Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hệ thống tài chính - ngân hàng không ngừng đổi mới và đối mặt với nhiều yêu cầu khắt khe về chuyển đổi số, công tác phát triển năng lực đội ngũ công chức quản lý nhà nước đóng vai trò then chốt. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam Chi nhánh tỉnh Hà Tĩnh, với lịch sử phát triển hơn 30 năm kể từ ngày tái lập tỉnh, đảm nhiệm chức năng quản trị, giám sát và bảo đảm an toàn hệ thống tín dụng trên địa bàn. Điển hình trong giai đoạn 2019 – 2023, chi nhánh đã gia tăng số cuộc thanh tra từ 6 cuộc lên 15 cuộc, xử lý thành công 67/69 kiến nghị giám sát vào năm 2023. Để duy trì và phát huy hiệu quả quản lý, việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực thông qua hoạt động đào tạo trở thành nhiệm vụ cấp thiết.

Vấn đề cốt lõi mà nghiên cứu tập trung giải quyết là sự thiếu đồng bộ trong khâu xác định nhu cầu, sự hạn chế về phương pháp giảng dạy và cơ cấu chi tiêu cho công tác đào tạo tại chỗ. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về đào tạo nhân lực trong tổ chức; phân tích toàn diện thực trạng đào tạo tại Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2019 – 2023; và đề xuất hệ thống 6 nhóm giải pháp hoàn thiện công tác này với tầm nhìn đến năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu được xác định tại Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh, tập trung vào toàn bộ đội ngũ cán bộ, công chức chuyên môn thông qua dữ liệu thứ cấp 5 năm (2019 – 2023) và dữ liệu khảo sát sơ cấp thu thập vào tháng 01 và tháng 02 năm 2024. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ khoa học giúp tối ưu hóa ngân sách đào tạo bình quân trên 300 triệu đồng mỗi năm, đồng thời chuẩn hóa 100% năng lực chuyên môn và nâng ngạch công chức theo vị trí việc làm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết quản trị nguồn nhân lực hiện đại và quy trình đào tạo nhân lực chuẩn hóa trong các tổ chức công. Quy trình này được tiếp cận toàn diện qua 3 giai đoạn cốt lõi: lập kế hoạch đào tạo (xác định nhu cầu, mục tiêu, đối tượng, chương trình và ngân sách); tổ chức triển khai kế hoạch (chuẩn bị giảng viên, cơ sở vật chất, quản lý lớp học); và đánh giá kết quả đào tạo.

Để lượng hóa chất lượng bồi dưỡng, đề án áp dụng khung tiêu chí theo Thông tư số 10/2017/TT-BNV của Bộ Nội vụ ban hành ngày 29/12/2017 về việc đánh giá chất lượng bồi dưỡng cán bộ, công chức, viên chức. Khung đánh giá bao gồm 9 tiêu chí chính cho chất lượng khóa học và hệ thống chỉ báo đo lường kết quả của người học. Đồng thời, mô hình thang đo khoảng cách Likert 5 mức độ theo chuẩn Halton Housing Trust được sử dụng để phân loại các mức độ đánh giá: từ 1,00 – 1,80 (Rất thấp), 1,81 – 2,60 (Thấp), 2,61 – 3,40 (Trung bình), 3,41 – 4,20 (Cao), đến 4,21 – 5,00 (Rất cao).

Các khái niệm chính được làm rõ bao gồm: đào tạo (quá trình trang bị và hoàn thiện kỹ năng, phẩm chất); đào tạo nhân lực trong tổ chức nhà nước (hoạt động duy trì và nâng cao chất lượng cán bộ, công chức); và khung năng lực vị trí việc làm (bộ tiêu chuẩn kiến thức, kỹ năng cần thiết để thực thi công vụ).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa nguồn dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp:

  • Dữ liệu thứ cấp: Trích xuất từ các báo cáo tổng kết hoạt động ngành, báo cáo nhân sự, thống kê đào tạo và hồ sơ kỹ năng của Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2019 – 2023.
  • Dữ liệu sơ cấp: Thu thập qua phiếu khảo sát phát trực tiếp trong khoảng thời gian từ tháng 01/2024 đến tháng 02/2024.

