phần mở đầu, kết luận và thƣ mục tài liệu tham khảo, nội dung chính của luận văn đƣợc chia làm 3 chƣơng với các nội dung sau: Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và thực tiễn của đề tài Chƣơng 2. Đề xuất những định hƣớng tổ chức và biện pháp đọc hiểu thơ trữ tình trung đại cho học sinh lớp 11 Chƣơng 3. Thiết kế giáo án và dạy thực nghiệm theo định hƣớng, biện pháp đã đề xuất 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU 1.
Đọc hiểu với bộ môn Ngữ văn trong nhà trường THPT 1. Khái niệm đọc Hoạt động đọc và ngƣời đọc đã trở thành một hiện tƣợng không thể thiếu trong quá trình phát triển văn hoá, thúc đẩy sự tiến bộ và văn minh nhân loại. Hoạt động đọc xuất hiện từ khi con ngƣời có chữ viết. Hoạt động đọc trƣớc đây chƣa đƣợc chú ý, phải đến những thập kỉ cuối của thế kỉ XX, dƣới ánh sáng của lí thuyết tiếp nhận và tâm lí học, hoạt động đọc cũng nhƣ quan niệm mới về đọc hiểu TPVC mới thực sự dành đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời, mới thực sự trở thành một vấn đề khoa học đƣợc thảo luận ở nhiều quốc gia.
Ở Việt Nam, nhiều nhà khoa học đầu ngành phƣơng pháp dạy học văn đã nhận thấy tầm quan trọng đặc biệt của hoạt động đọc trong đổi mới phƣơng pháp dạy học văn, đã có rất nhiều ý kiến bàn về đọc TPVC đƣợc đƣa ra. Đọc văn là hoạt động diễn ra trong quá trình tiếp nhận văn chƣơng. Đọc không phải chỉ là hành động nhận thức nội dung ý tƣởng từ văn bản mà còn là hoạt động trực quan sinh động giàu cảm xúc, có tính trực quan và sự khái quát bằng kinh nghiệm sống của mỗi ngƣời. Đọc cũng là hoạt động mang tính chất tâm lí, một hoạt động tinh thần của độc giả, bộc lộ rõ năng lực văn hoá của từng ngƣời.
Thực tế cho thấy rằng, văn học chỉ sống trong ý thức của các thế hệ ngƣời đọc và trình độ văn hoá đọc, sự qua tâm của ngƣời đọc quyết định số phận của văn học. Mỗi độc giả đều góp phần nhỏ bé nhƣng cần thiết của mình đối với sự phát triển của văn học.Nguyễn Trọng Hoàn: “Đọc là công việc giải mã những kí hiệu đã được viết ra thành văn bản, là dung nạp và suy nghĩ về một hay những thông tin nào đó, là sự tái tạo những ý tưởng của người khác. Việc đọc có dựa vào các quy luật phát âm và ngữ điệu đổi thay tuỳ theo giọng điệu của nhà văn, bằng ngữ điệu của mình ngƣời đọc làm nổi bật đƣợc tiếng nói và ngụ ý của nhà văn trong từng câu thơ, đoạn văn qua việc nhấn mạnh trọng âm lôgic, trọng âm tâm lí và ngữ pháp. Việc đọc có ý nghĩa chắc chắn sẽ không xảy ra nếu 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhƣ cá nhân chỉ làm một việc đơn giản là gợi ra những từ đã đƣợc giải mã sẵn.
Hiểu đƣợc nghĩa của từ, hiểu các từ đó liên kết với nhau nhƣ thế nào để chuyển tải một bức thông điệp, và điều quan trọng là chúng tác động nhƣ thế nào đến tình cảm, nhận thức và hành vi của ngƣời đọc. Đó là những yếu tố thiết yếu trong quá trình đọc.TS Trần Đình Sử quan niệm:“Đọc là một hoạt động cơ bản của con người để chiếm lĩnh văn hoá. Đọc văn là để cảm, để sống, để thưởng thức, để dùng, để tự phát triển bản thân. Đọc là tìm ra ý nghĩa cho một thông điệp được tổ chức bằng một hệ thống tín hiệu”.
