Hoạt Động Logistics Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ Tại Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp

Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về logistics bán lẻ Việt Nam, bao gồm định nghĩa, vai trò và… 55 trang · Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân · 2022.

• Tác giả: Nguyễn Trung Kiên
• Người hướng dẫn: Ts. Đặng Thị Thúy Hồng
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Thương mại quốc tế
• Đề tài: Hoạt Động Logistics Của Doanh Nghiệp Bán Lẻ Tại Việt Nam: Thực Trạng Và Giải Pháp
• Loại tài liệu: đề án
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG LOGISTICS CỦA DOANH NGHIỆP BÁN LẺ
• 1.1. Tổng quan chung về hoạt động Logistics của doanh nghiệp
• 1.2. Khái niệm hoạt động Logistics của doanh nghiệp
• 1.3. Vai trò của hoạt động logistics đối với doanh nghiệp
• 1.4. Nội dung và phân loại hoạt động logistics cơ bản của doanh nghiệp
• 1.5. Nội dung hoạt động Logistics cơ bản của doanh nghiệp
• 1.6. Phân loại hoạt động Logistics
• 1.7. Doanh nghiệp bán lẻ và đặc điểm hoạt động logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 1.8. Khái niệm doanh nghiệp bán lẻ
• 1.9. Khái niệm hoạt động logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 1.10. Nội dung các hoạt động Logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 1.11. Các tiêu chí đánh giá hoạt động logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 1.12. Chi phí logistics
• 1.13. Cách xác định chi phí logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 1.14. Dịch vụ khách hàng
• 1.15. Khái niệm dịch vụ khách hàng
• 1.16. Vai trò của dịch vụ khách hàng
• 1.17. Các hoạt động chính trong dịch vụ khách hàng
• 1.18. Các yếu tố quan trọng của dịch vụ khách hàng trong hoạt động logistics
• 1.19. Các nhân tố ảnh hưởng đến hoạt động logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 1.20. Các nhân tố khách quan
• 1.21. Các nhân tố chủ quan
• 1.22. Nhận thức của doanh nghiệp bán lẻ về Logistics
• 1.23. Các nguồn lực nội tại của doanh nghiệp
• 1.24. Cơ sở hạ tầng phục vụ hoạt động Logistics trong bán lẻ
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG CỦA HOẠT ĐỘNG LOGISTICS TRONG CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ VIỆT NAM TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.1. Thực trạng hoạt động Logistics của các doanh nghiệp Việt Nam thời gian vừa qua
• 2.2. Thực trạng tự thực hiện và thuê ngoài dịch vụ logistics của doanh nghiệp Việt Nam
• 2.3. Thực trạng hoạt động logistics trong sản xuất, kinh doanh của các doanh nghiệp trong thời gian gần đây
• 2.4. Hoạt động logistics trong mua hàng
• 2.5. Hoạt động đáp ứng đơn hàng
• 2.6. Hoạt động dự trữ và kiểm soát hàng tồn kho
• 2.7. Hoạt động vận chuyển hàng hóa
• 2.8. Hệ thống thông tin logistics
• 2.9. Ảnh hưởng của đại dịch Covid-19 tới hoạt động logistics của các doanh nghiệp Việt Nam
• 2.10. Thực trạng hoạt động Logistics của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam trong thời gian vừa qua
• 2.11. Thực trạng hoạt động kinh doanh của các doanh nghiệp bán lẻ
• 2.12. Thực trạng chung các hoạt động logistics của doanh nghiệp bán lẻ
• 2.13. Hoạt động logistics tại doanh nghiệp bán lẻ trực tiếp
• 2.14. Hoạt động logistics trong thương mại điện tử
• 2.15. Hoạt động logistics tại doanh nghiệp bán lẻ lớn ở Việt Nam
• 2.16. Nghiên cứu trường hợp của hệ thống bán lẻ Vinmart & Vinmart+
• 2.17. Đánh giá thực trạng hoạt động Logistics của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam trong thời gian qua
• 2.18. Các điểm tích cực
• 2.19. Các điểm hạn chế
• 2.20. Nguyên nhân của những hạn chế
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN HOẠT ĐỘNG LOGISTICS CỦA CÁC DOANH NGHIỆP BÁN LẺ TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Triển vọng phát triển của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam đến năm 2025 và định hướng tới năm 2030
• 3.2. Triển vọng ngành bán lẻ trong tương lai
• 3.3. Xu hướng thúc đẩy tăng trưởng ngành bán lẻ
• 3.4. Nhu cầu dịch vụ logistics của hoạt động thương mại bán lẻ trong nước ngày càng tăng
• 3.5. Phương hướng phát triển của hoạt động Logistics trong các doanh nghiệp bán lẻ đến năm 2025 và định hướng tới năm 2030
• 3.6. Chính sách của Nhà nước về phát triển hoạt động logistics
• 3.7. Định hướng của Đảng về phát triển logistics trong Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII
• 3.8. Chính sách của Chính phủ và các Bộ, ngành, địa phương
• 3.9. Xu hướng phát triển thương mại điện tử trong 10 năm tới
• 3.10. Một số giải pháp thúc đẩy hoạt động Logistics của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam đến năm 2025 và định hướng tới năm 2030
• 3.11. Giải pháp từ phía Nhà nước
• 3.12. Giải pháp từ phía doanh nghiệp bán lẻ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Logistics Bán Lẻ Việt Nam Khái Niệm Vai Trò

