mở đầu nhưng mang ý nghĩa tiên quyết đến những kết quả sẽ đạt được của công tác quản lý ngân sách nhà nước. Tại địa phương huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình hằng năm công tác lập dự toán chi ngân sách nhà huyện vẫn được triển khai theo định kỳ chung của cả nước, theo đúng quy định của pháp luật về Ngân sách Nhà nước và các quy định liên quan. Tuy nhiên, khi đi sâu vào công tác thực hiện tại phòng Tài chính-Kế hoạch nhận thấy vẫn còn một số bất cập, vướng mắc và do chính phương pháp lập dự toán cũ mang lại. Có thể kể đến như việc thực hiện nội dung lập dự toán chi của một đơn vị trong huyện chưa đảm bảo thời gian theo quy định của Bộ Tài chính, Sở Tài chính tỉnh và UBND huyện trong kế hoạch lập dự toán hàng năm, dẫn tới hậu quả là không có thời gian dành cho việc thảo luận dự toán với Phòng Tài chính-Kế hoạch; Nội dung bản dự toán chi của một số đơn vị chưa đảm bảo về nội dung do chưa bao quát được hết các quy định mới ban hành như về định mức, tiêu chuẩn chi cho đối tượng, chưa tính đến những thay đổi của các chính sách mới tác động đến chi phí hoạt động của đơn vị trong năm tiếp theo như các khoản chi cho lương của cán bộ, công chức…; Một số khoản chi chưa có định mức cụ thể để xác định dẫn tới việc 2 một số đơn vị đưa lên dự toán sau khi ước chừng kinh phí gây nên hậu quả không đủ kinh phí thực hiện nhiệm vụ, từ đó phải trích kinh phí từ chi khác hoặc dự phòng NS huyện để đảm bảo công tác; Sự phối hợp giữa một số đơn vị lập dự toán với Phòng Tài chính-Kế hoạch còn rời rạc làm cho việc tiếp cận những hướng dẫn mới về lập dự toán cho từng năm gặp khó khăn đặc biệt là đối với UBND các xã vùng sâu, vùng xa; Ngoài ra, khó khăn về mặt con người, phương thức giao tiếp giữa các đơn vị cũng làm cho công tác lập dự toán chi NSNN chưa đạt hiệu quả cao.
Từ những nguyên nhân trên và với những yêu cầu đặt ra trong giai đoạn mới thì công tác lập dự toán chi ngân sách nhà nước cấp huyện thực sự cần được nghiên cứu để bổ sung, hoàn thiện, tìm tòi những điểm yếu để khắc phục, đề xuất những đổi mới để hiệu quả sử dụng ngân sách nhà nước ngày càng nâng cao hơn. Đó là lý do học viên lựa chọn đề tài “Hoàn thiện công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà nƣớc tại Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình” làm luận văn thạc sĩ của mình. Tổng quan nghiên cứu 2. Một số nghiên cứu trƣớc đây Bài viết “Chi Ngân sách Nhà nước góp phần phát triển bền vững nền kinh tế”, Nguyễn Minh Tân -Tạp chí tài chính 06/11/2017 đã khái lược được bức tranh chung về chi Ngân sách Nhà nước qua 3 giai đoạn 2006-2010, 2011-2015, từ 2016 trở đi thể hiện chủ yếu về chi thường xuyên, chi đầu tư phát triển cũng với nhiệm vụ của mỗi giai đoạn.
Đặc biệt, từ giai đoạn sau năm 2016 với những yêu cầu mới, khó khăn mới thì tác giả có đưa ra 6 giải pháp cho việc điều hành Ngân sách Nhà nước cần đạt được trong đó có đề cập tới cơ cấu lại chi Ngân sách Nhà nước theo hướng tăng dần chi đầu tư, giảm dần chi thường xuyên, nâng cao hiệu lực hiệu quả chi tiêu ngân sách. Trong nhiệm vụ cơ cấu lại NSNN, tác giả đi sâu và đã chỉ ra 6 nhiệm vụ cần thực hiện đó là đổi mới quản lý chi theo hướng thị trường, tăng quyền hạn và trách nhiệm trong lập dự toán, triển khai kế hoạch tài chính trung hạn, cơ cấu lại chi tiêu công, cơ cấu lại chi thường xuyên và đổi mới cơ cấu và phương thức hỗ trợ NSNN đối với dịch vụ sự nghiệp công. 3 Bài viết “Hướng tới phân bổ Ngân sách Nhà nước có hiệu quả”, Vũ Như Thăng, Tạp chí tài chính ngày 13/10/2015 rất chi tiết về việc nâng cao hiệu quả phân bổ ngân sách Nhà nước qua phân tích những điểm đã đạt được trong giai đoạn 2010 đến 2015, những ưu điểm, hạn chế, bất cập của cả trung ương và các địa phương, từ đó đưa ra ba nhóm giải pháp chi tiết nhằm mục đích hoàn thiện hơn về nội dung phân bổ, nâng cao hiệu quả trong thời gian sau này đó là rà soát, đánh giá chi tiêu ngân sách phân bổ cho các lĩnh vực trong thời gian qua; rà soát và hoàn thiện hệ thống tiêu chí phân bổ ngân sách; xác định nguồn lực ngân sách trong từng giai đoạn cụ thể và căn cứ vào mục tiêu định hướng phát triển kinh tế xã hội trong từng giai đoạn để xác định nhu cầu chi tiêu ngân sách. Bài viết “Những điểm mới trong nguyên tắc và định mức phân bổ dự toán chi thường xuyên năm 2017 và những vấn đề đặt ra”, Lê Thị Mai Liên và Ngô Thị Phương Thảo đăng trên Viện Chiến lược và chính sách Tài chính ngày 23/3/2017 cũng nghiên cứu về định mức chi thường xuyên qua các thời gian và chỉ ra những điểm mới, yêu cầu kể từ năm 2017.