Điều quan trọng là đọc văn không chỉ là nắm bắt hiện thực khách quan phản ánh vào trong tác phẩm mà phải đọc đƣợc phần chủ quan của ngƣời phản ánh. Đó chính là cái đích hƣớng tới của ngƣời đọc, khi “Tiếng nói của nhà văn gửi gắm cho bạn đọc thông qua hệ thống ngôn ngữ kết dệt nên tác phẩm” [30,tr.146], đọc phải thực hiện đƣợc công việc chuyển dậy, sống dậy tình cảm của nhà văn khi phản ánh hiện thực khách quan mà không còn cách nào khác là thông qua sự đồng cảm với ngƣời đọc. Do vậy “Không nên nghĩ rằng việc đọc là một thao tác máy móc với việc phiên âm các kí hiệu chết, cái chết nằm ngang giữa sự im lặng giữa tác giả và người đọc. Đắm mình vào trong tác phẩm với sự quan sát tập trung, theo dõi sát sao từng từ và dòng ngữ nghĩa trầm lắng trong đó người đọc sẽ vuợt qua bên kia các từ và phóng chiếu lên bộ não một thế giới nghệ thuật trọn vẹn mà mỗi từ, mỗi câu, mỗi chi tiết có giá trị chức năng bộ phận” [18, tr.
Do vậy, đọc là phƣơng thức tồn tại của văn học, là quá trình giao lƣu, đối thoại giữa tác giả, văn bản và ngƣời tiếp nhận. Khi đó đọc sẽ là quá trình cung cấp giá trị cho tác phẩm - giá trị do ngƣời đọc phát hiện sau khi đọc. Nói nhƣ Rober Scholer thì “Mọi sự đọc, trong một chừng mực nào đó đều là quá trình đem nguyên tác quy kết thành một ý nghĩa nhất định, chúng ta đúc rút ý nghĩa đó từ trong tác phẩm” 1. Khái niệm hiểu Trong bài viết “Đọc hiểu văn bản - một khâu đột phá trong nội dung và phƣơng pháp dạy học hiện” nay in trên tạp chí văn nghệ GS.
Trần Đình Sử có 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nói “Dạy văn là dạy cho học sinh năng lực đọc, kỹ năng đọc để học sinh có thể đọc hiểu bất cứ văn bản nào cùng loại. Từ đọc hiểu văn mà trực tiếp nhận các giá trị văn học, trực tiếp thể nghiệm các tư tưởng và cảm xúc được truyền đạt bằng nghệ thuật ngôn từ, hình thành cách đọc riêng có cá tính. Đó là con đường duy nhất để bồi dưỡng cho học sinh năng lực của chủ thể tiếp nhận thẩm mỹ. Do đó hiểu bản chất môn văn là môn dạy đọc văn vừa thể hiện cách hiểu thực sự” bản chất của văn học, vừa hiểu đúng thực chất việc dạy văn là dạy năng lực, phát triển năng lực là chủ thể của học sinh ” [46, tr.
“Hiểu” theo nghĩa gốc trong từ điển tiếng Việt là “nhận ra ý nghĩa, bản chất, lí lẽ của cái gì, bằng sự vận dụng trí tuệ” [38, tr. “Hiểu” còn đƣợc xem là một cấp độ trong các kỹ năng tƣ duy bậc cao theo phân loại của Bloom: Nhớ - Hiểu - Vận dụng - Phân tích - Đánh giá. Theo quan niệm của Bloom hiểu đƣợc xem là cấp độ tƣ duy cao, là khả năng diễn đạt lại những điều đã đọc, đã học theo cách riêng của mình, bằng ngôn ngữ của mình. Nếu hiểu theo quan niệm của Bloom chỉ là cấp độ thứ hai trong sáu kỹ năng tƣ duy bậc cao với nội hàm hạn hẹp thì hiểu trong đọc hiểu văn chƣơng lại mang nội hàm rộng hơn rất nhiều.
