CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ CHI THƯỜNG XUYÊN NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC TRÊN ĐỊA BÀN CẤP TỈNH 1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu Trong những năm gần đây đã có nhiều công trình nghiên cứu về quản lý ngân sách nhà nước từ quy mô quốc gia cho đến quy mô cấp huyện, cấp xã ở Việt Nam, trong đó có thể kể đến một số công trình tiêu biểu như: - Đề tài luận văn thạc sỹ quản trị Kinh doanh tại Trường Đại học Đà Nẵng về "Hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước Gia Lai" của tác giả Thân Tùng Lâm. Trong công trình nghiên cứu này, dưới giác độ chuyên ngành quản tri kinh doanh, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về thực trạng kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước Gia Lai. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua kho bạc nhà nước Gia Lai gồm: đổi mới phương thức lập và phê duyệt dự toán chi ngân sách; hoàn thiện tổ chức bộ máy kiểm soát chi; cải tiến phương thức cấp phát, thanh toán; cải tiến công tác giám sát chi tiêu ngân sách; hoàn thiện hệ thống kế toán nhà nước trên cơ sở hiện đại hoá công nghệ thông tin. - Đề tài luận án tiến sỹ kinh tế tại Học viện Tài chính " Hoàn thịện quản lý ch ị ngân sách nhà nước tỉnh Hà Tĩnh " của tác giả Bùi thị Quỳnh Thơ.
Trong công trình nghiên cứu này, tác giả đã hệ thống hóa khá toàn diện về quản lý chi từ NSNN. Trên cơ sở đó, tác giả đánh giá thực trạng quản lý chi NSNN tại tỉnh Hà Tĩnh và đã đề xuất các nhóm giải pháp để hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước tỉnh Hà Tĩnh, như lựa chọn, quyết định danh mục và thứ tự ưu tiên các sản phẩm đầu ra, các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và các hoạt động cần triển khai để phân bổ tối ưu nguồn lực tài chính địa phương; hoàn thiện hệ thống định mức phân bổ, định mức chi ngân sách nhà nước, nhóm giải pháp này tạo cơ sở cho việc quản lý chi NSNN tỉnh Hà Tĩnh đúng chuẩn mực và công bằng hơn; áp dụng quy trình lập dự toán và phân bổ ngân sách trên cơ sở khuôn khổ chi tiêu trung hạn (MTEF) hướng theo kết quả đầu ra nhằm gắn kết chính sách, kế hoạch với ngân sách. - Bài báo “Một số vấn đề pháp lý về phân cấp quản lý Ngân sách Nhà nước ở Việt Nam trong gia i đoạn h i ện nay ” của tác giả Lê Thị Thu Thủy đăng trên tạp chí Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, chuyên san Luật học số 26 (2010). Trong công trình nghiên cứu này, tác giả tập trung nghiên cứu sâu thực trạng pháp luật về phân cấp quản lý NSNN ở Việt Nam và trên cơ sở đó đưa ra những kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về vấn đề này như cần có các qui định thể hiện sự phân cấp quản lý về ngân sách nhiều hơn, rộng hơn cho các cấp chính quyền địa phương hay quy định về thời hạn của NSNN là trung hạn (5 năm) thay vì một năm như hiện nay.
- Bài báo nhìn lại năm 2015: Trăn chở vì nợ công của tác giả Xuân Dũng đăng trên Thông tấn xã Việt nam tháng 2/2016 tác giả đã cho biết: Phó thủ tướng Vũ Văn Ninh thẳng thắn, ông "giật mình" với cơ cấu ngân sách hiện tại. Theo Phó thủ tướng, thu ngân sách năm nào cũng vượt kế hoạch, năm sau thu cao hơn năm trước nhưng cân đối ngân sách quốc gia vẫn trong tình trạng rất khó. Phó thủ tướng đặt ra câu hỏi "vậy thì vấn đề ở đây là gì" động viên ngân sách hay cơ cấu chi ngân sách chưa hợp lý. Theo ông, việc chi thường xuyên tăng nhanh trong thời gian qua là một phần nguyên nhân khiến ngân sách gặp khó.
Bộ trưởng Đinh Tiến Dũng chỉ rõ, những khoản chi thường xuyên nhất quyết phải tiết kiệm là chi khánh tiết, hội nghị, hội thảo, lễ hội, động thổ, khởi công, khánh thành công trình và đi công tác nước ngoài,. - Đề tài luận văn thạc sỹ kinh tế tại Trường Đại học Kinh tế - ĐHQGHN về "Quản lý và sử dụng kinh phí ngân sách địa ph ương tạ ị các cơ quan h ành chỉnh nhà nước, đơn vị sự nghiệp trên địa bàn Lâm Đồng" của tác giả Nguyễn Văn Ngọc. Trong công trình nghiên cứu này, dưới giác độ chuyên ngành tài chính - ngân hàng, tác giả đã đi sâu nghiên cứu về thực trạng quản lý sử dụng kinh phí từ nguồn ngân sách nhà nước trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng. Trên cơ sở đó tác giả đề xuất những biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả trong công tác quản lý ngân sách tại tỉnh Lâm Đồng bao gồm: đổi mới phương thức lập và phê duyệt dự toán chi ngân sách; cải tiến phương thức cấp phát, thanh toán; cải tiến công tác giám sát chi tiêu ngân sách; hoàn thiện hệ thống kế toán nhà nước trên cơ sở hiện đại hoá công nghệ thông tin.