Bài viết này sẽ cung cấp cái nhìn tổng quan về logistics bán lẻ Việt Nam, bao gồm định nghĩa, vai trò và tầm quan trọng của nó trong chuỗi cung ứng. Logistics không chỉ là vận chuyển hàng hóa; nó bao gồm lập kế hoạch, tổ chức, thực hiện và kiểm soát hiệu quả dòng chảy hàng hóa, dịch vụ và thông tin từ điểm sản xuất đến điểm tiêu thụ cuối cùng. Theo Hội đồng Quản lý Dịch vụ Logistics Quốc tế, logistics là một phần của quá trình cung cấp dây chuyền, đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Hiểu rõ về logistics bán lẻ giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí, nâng cao hiệu quả hoạt động và tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

1.1. Định Nghĩa Chi Tiết về Logistics Bán Lẻ Việt Nam

Có nhiều định nghĩa về logistics bán lẻ, nhưng tựu chung lại, nó là quá trình quản lý dòng chảy hàng hóa từ nhà cung cấp đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Điều này bao gồm các hoạt động như mua sắm, lưu kho, vận chuyển, phân phối và quản lý thông tin. Mục tiêu chính là đảm bảo hàng hóa đến đúng địa điểm, đúng thời điểm, với chi phí hợp lý. Theo Mashou, logistics là quá trình tối ưu hóa vị trí lưu trữ và chu chuyển các tài nguyên từ điểm sản xuất đầu tiên đến tay người tiêu dùng cuối cùng.

1.2. Vai Trò Quan Trọng của Logistics trong Ngành Bán Lẻ

Logistics đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo sự vận hành trơn tru của chuỗi cung ứng bán lẻ. Nó giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả hoạt động, cải thiện dịch vụ khách hàng và nâng cao khả năng cạnh tranh. Theo thống kê, chi phí logistics chiếm một phần đáng kể trong GDP của một quốc gia, cho thấy tầm quan trọng của nó đối với nền kinh tế. Hoạt động logistics đóng vai trò hỗ trợ nhà quản lý doanh nghiệp ra quyết định chính xác trong kinh doanh.

II. Cách Phân Loại Nội Dung Hoạt Động Logistics Bán Lẻ

Hoạt động logistics bán lẻ có thể được phân loại theo nhiều tiêu chí khác nhau, bao gồm loại hình dịch vụ, phạm vi hoạt động và đối tượng phục vụ. Nội dung của hoạt động logistics bao gồm mua sắm, quản lý kho, vận tải và phân phối. Việc hiểu rõ các loại hình và nội dung này giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược logistics phù hợp và hiệu quả. Theo Nghị định 140/2007/NĐ-CP, có nhiều loại hình dịch vụ logistics chủ yếu, bao gồm bốc xếp hàng hóa, kho bãi và lưu giữ hàng hóa, đại lý vận tải và các dịch vụ bổ trợ khác.

2.1. Phân Loại Hoạt Động Logistics Bán Lẻ Theo Loại Hình Dịch Vụ

Có nhiều loại hình dịch vụ logistics khác nhau, bao gồm vận tải, kho bãi, bốc xếp, thủ tục hải quan và các dịch vụ giá trị gia tăng. Mỗi loại hình dịch vụ có vai trò riêng trong chuỗi cung ứng và đòi hỏi các kỹ năng và nguồn lực khác nhau. Việc lựa chọn loại hình dịch vụ phù hợp phụ thuộc vào nhu cầu và đặc điểm của từng doanh nghiệp. Theo Nghị định 140/2007/NĐ-CP, các dịch vụ logistics chủ yếu bao gồm dịch vụ bốc xếp hàng hóa, dịch vụ kho bãi và lưu giữ hàng hóa, dịch vụ đại lý vận tải, dịch vụ bổ trợ khác.

2.2. Nội Dung Chi Tiết Các Hoạt Động Logistics Cơ Bản

Nội dung của hoạt động logistics bao gồm mua sắm nguyên vật liệu, quản lý kho, vận tải và phân phối. Mua sắm là bước đầu tiên trong chuỗi cung ứng, đảm bảo nguồn cung nguyên vật liệu ổn định và chất lượng. Quản lý kho giúp lưu trữ và bảo quản hàng hóa một cách hiệu quả. Vận tải đảm bảo hàng hóa được vận chuyển đến đúng địa điểm và thời gian. Phân phối đưa hàng hóa đến tay người tiêu dùng cuối cùng. Hoạt động mua hàng bao gồm việc mua nguyên vật liệu, máy móc, thiết bị… để phục vụ hoạt động.

2.3. Quản Lý Dự Trữ Hàng Hóa Hiệu Quả Trong Logistics Bán Lẻ

Quản lý dự trữ hàng hóa là một phần quan trọng của logistics, đảm bảo có đủ hàng hóa để đáp ứng nhu cầu của khách hàng mà không gây ra tình trạng tồn kho quá lớn. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải có kế hoạch dự trữ phù hợp, dự báo nhu cầu chính xác và quản lý kho hiệu quả. Các nhiệm vụ, công việc liên quan đến quản lý kho hàng trong hoạt động logistics bao gồm: thiết lập mạng lưới kho và chọn vị trí đặt kho; bố trí, thiết kế cấu trúc kho bãi và lắp đặt các thiết bị, phương tiện cất trữ; định vị, phân loại hàng hóa , lập danh mục thanh lý hàng không đạt tiêu chuẩn chất lượng; tổ chức việc xuất, nhập, lưu kho, kiểm kê hàng hóa và điều chỉnh sự chênh lệch (nếu có); đảm bảo an toàn cho hàng hóa, người lao động, phòng ngừa trộm cắp, cháy nổ.