Theo Stenven Stahl và Jean S.chall thì “mục đích cuối cùng của hoạt động đọc là để có thể nhiều tài liệu đƣợc viết ra, để định giá và để sử dụng cho nhu cầu của một ai đó” “Hiểu” ở đây không nên xem nhƣ một dạng của hoạt động mà chỉ kết quả mong muốn và là mục đích cuối cùng của bất cứ hoạt động nào khác. Vậy phụ từ hiểu trong cụm từ đọc hiểu là hàm ý nhấn mạnh, nói tới mục đích của hoạt động đọc nhằm hƣớng cho quá trình đọc và khám phá tác phẩm văn chƣơng của học sinh. “Hiểu” có thể đƣợc hiểu là biết đƣợc và làm đƣợc, nói cách khác, hiểu cũng có nghĩa là phải thể hiện đƣợc việc nắm hiểu của mình. Vậy hiểu buộc ngƣời đọc phải giải mã văn bản, tức là hiểu những thông tin chứa trong ngôn từ, hình ảnh, chi tiết nghệ thuật.
“Hiểu” là phát hiện và nắm vững mối liên hệ của sự vật, hiện tƣợng, đối tƣợng nào đó và ý nghĩa của mối quan hệ đó. “Hiểu” còn là sự bao quát hết nội dung và có thể vận dụng vào đời sống. 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Khái niệm về đọc hiểu Đọc hiểu (comprehension reading) là phạm trù khoa học trong nghiên cứu và giảng dạy văn học, do đó có rất nhiều nhà nghiên cứu đƣa ra khái luận về đọc hiểu trong các công trình nghiên cứu của mình.Nguyễn Thái Hoà cho rằng “Nói một cách khái quát, đọc hiểu dù đơn giản hay phức tạp đều là hành vi ngôn ngữ, sử dụng một loạt thủ pháp và thao tác bằng cơ quan thị giác, thính giác để tiếp nhận, phân tích giải mã và ghi nhớ nội dung thông tin, cấu trúc văn bản” [11, tr.
Đặt đọc hiểu trong môi trƣờng đọc, GS. Nguyễn Thanh Hùng quan niệm đọc là một hành động của con ngƣời nhằm mục đích hình thành và nắm vững ý nghĩa từ văn bản trong quá trình nhận thức của việc đọc để mở rộng cảm giác và xúc cảm bằng sự nếm trải của ngƣời đọc. Tác giả đã chia ngƣời đọc thành ba loại: Loại ngƣời đọc phổ biến hay còn gọi là ngƣời đọc thực tế, thứ hai là ngƣời đọc tinh hoa hay còn gọi là ngƣời đọc phát triển, thứ ba là loại ngƣời đọc trong nhà trƣòng, bạn đọc - học sinh. Loại bạn đọc này là trọng tâm chú ý của việc đào tạo giáo dục một cách bài bản, hệ thống trong quá trình dạy học đọc hiểu TPVC.
Theo cách sắp xếp các hành động đọc phù hợp với ba loại ngƣời đọc dựa vào mục đích đọc và tính chất riêng của họ. Nhƣng dù là đọc để giải trí, đọc để nghiên cứu hay đọc để học tập thì mục đích chung đọc là để nắm vững thông tin và ý nghĩa tác phẩm, đọc để vận dụng thông tin và ý nghĩa sâu xa của TPVC vào cuộc sống đƣơng đại hay đọc chính là để học hỏi, để làm chủ cuộc sống. Con đƣờng từ đọc hiểu văn bản đến đọc hiểu TPVC không có những khác biết đối lập, mâu thuẫn với nhau. Vấn đề cốt lõi là phải chú ý sự khác nhau giữa mục đích và cách tổ chức vận dụng ngôn từ để đọc hiểu chúng phù hợp với giá trị tƣ tƣởng và nghệ thuật xử lý ngôn ngữ khác nhau giữa chúng.
TS Nguyễn Thanh Hùng đọc hiểu là mục đích cuối cùng và là hiệu quả mong muốn để ngƣời đọc lĩnh hội đƣợc giá trị đích thực của tác phẩm. Đọc hiểu TPVC trong nhà trƣờng cần phải đào luyện và giáo dục thƣờng xuyên cho học sinh với những yêu cầu và mức độ phù hợp với từng lớp, từng cấp học. Do đó đọc hiểu là nội dung khoa học mới, có ý nghĩa và giá trị phƣơng 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.