- Luận văn thạc sĩ của tác giả Tạ Xuân Quang (2011) tại Đại học Đà Nẵng về Hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tỉnh Quảng Nam. Luận văn đã tập trung phân tích hoạt động quản lý ngân sách trên địa bàn tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2007 - 2010 để chỉ ra những tồn tại, hạn chế của hoạt động quản lý ngân sách. Trên cơ sở đó, luận văn cho rằng muốn tiếp tục hoàn thiện quản lý ngân sách thì điều kiện trước hết là phải thực hiện đổi mới một cách toàn diện và đồng bộ hệ thống tổ chức các cơ quan hành chính, đơn vị sự nghiệp và xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền, đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của từng cấp chính quyền trong quá trình lập và quyết toán ngân sách địa phương. Phương hướng hoàn thiện quản lý ngân sách trong thời gian tới là: phân bổ vốn nầu tư xây dựng cơ bản gắn với kế hoạch vốn, tránh dàn trải, lãng phí, tập trung bố trí vốn cho các công trình trọng tâm, trọng điểm; thực hiện xã hội hóa các hoạt động sự nghiệp, từng bước giảm chi ngân sách; hoàn thiện cơ chế tự chủ, tự chịu trách nhiệm đối với các đơn vị sự nghiệp công lập, phân bổ ngân sách theo hướng cân đối tổng thể, không phân nguồn kinh phí tự chủ và kinh phí không tự chủ; xây dựng phần mềm dùng chung, ban hành thống nhất hệ thống kế toán ngân sách nhà nước dùng chung cho các cấp ngân sách; hoàn thiện phân cấp thu theo hướng xóa dần các khoản thu phân chia theo tỷ lệ phần trăm cho ngân sách huyện, xã đồng thời nâng dần các khoản thu mà các cấp ngân sách được hưởng 100%.
Có thể nói các đề tài trên đã có đóng góp rất nhiều cho việc nghiên cứu về hoạt động quản lý ngân sách nhà nước nói chung và quản chi thường xuyên ngân sách nói riêng, tuy nhiên do mục đích và yêu cầu khác nhau nên các công trình nghiên cứu trên chưa đề cập đến hoạt động quản lý chi thường xuyên, đặc biệt là chưa có công trình nào viết hay nghiên cứu về quản lý chi thường xuyên ngân sách của tỉnh Hà Nam. Với đặc thù là một tỉnh ở đồng bằng sông Hồng, của ngõ phía Nam của Thủ đô Hà Nội, nằm trong vùng trọng điểm kinh tế và là tỉnh đang có nhiều hoạt động kinh tế sôi động nhất là việc xây dựng kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển kinh tế do vậy hoạt động quản lý chi thường xuyên NSNN, cũng như việc thực thi luật ngân sách nhà nước, cũng có rất nhiều đặc điểm riêng, khác biệt. Chính vì thế, đề tài học viên lựa chọn mặc dù có tính kế thừa, nhưng nó cũng thể hiện các quan điểm nghiên cứu độc lập của tác giả. Cơ sở lý luận về quản lý chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước 1.1 Chi thường xuyên Ngân sách Nhà nước 1.1 Kh á i n iệm Chi thường xuyên NSNN là quá trình phân phối và sử dụng các nguồn tài chính đã tập trung được vào NSNN để đáp ứng cho các nhu cầu chi giúp bộ máy nhà nước vận hành và thực hiện nhiệm vụ của mình đồng thời đảm bảo chi cho các hoạt động sự nghiệp nhằm cung ứng các hàng hoá công cộng gắn với việc thực hiện các nhiệm vụ quản lý kinh tế - xã hội.2 Đặc điểm chi thường xuy ên ngân sách nhà nước - Chi thường xuyên ngân sách nhà nước gắn với quyền lực nhà nước, mang tích chất pháp lí cao.
- Các khoản chi thường xuyên NSNN mang tính ổn định. - Phạm vi, mức độ chi thường xuyên NSNN gắn với cơ cấu, tổ chức và hiệu lực hoạt động của bộ máy nhà nước. - Các khoản chi thường xuyên ngân sách nhà nước mang tính chất không hoàn trả trực tiếp; - Xét theo cơ cấu chi ở từng niên độ và mục đích cuối cùng của vốn cấp phát thì chi thường xuyên của NSNN cho các hoạt động sự nghiệp có hiệu lực tác động trong khoảng thời gian ngắn và mang tính chất tiêu dùng xã hội. - Các chính sách, chế độ về chi thường xuyên của NSNN cho các cơ quan nhà nước thường chậm thay đổi và có nguy cơ tụt hậu so với nhu cầu thực tiễn.3 Nội dung ch i thường xuy ên ngân sách nhà nước Chi thường xuyên là một bộ phận của chi NSNN, nó phản ánh quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN để thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên về quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước.
Chi thường xuyên NSNN bao gồm các khoản chi có các lĩnh vực: Sự nghiệp kinh tế, sự nghiệp giáo dục, y tế, văn hóa - xã hội; chi bộ máy quản lý nhà nước; chi an ninh - quốc phòng,. Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước ngày càng tăng lên làm phong phú thêm nội dung chi thường xuyên của ngân sách. Chi thường xuyên là những khoản chi có tính chất liên tục; là những khoản chi mang tính chất tiêu dùng; phạm vi, mức độ chi thường xuyên phụ thuộc vào cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước và quy mô cung ứng các hàng hóa công của nhà nước. Nếu bộ máy nhà nước quản lý gọn, nhẹ hoạt động có hiệu quả thì chi thường xuyên được giảm nhẹ và ngược lại.