Thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện M’Drắk, tỉnh Đắk Lắk

Bài viết phân tích chính sách quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M'Đrắk, tỉnh Đắk Lắk, nêu rõ các biện pháp và hiệu quả thực hiện.

• Tác giả: Phạm Ngọc Quang
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Nguyễn Nam
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện M’Drắk, Đắk Lắk: Thực Trạng và Giải Pháp
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đắk Lắk

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ, SƠ ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
• 1.1. Khái niệm và ý nghĩa quản lý chi ngân sách Nhà nước
• 1.2. Nội dung thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách Nhà nước
• 1.3. Những yếu tố ảnh hưởng đến thực hiện quản lý chi ngân sách Nhà nước
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN M’DRẮK, TỈNH ĐẮK LẮK
• 2.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của huyện M'Drắk
• 2.2. Tình hình thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện M’Drắk
• 2.3. Đánh giá kết quả thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách Nhà nước trên địa bàn huyện M’Drắk
• 3. Chương 3: CÁC GIẢI PHÁP ĐẨY MẠNH THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN M’DRẮK
• 3.1. Quan điểm, định hướng thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách Nhà nước của huyện M’Drắk
• 3.2. Các giải pháp đẩy mạnh thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách Nhà nước của huyện M’Drắk
• 3.3. Một số kiến nghị
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện M Drắk

Quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M’Drắk, tỉnh Đắk Lắk là một vấn đề quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển bền vững của địa phương. Việc thực hiện chính sách này không chỉ ảnh hưởng đến tình hình tài chính của huyện mà còn tác động đến đời sống của người dân. Để hiểu rõ hơn về thực trạng và các giải pháp cần thiết, cần phân tích các khía cạnh liên quan đến quản lý chi ngân sách.

1.1. Khái Niệm Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước

Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình lập kế hoạch, thực hiện và kiểm soát các khoản chi tiêu của nhà nước nhằm đảm bảo hiệu quả và minh bạch. Điều này bao gồm việc phân bổ ngân sách cho các lĩnh vực như giáo dục, y tế và hạ tầng cơ sở.

1.2. Ý Nghĩa Của Quản Lý Chi Ngân Sách Tại Huyện M Drắk

Quản lý chi ngân sách có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển kinh tế - xã hội của huyện M’Drắk. Nó giúp tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách và đảm bảo công bằng trong phân bổ tài chính.

II. Thực Trạng Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Tại Huyện M Drắk

Thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M’Drắk hiện nay đang gặp nhiều thách thức. Mặc dù đã có những cải cách trong quản lý ngân sách, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần giải quyết để nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

2.1. Tình Hình Chi Ngân Sách Tại Huyện M Drắk

Chi ngân sách tại huyện M’Drắk trong những năm qua đã có sự gia tăng đáng kể, tuy nhiên, việc phân bổ ngân sách vẫn còn dàn trải và thiếu hiệu quả. Nhiều khoản chi không được kiểm soát chặt chẽ, dẫn đến tình trạng lãng phí.

2.2. Những Thách Thức Trong Quản Lý Chi Ngân Sách

Các thách thức trong quản lý chi ngân sách bao gồm việc thiếu minh bạch trong quy trình phân bổ ngân sách, tình trạng tham nhũng và lãng phí, cũng như sự thiếu đồng bộ trong các chính sách quản lý tài chính.

III. Giải Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Quản Lý Chi Ngân Sách Tại Huyện M Drắk

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M’Drắk, cần thực hiện một số giải pháp đồng bộ. Những giải pháp này không chỉ giúp cải thiện tình hình tài chính mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững của địa phương.

3.1. Cải Cách Quy Trình Quản Lý Ngân Sách

Cần cải cách quy trình quản lý ngân sách theo hướng minh bạch và hiệu quả hơn. Việc áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý ngân sách sẽ giúp tăng cường tính minh bạch và giảm thiểu tham nhũng.

3.2. Tăng Cường Đào Tạo Nguồn Nhân Lực

Đào tạo nguồn nhân lực trong lĩnh vực quản lý ngân sách là rất cần thiết. Cán bộ quản lý cần được trang bị kiến thức và kỹ năng để thực hiện tốt nhiệm vụ của mình.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Quản Lý Chi Ngân Sách Tại Huyện M Drắk

Việc ứng dụng các giải pháp quản lý chi ngân sách tại huyện M’Drắk đã mang lại một số kết quả tích cực. Tuy nhiên, cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để đảm bảo tính hiệu quả và bền vững.

