Phát Triển Hoạt Động Logistics Đáp Ứng Nhu Cầu Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam

Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu logistics ngày càng tăng cao. 90 trang · Học viện Ngân hàng · 2021.

• Tác giả: Nguyễn Thị Mai
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Mạnh Hùng
• Trường học: Học viện Ngân hàng
• Chuyên ngành: Kinh doanh quốc tế
• Đề tài: Phát Triển Hoạt Động Logistics Đáp Ứng Nhu Cầu Thương Mại Điện Tử Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ LOGISTICS
• 1.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1.1. Khái niệm về thương mại điện tử
• 1.1.2. Đặc điểm của thương mại điện tử
• 1.1.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại điện tử
• 1.2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ LOGISTICS
• 1.2.1. Khái niệm về logistics
• 1.2.2. Phân loại logistics
• 1.2.3. Đặc điểm của logistics
• 1.3. MỐI QUAN HỆ GIỮA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ LOGISTICS
• 1.3.1. Ảnh hưởng của TMĐT đến sự phát triển của hoạt động logistics
• 1.3.2. Tầm quan trọng của hoạt động Logistics với sự phát triển của TMĐT
• 1.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ HOẠT ĐỘNG LOGISTICS ĐÁP ỨNG YÊU CẦU CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY
• 2.1. THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Cơ sở vật chất
• 2.1.2. Phương thức thanh toán
• 2.1.3. Giao hàng trong TMĐT
• 2.1.4. Thực trạng phát triển TMĐT ở Việt Nam
• 2.2. THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG LOGISTICS Ở VIỆT NAM
• 2.2.1. Số lượng và quy mô các doanh nghiệp cung ứng dịch vụ Logistics
• 2.2.2. Tình trạng cạnh tranh giữa các doanh nghiệp logistics
• 2.2.3. LPI- chỉ số hiệu quả logistics (Logistics Performance Index)
• 2.3. Logistics trong thương mại điện tử ở Việt Nam
• 2.3.1. Cơ sở hạ tầng ngành logistics đáp ứng sự phát triển của TMĐT
• 2.3.2. Một số doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực logistics phục vụ TMĐT ở Việt Nam
• 2.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG LOGISTICS TRONG VIỆC ĐÁP ỨNG SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 2.4.1. Nhược điểm và nguyên nhân
• 2.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM PHÁT TRIỂN LOGISTICS ĐÁP ỨNG YÊU CẦU THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 3.1. XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA LOGISTICS ĐÁP ỨNG NHU CẦU CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ TẠI VIỆT NAM
• 3.1.1. Xu hướng về sự phát triển của 3PL và 5PL
• 3.1.2. Sự chuyển dịch từ logistics truyền thống sang logistics xanh (Green Logistics)
• 3.1.3. Mua bán và sáp nhập (Mergers and Acquisitions)
• 3.1.4. Ứng dụng công nghệ trong logistics
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐỐI VỚI DOANH NGHIỆP
• 3.3. MỘT SỐ KIẾN NGHỊ VỚI CƠ QUAN CÓ THẨM QUYỀN
• 3.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Logistics Thương Mại Điện Tử VN

Thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, kéo theo nhu cầu logistics ngày càng tăng cao. Việc phát triển logistics thương mại điện tử hiệu quả là yếu tố then chốt để nâng cao năng lực cạnh tranh của các doanh nghiệp và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Logistics đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo hàng hóa đến tay người tiêu dùng nhanh chóng, an toàn và với chi phí hợp lý. Theo báo cáo, sự tăng trưởng của TMĐT đặt ra nhiều thách thức cho hạ tầng logistics hiện tại. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Mai (2021), logistics phục vụ TMĐT cần được đầu tư và phát triển đồng bộ để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường. Các yếu tố như kho bãi, vận chuyển, và giao hàng chặng cuối cần được tối ưu hóa để đảm bảo hiệu quả.

1.1. Thương Mại Điện Tử Việt Nam và Nhu Cầu Logistics

Thị trường TMĐT Việt Nam đang chứng kiến sự tăng trưởng vượt bậc, đặc biệt trong bối cảnh đại dịch COVID-19 thúc đẩy thói quen mua sắm trực tuyến. Điều này tạo ra áp lực lớn lên hệ thống logistics. Nhu cầu về vận chuyển TMĐT, kho bãi TMĐT, và giao hàng chặng cuối TMĐT tăng đột biến. Các doanh nghiệp logistics cần phải nhanh chóng thích ứng và đầu tư vào cơ sở hạ tầng và công nghệ để đáp ứng nhu cầu này. Theo số liệu thống kê, số lượng đơn hàng TMĐT tăng trưởng hàng năm ở mức hai con số, đòi hỏi sự phát triển đồng bộ của logistics để đảm bảo khả năng đáp ứng.

1.2. Vai trò của Phát Triển Logistics TMĐT với Nền Kinh Tế Số

Phát triển logistics TMĐT không chỉ phục vụ cho các hoạt động mua bán trực tuyến mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng nền kinh tế số. Một hệ thống logistics hiệu quả giúp giảm chi phí giao dịch, tăng tính cạnh tranh cho các doanh nghiệp, và tạo ra nhiều cơ hội việc làm mới. Logistics 4.0 TMĐT, với sự ứng dụng của các công nghệ như IoT, AI, và blockchain, đang mở ra những tiềm năng to lớn cho sự phát triển của TMĐT tại Việt Nam. Sự phát triển này cần được thúc đẩy thông qua các chính sách hỗ trợ từ nhà nước.

II. Thách Thức và Vấn Đề Phát Triển Logistics cho TMĐT

Mặc dù tiềm năng phát triển lớn, logistics cho TMĐT tại Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Hạ tầng logistics còn hạn chế, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và miền núi. Chi phí logistics TMĐT còn cao so với các nước trong khu vực. Dịch vụ logistics TMĐT chưa đa dạng và chất lượng chưa đồng đều. Theo Nguyễn Thị Mai (2021), việc giải quyết các thách thức này là yếu tố then chốt để phát triển logistics TMĐT bền vững. Các vấn đề như quản lý đơn hàng TMĐT, tối ưu hóa chuỗi cung ứng TMĐT, và nâng cao hiệu quả giao hàng chặng cuối TMĐT cần được ưu tiên giải quyết.