Trọng tâm của bài viết là đưa ra bốn nhóm giải hướng đến phân bổ chi thường xuyên cần đạt được nhằm triển khai trong thực tiễn ở cả trung ương và địa phương. Bài viết “Cơ cấu lại chi Ngân sách Nhà nước ở một số quốc gia và bài học cho Việt Nam” của Thạc sĩ Dương Tiến Dũng đăng trên Tạp chí tài chính ngày 08/2/2019 bàn về việc điều chỉnh cơ cấu chi của Ngân sách Nhà nước ở cấp độ quốc gia, qua một số ví dụ các nước sau đó rút ra kinh nghiệm cho Việt Nam. Tác giảnhấn mạnh dù có sự khách nhau ở mỗi nước, nhưng trong bối cảnh kinh tế xã hội thế giới chung thì cần phải đặt các yếu tố tỷ trọng hợp lý, tính hiệu quả của phân bổ, tính gắn kết của chi thường xuyên và chi đầu tư, hướng đến bền vững, ổn định ngân sách. Đây cũng là một gợi ý nhằm đưa ra những thay đổi hợp lý cho quản lý ngân sách nhà nước nói chung, quản lý chi NSNN tại địa phương.
Tuy chưa thể bao quát toàn bộ về công tác quản lý NSNN nhưng những bài viết trên là căn cứ để nghiên cứu về công tác quản lý chi Ngân sách Nhà nước tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình nhằm tìm ra những điểm cần bổ sung thay thế trong 4 công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước hàng năm, khắc phục những thiếu sót, hoàn thiện về nội dung, thời gian, quy định, dần mang tới hiệu quả lâu dài, đóng góp tích cực vào thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội địa phương. Đánh giá các nghiên cứu 2. Một số điểm làm căn cứ để nghiên cứu cho luận văn Các nghiên cứu trên đã giúp cho tác giả hình thành nên bức tranh tổng quan cho nghiên cứu về chi NSNN cấp huyện để hoàn thiện luận văn của mình như sau: - Khung lý thuyết về công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước cấp huyện để nâng cao hiệu quả quản lý và sử dụng NSNN tại huyện. - Nội dung về công tác chi Ngân sách Nhà nước tại huyện, đề cập tới những nhân tố ảnh hưởng đến bộ máy, quy trình, nội dung và các tiêu chí, yêu cầu đối với công tác lập dự toán chi NSNN cấp huyện.
Khoảng trống nghiên cứu Các nghiên cứu trên đã đề cập tới nhiều khía cạnh của công tác lập quản lý NSNN nói chung, có đề cập đến công tác lập dự toán chi NSNN, tuy nhiên còn có một số khoảng trống nghiên cứu như sau: - Các nghiên cứu trên chưa hình thành nên khung lý thuyết cho riêng công tác lập dự toán chi NSNN ở cấp huyện. - Chưa có nghiên cứu nào về công tác lập dự toán chi NSNN đối với huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Vì lý do trên, luận văn này sẽ tiếp thu những điểm đã phân tích được của các nghiên cứu trước và nghiên cứu thêm về tình hình thực tế tại địa phương huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình, nơi học viên hiện đang công tác từ đó đưa ra một số giải pháp, kiến nghị nhằm hoàn thiện và nâng cao chất lượng công tác lập dự toán chi NSNN của huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Mục tiêu nghiên cứu 3.
Mục tiêu chung Hoàn thiện được công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà tại huyện Tân Lạc, các yêu cầu đặt ra đối với công tác lập dự toán NSNN cấp huyện để góp phần thực hiện tốt quản lý chi NSNN ở địa phương. Mục tiêu cụ thể Hệ thống hóa xây dựng khung lý thuyết nghiên cứu về công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước cấp huyện; Khái niệm, nội hàm của công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước cấp huyện; Yêu cầu, các tiêu chí đánh giá chất lượng công tác lập dự toán chi NSNN cấp huyện, phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới công tác lập dự toán chi NSNN cấp huyện để đề ra các giải pháp tháo gỡ, hoàn thiện công tác. Đánh giá công tác lập dự toán chi NS tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình nhằm chỉ ra những vướng mắc, khó khăn, chưa phù hợp để thay đổi, khắc phục. Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác lập dự toán chi NSNN tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình để nâng cao chất lượng công tác lập dự toán chi đảm bảo cho yêu cầu quản lý, đồng thời đưa ra một số kiến nghị đối với Chính phủ, Bộ Tài chính, UBND tỉnh Hòa Bình, để góp phần hoàn thiện công tác lập dự toán chi NSNN của huyện hằng năm.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là công tác lập dự toán chi Ngân sách Nhà nước tại Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Phạm vi nghiên cứu: + Về thời gian: từ năm 2016 đến năm 2018. + Về không gian: tại Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. + Về nội dung: công tác lập dự toán chi NSNN cấp huyện của Phòng Tài chính-Kế hoạch huyện Tân Lạc gồm tổ chức bộ máy lập dự toán chi NSNN, nội dung chi NSNN, quy trình lập dự toán chi NSNN, phương thức lập dự toán chi 6 NSNN được sử dụng và những nhân tố tác động tới công tác này tại huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình.
PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 5.