Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kim Yến
• Người hướng dẫn: Ts. Bùi Đình Hòa
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Hoàn Thiện Công Tác Quản Lý Chi Ngân Sách Nhà Nước Cấp Xã Trên Địa Bàn Huyện Thanh Sơn, Tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Ngân sách nhà nước
• 2.1.1. Các khái niệm
• 3. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm địa bàn nghiên cứu
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Tài nguyên thiên nhiên
• 3.1.3. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.1.4. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế
• 3.1.5. Tình hình dân số và lao động của huyện Thanh Sơn
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Hệ thống chỉ tiêu nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng thu chi ngân sách huyện Thanh Sơn
• 4.2. Thực trạng về công tác quản lý chi NSX huyện Thanh Sơn
• 4.3. Kết quả khảo sát chi ngân sách tại 3 xã, thị trấn được chọn điều tra
• 4.4. Đánh giá chung về hạn chế và nguyên nhân của hạn chế trong quá trình quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn
• 4.5. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn
• 4.5.1. Tăng cường củng cố đội ngũ cán bộ quản lý ngân sách xã
• 4.5.2. Về công tác lập dự toán ngân sách xã
• 4.5.3. Về công tác chấp hành ngân sách xã
• 4.5.4. Về kế toán và quyết toán ngân sách xã
• 4.5.5. Về cơ chế chính sách quản lý ngân sách xã
• 4.5.6. Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra
• 4.5.7. Tăng cường công khai minh bạch ngân sách xã
• 4.5.8. Tăng cường ứng dụng tin học trong quản lý ngân sách xã
• 4.5.9. Giải quyết tốt mối quan hệ giữa các cơ quan trong hệ thống Tài chính
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thanh Sơn

Quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ là một vấn đề quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách xã (NSX) không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để chính quyền cấp xã thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình. Việc nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách xã

Ngân sách xã là tổng hợp các khoản thu chi của chính quyền cấp xã, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển kinh tế địa phương. Nó giúp chính quyền thực hiện các chương trình phát triển, đảm bảo an sinh xã hội và nâng cao đời sống người dân.

1.2. Tình hình hiện tại của quản lý chi ngân sách tại Thanh Sơn

Hiện nay, công tác quản lý chi ngân sách tại huyện Thanh Sơn còn nhiều hạn chế. Nhiều khoản chi chưa đúng quy định, dẫn đến lãng phí và không hiệu quả trong sử dụng ngân sách. Cần có các biện pháp cải cách để nâng cao hiệu quả quản lý.

II. Những thách thức trong quản lý chi ngân sách cấp xã tại huyện Thanh Sơn

Quản lý chi ngân sách cấp xã tại huyện Thanh Sơn đang đối mặt với nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tác động đến sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

2.1. Hạn chế trong lập dự toán ngân sách

Việc lập dự toán ngân sách tại các xã thường không sát với thực tế, dẫn đến tình trạng thiếu hụt hoặc lãng phí ngân sách. Cần có sự cải cách trong quy trình lập dự toán để đảm bảo tính chính xác và khả thi.

2.2. Thiếu minh bạch trong quản lý chi tiêu

Thiếu minh bạch trong quản lý chi tiêu ngân sách là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến lãng phí. Cần tăng cường công khai thông tin ngân sách để người dân có thể giám sát và tham gia vào quá trình quản lý.

III. Phương pháp nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách cấp xã

Để nâng cao hiệu quả quản lý chi ngân sách cấp xã tại huyện Thanh Sơn, cần áp dụng các phương pháp và giải pháp cụ thể. Những biện pháp này sẽ giúp cải thiện tình hình quản lý ngân sách và đáp ứng tốt hơn nhu cầu của người dân.