4.1. Kết Quả Đạt Được Từ Quản Lý Chi Ngân Sách

Nhờ vào các giải pháp đã triển khai, huyện M’Drắk đã cải thiện được tình hình tài chính, giảm thiểu tình trạng lãng phí và nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

4.2. Những Bài Học Kinh Nghiệm

Các bài học kinh nghiệm từ việc quản lý chi ngân sách tại huyện M’Drắk có thể được áp dụng cho các địa phương khác. Điều này bao gồm việc tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý ngân sách.

V. Kết Luận Về Quản Lý Chi Ngân Sách Tại Huyện M Drắk

Quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M’Drắk là một vấn đề phức tạp nhưng cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững. Cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả để khắc phục các tồn tại hiện tại.

5.1. Tương Lai Của Quản Lý Chi Ngân Sách

Tương lai của quản lý chi ngân sách tại huyện M’Drắk phụ thuộc vào khả năng cải cách và đổi mới trong quản lý tài chính. Cần tiếp tục theo dõi và đánh giá để đảm bảo tính hiệu quả.

5.2. Đề Xuất Chính Sách Mới

Đề xuất các chính sách mới nhằm cải thiện quản lý chi ngân sách, bao gồm việc tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội trong quá trình quản lý ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giai đoạn 2015 - 2017 đánh dấu bước chuyển mình quan trọng của hệ thống tài chính công Việt Nam khi Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 chính thức có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2017, thay thế cho Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002. Tại huyện M’Drắk, một huyện miền núi phía Đông tỉnh Đắk Lắk với hơn 45% dân số là đồng bào dân tộc thiểu số, công tác quản lý chi ngân sách nhà nước đối mặt với nhiều thách thức đặc thù. Trong khi quy mô chi ngân sách địa phương tăng trưởng bình quân khoảng 8,2%/năm để đáp ứng yêu cầu an sinh xã hội và hoàn thiện hạ tầng, nguồn thu ngân sách trên địa bàn chỉ tự cân đối được dưới 15% tổng nhu cầu chi tiêu.

Thực tiễn quản lý chi ngân sách tại M’Drắk giai đoạn này bộc lộ những điểm nghẽn nghiêm trọng: phân bổ vốn đầu tư xây dựng cơ bản còn phân tán, tình trạng chi ngoài kế hoạch theo cơ chế xin - cho chưa được xử lý triệt để, và cơ chế kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước còn gặp nhiều vướng mắc về thủ tục hành chính. Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là đánh giá thực trạng thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M’Drắk trong 3 năm tài chính (2015 - 2017), làm rõ các nguyên nhân thể chế và năng lực thực thi, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ.

Ý nghĩa thực tiễn của đề tài được lượng hóa qua các chỉ tiêu cụ thể: đề xuất mô hình phân bổ nguồn lực nhằm cắt giảm tối thiểu 10% các khoản chi thường xuyên kém hiệu quả, nâng tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công đạt trên 95% dự toán hàng năm, đồng thời tăng cường tính công khai, minh bạch theo các chuẩn mực quản trị tài khóa hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên hệ thống lý thuyết quản trị tài chính công hiện đại và các chuẩn mực quốc tế về minh bạch ngân sách:

• Lý thuyết điều hành ngân sách của V. Key (1940): Nhấn mạnh vai trò then chốt của việc lập và điều hành ngân sách trong phân bổ hiệu quả nguồn lực công và ổn định kinh tế vĩ mô.
• Lý thuyết kinh tế công cộng của Joseph Stiglitz: Khẳng định sự cần thiết của việc Nhà nước can thiệp cung cấp hàng hóa công, đồng thời yêu cầu áp dụng chặt chẽ phân tích chi phí - lợi ích (Cost-Benefit Analysis) nhằm hạn chế thất thoát và méo mó thị trường trong chi tiêu công.
• Bộ Quy tắc minh bạch tài khóa của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF): Bao gồm 45 nội dung chuẩn mực xoay quanh 4 trụ cột chính: xác định rõ vai trò và trách nhiệm; quy trình ngân sách mở; công khai thông tin tài khóa; và bảo đảm liêm chính dữ liệu gắn với giám sát độc lập.
• Khung chẩn đoán 8 đặc điểm quản trị đầu tư công của Anand Rajaram (2010): Cung cấp tiêu chuẩn đánh giá từ khâu sàng lọc dự án, thẩm định, lập dự toán đến vận hành và hậu kiểm.
• Mô hình Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF): Phương thức lập dự toán cuốn chiếu 3 - 5 năm kết hợp giữa trần ngân sách vĩ mô và các chương trình ưu tiên chiến lược.

Nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm cốt lõi: Ngân sách nhà nước, Quản lý chi ngân sách nhà nước, Chi thường xuyên, Chi đầu tư phát triển, và Phân cấp quản lý ngân sách cấp huyện.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp toàn diện thu thập từ các báo cáo quyết toán ngân sách thường niên giai đoạn 2015 - 2017 của Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện M’Drắk, dữ liệu kiểm soát chi của Kho bạc Nhà nước huyện M’Drắk, Niên giám thống kê huyện, cùng hệ thống văn bản pháp quy như Nghị định 163/2016/NĐ-CP và Thông tư 342/2016/TT-BTC.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, nghiên cứu thực hiện khảo sát toàn bộ 13 xã, thị trấn trên địa bàn huyện M’Drắk cùng hơn 40 đơn vị dự toán trực thuộc cấp huyện. Phương pháp chọn mẫu phi ngẫu nhiên có chủ đích (purposive sampling) được áp dụng nhằm bao quát 100% các đơn vị thụ hưởng ngân sách trọng điểm, bảo đảm phản ánh bức tranh tổng thể về dòng ngân lưu công của huyện.

Phương pháp phân tích số liệu chủ yếu là phương pháp thống kê mô tả kết hợp phân tích so sánh chuỗi thời gian (time-series comparison) giai đoạn 2015 - 2017. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm nhận diện chính xác xu hướng biến động của từng khoản mục chi, đánh giá mức độ hoàn thành dự toán, và đo lường khoảng cách giữa chính sách ban hành với kết quả thực thi tại 3 khâu: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách nhà nước.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực trạng quản lý chi ngân sách nhà nước tại huyện M’Drắk giai đoạn 2015 - 2017 đã chỉ ra 4 phát hiện căn bản:

• Cơ cấu chi ngân sách mất cân đối nghiêm trọng: Chi thường xuyên chiếm tỷ trọng áp đảo trong tổng cơ cấu chi hàng năm, duy trì ở mức cao từ 70,5% đến 72,8% (năm 2015 chiếm 72,5%, năm 2016 là 71,2% và năm 2017 đạt 70,8%). Tỷ lệ này tạo áp lực ngân sách rất lớn, làm thu hẹp biên độ nguồn vốn dành cho chi đầu tư phát triển vốn chỉ chiếm khoảng 27,2% đến 29,5% tổng chi.
• Bố trí vốn đầu tư xây dựng cơ bản còn dàn trải, kéo dài tiến độ: Tỷ lệ các dự án đầu tư công bị chậm tiến độ trên 12 tháng so với kế hoạch ban đầu chiếm khoảng 18,4% tổng số dự án triển khai trong giai đoạn 2015 - 2017, dẫn đến tình trạng nợ đọng khối lượng xây dựng cơ bản chưa quyết toán phát sinh qua từng năm.
• Điểm nghẽn trong kiểm soát chi qua Kho bạc Nhà nước: Tỷ lệ hồ sơ thanh toán bị Kho bạc Nhà nước M’Drắk từ chối cấp phát hoặc yêu cầu bổ sung, chỉnh sửa chứng từ chiếm khoảng 8,5% tổng số món chi thường xuyên và 12,3% số hồ sơ thanh toán vốn đầu tư công, chủ yếu do đơn vị sử dụng ngân sách lập sai mục lục, vượt định mức hoặc thiếu hồ sơ nghiệm thu.
• Tính tự chủ và năng lực điều hành của ngân sách cấp xã rất hạn chế: Hơn 85% tổng nhu cầu chi của 13 xã, thị trấn phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn bổ sung cân đối và bổ sung có mục tiêu từ ngân sách huyện, nguồn thu được điều tiết tại chỗ chỉ đáp ứng trung bình 14,2% nhiệm vụ chi được giao.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân của những tồn tại trên bắt nguồn từ cơ chế quản lý tài chính mang nặng dấu ấn bao cấp, tâm lý ỷ lại vào ngân sách cấp trên, và sự thiếu chủ động của chính quyền cấp cơ sở. Việc lập dự toán hàng năm vẫn chủ yếu áp dụng phương pháp truyền thống dựa trên số liệu lịch sử cộng thêm tỷ lệ tăng trưởng cơ học, chưa bám sát kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội trung hạn và chưa gắn với kết quả đầu ra đo lường được. Trình độ nghiệp vụ của đội ngũ kế toán tại các đơn vị sự nghiệp và UBND cấp xã còn chưa đồng đều, đặc biệt trong việc tiếp cận các quy định mới của Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015.

Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu của Dương Thị Bình Minh và Sử Đình Thành, khẳng định tính phổ biến của hạn chế hiệu quả chi tiêu công cấp địa phương tại Việt Nam. Về mặt trình bày dữ liệu, bức tranh tài khóa này được mô tả sinh động qua Bảng 2.4 (Tổng hợp chi ngân sách huyện M’Drắk giai đoạn 2015 - 2017) và Hình 2.1 (Biểu đồ cơ cấu chi NSNN huyện M’Drắk), giúp trực quan hóa tốc độ tăng chi tiêu bình quân 8,2%/năm cũng như sự chênh lệch lớn giữa nhóm chi tiêu dùng hành chính và nhóm chi tích lũy tài sản công.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm đẩy mạnh và chuẩn hóa công tác thực hiện chính sách quản lý chi ngân sách nhà nước trên địa bàn huyện M’Drắk, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Đổi mới quy trình lập dự toán theo Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF):
  • Hành động: Phòng Tài chính - Kế hoạch chủ trì xây dựng kế hoạch tài chính - ngân sách 3 năm (giai đoạn 2020 - 2022), phân loại các chương trình ưu tiên và kiên quyết cắt giảm tối thiểu 10% các khoản chi hành chính, khánh tiết, hội nghị không cần thiết.
  • Mục tiêu: Nâng tỷ trọng chi đầu tư phát triển lên mức 32% - 35% tổng chi ngân sách huyện vào năm 2023.
  • Chủ thể thực hiện: UBND huyện M’Drắk, Phòng Tài chính - Kế hoạch và các đơn vị dự toán.
• Nâng cao kỷ luật kiểm soát chi và thanh tra chuyên ngành Kho bạc:
  • Hành động: Kho bạc Nhà nước M’Drắk áp dụng nghiêm ngặt Quyết định 777/QĐ-KBNN và Quyết định 2456/QĐ-BTC, đẩy mạnh kiểm soát chi qua hệ thống dịch vụ công trực tuyến, rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ hợp lệ xuống dưới 03 ngày làm việc.
  • Mục tiêu: Bảo đảm 100% các khoản chi được kiểm soát đúng chế độ, kéo giảm tỷ lệ tạm ứng tồn đọng quá hạn xuống dưới 5% tổng chi thường xuyên.
  • Chủ thể thực hiện: Kho bạc Nhà nước M’Drắk phối hợp với các chủ đầu tư.
• Tăng cường phân cấp tài chính và nuôi dưỡng nguồn thu cấp cơ sở:
  • Hành động: HĐND và UBND huyện M’Drắk rà soát, điều chỉnh tỷ lệ điều tiết nguồn thu từ thuế, phí và tiền sử dụng đất cho ngân sách cấp xã; gắn quyền hạn chi tiêu với trách nhiệm giải trình của Chủ tịch UBND cấp xã.
  • Mục tiêu: Nâng mức tự cân đối thu - chi của 13 xã, thị trấn lên tối thiểu 25% vào năm 2025.
  • Chủ thể thực hiện: HĐND huyện, UBND huyện và UBND các xã, thị trấn.
• Chuẩn hóa năng lực và thanh tra trách nhiệm cán bộ quản lý tài chính:
  • Hành động: Tổ chức bồi dưỡng định kỳ 2 đợt/năm cho 100% cán bộ làm công tác kế toán, quản lý tài chính tại huyện và xã về Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015; thiết lập cơ chế thanh tra, kiểm tra tài chính định kỳ tại ít nhất 30% đơn vị thụ hưởng ngân sách mỗi năm.
  • Timeline thực hiện: Triển khai liên tục từ năm 2020 đến năm 2025.
  • Chủ thể thực hiện: Thanh tra huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch và Phòng Nội vụ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cán bộ quản lý tài chính và chuyên viên Kho bạc Nhà nước cấp huyện: Cung cấp quy trình chuẩn hóa về lập dự toán, chấp hành kiểm soát chi theo Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 và Thông tư 342/2016/TT-BTC, hỗ trợ xử lý dứt điểm các vướng mắc trong việc thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản và tạm ứng chi thường xuyên.
• Lãnh đạo HĐND và UBND cấp huyện, cấp xã khu vực miền núi: Tài liệu tham khảo quan trọng để hoạch định chính sách phân bổ ngân sách địa phương, thiết lập kế hoạch đầu tư công trung hạn, khắc phục tình trạng phân tán nguồn vốn và nâng cao hiệu quả quản trị tài khóa cấp cơ sở.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu chuyên ngành Chính sách công, Kinh tế công: Cung cấp khung phân tích thực chứng sâu sắc về sự tương tác giữa lý thuyết tài chính công quốc tế (IMF, OECD, Stiglitz) với bối cảnh thực tiễn của một đơn vị hành chính cấp huyện vùng Tây Nguyên giai đoạn 2015 - 2017.
• Học viên cao học và sinh viên các ngành Tài chính - Ngân hàng, Quản lý công, Luật Kinh tế: Nguồn tư liệu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định lượng kết hợp định tính, kỹ thuật xử lý chuỗi dữ liệu ngân sách thứ cấp và phương pháp thiết kế giải pháp chính sách công có tính khả thi cao.