III. Tiêu Chí Đánh Giá Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Logistics Bán Lẻ

Để đánh giá hiệu quả hoạt động logistics bán lẻ, cần xem xét các tiêu chí như chi phí logistics, dịch vụ khách hàng và thời gian giao hàng. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động logistics bao gồm nhân tố khách quan (kinh tế, chính trị, xã hội) và nhân tố chủ quan (nhận thức của doanh nghiệp, nguồn lực nội tại). Việc đánh giá và phân tích các yếu tố này giúp doanh nghiệp cải thiện hoạt động logistics và nâng cao hiệu quả kinh doanh.

3.1. Các Tiêu Chí Quan Trọng Đánh Giá Hiệu Quả Logistics Bán Lẻ

Chi phí logistics là một trong những tiêu chí quan trọng nhất để đánh giá hiệu quả hoạt động logistics. Chi phí này bao gồm chi phí vận chuyển, kho bãi, quản lý hàng tồn kho và các chi phí khác liên quan đến chuỗi cung ứng. Dịch vụ khách hàng cũng là một tiêu chí quan trọng, bao gồm thời gian giao hàng, độ tin cậy và khả năng đáp ứng yêu cầu của khách hàng. Thời gian giao hàng là yếu tố then chốt ảnh hưởng đến sự hài lòng của khách hàng.

3.2. Các Yếu Tố Khách Quan Tác Động Đến Logistics Bán Lẻ

Các yếu tố khách quan như tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và công nghệ có ảnh hưởng lớn đến hoạt động logistics bán lẻ. Tình hình kinh tế ổn định tạo điều kiện cho hoạt động logistics phát triển. Chính trị ổn định giúp giảm thiểu rủi ro trong chuỗi cung ứng. Xã hội có nhu cầu tiêu dùng cao thúc đẩy hoạt động bán lẻ. Công nghệ phát triển giúp cải thiện hiệu quả hoạt động logistics.

3.3. Các Yếu Tố Chủ Quan Ảnh Hưởng Đến Logistics Bán Lẻ

Các yếu tố chủ quan như nhận thức của doanh nghiệp về logistics, nguồn lực nội tại và cơ sở hạ tầng cũng ảnh hưởng đến hoạt động logistics bán lẻ. Doanh nghiệp cần nhận thức rõ tầm quan trọng của logistics và đầu tư vào nguồn lực nội tại để cải thiện hoạt động logistics. Cơ sở hạ tầng tốt giúp giảm chi phí và thời gian vận chuyển.

IV. Thực Trạng Logistics Bán Lẻ Việt Nam Điểm Mạnh Hạn Chế

Phần này sẽ đánh giá thực trạng hoạt động logistics bán lẻ tại Việt Nam, bao gồm các điểm mạnh, điểm yếu và nguyên nhân của những hạn chế. Việc đánh giá này giúp doanh nghiệp và nhà hoạch định chính sách có cái nhìn tổng quan về ngành logistics bán lẻ và đưa ra các giải pháp phù hợp để cải thiện hiệu quả hoạt động.

4.1. Tự Thực Hiện và Thuê Ngoài Dịch Vụ Logistics Tại Việt Nam

Thực trạng tự thực hiện và thuê ngoài dịch vụ logistics của doanh nghiệp Việt Nam cho thấy sự đa dạng trong cách tiếp cận quản lý chuỗi cung ứng. Một số doanh nghiệp lựa chọn tự thực hiện các hoạt động logistics để kiểm soát chặt chẽ chi phí và chất lượng dịch vụ. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp khác lại thuê ngoài dịch vụ logistics để tận dụng chuyên môn và kinh nghiệm của các nhà cung cấp dịch vụ chuyên nghiệp.

4.2. Hoạt Động Logistics Trong Sản Xuất và Kinh Doanh Hiện Nay

Hoạt động logistics trong sản xuất và kinh doanh ngày càng trở nên quan trọng trong bối cảnh cạnh tranh gay gắt. Các doanh nghiệp cần tối ưu hóa quy trình logistics để giảm chi phí, tăng hiệu quả hoạt động và đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của khách hàng. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp phải đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác trong chuỗi cung ứng.

4.3. Ảnh Hưởng Của Đại Dịch Covid 19 Đến Logistics Bán Lẻ

Đại dịch Covid-19 đã gây ra những tác động tiêu cực đến hoạt động logistics bán lẻ, làm gián đoạn chuỗi cung ứng, tăng chi phí vận chuyển và thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng. Tuy nhiên, đại dịch cũng tạo ra cơ hội cho các doanh nghiệp bán lẻ chuyển đổi số, phát triển thương mại điện tử và cải thiện dịch vụ giao hàng tận nhà.

V. Giải Pháp Hoàn Thiện Logistics Bán Lẻ Cho Doanh Nghiệp Việt

Để hoàn thiện hoạt động logistics bán lẻ tại Việt Nam, cần có sự phối hợp giữa nhà nước và doanh nghiệp. Nhà nước cần tạo môi trường pháp lý thuận lợi, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng công nghệ. Doanh nghiệp cần nâng cao năng lực quản lý, đào tạo nhân lực và xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác trong chuỗi cung ứng.