3.1. Cải cách quy trình lập dự toán ngân sách

Cần cải cách quy trình lập dự toán ngân sách để đảm bảo tính chính xác và khả thi. Việc này bao gồm việc tham khảo ý kiến của người dân và các bên liên quan trong quá trình lập dự toán.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra kiểm tra

Tăng cường công tác thanh tra, kiểm tra sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai phạm trong quản lý chi ngân sách. Điều này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo niềm tin cho người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Thanh Sơn

Nghiên cứu về quản lý chi ngân sách cấp xã tại huyện Thanh Sơn đã chỉ ra nhiều vấn đề cần giải quyết. Các kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải thiện tình hình quản lý ngân sách.

4.1. Kết quả khảo sát thực trạng quản lý chi ngân sách

Kết quả khảo sát cho thấy nhiều xã chưa thực hiện đúng quy định trong quản lý chi ngân sách. Cần có các biện pháp khắc phục để nâng cao hiệu quả quản lý.

4.2. Bài học kinh nghiệm từ các địa phương khác

Học hỏi từ kinh nghiệm quản lý chi ngân sách của các địa phương khác sẽ giúp huyện Thanh Sơn có thêm những giải pháp hiệu quả. Việc áp dụng các mô hình thành công sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý chi ngân sách cấp xã

Kết luận, việc nâng cao quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã tại huyện Thanh Sơn là một nhiệm vụ cấp thiết. Cần có sự đồng bộ trong các giải pháp và sự tham gia của cộng đồng để đạt được hiệu quả cao nhất.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

Định hướng phát triển trong tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình quản lý ngân sách, tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong sử dụng ngân sách.