Câu hỏi thường gặp

• Khung khổ pháp lý căn bản nào điều chỉnh việc quản lý chi ngân sách trong giai đoạn nghiên cứu? Công tác quản lý chi ngân sách huyện M’Drắk trong giai đoạn 2015 - 2017 chịu sự điều chỉnh trực tiếp từ Luật Ngân sách Nhà nước năm 2002 và bước chuyển giao sang Luật Ngân sách Nhà nước năm 2015 (có hiệu lực từ 01/01/2017), cùng các văn bản hướng dẫn chi tiết như Nghị định 163/2016/NĐ-CP và Thông tư 342/2016/TT-BTC về thủ tục cấp phát theo dự toán và lệnh chi tiền.
• Tại sao tỷ trọng chi thường xuyên tại huyện M’Drắk lại chiếm tới trên 70% tổng chi ngân sách? Nguyên nhân chủ yếu do M’Drắk là huyện miền núi có diện tích rộng, tỷ lệ hộ nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số trên 45%, đòi hỏi nguồn kinh phí lớn để duy trì bộ máy hành chính, thực hiện các chính sách an sinh xã hội, y tế, giáo dục theo quy định của Nhà nước, trong khi nguồn thu tại chỗ chưa đủ lớn để tạo thặng dư cho tích lũy đầu tư.
• Mô hình Khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) mang lại lợi ích cụ thể gì cho cấp huyện? Phương thức MTEF giúp huyện M’Drắk chuyển từ cách lập dự toán 01 năm mang tính bị động sang kế hoạch tài chính cuốn chiếu 3 - 5 năm. Mô hình này gắn kết chặt chẽ kế hoạch phân bổ vốn với các mục tiêu kinh tế - xã hội chiến lược, khắc phục triệt để tình trạng bố trí vốn phân tán và giảm thiểu rủi ro nợ đọng xây dựng cơ bản.
• Vai trò của Kho bạc Nhà nước trong việc kiểm soát các khoản chi sai quy định được thể hiện như thế nào? Kho bạc Nhà nước M’Drắk thực hiện chức năng thanh tra chuyên ngành theo Quyết định số 777/QĐ-KBNN và Quyết định 2456/QĐ-BTC. Trong giai đoạn 2015 - 2017, cơ quan này đã từ chối thanh toán khoảng 8,5% số món chi thường xuyên và 12,3% hồ sơ vốn đầu tư không đủ điều kiện pháp lý, giúp ngăn chặn thất thoát hàng trăm triệu đồng tiền ngân sách.
• Bài học kinh nghiệm nào có thể nhân rộng cho các địa phương có điều kiện tương đồng? Các huyện miền núi cần kiên quyết chuyển dịch cơ cấu chi theo hướng tiết kiệm chi thường xuyên để nâng tỷ trọng chi đầu tư; đồng thời đẩy mạnh phân cấp nguồn thu cho cấp xã và tăng cường đào tạo chuyên môn cho 100% cán bộ tài chính cơ sở nhằm làm chủ các quy trình kiểm soát chi hiện đại.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và chuẩn mực quốc tế về quản lý chi ngân sách nhà nước cấp huyện, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết tài chính công với thực tiễn phân cấp quản lý tại Việt Nam.
• Đánh giá chi tiết thực trạng tài khóa huyện M’Drắk giai đoạn 2015 - 2017, chỉ rõ cơ cấu chi thường xuyên chiếm trên 70% và tỷ lệ phụ thuộc ngân sách cấp trên của các xã lên tới trên 85%.
• Nhận diện chính xác 4 nguyên nhân cốt lõi gây nên tình trạng chậm tiến độ đầu tư công và ách tắc thủ tục thanh quyết toán qua Kho bạc Nhà nước.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp mang tính hành động cao, xác định rõ lộ trình thực hiện 2020 - 2025, hướng tới mục tiêu nâng tỷ trọng chi đầu tư phát triển đạt 32% - 35%.
• Đóng góp nguồn tư liệu tham khảo thực chứng có giá trị học thuật và thực tiễn cho công tác hoàn thiện thể chế quản lý tài chính công cấp địa phương.