2.1. Hạn Chế về Hạ Tầng Logistics TMĐT Hiện Nay

Hạ tầng logistics TMĐT tại Việt Nam còn nhiều hạn chế, bao gồm hệ thống đường xá chưa đồng bộ, thiếu các trung tâm phân phối hiện đại, và năng lực kho bãi TMĐT còn yếu. Điều này gây khó khăn cho việc vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là trong bối cảnh TMĐT phát triển nhanh chóng. Việc đầu tư vào hạ tầng logistics là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường TMĐT. Cần có sự phối hợp giữa nhà nước và tư nhân để xây dựng hạ tầng logistics đồng bộ và hiện đại.

2.2. Vấn Đề Chi Phí Logistics TMĐT Cao và Giải Pháp

Chi phí logistics TMĐT tại Việt Nam còn cao so với các nước trong khu vực, ảnh hưởng đến khả năng cạnh tranh của các doanh nghiệp. Các yếu tố như chi phí vận chuyển, chi phí kho bãi, và chi phí quản lý đơn hàng đều góp phần làm tăng chi phí logistics. Cần có các giải pháp để tối ưu logistics TMĐT, giảm chi phí và nâng cao hiệu quả hoạt động. Các giải pháp bao gồm ứng dụng công nghệ, tối ưu hóa quy trình, và hợp tác giữa các doanh nghiệp logistics.

2.3. Thiếu Hụt Nguồn Nhân Lực Logistics Chất Lượng Cao

Ngành logistics Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thiếu hụt nguồn nhân lực chất lượng cao, đặc biệt là những người có kiến thức và kỹ năng về logistics TMĐT. Việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực logistics là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu của thị trường. Cần có sự phối hợp giữa các trường đại học, cao đẳng, và các doanh nghiệp logistics để xây dựng chương trình đào tạo phù hợp và hiệu quả. Đồng thời, cần có chính sách thu hút và giữ chân nhân tài trong ngành logistics.

III. Cách Tối Ưu Logistics TMĐT Hiệu Quả Tại Việt Nam

Để tối ưu logistics TMĐT hiệu quả tại Việt Nam, các doanh nghiệp cần áp dụng nhiều giải pháp đồng bộ. Ứng dụng công nghệ là yếu tố then chốt để nâng cao hiệu quả quản lý chuỗi cung ứng TMĐT, quản lý đơn hàng TMĐT, và giao hàng chặng cuối TMĐT. Logistics xanh TMĐT cũng là một xu hướng quan trọng để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Việc xây dựng mối quan hệ đối tác chặt chẽ với các doanh nghiệp logistics cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo chất lượng dịch vụ và giảm chi phí.

3.1. Ứng Dụng Công Nghệ Logistics để Tối Ưu TMĐT

Ứng dụng công nghệ logistics, như hệ thống quản lý kho (WMS), hệ thống quản lý vận tải (TMS), và các công cụ theo dõi đơn hàng, giúp các doanh nghiệp tối ưu logistics TMĐT. Các công nghệ này giúp tăng cường khả năng quản lý chuỗi cung ứng, giảm thiểu sai sót, và nâng cao hiệu quả hoạt động. Ngoài ra, các công nghệ mới như logistics thông minh TMĐT (IoT, AI) đang mở ra những tiềm năng to lớn cho việc tự động hóa và tối ưu logistics.

3.2. Xây Dựng Chuỗi Cung Ứng TMĐT Linh Hoạt và Hiệu Quả

Việc xây dựng chuỗi cung ứng TMĐT linh hoạt và hiệu quả là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu biến động của thị trường. Các doanh nghiệp cần phải tối ưu hóa quy trình từ khâu nhập hàng, lưu kho, đến khâu giao hàng. Việc sử dụng các công cụ dự báo nhu cầu và quản lý tồn kho giúp giảm thiểu rủi ro thiếu hàng hoặc tồn kho quá nhiều. Hợp tác với các nhà cung cấp và các đối tác logistics giúp tăng cường tính linh hoạt và khả năng đáp ứng của chuỗi cung ứng.

3.3. Phát Triển Dịch Vụ Logistics TMĐT Chuyên Nghiệp và Đa Dạng

Thị trường TMĐT đòi hỏi các dịch vụ logistics TMĐT chuyên nghiệp và đa dạng, đáp ứng nhu cầu khác nhau của khách hàng. Các dịch vụ logistics bao gồm giao hàng nhanh, giao hàng hẹn giờ, giao hàng thu tiền hộ (COD), và logistics xuyên biên giới TMĐT. Việc cung cấp các dịch vụ logistics chất lượng cao giúp tăng cường sự hài lòng của khách hàng và nâng cao uy tín của doanh nghiệp. Cần có sự đầu tư vào đào tạo nhân viên và nâng cấp cơ sở vật chất để cung cấp các dịch vụ logistics tốt nhất.

IV. Logistics Xuyên Biên Giới TMĐT Cơ Hội và Thách Thức

Logistics xuyên biên giới TMĐT đang trở thành một xu hướng quan trọng trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Việt Nam có nhiều cơ hội để phát triển logistics xuyên biên giới, tận dụng lợi thế vị trí địa lý và các hiệp định thương mại tự do. Tuy nhiên, logistics xuyên biên giới cũng đối mặt với nhiều thách thức, bao gồm các rào cản về thủ tục hải quan, chi phí vận chuyển cao, và các vấn đề về an ninh và bảo mật.

4.1. Lợi Thế và Tiềm Năng của Logistics Xuyên Biên Giới TMĐT VN

Việt Nam có nhiều lợi thế để phát triển logistics xuyên biên giới TMĐT, bao gồm vị trí địa lý thuận lợi, nằm ở trung tâm khu vực Đông Nam Á, và các hiệp định thương mại tự do đã ký kết. Thị trường TMĐT của các nước láng giềng cũng là một tiềm năng lớn để phát triển logistics xuyên biên giới. Tuy nhiên, cần có sự đầu tư vào cơ sở hạ tầng và cải cách thủ tục hải quan để tận dụng tối đa các lợi thế này. Chính sách hỗ trợ từ nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng.