5.2. Khuyến nghị cho các cấp chính quyền

Các cấp chính quyền cần có những khuyến nghị cụ thể để cải thiện tình hình quản lý chi ngân sách. Việc này bao gồm việc tăng cường đào tạo cho cán bộ quản lý ngân sách và nâng cao nhận thức của người dân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Thanh Sơn là địa bàn miền núi thuộc tỉnh Phú Thọ với tổng diện tích đất tự nhiên đạt 62.357,44 ha, chiếm 7,15% diện tích tự nhiên của toàn tỉnh, bao gồm 22 xã và 1 thị trấn. Do xuất phát điểm kinh tế thấp, địa hình chia cắt phức tạp và tỷ lệ hộ nghèo còn cao, ngân sách nhà nước cấp xã giữ vai trò huyết mạch trong việc bảo đảm hoạt động của bộ máy chính quyền cơ sở và thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội. Tuy nhiên, thực tế công tác quản lý chi ngân sách xã giai đoạn 2016 - 2018 trên địa bàn huyện bộc lộ nhiều bất cập nghiêm trọng. Công tác lập dự toán chi còn thiếu sát thực tế, việc giao dự toán thường chậm trễ so với quy định pháp luật sau ngày 31 tháng 12 hàng năm, và tình trạng chi vượt định mức đối với công tác quản lý hành chính, hội nghị, tiếp khách diễn ra phổ biến. Đồng thời, công tác giải ngân vốn đầu tư xây dựng cơ bản còn nhiều ách tắc, dẫn đến kết dư ngân sách cuối năm lớn gây lãng phí nguồn lực tài chính công. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá toàn diện thực trạng quản lý chi ngân sách tại 23 đơn vị hành chính cấp xã của huyện Thanh Sơn giai đoạn 2016 - 2018, xác định các nút thắt cốt lõi và đề xuất hệ thống giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách xã đến năm 2025. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn quan trọng, giúp chính quyền địa phương tối ưu hóa 100% nguồn thu phân cấp, tiết kiệm từ 10% đến 15% chi phí hành chính và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn đầu tư công cơ sở.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết tài chính công hiện đại và hệ thống văn bản pháp quy của Luật Ngân sách nhà nước số 83/2015/QH13. Trọng tâm lý thuyết vận dụng mô hình đường cong Rahn (1986) về mối quan hệ giữa quy mô chi tiêu công và tăng trưởng kinh tế, chỉ ra rằng việc gia tăng chi ngân sách chỉ phát huy hiệu quả khi nguồn lực được quản lý chặt chẽ và không vượt quá ngưỡng tối ưu. Bên cạnh đó, khung phân tích tính bền vững tài khóa của Schick và Allen (2005) được áp dụng để đánh giá hai tiêu chuẩn: tăng trưởng kinh tế và công bằng trong phân bổ nguồn lực. Về mặt thể chế, mô hình quản lý ngân sách dựa trên kết quả đầu ra từ kinh nghiệm quốc tế tại Cộng hòa Liên bang Đức và New Zealand được sử dụng làm chuẩn đối sánh. Hệ thống lý thuyết làm rõ 4 khái niệm then chốt: ngân sách nhà nước cấp xã, chu trình quản lý chi ngân sách (lập, chấp hành, quyết toán), chi thường xuyên và chi đầu tư phát triển. Các nguyên tắc quản lý tài chính kinh điển như nguyên tắc niên hạn 12 tháng, nguyên tắc đơn nhất và tính toàn diện của ngân sách được vận dụng xuyên suốt đề tài.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp nhằm đảm bảo tính chuẩn xác và độ tin cậy khoa học. Dữ liệu thứ cấp được tổng hợp toàn diện từ hệ thống báo cáo quyết toán thu chi ngân sách của 23 đơn vị hành chính cấp xã (22 xã và 1 thị trấn, cỡ mẫu n = 23) cùng các báo cáo phát triển kinh tế xã hội của huyện Thanh Sơn giai đoạn 2016 - 2018. Dữ liệu sơ cấp được thu thập trong năm 2019 với cỡ mẫu điều tra gồm n = 55 cán bộ lãnh đạo và công chức tài chính - kế toán cấp xã, huyện. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu có chủ đích được áp dụng để khảo sát thực địa chuyên sâu tại 3 địa bàn đại diện: Thị trấn Thanh Sơn (đại diện khu vực đô thị trung tâm), Xã Thục Luyện (đại diện khu vực đồng bằng bán sơn địa) và Xã Thượng Cửu (đại diện vùng sâu, vùng xa đặc biệt khó khăn). Phương pháp phân tích thống kê mô tả, phân tích so sánh tỷ lệ phần trăm và tổng hợp bảng chéo được lựa chọn vì khả năng lượng hóa chính xác các biến động cơ cấu chi, phát hiện sai lệch giữa dự toán và thực tế, cũng như nhận diện nguyên nhân gốc rễ của các vi phạm trong quản lý ngân sách xã.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, cơ cấu chi ngân sách xã tại huyện Thanh Sơn giai đoạn 2016 - 2018 có sự mất cân đối lớn, trong đó chi thường xuyên chiếm tỷ trọng chủ đạo trên 70% tổng chi ngân sách, cá biệt tại các xã vùng cao như Thượng Cửu tỷ lệ này vượt 85%. Chi cho quản lý hành chính có xu hướng tăng nhanh và liên tục vượt dự toán được giao từ 8% đến 15% mỗi năm do phát sinh chi phí hội nghị, khánh tiết và tiếp khách ngoài định mức. Thứ hai, tiến độ giao dự toán từ Ủy ban nhân dân huyện cho các xã thường xuyên chậm hơn quy định của Luật Ngân sách nhà nước (sau ngày 31 tháng 12 năm trước), làm suy giảm tính chủ động điều hành dự toán quý 1 của chính quyền cơ sở. Thứ ba, kết quả khảo sát n = 55 cán bộ quản lý ghi nhận 61,8% ý kiến khẳng định định mức phân bổ ngân sách hiện hành chưa sát với điều kiện địa hình phức tạp và diện tích rộng 62.357,44 ha của huyện miền núi. Thứ tư, tổng hợp tình hình thực hiện tại 23 xã và thị trấn (n = 23) phát hiện 39,1% số đơn vị từng vi phạm chế độ quyết toán ngân sách, tự ý trích nguồn thu chưa nộp Kho bạc để tạm ứng thanh toán cho các công trình xây dựng cơ bản và để tồn đọng kết dư ngân sách cuối năm gây lãng phí nguồn lực tài chính.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các tồn tại nêu trên bắt nguồn từ trình độ chuyên môn của đội ngũ kế toán xã còn hạn chế, chưa đồng đều và chưa kịp thời thích ứng với các chuẩn mực kế toán công mới. Mặt khác, tâm lý bao cấp và cơ chế "xin - cho" khiến cấp cơ sở ỷ lại vào nguồn trợ cấp cân đối từ ngân sách huyện, thiếu chủ động trong việc quản lý chi tiêu tiết kiệm. Khi đối sánh với các nghiên cứu thực tiễn tại huyện Bình Xuyên (tỉnh Vĩnh Phúc) và các địa phương vùng khó khăn của tỉnh Quảng Ninh, tình trạng vượt chi hành chính và chậm thanh quyết toán vốn đầu tư công là hạn chế phổ biến khi thiếu cơ chế khoán chi gắn với trách nhiệm giải trình của người đứng đầu. Về phương diện trình bày trực quan, dữ liệu chi ngân sách 3 năm tại 3 địa bàn khảo sát (Thị trấn Thanh Sơn, Thục Luyện, Thượng Cửu) có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ cột chồng (stacked bar chart) nhằm so sánh tỷ trọng chi thường xuyên và chi đầu tư; đồng thời bảng thống kê đa biến (crosstab) với 55 mẫu khảo sát sẽ giúp làm nổi bật mối quan hệ giữa yếu tố định mức phân bổ và tỷ lệ sai phạm trong chấp hành ngân sách.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, nâng cao năng lực chuyên môn và trách nhiệm công vụ cho đội ngũ cán bộ tài chính - kế toán cấp xã. Ủy ban nhân dân huyện Thanh Sơn và Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện cần định kỳ tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ, phấn đấu đạt tỷ lệ 100% công chức kế toán xã làm chủ phần mềm kế toán và nắm vững quy định quản lý ngân sách nhà nước trước quý 4 năm 2021.