5.1. Giải Pháp Từ Phía Nhà Nước Để Phát Triển Logistics Bán Lẻ

Nhà nước đóng vai trò quan trọng trong việc tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển của logistics bán lẻ. Điều này bao gồm việc xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật, đầu tư vào cơ sở hạ tầng giao thông và công nghệ thông tin, hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn và đào tạo nhân lực.

5.2. Giải Pháp Từ Phía Doanh Nghiệp Để Tối Ưu Logistics Bán Lẻ

Doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản lý, đầu tư vào công nghệ và đào tạo nhân lực để tối ưu hóa hoạt động logistics bán lẻ. Điều này bao gồm việc áp dụng các giải pháp quản lý kho hàng, vận tải và chuỗi cung ứng tiên tiến, xây dựng mối quan hệ tốt với các đối tác và nâng cao chất lượng dịch vụ khách hàng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Thị trường bán lẻ Việt Nam đã ghi nhận sự chuyển biến mạnh mẽ kể từ khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO). Với quy mô dân số trên 97 triệu người và mức chi tiêu hộ gia đình được World Bank dự báo tăng bình quân 10,5%/năm, thương mại bán lẻ nội địa duy trì tốc độ tăng trưởng kép (CAGR) đạt trên 10% theo thống kê của Vietnam Report. Bên cạnh đó, cuộc Cách mạng công nghiệp 4.0, tỷ lệ người dùng thiết bị thông minh và độ phủ Internet cao đã tạo tiền đề cho sự phát triển của các mô hình bán lẻ hiện đại và bán hàng đa kênh.

Tuy nhiên, bối cảnh đại dịch Covid-19 bùng phát đã gây ra sự đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu, tạo sức ép lớn lên hệ thống phân phối nội địa. Nhiều doanh nghiệp bán lẻ gặp lúng túng trong khâu thu mua, quản lý hàng tồn kho, tổ chức vận tải và đứng trước bài toán nan giải giữa việc tự thực hiện hay thuê ngoài dịch vụ logistics. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn này, đề tài "Hoạt động logistics của doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam. Thực trạng và giải pháp" được tác giả Nguyễn Trung Kiên thực hiện nhằm giải quyết các vấn đề sau:

• Mục tiêu nghiên cứu:
  1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về hoạt động logistics và quản trị logistics trong doanh nghiệp bán lẻ.
  2. Phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động logistics của các doanh nghiệp kinh doanh bán lẻ tại Việt Nam giai đoạn 2017–2021, nhận diện các kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
  3. Đề xuất hệ thống giải pháp từ phía cơ quan quản lý Nhà nước và doanh nghiệp nhằm hoàn thiện hoạt động logistics bán lẻ đến năm 2025, định hướng đến năm 2030.
• Đối tượng nghiên cứu: Các hoạt động logistics cơ bản và quy trình quản trị logistics của các doanh nghiệp bán lẻ trên thị trường Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu:
  • Không gian: Thị trường bán lẻ tại Việt Nam, bao gồm kênh bán lẻ truyền thống, bán lẻ hiện đại và thương mại điện tử.
  • Thời gian: Dữ liệu thực trạng phản ánh giai đoạn 2017–2021; các định hướng và giải pháp được xây dựng cho giai đoạn 2022–2025 và tầm nhìn đến năm 2030.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Tác giả đã tổng hợp các khái niệm học thuật và căn cứ pháp lý tiêu biểu để xây dựng khung phân tích:

• Khái niệm Logistics: Tiếp cận theo định nghĩa của Hội đồng Quản lý dịch vụ logistics quốc tế (CLM), Viện Quản lý Logistics (cuốn An Integrated Approach to Logistics Management), tài liệu Liên Hợp Quốc (2002), Mashou (Logistics and Supply Chain Management) và nguyên lý 5 Right (đúng sản phẩm, đúng số lượng/chất lượng, đúng điều kiện, đúng thời điểm và đúng chi phí).
• Phân loại dịch vụ Logistics: Dựa trên phân loại pháp lý tại Nghị định số 140/2007/NĐ-CP (bao gồm dịch vụ logistics chủ yếu, dịch vụ logistics liên quan đến vận tải và các dịch vụ logistics liên quan khác).
• Khái niệm Doanh nghiệp và Bán lẻ: Trích dẫn Khoản 10 Điều 4 Luật Doanh nghiệp 2020 kết hợp khái niệm bán lẻ trung gian.
• Lý thuyết Logistics bán lẻ: Kế thừa các công trình của Fernie & Sparks (1998, 1999) về 5 nhiệm vụ quản lý logistics bán lẻ (Cơ sở vật chất, Dự trữ tồn kho, Sắp xếp và bao gói, Vận chuyển, Thông tin liên lạc); mô hình logistics bán lẻ của Kotzab & Bjerre (2005), Kotzab (2012); khái niệm từ David Gilbert (1999) và Sithole (2015).
• Mô hình chi phí Logistics: Tham chiếu mô hình cấu trúc chi phí của Lambert (1998), nghiên cứu của Nguyễn Thị Yến (2015) và bảng xác định 9 nhóm chi phí logistics của David B. Grant (2012).