4.2. Rào Cản và Giải Pháp Phát Triển Logistics Xuyên Biên Giới

Logistics xuyên biên giới đối mặt với nhiều rào cản, bao gồm thủ tục hải quan phức tạp, chi phí vận chuyển cao, và các vấn đề về an ninh và bảo mật. Việc cải cách thủ tục hải quan, giảm chi phí vận chuyển, và tăng cường an ninh là cần thiết để phát triển logistics xuyên biên giới hiệu quả. Cần có sự hợp tác giữa các cơ quan nhà nước, các doanh nghiệp logistics, và các đối tác quốc tế để giải quyết các rào cản này. Ứng dụng công nghệ giúp giảm thời gian thông quan và chi phí.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Phát Triển Logistics TMĐT Tại Việt Nam

Chính phủ Việt Nam đã và đang ban hành nhiều chính sách hỗ trợ phát triển logistics TMĐT. Các chính sách này tập trung vào việc cải thiện hạ tầng logistics, giảm chi phí, nâng cao chất lượng dịch vụ, và khuyến khích ứng dụng công nghệ. Việc thực hiện hiệu quả các chính sách này là rất quan trọng để tạo điều kiện thuận lợi cho logistics TMĐT phát triển.

5.1. Các Chính Sách Logistics TMĐT Hiện Hành và Đánh Giá

Chính phủ đã ban hành nhiều chính sách logistics TMĐT, bao gồm các chính sách về phát triển hạ tầng, hỗ trợ doanh nghiệp, và khuyến khích ứng dụng công nghệ. Tuy nhiên, việc thực thi các chính sách này còn chậm và hiệu quả chưa cao. Cần có sự đánh giá toàn diện và điều chỉnh các chính sách để phù hợp với thực tế. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ, ngành, và địa phương để thực hiện các chính sách hiệu quả.

5.2. Kiến Nghị Hoàn Thiện Chính Sách Logistics Thúc Đẩy TMĐT

Để chính sách logistics thúc đẩy TMĐT hiệu quả, cần có các chính sách cụ thể hơn, tập trung vào các lĩnh vực như phát triển hạ tầng logistics, hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME), và khuyến khích ứng dụng công nghệ mới. Cần có cơ chế giám sát và đánh giá hiệu quả thực thi các chính sách. Nên có các chính sách ưu đãi về thuế và tín dụng cho các doanh nghiệp logistics đầu tư vào công nghệ và phát triển dịch vụ logistics mới.

VI. Xu Hướng và Tương Lai Logistics TMĐT Việt Nam Đến 2030

Ngành logistics TMĐT Việt Nam đang chứng kiến nhiều xu hướng mới, bao gồm logistics xanh, logistics thông minh, và logistics số. Trong tương lai, logistics TMĐT sẽ ngày càng được tự động hóa và cá nhân hóa. Việc dự đoán và thích ứng với các xu hướng này là rất quan trọng để các doanh nghiệp logistics có thể duy trì lợi thế cạnh tranh.

6.1. Logistics Xanh TMĐT Phát Triển Bền Vững và Trách Nhiệm

Logistics xanh TMĐT là một xu hướng quan trọng, tập trung vào việc giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Các giải pháp logistics xanh bao gồm sử dụng xe điện, tối ưu hóa tuyến đường vận chuyển, và giảm thiểu lượng khí thải carbon. Việc áp dụng logistics xanh không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao uy tín của doanh nghiệp.

6.2. Logistics Thông Minh TMĐT Tự Động Hóa và Hiệu Quả Cao

Logistics thông minh TMĐT, dựa trên các công nghệ như IoT, AI, và blockchain, giúp tự động hóa các quy trình và nâng cao hiệu quả hoạt động. Các giải pháp logistics thông minh bao gồm tự động hóa kho bãi, tối ưu hóa tuyến đường vận chuyển, và dự đoán nhu cầu. Việc ứng dụng logistics thông minh giúp giảm chi phí, tăng tốc độ giao hàng, và nâng cao chất lượng dịch vụ.

6.3. Logistics Số TMĐT Chuyển Đổi và Nâng Cao Trải Nghiệm Khách Hàng

Logistics số TMĐT là quá trình chuyển đổi các hoạt động logistics truyền thống sang nền tảng số. Các giải pháp logistics số bao gồm ứng dụng di động cho khách hàng, cổng thông tin điện tử cho doanh nghiệp, và hệ thống quản lý logistics trên nền tảng đám mây. Việc áp dụng logistics số giúp nâng cao trải nghiệm khách hàng, tăng cường khả năng tương tác, và cải thiện hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Phát triển hoạt động logistics đáp ứng nhu cầu của thương mại điện tử tại Việt Nam" được thực hiện bởi sinh viên Nguyễn Thị Mai (Khoa Kinh doanh Quốc tế, Học viện Ngân hàng) dưới sự hướng dẫn của TS. Phạm Mạnh Hùng vào tháng 05 năm 2021. Đề tài thuộc lĩnh vực Kinh tế - Kinh doanh quốc tế, tập trung giải quyết mối quan hệ tương hỗ giữa hạ tầng logistics và sự bùng nổ của thị trường thương mại điện tử (TMĐT).

Lý do chọn đề tài xuất phát từ bối cảnh kinh tế Việt Nam đang hội nhập sâu rộng, sự bùng nổ của Internet và công nghệ thông tin làm thay đổi căn bản hành vi tiêu dùng từ trực tiếp sang mua sắm trực tuyến nhằm tiết kiệm thời gian và công sức. Trong chuỗi giá trị TMĐT, logistics giữ vai trò huyết mạch xuyên suốt từ khâu lưu trữ nguyên vật liệu, thành phẩm cho đến khi giao tới tay người tiêu dùng cuối cùng. Mặc dù thị trường logistics Việt Nam sở hữu tiềm năng tăng trưởng lớn, lĩnh vực này vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn về hạ tầng, chi phí và chất lượng dịch vụ, chưa đáp ứng tương xứng với tốc độ mở rộng của TMĐT.