Thứ hai, chuẩn hóa quy trình lập, thẩm định và giao dự toán ngân sách cấp xã. Ủy ban nhân dân huyện và Hội đồng nhân dân huyện Thanh Sơn phải cam kết hoàn thành việc phê duyệt và giao dự toán chi tiết cho 23 xã, thị trấn trước ngày 31 tháng 12 hàng năm, đồng thời bổ sung hệ số điều chỉnh định mức chi theo đặc thù miền núi để giảm tỷ lệ sai lệch dự toán xuống dưới 5% trước năm 2023.

Thứ ba, siết chặt kỷ luật tài khóa và kiểm soát chi thường xuyên tại cơ sở. Ủy ban nhân dân các xã và thị trấn chủ động cắt giảm tối thiểu 10% chi phí hành chính, hội nghị, tiếp khách; phối hợp đồng bộ với Kho bạc Nhà nước huyện Thanh Sơn thực hiện kiểm soát thanh toán 100% các khoản chi qua tài khoản ngân sách, kiên quyết xuất toán các khoản chi sai định mức trong giai đoạn 2022 - 2024.

Thứ tư, tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin và công khai minh bạch ngân sách. Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện chủ trì triển khai phần mềm quản lý tài chính kế toán xã kết nối liên thông với hệ thống thông tin quản lý ngân sách và kho bạc (TABMIS) cho 100% đơn vị xã, thực hiện niêm yết công khai số liệu dự toán và quyết toán tại trụ sở Ủy ban nhân dân trước năm 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, cán bộ lãnh đạo và công chức tài chính - kế toán tại 23 xã, thị trấn trên địa bàn huyện Thanh Sơn cùng các huyện miền núi có điều kiện tương đồng: Luận văn cung cấp hướng dẫn nghiệp vụ chi tiết về lập dự toán, quản lý chi thường xuyên và quy trình hạch toán quyết toán đúng chuẩn mực pháp luật.