Về lộ trình tiếp theo, các đơn vị quản lý tài chính cần khẩn trương số hóa toàn diện quy trình kiểm soát chi và xây dựng kế hoạch tài khóa trung hạn 3 năm. Quý độc giả, nhà quản lý và các nhà nghiên cứu quan tâm có thể khai thác trực tiếp toàn văn công trình nghiên cứu để ứng dụng hiệu quả vào thực tiễn quản trị công tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm và ý nghĩa quản lý chi ngân sách Nhà nước 1. Khái niệm ngân sách Nhà nước và quản lý chi ngân sách Nhà nước - Khái niệm ngân sách Nhà nước NSNN là dự toán hàng năm về toàn bộ các nguồn tài chính được huy động cho Nhà nước và sử dụng các nguồn tài chính đó, nhằm bảo đảm thực hiện chức năng của Nhà nước do Hiến pháp quy định. Đó là nguồn tài chính tập trung quan trọng nhất trong hệ thống tài chính quốc gia.

NSNN là tiềm lực tài chính, là sức mạnh về mặt tài chính của Nhà nước. Quản lý và điều hành NSNN có tác động chi phối trực tiếp đến các hoạt động khác trong nền kinh tế. Theo luật ngân sách của Nhà nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành ngày 30/6/1996 thì “NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm, để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước”. NSNN bao gồm các khoản thu: Từ thuế, phí, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật, các khoản do Nhà nước vay để bù đắp bội chi, được đưa vào cân đối NSNN và bao gồm các khoản chi: Chi phát triển kinh tế xã hội, bảo đảm quốc phòng an ninh, bảo đảm hoạt động bộ máy Nhà nước, chi trả của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.

- Khái niệm thu ngân sách Nhà nước Khái niệm 10 Để có kinh phí chi cho mọi hoạt động của mình, Nhà nước đã đặt ra các khoản thu (các khoản thuế khóa) do mọi công dân đóng góp để hình thành nên quỹ tiền tệ của mình. Thực chất, thu NSNN là việc Nhà nước dùng quyền lực của mình để tập trung một phần nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa măn các nhu cầu của Nhà nước. Ở Việt Nam, thu NSNN bao gồm những khoản tiền được thu theo quy định của Luật do Nhà nước ban hành và được nộp vào ngân sách nhằm đáp ứng các yêu cầu chi tiêu của Nhà nước. Thu NSNN chỉ bao gồm những khoản tiền Nhà nước huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối tượng nộp.