Mục tiêu nghiên cứu của khóa luận được xác định cụ thể:

1. Hệ thống hóa cơ sở lý luận về TMĐT, logistics và phân tích mối quan hệ tác động hai chiều giữa hai lĩnh vực.
2. Đánh giá thực trạng hoạt động logistics phục vụ TMĐT tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020, làm rõ những ưu điểm, hạn chế và nguyên nhân cốt lõi.
3. Đề xuất phương hướng, giải pháp đối với doanh nghiệp và kiến nghị chính sách đối với cơ quan quản lý nhà nước nhằm hoàn thiện hệ thống logistics đáp ứng nhu cầu TMĐT.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động logistics và mối tương quan với nhu cầu phát triển của thương mại điện tử.
• Phạm vi không gian: Các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực logistics và các nền tảng TMĐT tại thị trường Việt Nam.
• Phạm vi thời gian: Số liệu và thực tiễn hoạt động trong giai đoạn từ năm 2016 đến năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống khái niệm và khung lý thuyết dựa trên các chuẩn mực học thuật quốc tế và quy định pháp luật hiện hành:

• Về thương mại điện tử: Tiếp cận định nghĩa theo nghĩa hẹp và nghĩa rộng; tổng hợp định nghĩa của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), Diễn đàn Hợp tác Kinh tế Châu Á - Thái Bình Dương (APEC), Ủy ban Châu Âu (EC), mô hình chuỗi chức năng MSDP (Marketing - Sourcing - Delivery - Payment) của UNCTAD (1998), và khung pháp lý tại Nghị định số 52/2013/NĐ-CP của Chính phủ Việt Nam.
• Về logistics: Trích dẫn các quan điểm của UNESCAP, Edward H. Frazelle (trong tác phẩm Supply Chain Strategy), Martin Christopher (2011, Logistics and Supply Chain Management), mô hình 5 "đúng" (5 Rights: đúng sản phẩm, đúng vị trí, đúng thời điểm, đúng điều kiện, chi phí phù hợp), Điều 233 Luật Thương mại năm 2005 và định nghĩa chuẩn hóa của Hiệp hội các nhà chuyên nghiệp về quản trị chuỗi cung ứng (CSCMP).
• Phân loại logistics: Hệ thống hóa theo cấp độ cung ứng từ 1PL (tự cấp), 2PL (vận tải đơn lẻ), 3PL (thuê ngoài bên thứ ba), 4PL (nhà tích hợp chuỗi phân phối) đến 5PL (logistics trên nền tảng TMĐT, tích hợp OMS, WMS, TMS); phân loại theo quá trình (Inbound, Outbound, Reverse Logistics); và phân loại theo đặc thù hàng hóa (FMCG, ô tô, hóa chất, điện tử, dầu khí).

Tác giả thực hiện tổng quan các công trình nghiên cứu tiêu biểu:

• Nghiên cứu quốc tế: Smykay, Bowersox và Mossan (thập niên 1960); Lambert, Stock và Ellram (1988); Ballou và cộng sự (2000); Wood và cộng sự (2002); Bayles (2000) về E-logistics và E-fulfillment; Zhang, Fang và Huang (2013); Galkin và cộng sự (2017).
• Nghiên cứu trong nước: Giáo trình của Đoàn Thị Hồng Vân (2003), nghiên cứu về vai trò logistics của Đặng Đình Đào (2011), nghiên cứu phát triển cảng biển của Nguyễn Thanh Thủy (2009), công trình đánh giá chỉ số LPI của Nguyễn Tường và Đào Trọng Khoa (2018), cùng Báo cáo Logistics Việt Nam thường niên của Bộ Công Thương.

Phương pháp nghiên cứu chủ đạo là phương pháp phân tích - tổng hợp lý thuyết kết hợp thống kê mô tả dữ liệu thứ cấp. Nguồn dữ liệu phục vụ nghiên cứu được trích xuất từ các báo cáo chính thống: Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), Sách trắng TMĐT Việt Nam, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Báo cáo Chỉ số Năng lực Logistics (LPI) của Ngân hàng Thế giới (World Bank), Trung tâm Internet Việt Nam (VNNIC) và Tổng cục Thống kê.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan về thương mại điện tử và logistics

Chương này làm rõ nền tảng lý luận và mối quan hệ hữu cơ giữa hai lĩnh vực. Về thương mại điện tử, tác giả phân tích các đặc trưng: gắn liền với sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông (ICT), vận hành trên không gian phi biên giới, có sự tham gia của ít nhất 3 chủ thể (người mua, người bán, bên thứ ba cung cấp hạ tầng/chứng thực), và chu kỳ giao dịch liên tục 24/7/365. Sự vận hành của TMĐT chịu tác động trực tiếp từ 4 nhóm yếu tố: cơ sở hạ tầng (pháp lý, CNTT, nhân lực, an toàn bảo mật), hệ thống thanh toán điện tử, và các công cụ giao dịch trực tuyến (website, ứng dụng di động).

Về logistics, nội dung chương chỉ rõ bản chất vận động qua ba khía cạnh: logistics sinh tồn (bản năng, nhu cầu thiết yếu), logistics hoạt động (gắn với chu trình sản xuất, cung ứng), và logistics hệ thống (kết nối máy móc, hạ tầng, công nghệ). Logistics đại diện cho sự phát triển hoàn chỉnh từ giao nhận vận tải truyền thống sang vận tải đa phương thức do người kinh doanh vận tải đa phương thức (MTO) điều phối.

Mối quan hệ giữa TMĐT và logistics được chứng minh là mối quan hệ tác động qua lại hai chiều:

• TMĐT thúc đẩy sự chuyên nghiệp hóa của dịch vụ logistics, tạo động lực ứng dụng công nghệ thông tin để xử lý dữ liệu đơn hàng theo thời gian thực và đóng vai trò tạo nguồn cầu trực tiếp mở rộng quy mô ngành logistics.
• Ngược lại, logistics là mắt xích quyết định sự thành bại của sàn TMĐT. Do đặc thù giao dịch trên không gian mạng thiếu sự tiếp xúc vật lý trực tiếp, niềm tin của người mua phụ thuộc vào chất lượng giao hàng chặng cuối (Last Mile Delivery - LMD). Logistics tối ưu giúp doanh nghiệp TMĐT rút ngắn thời gian giao hàng, kiểm soát cấu trúc giá thành và giảm thiểu tỷ lệ hoàn đơn.