Thứ hai, lãnh đạo các cơ quan quản lý nhà nước cấp huyện và cấp tỉnh như Phòng Tài chính - Kế hoạch, Sở Tài chính, Hội đồng nhân dân các cấp: Tài liệu cung cấp cơ sở thực tiễn để tham mưu ban hành định mức phân bổ ngân sách phù hợp cho các địa bàn miền núi có diện tích tự nhiên trên 62.000 ha.

Thứ ba, học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý công và Tài chính công: Công trình là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp nghiên cứu kết hợp khảo sát sơ cấp n = 55 mẫu và dữ liệu thứ cấp n = 23 đơn vị hành chính trong đánh giá chi ngân sách địa phương.

Thứ tư, cơ quan Thanh tra Nhà nước, Kiểm toán Nhà nước và Kho bạc Nhà nước: Tài liệu chỉ rõ các điểm nghẽn và dấu hiệu vi phạm phổ biến trong việc tạm ứng, thanh toán vốn xây dựng cơ bản và chi tiêu hành chính tại cấp cơ sở để xây dựng kế hoạch giám sát chuyên đề hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

Phạm vi không gian và thời gian nghiên cứu của đề tài được giới hạn như thế nào?
Nghiên cứu được triển khai trên toàn bộ địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ gồm 22 xã và 1 thị trấn với tổng diện tích 62.357,44 ha. Dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 3 năm 2016 - 2018 và dữ liệu sơ cấp được khảo sát thực địa trong năm 2019 với định hướng hoàn thiện đến năm 2025.

Hạn chế lớn nhất trong công tác chi ngân sách xã tại huyện Thanh Sơn là gì?
Hạn chế nổi cộm là tình trạng chi quản lý hành chính thường xuyên vượt dự toán từ 8% đến 15%, việc giao dự toán từ cấp huyện chậm sau ngày 31 tháng 12, và tỷ lệ 39,1% số xã từng vi phạm quy trình hạch toán, thanh toán vốn xây dựng cơ bản trước khi nộp vào Kho bạc Nhà nước.

Quy mô mẫu khảo sát và phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp được thực hiện ra sao?
Tác giả đã khảo sát trực tiếp n = 55 cán bộ quản lý tài chính bằng phương pháp chọn mẫu phân tầng tại 3 địa bàn đại diện gồm Thị trấn Thanh Sơn (vùng đô thị), Xã Thục Luyện (vùng đồng bằng bán sơn địa) và Xã Thượng Cửu (vùng cao khó khăn), giúp đảm bảo tính đại diện cao.

Mô hình quản lý quốc tế nào được luận văn vận dụng vào thực tiễn địa phương?
Luận văn đã tham chiếu mô hình quản lý ngân sách theo kết quả đầu ra của Đức và New Zealand kết hợp kế hoạch chi tiêu trung hạn của Na Uy, nhằm thúc đẩy việc phân cấp ngân sách gắn liền với trách nhiệm giải trình và hiệu quả sử dụng nguồn vốn tại chính quyền xã.