Theo Luật Ngân sách Nhà nước hiện nay, nội dung các khoản thu NSNN bao gồm: Thuế, phí, lệ phí do các tổ chức và cá nhân nộp theo quy định của pháp luật; Các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước; Các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân; Các khoản viện trợ; Các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Theo quy định hiện nay, các khoản thu mang tính chất hoàn trả như vay nợ và viện trợ có hoàn lại thì không tính vào thu NSNN. Cụ thể Nghị định 60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ và Thông tư 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài chính đã quy định thu NSNN chỉ tính vào các khoản viện trợ không hoàn lại; còn các khoản viện trợ có hoàn lại, các khoản vay ưu đãi thì không được tính vào thu NSNN. Như vậy, theo những nội dung trên chúng ta có thể thấy việc thu NSNN là sự phân chia nguồn tài chính quốc gia giữa Nhà nước với chủ thể trong xã hội dựa trên quyền lực Nhà nước, nhằm giải quyết hài hòa các lợi ích kinh tế, xuất phát từ yêu cầu tồn tại và phát triển của bộ máy Nhà nước cũng như yêu cầu thực hiện các chức năng nhiệm vụ kinh tế xã hội của Nhà nước Đặc điểm thu ngân sách Nhà nước 11 Thu NSNN là tiền đề cần thiết để duy trì quyền lực chính trị và thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.

Thu NSNN phải căn cứ vào tình hình thực tế của nền kinh tế; thể hiện ở các chỉ tiêu cơ bản như tổng sản phẩm quốc nội GDP, lãi suất, thu nhập, giá cả. Thu NSNN được thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả không trực tiếp là chủ yếu. Thu NSNN được trên hai phương thức: Tự nguyện và bắt buộc Nội dung thu ngân sách Nhà nước: 1.Thu thuế: Thuế là một khoản đóng góp bắt buộc cho Nhà nước do luật quy định đối với các pháp nhân và thể nhân nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu của Nhà nước. Phí và lệ phí: Phí và lệ phí là khoản thu có tính chất bắt buộc, nhưng mang tính đối giá, nghĩa là phí và lệ phí thực chất là khoản tiền mà mọi công dân trả cho Nhà nước khi họ hưởng thụ các dịch vụ do Nhà nước cung cấp.

Các khoản thu từ các hoạt động kinh tế của Nhà nước: Các khoản thu này bao gồm: Thu nhập từ vốn góp của Nhà nước vào các cơ sở kinh tế có vốn góp thuộc sở hữu Nhà nước; tiền thu hồi vốn tại các cơ sở của Nhà nước; thu hồi tiền cho vay của Nhà nước. Thu từ hoạt động sự nghiệp: Các khoản thu có lãi và chênh lệch từ các hoạt động của các cơ sở sự nghiệp có thu của Nhà nước. Thu từ bán hoặc cho thuê tài nguyên, tài sản thuộc sở hữu Nhà nước: Khoản thu này mang tính chất thu hồi vốn và có một phần mang tính chất phân phối lại, vừa có tính chất phân phối lại, vừa có tác dụng nâng cao hiệu quả sử dụng tài sản quốc gia vừa tăng nguồn thu cho NSNN. Các nguồn 12 thu về từ bán tài sản thuộc sở hữu Nhà nước; nguồn thu từ bán hoặc cho thuê tài sản, tài nguyên, thiên nhiên… 6.

Thu từ phạt, tịch thu, tịch biên tài sản: Các khoản thu này cũng là một phần thu quan trọng của thu NSNN và được pháp luật quy định. Yếu tố ảnh hưởng thu NSNN: Thu nhập GDP bình quân đầu người: Đây là nhân tố quyết định đến mức động viên của NSNN; tỷ suất doanh lợi trong nền kinh tế: Đây là chi tiêu phản ánh hiểu quả của đầu tư phát triển kinh tế, tỉ suất này càng lớn thì nguồn tài chính càng lớn, do đó thu NSNN phụ thuộc vào mức độ trang trải các khoản chi phí của Nhà nước; tiềm năng về tài nguyên thiên nhiên: Đây là yếu tố làm tăng thu NSNN, ảnh hưởng đến việc năng cao tỉ suất thu; tổ chức bộ máy thu ngân sách: Nhân tố này ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả thu. Nguyên tắc thiết lập hệ thống thu ngân sách: Các nguyên nguyên tắc đảm bảo sự công bằng; nguyên tắc định hướng; nguyên tắc thực tế; nguyên tắc thu thuế theo lợi ích; nguyên tắc thu theo khả năng; nguyên tắc rõ ràng, chắc chắn; nguyên tắc đơn giản; nguyên tắc ổn định và lâu dài; nguyên tắc phù hợp với thông lệ quốc tế. Các giải pháp tăng thu ngân sách Nhà nước Một là, trong khi khai thác, cho thuê, nhượng bán tài sản, tài nguyên quốc gia tăng thu cho ngân sách.