Cỡ mẫu khảo sát là toàn bộ 46 cán bộ, công chức chuyên môn có thâm niên công tác trên 1 năm tại chi nhánh (loại trừ 6 nhân viên thuộc khối phục vụ như bảo vệ, tạp vụ, lái xe). Phương pháp chọn mẫu toàn bộ được áp dụng nhằm phản ánh đầy đủ, chính xác ý kiến của toàn bộ nhân lực chuyên môn trực tiếp thụ hưởng hoạt động đào tạo.

Phương pháp phân tích dữ liệu bao gồm:

  • Thống kê mô tả: Tính toán tần suất, giá trị trung bình, độ lệch chuẩn nhằm khái quát hóa các chỉ số đào tạo và kết quả khảo sát. Lý do lựa chọn là giúp minh họa rõ nét mức độ hài lòng và hiện trạng tiếp thu kiến thức của học viên.
  • Phương pháp so sánh: Đánh giá sự biến động qua chuỗi thời gian 2019 – 2023 về số lượt đào tạo, cơ cấu chi phí và kết quả xếp loại.
  • Phương pháp phân tích tổng hợp và diễn giải: Kết hợp các nguồn số liệu để chỉ ra điểm nghẽn, nguyên nhân gốc rễ và làm cơ sở hoạch định giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu thực nghiệm giai đoạn 2019 – 2023 tại Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh làm nổi bật các phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, tỷ lệ công chức chưa đáp ứng chuẩn vị trí việc làm đã được cải thiện rõ rệt. Tỷ lệ chưa đạt chuẩn chuyên môn giảm từ 6,44% năm 2019 xuống 0% từ năm 2020 đến 2023; thiếu chứng chỉ tiếng Anh giảm từ 4,33% về 0%. Đáng chú ý, tỷ lệ cán bộ diện quy hoạch chưa đạt chuẩn trình độ lý luận chính trị giảm ngoạn mục từ 61,52% năm 2019 xuống chỉ còn 6,52% vào năm 2023.

Thứ hai, nhu cầu đào tạo tại chỗ có sự bùng nổ về số lượt tham gia đối với các nghiệp vụ chuyên môn cấp thiết. Điển hình năm 2023, các lớp bồi dưỡng nghiệp vụ bảo vệ bí mật nhà nước đạt 46 lượt người tham gia, ứng dụng công nghệ thông tin đạt 44 lượt, kỹ năng phân tích và tổng hợp báo cáo đạt 39 lượt. Các chương trình này vượt xa về số lượng so với các khóa đào tạo dài hạn tập trung.

Thứ ba, cơ cấu ngân sách đào tạo có sự chuyển dịch mạnh mẽ sang tự chủ cơ sở. Tổng kinh phí đào tạo tăng từ 290,75 triệu đồng năm 2019 lên 321,13 triệu đồng năm 2023. Trong đó, chi phí dành riêng cho đào tạo tại chi nhánh tăng đều từ 92,35 triệu đồng (2019) lên 131,86 triệu đồng (2023). Khoản đầu tư tu sửa, nâng cấp hội trường phục vụ giảng dạy tại chỗ được duy trì định kỳ, đạt đỉnh 40 triệu đồng vào năm 2021.

Thứ tư, chất lượng tiếp thu của học viên đạt mức cao nhưng năng lực tự nghiên cứu còn hạn chế. Theo khảo sát giáo viên, tiêu chí thực hiện nghiêm túc quy định đạt mức điểm rất cao từ 4,33 đến 5,00 điểm; tuy nhiên chỉ báo phương pháp học tập khoa học chỉ đạt từ 3,33 đến 4,00 điểm. Đội ngũ giảng viên tại chỗ phụ thuộc lớn vào thuê ngoài (6 - 7 giảng viên mỗi năm), trong khi giảng viên kiêm chức nội bộ chỉ có từ 0 đến 2 người.

Thảo luận kết quả

Thực trạng trên cho thấy công tác đào tạo đã giải quyết căn bản bài toán chuẩn hóa văn bằng và ngạch bậc công chức. Việc số lượng quyết định phê duyệt đào tạo tăng từ 7 quyết định năm 2019 lên 19 quyết định năm 2023 phản ánh sự quan tâm sâu sát của ban lãnh đạo.

Dữ liệu có thể được mô hình hóa qua biểu đồ cột thể hiện sự tăng trưởng kinh phí đào tạo tại chỗ đối chiếu với biểu đồ đường về tỷ lệ chuẩn hóa cán bộ. Sự đối sánh này làm rõ rằng việc tăng ngân sách đào tạo nội bộ tác động trực tiếp tới việc giảm thiểu sai sót chuyên môn trong công tác thanh tra, giám sát ngân hàng.