Chương 2: Thực trạng về hoạt động logistics đáp ứng yêu cầu của thương mại điện tử tại Việt Nam hiện nay

Tác giả đi sâu phân tích dữ liệu thực tế tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020 trên cả hai phương diện:

1. Thực trạng phát triển thương mại điện tử:

• Khung pháp lý và an toàn thông tin: Hệ thống chính sách từng bước hoàn thiện qua Nghị định 52/2013/NĐ-CP, Nghị định 124/2015/NĐ-CP, Quyết định 689/QĐ-TTg, Quyết định 645/QĐ-TTg phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển TMĐT quốc gia giai đoạn 2021–2025 và Luật An ninh mạng 2019. Tuy nhiên, an ninh thông tin còn yếu kém: Quý 3/2019, Việt Nam ghi nhận 2.523 website bị tấn công (tăng 113% so với mức 1.183 website của năm 2018), xếp thứ 10 thế giới về số vụ tấn công mạng.
• Hạ tầng CNTT: Tốc độ truy cập mạng cuối quý 1/2021 đo bởi ứng dụng iSpeed (VNNIC) đạt mức tải xuống/tải lên trung bình cho di động là 40,47 Mbps / 25,73 Mbps và mạng cố định là 57,60 Mbps / 47,40 Mbps. Khảo sát của VECOM cho thấy chi phí doanh nghiệp dành cho phần cứng CNTT duy trì quanh mức 40% trong giai đoạn 2015–2019; tỷ lệ lao động sử dụng email trên 50% đạt 47% năm 2019.
• Phương thức thanh toán: Tỷ lệ sử dụng tiền mặt khi nhận hàng (COD) vẫn chiếm ưu thế tuyệt đối với 88% (2018) và 86% (2019). Tỷ lệ dùng thẻ ATM nội địa giảm từ 42% (2018) xuống 39% (2019); thẻ tín dụng/ghi nợ giảm từ 31% xuống 30%; trong khi ví điện tử tăng nhẹ từ 17% lên 18%. Lý do 77% người mua lựa chọn COD là do thiếu tin tưởng vào chất lượng sản phẩm so với quảng cáo; 36% lo ngại mất cắp thông tin cá nhân.
• Quy mô và hoạt động các sàn TMĐT: Thị trường TMĐT B2C tăng từ 2,2 tỷ USD năm 2012 lên 10,2 tỷ USD năm 2019 (đạt trên 11,8 tỷ USD doanh thu toàn ngành). Top 4 sàn nội địa (Tiki, Sendo, Thế Giới Di Động, Bách Hóa Xanh) cùng Shopee và Lazada lọt top 10 sàn có lượng truy cập web lớn nhất Đông Nam Á năm 2020. Để cạnh tranh, các sàn chấp nhận bù lỗ lớn: năm 2019, Shopee lỗ 2.411 tỷ đồng, Lazada lỗ 1.773 tỷ đồng, Sendo lỗ khoảng 1.000 tỷ đồng và Tiki lỗ 710 tỷ đồng.
• Mô hình giao hàng: Tiki áp dụng mô hình tự vận hành hoàn tất đơn hàng, cung cấp dịch vụ giao hàng nhanh TikiNow (2 giờ) và áp dụng chính sách đồng kiểm hàng khi nhận. Ngược lại, Lazada và Sendo đóng vai trò trung gian công nghệ, thuê ngoài hoàn toàn dịch vụ vận chuyển (Lazada liên kết với 8 đơn vị như LEX, GHN, Ninja Van, Ship60...; Sendo liên kết với 14 đối tác vận chuyển).

2. Thực trạng hoạt động logistics:

• Quy mô và thị phần: Đến tháng 1/2021, cả nước có khoảng 3.000 doanh nghiệp logistics (89% doanh nghiệp nội địa, 10% liên doanh, 1% nước ngoài). Dù chiếm số lượng áp đảo, các doanh nghiệp logistics trong nước phần lớn có quy mô vừa, nhỏ và siêu nhỏ, chỉ chiếm khoảng 20% tổng doanh thu toàn ngành. Tốc độ tăng trưởng toàn ngành đạt 14% - 16%/năm, doanh thu ước tính 40–42 tỷ USD/năm.
• Cơ cấu quy mô lao động: Số liệu thống kê chỉ ra tính phân tán và quy mô manh mún của lực lượng doanh nghiệp logistics trong nước.

Quy mô số lao động	Tỷ lệ trong tổng số doanh nghiệp
Dưới 5 người (doanh nghiệp siêu nhỏ)	41,40%
Dưới 50 người (doanh nghiệp quy mô nhỏ)	53,74%
Quy mô khoảng 300 người	4,12%
Doanh nghiệp quy mô lớn	Dưới 1%

• Cạnh tranh và tập quán thương mại: Doanh nghiệp logistics Việt Nam chủ yếu đóng vai trò thầu phụ, đại lý cấp 2, 3, 4 cho các tập đoàn đa quốc gia (DHL, Maersk...), cung ứng các dịch vụ giá trị gia tăng thấp như lưu kho đơn giản, bốc xếp, phân loại, vận tải nội địa và chỉ đáp ứng được 25% nhu cầu thị trường. Tập quán thương mại "nhập CIF, xuất FOB" kéo dài khiến quyền chỉ định vận tải thuộc về đối tác nước ngoài, tước đi cơ hội tiếp cận nguồn hàng của doanh nghiệp logistics nội địa.
• Chỉ số hiệu quả logistics (LPI): Báo cáo năm 2018 của Ngân hàng Thế giới ghi nhận Việt Nam đạt 3,27 điểm, xếp hạng 39/160 quốc gia (tăng 25 bậc và tăng 0,29 điểm so với mức 2,98 điểm, hạng 64/160 năm 2016). Trong khu vực ASEAN, năng lực logistics của Việt Nam xếp vị trí thứ 3, đứng sau Singapore (hạng 7/160) và Thái Lan (hạng 32/160).

Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển logistics đáp ứng yêu cầu thương mại điện tử

Dựa trên thực trạng, tác giả chỉ ra các xu hướng vận động chính của thị trường:

1. Xu hướng chuyển dịch mạnh mẽ từ mô hình 3PL sang 5PL gắn liền với sự tích hợp của các hệ thống quản trị OMS, WMS, TMS.
2. Xu hướng chuyển đổi sang logistics xanh (Green Logistics) nhằm giảm phát thải và bảo vệ môi trường.
3. Hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A) gia tăng giữa các doanh nghiệp nhằm mở rộng mạng lưới phân phối và nâng cao năng lực vốn.
4. Đẩy mạnh số hóa qua trí tuệ nhân tạo (AI), giao diện lập trình ứng dụng (API), dữ liệu lớn và thiết bị thực tế tăng cường/thực tế ảo (AR/VR).