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

• Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu thứ cấp: Sử dụng các số liệu thống kê đã công bố từ Báo cáo Logistics Việt Nam (các năm 2017, 2018, 2019, 2020) của Bộ Công Thương, Báo cáo Chỉ số Thương mại điện tử Việt Nam 2021 (VECOM), Báo cáo TMĐT Đông Nam Á (Google, Temasek, Bain & Company 2020), số liệu từ Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), World Bank, Tổng cục Thống kê, Vietnam Report, Công ty Chứng khoán Agriseco, KB Việt Nam và iPrice.
• Phương pháp phân tích - tổng hợp và so sánh: Đánh giá sự biến động về tỷ lệ thuê ngoài, mức độ quan trọng của các tiêu chí lựa chọn đối tác 3PL, cơ cấu vận tải và thời gian thực hiện đơn hàng.
• Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case study): Phân tích mô hình tổ chức chuỗi cung ứng và logistics thực tế tại hệ thống bán lẻ Vinmart & Vinmart+ (thuộc Tập đoàn Vingroup, sau chuyển giao sang Tập đoàn Masan và đổi tên thành Winmart/Winmart+).

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về hoạt động Logistics của doanh nghiệp bán lẻ

Chương này tập trung làm rõ bản chất, cấu trúc và các tiêu chí đo lường hoạt động logistics trong lĩnh vực phân phối bán lẻ:

• Cấu trúc hoạt động logistics cơ bản: Hoạt động logistics bán lẻ bao gồm 4 khâu trọng yếu: Mua hàng (Purchasing/Procurement), Dự trữ & lưu kho (quản lý vị trí kho bãi, cân đối mức tồn kho), Vận chuyển (chiếm trên 1/3 tổng chi phí logistics) và Logistics tại cửa hàng (in-store logistics phục vụ sắp xếp kệ, đóng gói, bảo quản).
• Cơ cấu chi phí: Chi phí logistics trong doanh nghiệp bán lẻ chiếm tỷ trọng từ 10% đến 20% trong giá thành sản phẩm, trong đó chi phí vận chuyển chiếm tỷ lệ cao nhất (60% - 80% tổng chi phí logistics).

STT	Hoạt động logistics	Chi phí tương ứng
1	Mua hàng	Chi phí thu mua đầu vào
2	Dự trữ, kho hàng	Chi phí quản lý hàng tồn kho
3	Vận chuyển	Chi phí vận tải
4	Logistics tại cửa hàng	Chi phí đặt hàng, đóng gói, gửi hàng, lưu kho

• Tiêu chuẩn dịch vụ khách hàng: Đo lường thông qua 4 yếu tố cốt lõi: Thời gian đáp ứng, Độ tin cậy thương hiệu, Chi phí hợp lý và Tính linh hoạt trước sự thay đổi của nhu cầu thị trường.
• Nhân tố ảnh hưởng: Phân tách thành nhóm khách quan (sự chuyển dịch từ kênh truyền thống sang 25% thị phần bán lẻ hiện đại năm 2019 và dự báo đạt 40% năm 2020; sự bùng nổ thương mại điện tử) và nhóm chủ quan (nhận thức quản trị, năng lực tài chính, trình độ nhân lực, cơ sở hạ tầng kho bãi và việc ứng dụng công nghệ như Chatbot AI, Big Data, thực tế ảo tăng cường AR).

---

Chương 2: Thực trạng của hoạt động Logistics trong các doanh nghiệp bán lẻ Việt Nam trong thời gian qua

Chương 2 cung cấp bức tranh định lượng chi tiết về hoạt động logistics của doanh nghiệp Việt Nam nói chung và doanh nghiệp bán lẻ nói riêng:

1. Xu hướng thuê ngoài và tự thực hiện logistics

Hoạt động logistics	Năm 2017 (%)	Năm 2019 (%)	Năm 2020 (%)
Vận tải nội địa	39,0	37,4	53,2
Vận tải quốc tế	36,0	61,4	54,2
Quản lý kho và tồn kho	12,0	23,6	-
Kho bãi	16,0	-	17,1
Thu mua nguyên vật liệu	-	-	14,8
Khai báo hải quan	-	27,1	34,1
Giao nhận hàng hóa	23,0	14,4	38,0
Quản lý hệ thống CNTT logistics	14,0	22,5	-

• Nguyên nhân tự thực hiện: 54,8% doanh nghiệp lo ngại quy trình nghiệp vụ bị gián đoạn; 41,9% cho rằng chi phí thuê ngoài cao; 32,3% e ngại rủi ro rò rỉ thông tin nội bộ.
• Nguyên nhân thuê ngoài: 54,1% do doanh nghiệp không có năng lực tự thực hiện; 54,1% nhận thấy tính chuyên nghiệp cao hơn từ nhà cung cấp dịch vụ (3PL); 35,1% muốn tiếp cận dịch vụ đa dạng; 21,6% nhằm tối ưu chi phí.
• Tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng dịch vụ: Chất lượng dịch vụ được ưu tiên hàng đầu (86,1% doanh nghiệp lựa chọn; đạt 4,61/5 điểm mức độ quan trọng), tiếp đến là giá cả và tính linh hoạt (80,6%; điểm quan trọng đạt 4,83/5), thời gian cung ứng (63,9%) và chính sách hỗ trợ (47,2%).