Khả năng nhân rộng và tính khả thi của các đề xuất trong luận văn như thế nào?
Hệ thống 4 nhóm giải pháp được xây dựng với mục tiêu cụ thể như cắt giảm 10% chi phí hành chính và ứng dụng 100% phần mềm kế toán liên thông, kèm theo phân công chủ thể rõ ràng và lộ trình đến năm 2025, hoàn toàn có thể nhân rộng tại các huyện miền núi khác.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã theo Luật Ngân sách nhà nước 2015 và các mô hình quản trị tài chính công hiện đại.
• Đánh giá khách quan thực trạng chi ngân sách tại 22 xã và 1 thị trấn thuộc huyện Thanh Sơn giai đoạn 2016 - 2018 trên địa bàn rộng 62.357,44 ha.
• Làm rõ nguyên nhân cốt lõi dẫn đến tình trạng chi hành chính vượt dự toán từ 8% đến 15% và tỷ lệ 39,1% đơn vị vi phạm quy trình thanh quyết toán.
• Đề xuất đồng bộ 4 nhóm giải pháp trọng tâm với các chỉ tiêu định lượng rõ ràng và lộ trình thực hiện chi tiết đến năm 2025.
• Cung cấp mô hình phương pháp luận và nguồn dữ liệu thực nghiệm tin cậy phục vụ nghiên cứu và điều hành tài chính công cấp cơ sở.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là đem lại giải pháp thực tiễn giúp chính quyền cấp xã xóa bỏ tư tưởng bao cấp, nâng cao tính tự chủ, minh bạch và hiệu quả trong quản lý chi ngân sách. Bước tiếp theo trong giai đoạn 2021 - 2025 đòi hỏi địa phương tập trung số hóa công tác kế toán và chuẩn hóa năng lực cán bộ chuyên trách. Kính mời các nhà nghiên cứu, nhà quản lý tài chính và bạn đọc quan tâm tiếp cận toàn văn công trình để ứng dụng vào công tác thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Ngân sách nhà nước (NSNN) là công cụ tài chính quan trọng không thể thiếu để Nhà nước thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình. Xã là cấp chính quyền nhỏ nhất, gắn bó mật thiết đến người dân và là đại diện của Nhà nước giải quyết trực tiếp mối quan hệ lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân. Ngân sách xã (NSX) là phương tiện vật chất đảm bảo sự hoạt động bình thường của chính quyền cấp xã, đồng thời là công cụ tài chính giúp chính quyền cấp xã thực hiện chức năng và nhiệm vụ được giao.

Cùng với sự phát triển về kinh tế và đời sống của người dân ngày càng cao việc chi NSX cũng không ngừng tăng lên. Vì vậy đòi hỏi công tác quản lý NSX nói chung và quản lý chi NSX nói riêng phải có sự điều chỉnh để phù hợp với cơ chế kinh tế thị trường định hướng Xã hội chủ nghĩa và đáp ứng được yêu cầu hoạt động của chính quyền nhà nước cấp xã. Huyện Thanh Sơn có 22 xã và 1 thị trấn với tổng diện tích đất tự nhiên là, 62.357,44 ha chiếm 7,15% diện tích đất tự nhiên của tỉnh Phú Thọ. Là một huyện vùng cao, có vị trí địa lý, địa hình phức tạp, dân cư phân tán sống ở những khu vực hẻo lánh, xa trung tâm, hiện nay Thanh Sơn đang gặp rất nhiều khó khăn trong phát triển kinh tế xã hội.

Xuất phát điểm thấp, nền kinh tế chủ yếu là sản xuất nông nghiệp mang tính tự cung tự cấp, hạ tầng cơ sở, vật chất kỹ thuật còn thiếu và yếu kém, trình độ dân trí thấp, tỷ lệ hộ đói nghèo còn cao. Qua khảo sát cho thấy việc quản lý chi ngân sách cấp xã đã đáp ứng được cơ bản các yêu cầu theo đúng quy định của Luật NSNN và các văn bản hướng dẫn thực hiện Luật; Tuy nhiên, công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện vẫn còn nhiều khiếm khuyết, hạn chế trong khâu tổ chức lập, phân bổ dự toán, chấp hành và quyết toán chi NSX. Nhiều nội dung chi tiêu ngân sách còn sai chế độ, lăng phí trong chi tiêu hội nghị, chi tiếp khách, trong mua sắm và sử dụng tài sản công. Trình độ quản lý chi NS của các xã hạn chế dẫn đến nhiều sai sót trong quản lý; mặt khác do còn mang nặng tư tưởng bao cấp của cơ chế "xin - cho" nên chưa thực sự chủ động trong quản lý chi tiêu tài chính, chưa phát huy được hiệu quả Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 khi sử dụng NSX.