Nguyên nhân của những hạn chế nằm ở chỗ khâu khảo sát nhu cầu đào tạo trước đây chủ yếu dựa vào ý chí chủ quan của lãnh đạo phòng ban và đề xuất từ Vụ Tổ chức cán bộ, thiếu kênh khảo sát trực tiếp từng cá nhân. Chế độ thù lao cho giảng viên nội bộ còn thấp (300.000 đồng/buổi so với 500.000 đồng/buổi của giảng viên ngoài) chưa tạo được động lực để cán bộ giàu kinh nghiệm tham gia truyền dạy. So sánh với các nghiên cứu đào tạo công chức ngành ngân hàng ở các tỉnh lân cận, mức độ chủ động xây dựng bài giảng điện tử và ứng dụng mô phỏng tình huống thực tế tại Hà Tĩnh vẫn cần được nâng cấp bài bản hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác đào tạo nhân lực tại Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2025, tác giả đề xuất 6 nhóm giải pháp mang tính hành động cao:

  1. Đổi mới quy trình khảo sát nhu cầu đào tạo: Thiết lập biểu mẫu khảo sát trực tuyến cá nhân hóa định kỳ vào tháng 9 hàng năm. Phòng Tổng hợp, Nhân sự và Kiểm soát nội bộ chủ trì thu thập 100% phản hồi từ cán bộ công chức nhằm xác định đúng khoảng trống kỹ năng thực tế thay vì áp đặt chỉ tiêu cơ học.

  2. Chuẩn hóa tiêu chí lựa chọn đối tượng đào tạo: Phân loại đối tượng học tập thành 3 nhóm rõ rệt: cán bộ mới tuyển dụng (tập trung kèm cặp quy chế và quy trình thanh toán, kho quỹ); cán bộ thâm niên (bồi dưỡng chuyển đổi số, ngân hàng số và phòng chống rửa tiền); cán bộ quản lý (đào tạo kỹ năng lãnh đạo và quản trị khủng hoảng).

  3. Đa dạng hóa phương pháp và công nghệ đào tạo: Chuyển đổi 30% thời lượng lý thuyết sang phương pháp nghiên cứu tình huống thực tế (case study) về xử lý nợ xấu và giám định tư pháp. Triển khai nền tảng E-learning và lớp học ảo để tối ưu hóa thời gian làm việc chuyên môn cho 46 cán bộ tại chi nhánh.

  4. Xây dựng cơ chế tài chính và tạo động lực giảng viên nội bộ: Điều chỉnh quy chế chi tiêu nội bộ, nâng mức thù lao cho giảng viên cơ sở lên mức tương đương giảng viên thuê ngoài (500.000 đồng/buổi). Đưa chỉ tiêu tham gia đào tạo, kèm cặp nhân viên mới vào tiêu chí đánh giá thi đua, khen thưởng cuối năm của công chức.

  5. Nâng cấp cơ sở vật chất và hệ thống học liệu: Đầu tư trang thiết bị màn hình tương tác thông minh cho Hội trường A2 (sức chứa 60 người) với kinh phí dự kiến khoảng 30 - 50 triệu đồng trong năm 2024 - 2025. Biên soạn sổ tay nghiệp vụ ngắn gọn, dễ tra cứu về kiểm soát thủ tục hành chính và nghiệp vụ kho quỹ.

  6. Tăng cường đánh giá hiệu quả sau đào tạo: Thực hiện đánh giá lại năng lực thực thi công vụ sau 3 tháng và 6 tháng hoàn thành khóa học theo mô hình phản hồi đa chiều từ lãnh đạo trực tiếp.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhóm độc giả:

  • Ban Lãnh đạo và Bộ phận Nhân sự thuộc hệ thống Ngân hàng Nhà nước: Cung cấp khung phương pháp khảo sát nhu cầu thực tế và bài học kinh nghiệm trong việc phân bổ ngân sách đào tạo nội bộ hiệu quả cho các chi nhánh tỉnh, thành phố.
  • Cán bộ quản lý tại các cơ quan hành chính nhà nước và đơn vị sự nghiệp: Vận dụng được quy trình đánh giá chất lượng bồi dưỡng công chức theo Thông tư 10/2017/TT-BNV kết hợp thang đo Likert để lượng hóa kết quả đào tạo.
  • Học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Quản trị kinh doanh, Quản trị nhân lực: Tham khảo mô hình nghiên cứu tình huống thực tế (case study), cấu trúc bảng hỏi và phương pháp phân tích số liệu nhân sự hỗn hợp (định tính và định lượng).
  • Lãnh đạo các ngân hàng thương mại và tổ chức tín dụng tại Hà Tĩnh: Nắm bắt định hướng chuẩn hóa chuyên môn và yêu cầu thanh tra giám sát của Ngân hàng Nhà nước để chủ động xây dựng kế hoạch bồi dưỡng đội ngũ nhân sự tại đơn vị.

Câu hỏi thường gặp

Nhu cầu đào tạo tại Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước Hà Tĩnh tập trung vào mảng nào nhiều nhất?

Số liệu 2019 – 2023 cho thấy nhu cầu cao nhất tập trung vào kỹ năng mềm, tin học nâng cao và các nghiệp vụ chuyên môn cốt lõi. Các lớp chuyên đề như phòng chống rửa tiền, bảo vệ bí mật nhà nước và ứng dụng công nghệ thông tin thu hút từ 39 đến 46 lượt cán bộ tham gia mỗi năm.

Quy mô mẫu khảo sát của luận văn được thực hiện như thế nào?

Khảo sát sơ cấp được thực hiện trên mẫu toàn thể gồm 46 cán bộ, công chức chuyên môn làm việc trên 1 năm tại chi nhánh vào đầu năm 2024. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện tuyệt đối và phản ánh đúng thực trạng chất lượng đào tạo tại cơ quan.

Ngân sách dành cho đào tạo tại chỗ của đơn vị biến động ra sao trong 5 năm?

Kinh phí đào tạo tại chỗ tăng trưởng liên tục từ 92,35 triệu đồng năm 2019 lên 131,86 triệu đồng vào năm 2023, chiếm tỷ trọng lớn trong tổng ngân sách đào tạo hàng năm (321,13 triệu đồng năm 2023). Điều này chứng minh định hướng ưu tiên bồi dưỡng nghiệp vụ thực tiễn tại đơn vị.

Điểm nghẽn lớn nhất trong hoạt động đào tạo của chi nhánh là gì?

Hạn chế lớn nhất là khâu xác định nhu cầu đào tạo còn mang tính chủ quan từ cấp quản lý, chưa có khảo sát cá nhân định kỳ. Thêm vào đó, đội ngũ giảng viên kiêm chức nội bộ còn rất mỏng (chỉ 0 - 2 người) do chính sách đãi ngộ thù lao chưa đủ sức khuyến khích.

Luận văn đề xuất công cụ nào để đánh giá chất lượng các khóa học?

Tác giả đề xuất kết hợp bài kiểm tra đầu vào - đầu ra cùng hệ thống phiếu khảo sát theo 9 tiêu chí của Thông tư 10/2017/TT-BNV. Đồng thời, áp dụng thang đo Likert 5 mức độ và khảo sát định kỳ sau 3 - 6 tháng để đo lường mức độ cải thiện hiệu suất công việc.

Kết luận

  • Đề án đã hệ thống hóa hoàn chỉnh cơ sở lý luận về đào tạo nhân lực trong cơ quan quản lý nhà nước và áp dụng thành công bộ tiêu chí Thông tư 10/2017/TT-BNV.
  • Phân tích chi tiết thực trạng đào tạo của Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Hà Tĩnh giai đoạn 2019 – 2023 trên mẫu 46 cán bộ, chỉ rõ những thành tựu về chuẩn hóa văn bằng và các điểm nghẽn về phương pháp giảng dạy.
  • Đưa ra bức tranh định lượng rõ nét về sự gia tăng kinh phí đào tạo nội bộ từ 92,35 triệu đồng lên 131,86 triệu đồng và sự giảm mạnh tỷ lệ thiếu hụt lý luận chính trị từ 61,52% xuống 6,52%.
  • Đề xuất đồng bộ 6 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình triển khai đến năm 2025, tập trung vào số hóa khảo sát nhu cầu, đãi ngộ giảng viên nội bộ và hiện đại hóa cơ sở vật chất.
  • Công trình là tài liệu hữu ích giúp các nhà quản trị nhân lực và cơ quan quản lý tiền tệ hoàn thiện chiến lược phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong kỷ nguyên số.