2. Hoạt động tác nghiệp logistics trong chuỗi cung ứng

• Mua hàng: Tỷ trọng nhập khẩu nguyên vật liệu đầu vào ở mức cao (81% - 100%) chiếm 30,3% số doanh nghiệp được khảo sát, cao hơn mức 22,6% của nguồn cung nội địa.
• Thời gian đáp ứng đơn hàng: Đơn hàng nội địa chủ yếu hoàn thành trong 4–10 ngày (33%) và dưới 3 ngày (gần 25%). Ngược lại, đơn hàng quốc tế mất từ 10–30 ngày (gần 30%), 1–2 tháng (26%) và trên 60 ngày (4,3%).
• Dự trữ và tồn kho: Tồn kho thành phẩm tập trung ở thời gian ngắn (3–10 ngày), trong khi nguyên liệu thô duy trì thời gian lưu trữ dài (> 60 ngày).
• Phương thức vận tải: Vận tải đường bộ chiếm ưu thế tuyệt đối với 62,7% doanh nghiệp sử dụng rất thường xuyên, theo sau là đường thủy (57,9%). Đường sắt (2,4%), hàng không (3,4%) và vận tải đa phương thức (2,1%) có tỷ lệ sử dụng rất thấp.
• Ứng dụng công nghệ thông tin: Tỷ lệ sử dụng email đạt 79,3%, điện thoại/fax đạt 93,2%, trong khi sàn giao dịch điện tử chỉ chiếm 6,5%. Tỷ lệ áp dụng phần mềm chuyên dụng gồm: Quản lý kho hàng (gần 70%), Quản lý vận tải TMS (50,7%), SRM (39,4%), ERP (35,3%), CRM (27,3%) và Hệ thống quản lý chuỗi cung ứng toàn diện (13,6%).

3. Tác động của Covid-19 và nghiên cứu điển hình Vinmart & Vinmart+

• Tác động từ dịch bệnh: Nhu cầu hàng hóa trực tuyến tăng 25%, số lượng xe ôm công nghệ tăng 1,4–1,6 lần trong giai đoạn tháng 4–5/2020. Thúc đẩy các giải pháp số hóa logistics như lệnh giao hàng điện tử e-DO tại Tân Cảng Sài Gòn/Hải Phòng của Maersk, ứng dụng Blockchain gửi hàng lẻ của VLA, hình thành tuyến đường sắt lạnh xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc/Châu Âu và chuyển đổi xuất khẩu vải thiều sang đường biển (giảm chi phí tải trọng còn 1/3 so với đường hàng không).
• Nghiên cứu điển hình hệ thống Vinmart & Vinmart+ (nay là Winmart/Winmart+): Mạng lưới đạt hơn 132 siêu thị và gần 3.000 cửa hàng tiện ích nhờ:
  1. Chiến lược mở rộng mạng lưới phân phối phủ sâu vào các khu dân cư.
  2. Kế hoạch đo lường và bổ sung hàng hóa linh hoạt.
  3. Xây dựng các trung tâm phân phối kho hàng trung tâm tại Hà Nội, Đà Nẵng và TP. Hồ Chí Minh.
  4. Quản trị chuỗi cung ứng khép kín, kiểm soát xuất xứ hàng hóa.
  5. Ứng dụng CNTT trong quản lý đơn hàng và kiểm soát kho bãi.
  6. Hợp tác chiến lược với tập đoàn logistics Sagawa Holdings (Nhật Bản) nhằm hoàn thiện hệ thống xe tải kết hợp kho lạnh và quy trình giao nhận tiêu chuẩn quốc tế.

---

Chương 3: Các giải pháp hoàn thiện hoạt động Logistics của các doanh nghiệp bán lẻ tại Việt Nam

Chương 3 trình bày các dự báo phát triển và hệ thống giải pháp định hướng đến năm 2030:

• Triển vọng tăng trưởng: Tỷ suất sinh lời cổ phiếu ngành bán lẻ đạt mức 27,7% sau kiểm soát dịch bệnh; doanh thu bán lẻ tháng 11/2021 đạt 315.000 tỷ đồng (tăng 15,2% so với tháng 10/2021). Đến năm 2025, khu vực thương mại dự kiến đóng góp 13,5% GDP, tổng mức bán lẻ tăng 9% - 9,5%/năm, kênh bán lẻ hiện đại chiếm 35% - 40% thị phần.
• Căn cứ chính sách Nhà nước:
  • Nghị quyết Đại hội Đảng lần thứ XIII: Xác định logistics là ngành dịch vụ có giá trị gia tăng cao, ưu tiên phát triển đồng bộ hạ tầng kết nối và chuyển đổi số.
  • Quyết định số 221/QĐ-TTg ngày 22/02/2021: Đặt mục tiêu đến năm 2025, ngành logistics đóng góp 5% - 6% GDP, tăng trưởng 15% - 20%, tỷ lệ thuê ngoài đạt 50% - 60%, chi phí logistics giảm xuống 16% - 20% GDP và xếp hạng LPI đạt từ thứ 50 trở lên trên thế giới.
  • Quyết định số 531/QĐ-TTg ngày 01/04/2021: Phê duyệt Chiến lược tổng thể phát triển khu vực dịch vụ thời kỳ 2021–2030, tầm nhìn 2050, nhấn mạnh phát triển mạng lưới trung tâm phân phối nhiều cấp, kết nối cảng cạn, áp dụng EDI và e-logistics.
• Nhóm giải pháp hoàn thiện:
  • Giải pháp từ phía Nhà nước: Hoàn thiện khung khổ pháp luật điều chỉnh logistics bán lẻ và vận tải bộ; quy hoạch hệ thống trung tâm logistics vùng; đổi mới chương trình đào tạo nguồn nhân lực chuyên ngành logistics tại các trường đại học, gắn kết mô hình đổi mới sáng tạo giữa nhà trường và doanh nghiệp.
  • Giải pháp từ phía Doanh nghiệp: Định hình lại chiến lược logistics phù hợp với quy mô; gia tăng tỷ lệ thuê ngoài đối với các khâu chuyên môn hóa (vận tải chặng cuối, kho bãi) để tối ưu chi phí; đẩy mạnh ứng dụng phần mềm quản trị tích hợp (ERP, WMS, TMS); chuẩn hóa mô hình bán lẻ đa kênh (Omnichannel) và hoàn tất đơn hàng e-logistics.