Để góp phần hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách trên địa bàn huyệnThanh Sơn đặc biệt là tại các xã,thị trấn,tôi chọn đề tài: “ Hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ’’ để nghiên cứu. Mục tiêu nghiên cứu - Luận văn tập trung nghiên cứu những cơ sở lý luận - thực tiễn về ngân sách, công tác quản lý ngân sách nói chung và công tác quản lý chi NSX nói riêng. - Đánh giá thực trạng công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2016 - 2018. - Đề xuất các giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi NSX phù hợp với điều kiện của huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ đến năm 2025.

- Đánh giá hiện trạng công tác quản lý chi ngân sách tręn địa bàn các xã của huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. - Những giải pháp góp phần hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN cấp xã trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. Đối tượng nghiên cứu và phạm vi nghiên cứu 3. Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu trong đề tài này là: Công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyện Thanh Sơn, tỉnh Phú Thọ.

Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi không gian: Đề tài nghiên cứu trên địa bàn huyệnThanh Sơn, tỉnh Phú Thọ. - Phạm vi thời gian: Các số liệu thứ cấp có liên quan đến đề tài được thu thập trong các năm từ năm 2016- 2018. Số liệu sơ cấp được khảo sát năm 2019. Ý nghĩa của nghiên cứu Kết quả nghiên cứu giúp đánh giá thực trạng công tác quản lý chi NSX trên địa bàn huyệnThanh Sơn và đề xuất các giải pháp mang tính khả thi nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSX trên địa bàn nghiên cứu.

Kết quả nghiên Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 cứu là tài liệu tham khảo cho các độc giả quan tâm đến công tác quản lý chi NSNN nói chung và chi NSX nói riêng. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chýơng 1 CÕ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Ngân sách nhà nýớc 1.1 Các khái niệm (i) Khái niệm ngân sách nhà nýớc [Sử Đình Thành, 2009] Thuật ngữ ngân sách theo tiếng Anh là “Budget” có nghĩa là cái túi đựng tiền. Thuật ngữ “Budget” xuất phát bởi từ cổ “Bougette” của Pháp.

Từ thế kỷ 17, người Anh sử dụng thuật ngữ “Budget” để chỉ ngân sách hay túi tiền của nhà vua. NSNN là một phạm trù kinh tế và cũng là một phạm trù lịch sử. Sự xuất hiện và tồn tại của nó gắn liền với sự ra đời của nền sản xuất hàng hóa - tiền tệ và sự xuất hiện của tổ chức nhà nýớc. Thể chế NSNN khởi đầu từ Anh vào cuối thế kỷ 17, tiếp đến xuất hiện ở Mỹ và Pháp, sau đó mô hình thể chế NSNN lan rộng đến các quốc gia khác.

Sự ra đời của thể chế NSNN là kết quả tiến trình đấu tranh của giai cấp tý sản đối với chế độ nhà nýớc phong kiến. Giai cấp tý sản đòi hỏi Nhà nýớc phong kiến phải bỏ đi chế độ thuế khóa và chi tiêu công một cách tùy tiện, theo ý chí riêng của nhà nýớc phong kiến (nhà vua), thay vào đó là một thể chế đảm bảo cho hoạt động tài chính công một cách minh bạch, có giới hạn và mang tính pháp lý, chế độ thuế khóa phải do Quốc hội của tổ chức nhà nýớc quyết định, các khoản chi tiêu công phải đặt trong sự giám sát của dân chúng và có sự tách bạch chi tiêu của xã hội với tiêu dùng cá nhân của nhà vua (nãm 1688, ở nýớc Anh đã ban hành Luật dân quyền quy định không cho phép nhà vua đặt ra bất kỳ khoản thu nào để chi tiêu, trừ khi được Quốc hội cho phép). Khi tổ chức nhà nýớc muốn hoạt động và tồn tại, cần phải có nguồn lực tài chính để chi tiêu. Tuy nhiên, NSNN phải được thực hiện theo luật do Quốc hội của một tổ chức nhà nýớc quyết định.