Khóa luận đề xuất các nhóm giải pháp đối với doanh nghiệp logistics: tập trung tái cơ cấu quy trình giao hàng chặng cuối (Last Mile Delivery); đầu tư hệ thống công nghệ thông tin tích hợp; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực; và đẩy mạnh liên kết liên minh chiến lược nhằm thay đổi tập quán xuất nhập khẩu, giành quyền thuê phương tiện vận tải. Về phía nhà nước, các kiến nghị nhấn mạnh việc hoàn thiện khung pháp lý về an toàn thông tin cá nhân, thúc đẩy đề án thanh toán không dùng tiền mặt (theo Chỉ thị 22/CT-TTg) và quy hoạch đồng bộ hạ tầng giao thông kết nối các trung tâm hoàn tất đơn hàng.

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và cung cấp bức tranh dữ liệu cụ thể về thực trạng giao thoa giữa TMĐT và logistics tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020:

• Hệ thống hóa các số liệu thực chứng: Quy mô thị trường TMĐT B2C đạt 10,2 tỷ USD (2019); cơ cấu thanh toán bị chi phối bởi COD (86% năm 2019); chi phí giao hàng chặng cuối chiếm tới 28% tổng chi phí vận chuyển.
• Đo lường thực trạng ngành logistics: Tốc độ tăng trưởng 14%–16%/năm với doanh thu 40–42 tỷ USD; chỉ số LPI đạt 3,27 điểm (hạng 39/160 thế giới); làm rõ nghịch lý cấu trúc ngành khi 89% doanh nghiệp nội địa nhưng chỉ nắm giữ 20% thị phần doanh thu và có tới trên 95% là doanh nghiệp siêu nhỏ hoặc nhỏ.
• Về mặt đóng góp học thuật và thực tiễn, đề tài đã phân định rõ ràng sự khác biệt trong mô hình vận hành logistics giữa các sàn TMĐT đầu ngành (mô hình tự đầu tư logistics khép kín của Tiki đối lập với mô hình sàn trung gian thuê ngoài logistics của Lazada và Sendo), đồng thời chỉ ra điểm nghẽn tập quán ngoại thương "nhập CIF, xuất FOB" đang kìm hãm năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp logistics trong nước.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Theo tự nhận định của tác giả trong lời cảm ơn, bài viết có những hạn chế nhất định về kinh nghiệm thực tiễn và lý luận do giới hạn về thời gian nghiên cứu. Toàn bộ cơ sở phân tích dựa trên việc tổng hợp dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo ngành giai đoạn 2016–2020, chưa thực hiện được các khảo sát định lượng sơ cấp độc lập về chi phí vận hành logistics tại từng doanh nghiệp cụ thể.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu thực chứng bằng khảo sát sơ cấp đối với mạng lưới kho bãi TMĐT; đánh giá tác động chi tiết của đại dịch Covid-19 đối với chuỗi cung ứng TMĐT trong giai đoạn sau năm 2020; và lượng hóa hiệu quả tài chính của việc chuyển đổi mô hình từ 3PL sang 5PL tại các doanh nghiệp Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Bản khóa luận là nguồn tài liệu hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên và giảng viên các chuyên ngành Kinh doanh quốc tế, Thương mại điện tử, Logistics và Quản trị chuỗi cung ứng cần tài liệu tổng quan hệ thống về thị trường Việt Nam giai đoạn 2016–2020.
• Các cá nhân thực hiện đề tài tốt nghiệp liên quan đến giao hàng chặng cuối (Last Mile Delivery), thanh toán điện tử hoặc phân tích năng lực cạnh tranh dịch vụ vận tải.
• Phần đáng tham khảo nhất là Chương 2 với hệ thống số liệu chi tiết về cơ cấu lao động logistics, bảng biểu đo lường LPI, số liệu tài chính lỗ/lãi của các sàn TMĐT và quy trình vận hành chuỗi cung ứng thực tế của Tiki, Lazada và Sendo.

Câu hỏi thường gặp

1. Chỉ số hiệu quả logistics (LPI) của Việt Nam năm 2018 đạt kết quả như thế nào theo văn bản?
Theo công bố của Ngân hàng Thế giới được trích dẫn trong khóa luận, năm 2018 chỉ số LPI của Việt Nam đạt 3,27 điểm, xếp hạng 39 trong tổng số 160 quốc gia tham gia khảo sát. Kết quả này tăng 25 bậc về thứ hạng và tăng 0,29 điểm so với năm 2016 (đạt 2,98 điểm, xếp hạng 64/160). Trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam đứng thứ 3, sau Singapore (hạng 7) và Thái Lan (hạng 32).

2. Tỷ lệ sử dụng hình thức thanh toán COD tại Việt Nam trong giai đoạn nghiên cứu là bao nhiêu và đâu là trở ngại lớn nhất khi mua sắm trực tuyến?
Theo Sách trắng TMĐT 2020 của Bộ Công Thương được dẫn trong bài, tỷ lệ người mua sắm trực tuyến lựa chọn hình thức COD đạt 88% năm 2018 và 86% năm 2019. Khảo sát chỉ ra 77% người tiêu dùng e ngại sản phẩm nhận được có chất lượng kém so với quảng cáo, đây chính là nguyên nhân hàng đầu khiến hình thức COD tiếp tục áp đảo so với ví điện tử (chỉ đạt 17% - 18%).

3. Sự khác nhau căn bản giữa mô hình vận hành logistics của Tiki và Sendo là gì?
Tiki lựa chọn mô hình tự vận hành logistics với đội ngũ giao hàng riêng, triển khai gói giao hàng nhanh 2 giờ (TikiNow) và áp dụng chính sách đồng kiểm hàng trước khi thanh toán. Ngược lại, Sendo hoạt động theo mô hình sàn giao dịch B2C2C, đóng vai trò trung gian thuần túy và thuê ngoài 100% dịch vụ vận chuyển thông qua liên kết với 14 đối tác giao nhận bên thứ ba.

4. Khóa luận phản ánh thực trạng cơ cấu quy mô của các doanh nghiệp logistics Việt Nam ra sao?
Số liệu trong văn bản cho thấy doanh nghiệp logistics Việt Nam chủ yếu ở quy mô siêu nhỏ và nhỏ. Trong tổng số các doanh nghiệp đang hoạt động, doanh nghiệp siêu nhỏ (dưới 5 lao động) chiếm 41,40%, doanh nghiệp quy mô nhỏ (dưới 50 lao động) chiếm 53,74%, doanh nghiệp quy mô khoảng 300 lao động chiếm 4,12%, và nhóm doanh nghiệp quy mô lớn chỉ chiếm dưới 1%.