---

Kết quả và đóng góp

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận: Làm rõ được các đặc thù của logistics trong bán lẻ khác biệt với logistics sản xuất công nghiệp, nhấn mạnh tầm quan trọng của dịch vụ khách hàng và in-store logistics.
• Cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm chuẩn xác: Tổng hợp các chỉ số thực tế về mức độ thuê ngoài dịch vụ (vận tải nội địa đạt 53,2%, quốc tế đạt 54,2% năm 2020), tỷ trọng các phương thức vận chuyển (đường bộ 62,7%), cũng như mức độ thâm nhập của các phần mềm CNTT trong quản trị chuỗi cung ứng tại Việt Nam.
• Làm rõ mô hình thực tiễn: Khắc họa kinh nghiệm tổ chức logistics của chuỗi bán lẻ quy mô lớn Vinmart/Winmart+, từ khâu quy hoạch kho trung tâm đến hợp tác quốc tế với Sagawa.
• Đề xuất giải pháp có căn cứ pháp lý: Các định hướng đề xuất bám sát mục tiêu của Quyết định 221/QĐ-TTg và Quyết định 531/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, tạo tính khả thi cho việc ứng dụng vào thực tế.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Đề tài chủ yếu dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành giai đoạn 2017–2020; thiếu các phân tích định lượng trực tiếp từ bảng hỏi khảo sát diện rộng do tác giả tự tiến hành; nghiên cứu điển hình chỉ tập trung vào một doanh nghiệp bán lẻ lớn (Vinmart) mà chưa có số liệu chi tiết đối sánh với các doanh nghiệp bán lẻ vừa và nhỏ (SMEs).
• Hướng mở rộng: Nghiên cứu sâu hơn về tác động của chuyển đổi số và mô hình e-logistics/Dropshipping đối với hiệu quả tài chính của các chuỗi bán lẻ vừa và nhỏ tại Việt Nam trong giai đoạn hậu Covid-19.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với sinh viên và người nghiên cứu: Cung cấp nguồn tài liệu hệ thống về cấu trúc chi phí logistics bán lẻ, các lý thuyết quản trị chuỗi cung ứng (Kotzab, Fernie & Sparks, Lambert, David B. Grant) và hệ thống dữ liệu thứ cấp phục vụ các khóa luận, đề án chuyên ngành Thương mại quốc tế, Logistics và Quản trị kinh doanh.
• Đối với doanh nghiệp bán lẻ: Là tài liệu tham khảo trong việc cân nhắc giữa mô hình tự vận hành kho vận hay thuê ngoài 3PL, lựa chọn các tiêu chí đánh giá đối tác logistics và lộ trình ứng dụng công nghệ thông tin trong vận hành chuỗi cửa hàng.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Chi phí logistics chiếm bao nhiêu phần trăm trong giá thành của doanh nghiệp bán lẻ?

Theo nghiên cứu được tổng hợp trong đề án, chi phí logistics chiếm khoảng 10% đến 20% trong tổng giá thành sản phẩm của doanh nghiệp bán lẻ. Trong đó, chi phí vận chuyển là khoản mục lớn nhất, chiếm từ 60% đến 80% tổng chi phí logistics.

2. Tỷ lệ doanh nghiệp Việt Nam thuê ngoài dịch vụ vận tải nội địa và quốc tế năm 2020 là bao nhiêu?

Theo Bảng 2.1 của đề án (tổng hợp từ Báo cáo Logistics Việt Nam), tỷ lệ doanh nghiệp thuê ngoài với mức độ trên 50% trong năm 2020 đối với vận tải nội địa là 53,2% (tăng từ 39% năm 2017) và đối với vận tải quốc tế là 54,2% (tăng từ 36% năm 2017).

3. Những nguyên nhân chính khiến doanh nghiệp bán lẻ vẫn tự làm logistics thay vì thuê ngoài là gì?

Khảo sát chỉ ra 3 lý do chính: 54,8% doanh nghiệp lo ngại quy trình nghiệp vụ bị gián đoạn; 41,9% cho rằng chi phí thuê ngoài còn quá cao; và 32,3% doanh nghiệp e ngại vấn đề bảo mật và rò rỉ thông tin kinh doanh.

4. Hệ thống Vinmart & Vinmart+ đã áp dụng giải pháp logistics nổi bật nào để tối ưu chuỗi cung ứng?

Hệ thống này đã xây dựng mạng lưới kho hàng trung tâm tại 3 thành phố lớn (Hà Nội, Đà Nẵng, TP.HCM) để gom hàng từ nhà sản xuất, ứng dụng phần mềm CNTT đồng bộ dữ liệu tồn kho và ký kết hợp tác chiến lược với tập đoàn vận tải Sagawa Holdings (Nhật Bản) nhằm nâng cao năng lực giao nhận và vận tải đa nhiệt độ (kết hợp hàng khô và lạnh).

5. Quyết định số 221/QĐ-TTg đặt ra mục tiêu gì cho ngành logistics Việt Nam đến năm 2025?

Quyết định đặt mục tiêu: Tỷ trọng đóng góp của logistics vào GDP đạt 5% - 6%; tốc độ tăng trưởng đạt 15% - 20%; tỷ lệ thuê ngoài dịch vụ logistics đạt 50% - 60%; chi phí logistics giảm xuống tương đương 16% - 20% GDP; và xếp hạng chỉ số năng lực quốc gia về logistics (LPI) đạt từ vị trí thứ 50 trở lên trên thế giới.