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Tùy theo đặc điểm KT - XH cũng nhý truyền thống lịch sử khác nhau ở mỗi quốc gia, cách diễn đạt quan niệm NSNN có thể không hoàn toàn giống nhau, song bản chất của NSNN luôn được hiểu là quỹ tiền tệ tập trung chủ yếu của Nhà nýớc nhằm đáp ứng nhu cầu chi tiêu để tồn tại và phát triển. Tại Việt Nam, theo Điều 4 của Luật NSNN [Luật số 83/2015/QH13] được Quốc hội nýớc Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam ban hành 25/6/2015 đã giải thích thuật ngữ NSNN nhý sau: “NSNN là toàn bộ các khoản thu - chi của Nhà nýớc được dự toán và thực hiện trong một khoản thời gian nhất định do cõ quan nhà nýớc có thẩm quyền quyết định để bảo đảm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nýớc”. (ii) Khái niệm thu ngân sách nhà nýớc Để có kinh phí cho mọi hoạt động của mình, Nhà nýớc đã đặt ra các khoản thu (thuế) do mọi công dân đóng góp để hình thành nên quỹ tiền tệ của mình. Thực chất, thu NSNN là việc Nhà nýớc dùng quyền lực của mình để tập trung nguồn tài chính quốc gia hình thành quỹ NSNN nhằm thỏa măn các nhu cầu của Nhà nýớc.

Ở Việt Nam, đứng về phýơng diện pháp lý thu NSNN bao gồm những khoản tiền Nhà nýớc huy động vào ngân sách để thỏa măn nhu cầu chi tiêu của Nhà nýớc. Về mặt bản chất, thu NSNN là hệ thống những quan hệ kinh tế giữa Nhà nýớc và xã hội phát sinh trong quá trình Nhà nýớc huy động các nguồn tài chính để hình thành nên quỹ tiền tệ tập trung của Nhà nýớc nhằm thỏa măn các nhu cầu chi tiêu của mình. Thu NSNN chỉ bao gồm những khoản tiền Nhà nýớc huy động vào ngân sách mà không bị ràng buộc bởi trách nhiệm hoàn trả trực tiếp cho đối týợng nộp. (iii) Khái niệm chi ngân sách nhà nýớc Chi NSNN thể hiện các quan hệ tiền tệ hình thành trong quá trình phân phối và sử dụng quỹ NSNN nhằm trang trải cho các chi phí của bộ máy quản lý nhà nýớc và thực hiện các chức năng KT - XH mà Nhà nýớc đảm nhận theo những nguyên tắc nhất định.

Chi NSNN là sự chi phối giữa hai quá trình Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 phân phối và sử dụng quỹ NSNN. Quá trình phân phối là quá trình cấp phát kinh phí từ NSNN hình thành các loại quỹ trýớc khi đưa vào sử dụng. Quá trình sử dụng là quá trình trực tiếp chi dùng khoản tiền cấp phát từ ngân sách không trải qua việc hình thành các loại quỹ trýớc khi đưa vào sử dụng. Luật NSNN đã xác định cụ thể chi NSNN bao gồm: các khoản chi phát triển KT - XH, đảm bảo quốc phòng - an ninh, đảm bảo hoạt động của bộ máy nhà nýớc, chi trả nợ của Nhà nýớc, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của pháp luật.2 Đặc điểm của ngân sách nhà nýớc [Dýơng Thị Bình Minh công, 2005] NSNN là một nội dung quan trọng của hệ thống tài chính công.

Nó bao gồm những quan hệ tài chính nhất định trong tổng thể các quan hệ tài chính công, cụ thể: + Quan hệ tài chính giữa Nhà nýớc và công dân. + Quan hệ tài chính giữa Nhà nýớc và doanh nghiệp: mối quan hệ này thể hiện ở chỗ Nhà nýớc cấp phát, hỗ trợ vốn cổ phần theo những nguyên tắc và phýơng thức nhất định để tiến hành SXKD và phân chia lợi nhuận.