Hai là, chính sách thuế phải vừa huy động được nguồn thu cho NSNN, vừa khuyến khích tích tụ vốn cho doanh nghiệp và dân cư. Ba là, chính sách vay dân để bù đắp thiếu hụt NSNN phải được đặt trên cơ sở thu nhập và mức sống của dân. Bốn là, dùng NSNN đầu tư trực tiếp vào một số doanh nghiệp quan trọng trong những lĩnh vực then chốt, nhằm tạo ra nguồn tài chính mới. Năm là, Nhà nước cần có chính sách tiết kiệm, khuyến khích mọi 13 người tiết kiệm tiêu dùng, tinh giảm bộ máy, cải cách hành chính để tích lũy vốn chi cho đầu tư.

- Khái niệm quản lý chi ngân sách Nhà nước Khái niệm Quản lý chi NSNN là việc phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm đảm bảo thực hiện chức năng của Nhà nước theo những nguyên tắc nhất định. Quản lý chi NSNN là quá trình phân phối lại các nguồn tài chính đã được tập trung vào NSNN và đưa chúng đến mục đích sử dụng. Do đó, quản lý chi NSNN là những việc cụ thể không chỉ dừng lại trên các định hướng mà phải phân bổ cho từng mục tiêu, từng hoạt động và từng công việc thuộc chức năng của Nhà nước. Quá trình của quản lý chi ngân sách Nhà nước Quá trình phân phối: Là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN để hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng; Quá trình sử dụng: Là trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ NSNN mà không phải trải qua việc hình thành các loại quỹ trước khi đưa vào sử dụng.

Đặc điểm của quản lý chi ngân sách Nhà nước Quản lý chi NSNN gắn với bộ máy Nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà Nhà nước đảm đương trong từng thời kỳ. Quản lý chi NSNN gắn với quyền lực Nhà nước, mang tích chất pháp lý cao. Các khoản chi của NSNN được xem xét hiệu quả trên tầm vĩ mô. Các khoản chi của NSNN mang tính chất không hoàn trả trực tiếp là chủ yếu.

Các khoản chi của NSNN gắn chặt với sự vận động của các phạm trù giá trị khác như giá cả, lãi suất, tỷ giá hối đoái, tiền lương, tín dụng. Nội dung của quản lý chi ngân sách Nhà nước 14 Theo chức năng nhiệm vụ, quản lý chi NSNN gồm: - Chi tích lũy: Đây là hình thức chi NSNN cho tăng cường cơ sở vật chất. Cụ thể các khoản chi này được chi cho đầu tư phát triển kinh tế - xã hội, chi phát triển cơ sở hạ tầng, phần lớn trong các khoản chi này là chi cho xây dựng cơ bản, khấu hao tài sản xã hội. - Chi tiêu dùng: Đây là hình thức chi NSNN không tạo ra sản phẩm vật chất, khoản chi này nhằm để sử dụng trong tương lại (chi bảo đảm xã hội), cụ thể các khoản chi bao gồm: Giáo dục; Y tế; khoa học và công nghệ; văn hóa; công tác dân số; thông tin đại chúng; thể thao; lương hưu và trợ cấp xã hội… - Chi theo tính chất kinh tế, quản lý chi NSNN được chia như sau: Căn cứ vào nội dung chi tiêu; căn cứ vào tính chất và phương thức quản lý NSNN; chi thường xuyên một cách chính đáng; chi vào hạng mục dự trữ; chi đầu tư phát triển; chi trả nợ vay.

Phân loại quản lý chi ngân sách Nhà nước - Căn cứ vào mục đích, nội dung: Nhóm 1: Chi tích lũy của NSNN là các khoản chi làm tăng cơ sở vật chất, tăng trưởng kinh tế cũng như làm tăng tiềm lực cho nền kinh tế.