơng pháp vật lí - Không chú ý đến khả năng thu hồi sản phẩm trong bài tập tách - Không chú ý đến sự đi kèm của tạp chất mới mang theo (sản phẩm mới sinh ra hoặc lƣợng hóa chất dùng còn dƣ.
Về phương pháp tư duy Với các bài tập hóa học đặc biệt là các bài tập trắc nghiệm thì học sinh hay mắc sai lầm là tƣ duy không chính xác. Một số sai lầm về phƣơng pháp tƣ duy trong giải toán hóa thƣờng là : * Sai lầm về tƣ duy so sánh Tƣ duy so sánh là sự thiết lập sự giống nhau và khác nhau giữa các sự vật, hiện tƣợng và giữa các khái niệm phản ánh chúng Trong giải toán hóa học do học sinh lắm lí thuyết không chắc chắn nên khả năng tƣ duy so sánh của các em còn hạn chế, nhất là đối với bài toán nhận biết, tách và tinh chế. Cho nên khi làm bài tập học sinh mắc phải những sai lầm không đáng có. * Sai lầm về tƣ duy phân tích Tƣ duy phân tích là hoạt động tƣ duy tách các yếu tố bộ phận của sự vật, hiện tƣợng nhằm mục đích nghiên cứu chúng một cách đầy đủ, trọn vẹn theo một hƣớng nhất định Trong việc giải bài tập hóa học do không nắm vững tính chất hóa học một cách sâu sắc và không phân tích kỹ những dữ kiện của bài toán dẫn đến kết quả sai.
Vì vậy tƣ duy phân tích là rất quan trọng cả về lí thuyết và bài tập tính toán. * Sai lầm về tƣ duy tổng hợp Tƣ duy tổng hợp là hoạt động tƣ duy kết hợp các bộ phận, các yếu tố đã đƣợc phân tích để nhận thức, để nắm đƣợc cái toàn bộ của sự vật, hiện tƣợng 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong quá trình giải bài tập hóa học học sinh phải tổng hợp các dữ kiện của bài toán rồi bằng tƣ duy tổng hợp rồi tìm ra cách giải nhanh nhất và chính xác. Nhƣng không phải học sinh nào cũng làm đƣợc nhƣ vậy, một số em do phân tích bài toán chƣa đầy đủ nên đƣa ra đáp án sai. Đổi mới phƣơng pháp dạy học theo hƣớng tích cực [1, 2, 32, 35, 18] 1.
Cơ sở của vấn đề đổi mới phương pháp dạy học 1. Thực trạng giáo dục Việt Nam Đánh giá thực trạng giáo dục Việt Nam, tài liệu chiến lƣợc phát triển giáo dục 2001-2010 (2002, tr.14) đã khẳng định: “Chƣơng trình, giáo trình, phƣơng pháp giáo dục chậm đổi mới. Chƣơng trình giáo dục còn nặng tính hàn lâm, kinh viện, nặng về thi cử, chƣa chú trọng đến tính sáng tạo, năng lực thực hành và hƣớng nghiệp; chƣa gắn bó chặt chẽ với thực tiễn phát triển kinh tế - xã hội cũng nhƣ nhu cầu của ngƣời học; chƣa gắn bó chặt chẽ với nghiên cứu khoa học - công nghệ và triển khai ứng dụng.” Từ đó có thể nêu ra hai vấn đề lớn thuộc về văn hoá học tập trong giáo dục ở Việt Nam nói chung và giáo dục trung học nói riêng là: • Nền giáo dục mang tính “hàn lâm, kinh viện”: khái niệm tính “ hàn lâm, kinh viện” chỉ một nền giáo dục định hƣớng vào việc truyền thụ một hệ thống tri thức đƣợc quy định sẵn dựa trên cơ sở các môn khoa học chuyên ngành, nhƣng ít chú ý đến việc rèn luyện tính tích cực nhận thức, tính độc lập, sáng tạo cũng nhƣ khả năng vận dụng những tri thức đó trong thực tiễn. • Nền giáo dục “ ứng thí ”: việc học tập của học sinh mang nặng tính chất đối phó với các kỳ thi, chạy theo bằng cấp mà ít chú ý đến việc phát triển nhân cách toàn diện cũng nhƣ năng lực vận dụng kiến thức đã học trong thực tiễn.
Sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam Sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế với những ảnh hƣởng của xã hội tri thức và toàn cầu hoá tạo ra những cơ hội nhƣng đồng thời đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động. Giáo dục đứng trƣớc một thử thách là tri thức của loài ngƣời tăng ngày càng nhanh nhƣng cũng lạc hậu ngày càng nhanh. Mặt khác thị trƣờng lao động luôn đòi 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com hỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi. Việc gia nhập WTO của Việt Nam trƣớc hết sẽ làm tăng nhu cầu của thị trƣờng lao động đối với đội ngũ nhân lực có trình độ cao.