---

Kết luận

Đề án chuyên ngành của tác giả Nguyễn Trung Kiên đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về logistics bán lẻ và phác họa bức tranh thực trạng hoạt động chuỗi cung ứng của các doanh nghiệp tại Việt Nam giai đoạn 2017–2021. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng mặc dù xu hướng thuê ngoài và số hóa đang gia tăng, các rào cản về chi phí, hạ tầng và năng lực quản trị vẫn là thách thức lớn đối với đa số doanh nghiệp bán lẻ nội địa. Hệ thống giải pháp đề xuất từ đề án bám sát định hướng của Chính phủ tại Quyết định 221/QĐ-TTg, mang lại giá trị tham khảo thực tiễn cho công tác hoạch định chính sách và quản trị chuỗi cung ứng bán lẻ hướng tới giai đoạn 2025–2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG LOGISTICS CỦA DOANH NGHIỆP BÁN LẺ 1. Tổng quan chung về hoạt động Logistics của doanh nghiệp 1. Khái niệm hoạt động Logistics của doanh nghiệp Hiện nay, trên thế giới có rất nhiều khái niệm về hoạt động Logistics của doanh nghiệp và vẫn chưa thể thống nhất được chúng. Sau đây là một vài định nghĩa tiêu biểu nhất: Theo Hội đồng Quản lý dịch vụ logistics quốc tế (The Council of Logistics Management): “Logistics là một phần của quá trình cung cấp dây chuyền bao gồm lập kế hoạch, tổ chức thực hiện, kiểm soát hiệu quả, lưu thông hiệu quả và lưu giữ các loại hàng hóa, dịch vụ và có liên quan đến thông tin từ điểm khởi đầu của quá trình sản xuất đến các điểm tiêu thụ cuối cùng để đáp ứng nhu cầu của khách hàng.” Trong cuốn An Integrated Approach to Logistics Management của viện: “Hoạt động Logistics là việc quản lý sự vận động và lưu giữ của nguyên vật liệu vào trong doanh nghiệp, của hàng hoá trong lúc sản xuất tại doanh nghiệp và hàng thành phẩm đi ra khỏi doanh nghiệp.” Theo tài liệu của Liên hợp quốc trong Khóa đào tạo quốc tế về vận tải đa phương thức và quản lý Logistics, Đại học Ngoại Thương, T10/2002: “Logistics là hoạt động quản lý quá trình lưu chuyển nguyên vật liệu qua các khâu lưu kho, sản xuất cho tới tay người tiêu dùng theo yêu cầu của khách hàng.” Theo Mashou tác giả cuốn Logistics and Supply Chain Management: “Logistics là quá trình tối ưu hóa về vị trí lưu trữ và chu chuyển các tài nguyên (các yếu tố đầu vào) từ điếm sản xuất đầu tiên là nhà cung cấp, qua nhà sản xuất, người bán buôn, bán lẻ đến tay người tiêu dùng cuối cùng, thông qua hàng loạt các hoạt động kinh tế.” Theo quan điểm 5 right: “Logistics là quá trình cung cấp sản phẩm đến đúng vị trí, đúng sản phẩm, đúng chất lượng vào đúng thời điểm với điều kiện và chi phí phù hợp cho khách hàng tiêu dùng sản phẩm.” Dựa vào một số khái niệm trên, ta có thể kết luận rằng hoạt động Logistics của doanh nghiệp chính là hoạt động quản lý dòng lưu chuyển của nguyên vật liệu trải qua rất nhiều khâu như mua sắm, lưu kho, sản xuất ra sản phẩm, đóng gói bao bì sản phẩm và phân phối tới tay người tiêu dùng cuối cùng.

Mục đích giảm tối đa chi phí phát sinh trong thời gian ngắn nhất trong quá trình vận động 3 Downloaded by Hoc Vu ([e-mail]) lOMoARcPSD|22494962 của nguyên vật liệu phục vụ sản xuất cũng như phân phối hàng hoá một cách kịp thời. Vai trò của hoạt động logistics đối với doanh nghiệp Đối với các doanh nghiệp hoạt động logistics có vai trò rất to lớn. Hoạt động Logistics là nguồn động lực để các doanh nghiệp đổi mới và tạo ra cơ hội để tăng cường năng lực hoạt động trong bối cảnh hội nhập toàn cầu. * Hoạt động logistics đóng vai trò giải quyết các yếu tố đầu vào lẫn đầu ra của doanh nghiệp một cách hiệu quả, góp phần giảm bớt chi phí hoạt động của doanh nghiệp, nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Theo thống kê của một số tổ chức nghiên cứu về Logistics, ở các nước phát triển chi phí cho hoạt động logistics chiếm tới khoảng 10-13% GDP, và ở các nước đang phát triển là khoảng 15-20%. Qua đó, có thể thấy chi phí hoạt động Logistics chiếm một phần không nhỏ trong nền kinh tế nói chung và là một phần quan trọng của các doanh nghiệp nói riêng. Nhờ có hoạt động logistics mà quá trình chu chuyển nguyên vật liệu, hàng hóa, dịch vụ của doanh nghiệp sẽ linh hoạt và tối ưu hơn, giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt chi phí và nâng cao năng lực cạnh tranh của mình.