5. Tập quán "nhập CIF, xuất FOB" tác động tiêu cực như thế nào đến logistics Việt Nam theo phân tích của tác giả?
Tác giả chỉ rõ việc duy trì thói quen xuất khẩu theo điều kiện FOB và nhập khẩu theo điều kiện CIF khiến các doanh nghiệp Việt Nam tự tước bỏ quyền chỉ định phương tiện vận tải và mua bảo hiểm. Do quyền thuê vận chuyển được giao cho đối tác nước ngoài, các hãng vận tải và công ty dịch vụ logistics nội địa bị đứng ngoài các thương vụ ngoại thương lớn, mất đi cơ hội kinh doanh và nguồn doanh thu vận tải quốc tế.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Mai đã khái quát hóa một cách có hệ thống cơ sở lý luận và bức tranh thực tiễn về mối quan hệ giữa logistics và thương mại điện tử tại Việt Nam giai đoạn 2016–2020. Dựa trên việc phân tích các chỉ số thực tế về quy mô thị trường, thị phần doanh nghiệp, phương thức thanh toán và chỉ số LPI, tác giả đã làm rõ các điểm nghẽn về hạ tầng kho vận, an toàn thông tin và tính phân tán manh mún của các nhà cung ứng nội địa. Công trình khẳng định logistics là yếu tố then chốt quyết định sự thành bại của thương mại điện tử, đồng thời đưa ra các định hướng chuyển dịch công nghệ và giải pháp chính sách cần thiết nhằm thúc đẩy hai ngành cùng phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan về thương mại điện tử và logistics. Chương 2: Thực trạng về hoạt động logistics đáp ứng yêu cầu của thương mại điện tử tại Việt Nam hiện nay. Chương 3: Một số giải pháp nhằm phát triển logistics đáp ứng yêu cầu thương mại điện tử. TỔNG QUAN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ VÀ LOGISTICS 1.1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1.1 Khái niệm về thương mại điện tử Thương mại điện tử là hoạt động mua bán hàng hóa hoặc dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử như máy tinh xách tay, máy tính bảng và điện thoại di động.

TMĐT còn có các tên gọi khác như “thương mại trực tuyến” (online trade), “thương mại không giấy tờ” (paperless commerce) và “kinh doanh điện tử” (E-business). Khái niệm thương mại điện tử theo nghĩa hẹp: Là việc mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện truyền thông và thông tin đại chúng như máy tính. Khái niệm thương mại điện tử theo nghĩa rộng: Khi đề cập về hai khái niệm thương mại điện tử (E-commerce) và Kinh doanh điện tử (E-business), nhiều người nhầm hai khái niệm này với nhau. Tuy nhiên, thương mại điện tử được coi là tập con của kinh doanh điện tử.

TMĐT chú trọng đến việc mua bán trực tuyến (tập trung bên ngoài), trong khi đó kinh doanh điện tử là việc sử dụng internet và các công nghệ trực tuyến tạo ra quá trình hoạt động kinh doanh hiệu quả dù có hay không có lợi nhuận, vì vậy tăng lợi ích với khách hàng (tập trung bên trong). Một số khái niệm thương mại điện tử được định nghĩa bởi các tổ chức uy tín thế giới như sau: + Theo Tổ chức Thương mại thế giới (WTO), "Thương mại điện tử bao gồm việc sản xuất, quảng cáo, bán hàng và phân phối sản phẩm được mua bán và thanh toán trên mạng Internet, nhưng được giao nhận một cách hữu hình, cả các sản phẩm giao nhận cũng như những thông tin số hóa thông qua mạng Internet”. + Theo Ủy ban Thương mại điện tử của Tổ chức Hợp tác kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC) định nghĩa: "Thương mại điện tử liên quan đến các giao dịch thương mại trao đổi hàng hóa và dịch vụ giữa các nhóm (cá nhân) mang tính điện tử chủ yếu thông qua các hệ thống có nền tảng dựa trên Internet." Các kỹ thuật thông tin liên lạc có thể là email, EDI, Internet và Extranet có thể được dùng để hỗ trợ thương mại điện tử. 8 + Theo Ủy ban châu Âu: "Thương mại điện tử có thể định nghĩa chung là sự mua bán, trao đổi hàng hóa hay dịch vụ giữa các doanh nghiệp, gia đình, cá nhân, tổ chức tư nhân bằng các giao dịch điện tử thông qua mạng Internet hay các mạng máy tính trung gian (thông tin liên lạc trực tuyến).

Thuật ngữ bao gồm việc đặt hàng và dịch thông qua mạng máy tính, nhưng thanh toán và quá trình vận chuyển hàng hay dịch vụ cuối cùng có thể thực hiện trực tuyến hoặc bằng phương pháp thủ công." + UNCTAD, 1998: “TMĐT bao gồm việc sản xuất, phân phối, marketing, bán hay giao hàng hóa và dịch vụ bằng các phương tiện điện tử” như vậy, khái niệm này đề cập tới toàn bộ quá trình hoạt động, vận hành của doanh nghiệp chứ không chỉ dừng ở hoạt động mua và bán. Khái niệm này được viết tắt là MSDP, trong đó: M- Marketing (có trang web hặc xúc tiến thương mại qua internet). + Theo nghị định số 52/2013/NĐ-CP về TMĐT, thương mại điện tử được hiểu là: “Hoạt động thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác”. Trong phạm vi khóa luận này TMĐT được hiểu như sau: “Việc tiến hành một phần hay toàn bộ hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác”.2 Đặc điểm của thương mại điện tử Sự phát triển của thương mại điện tử gắn liền và tác động qua lại tới sự phát triển của ICT (Information and Communications Technology- công nghệ thông tin và truyền thông) vào trong mọi hoạt động thương mại.

Chính vì lẽ đó mà sự phát triển của CNTT sẽ thúc đẩy TMĐT phát triển nhanh chóng. Tuy nhiên, sự phát triển của CNTT mở ra cơ hội cho một vài lĩnh vực của IT điển hình là xây dựng phần 9 cứng và phần mềm dành riêng cho các ứng dụng TMĐT, dịch vụ thanh toán trong TMĐT. Ngoài ra, TMĐT phát triển còn giúp thúc đẩy hoạt động sản xuất trong ITC như máy tính và thiết bị viễn thông, thiết bị mạng. Về mặt hình thức: Với giao dịch TMĐT thì thay vì gặp mặt trực tiếp như trong thương mại truyền thống để tiến hành đàm phán và thực hiện ký hợp đồng thì các bên tham gia dù ở bất kỳ quốc gia nào có thể tiến hành giao dịch một cách thuận lợi.

Phạm vi hoạt động: Thị trường hoạt động trong thương mại điện tử là thị trường phi biên giới, điều này được thể hiện một cách rõ nét nhất ở điểm: mọi người ở các quốc gia không cần thiết phải di chuyển đến các quốc gia khác để gặp mặt trực tiếp đối tác của mình mà vẫn có thể tham gia giao dịch bằng cách truy cập vào các sàn thương mại, website thương mại, các trang mạng xã hội và các ứng dụng trên điện thoại Chủ thể tham gia giao dịch: gồm ít nhất 3 chủ thể, trong đó gồm các bên tham gia giao dịch và bên thứ ba (tham gia cung cấp dịch vụ mạng và cơ quan chứng thực- đây là người tạo ra sân chơi cho các giao dịch TMĐT). Thời gian giao dịch: Các bên tham gia giao dịch có thể được tiến hành ở bất kỳ địa điểm, ở bất cứ nơi nào có mạng viễn thông và thời gian nào trong ngày (24/7 và 365/365 ngày) thay vì chỉ được tiến hành vào giờ hành chính và ngày làm việc trong tuần như giao dịch truyền thống 1.3 Các yếu tố ảnh hưởng đến thương mại điện tử 1.1 Cơ sở hạ tầng Cơ sở pháp lý: Những nghị định, thông tư chính phủ ban hành cung cấp khung cơ bản về thương mại điện tử điều này tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển để phù hợp với sự đổi mới không ngừng của thời đại, khuyến khích các doanh nghiệp phát triển theo đúng định hướng mà nhà nước đề ra, hỗ trợ doanh nghiệp vay vốn và ngăn chặn các hành vi xấu có thể xảy ra trên nền tảng trực tuyến để đảm bảo cho hoạt động của doanh nghiệp diễn ra thuận lợi. 10 Công nghệ thông tin: Đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của hầu hết các doanh nghiệp. Sự phát triển của CNTT làm thay đổi mô hình và cách thức hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp từ giao dịch theo phương thức truyền thống sang thương mại điện tử (sử dụng thiết bị điện tử và nền tảng công nghệ).

Nếu CNTT phát triển kém thì TMĐT khó có bước cải tiến mang tính đột phá. Nhân lực: Tốc độ phát triển của ngành TMĐT ngày càng nhanh kéo theo yêu cầu về nguồn nhân lực ngày càng cao. Nếu nguồn nhân lực ở trình độ thấp, chưa đáp ứng được những yêu cầu của TMĐT đưa ra có thể kìm hãm sự phát triển của TMĐT. Thực tế, các doanh nghiệp ở Việt Nam đang rất cần nguồn nhân lực giỏi ở cả hai lĩnh vực là CNTT và thương mại, để đào tạo đủ nhân lực cho lĩnh vực này cần một khoảng thời gian dài nên các khóa đào tạo ngắn hạn về kinh tế, CNTT, ngôn ngữ là rất cần thiết nhằm đảm bảo cho các doanh nghiệp kinh doanh trong lĩnh vực TMĐT vẫn có thể duy trì hoạt động và phát triển.

Bảo mật và lừa đảo: Vấn đề bảo mật thông tin luôn là một trở ngại lớn đối với sự phát triển của TMĐT vì trong TMĐT thì thông tin là một tài sản không thể thiếu. Lỗ hổng trong bảo mật thông tin xuất hiện do mọi thông tin trong quá trình giao dịch giữa các bên đều được lưu dưới dạng số nên có rất nhiều hacker lợi dụng điều này để lấy cắp thông tin từ nền tảng dữ liệu (ví dụ: thông tin về khách hàng, sản phẩm bán chạy, doanh thu, …) gây mất uy tín và ảnh hưởng đến danh tiếng của doanh nghiệp.2 Hệ thống thanh toán điện tử Hiện nay có rất nhiều hình thức thanh toán: ví điện tử (airpay, zalo pay, …), quét mã QR, chuyển khoản, … các phương thức này đem lại lợi ích cho cả người bán và người mua vì giảm được lượng tiền mặt thực tế trong lưu thông và tránh được những vấn đề thường xuyên xảy ra (trộm cắp, rơi, mất, …). Vì người mua chuyển khoản số tiền cần thanh toán trực tiếp cho người bán nên người bán sẽ giảm được một khoản phí (phí thu hộ trả cho bên thứ ba). Qua đó mà doanh nghiệp giảm được chi phí và tránh tình trạng đọng vốn.3 Công cụ giao dịch điện tử Website online của doanh nghiệp như một website bán hàng được thiết lập bằng phương pháp điện tử giúp phục vụ một hoặc một phần quá trình mua bán hàng hóa và dịch vụ.

Tất cả thông tin liên quan đến hàng hóa đều được mô tả chi tiết trên website: hình ảnh, nguồn gốc xuất xứ, mô tả sản phẩm, thanh toán cũng như dịch vụ hậu mãi đều được cung cấp một cách minh bạch và rõ ràng. Việc trao đổi thông tin đều được thực hiện trên các phương tiện công nghệ điện tử mà không nhất thiết phải in ra giấy với bất cứ giao dịch nào. Website mang lại lợi ích cho doanh nghiệp, người mua và cả xã hội vì các lý do sau đây: + Thứ nhất, với doanh nghiệp: Chi phí cho việc đầu tư mở rộng thị trường nhỏ hơn nhiều so với thương mại truyền thống, thêm vào đó doanh nghiệp có thể tìm kiếm khách hàng, nhà cung cấp, đối tác trên khắp thế giới; giảm được chi phí sản xuất do chi phí giấy tờ, chi phí in ấn gửi văn bản truyền thống giảm; cải thiện hệ thống phân phối, vượt giới hạn về thời gian, giảm chi phí mua sắm do giảm được các chi phí quản lý hành chính dẫn đến người bán có thể giảm giá hàng bán cho khách hàng; thông tin trên website luôn được cập nhật nhanh chóng và chính xác. + Thứ hai, với người tiêu dùng: Đa dạng hơn về sự lựa chọn sản phẩm dịch vụ, thông tin phong phú, thuận tiện và chất lượng cao hơn, giá thấp hơn do có thể so sánh giá cả giữa các nhà cung cấp để tìm được mức giá hợp lý nhất, ….