Luận văn thạc sĩ về hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự hôn nhân và gia đình, nêu vấn đề lý luận và thực tiễn.

• Tác giả: Đặng Thị Bích Huệ
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Công Giao
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Lý luận và lịch sử nhà nước và pháp luật
• Đề tài: Hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình - những vấn đề lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LĨNH VỰC DÂN SỰ, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
• 1.1. Nhận thức về giới và bình đẳng giới
• 1.2. Khái niệm giới và giới tính
• 1.3. Các đặc điểm và vai trò giới. Bất bình đẳng giới và bình đẳng giới
• 1.4. Bản chất và các yếu tố đánh giá bình đẳng giới
• 1.5. Quyền bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 1.5.1. Các quan điểm về quyền bình đẳng giới
• 1.5.2. Quyền bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 1.6. Vai trò và các tiêu chí đánh giá sự hoàn thiện pháp luật trong việc bảo đảm quyền bình đẳng giới trong các quan hệ dân sự, hôn nhân, gia đình
• 1.6.1. Vai trò của pháp luật trong việc bảo đảm quyền bình đẳng giới trong các quan hệ dân sự, hôn nhân, gia đình
• 1.6.2. Tiêu chí đánh giá sự hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 1.6.2.1. Đảm bảo tính thống nhất
• 1.6.2.2. Đảm bảo tính toàn diện, cụ thể
• 1.6.2.3. Đảm bảo tính đồng bộ
• 1.6.2.4. Đảm bảo về kỹ thuật lập pháp
• 1.6.2.5. Đảm bảo phù hợp với pháp luật và thông lệ quốc tế
• 1.6.2.6. Đảm bảo tính khả thi
• 1.7. Quyền bình đẳng giới trong pháp luật quốc tế và pháp luật của một số quốc gia
• 1.8. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VIỆT NAM VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LĨNH VỰC DÂN SỰ, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH
• 2.1. Sự hình thành và phát triển của pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình ở Việt Nam
• 2.1.1. Thời kỳ trước năm 1945
• 2.1.2. Thời kỳ từ năm 1945 đến năm 1954
• 2.1.3. Thời kỳ từ năm 1954 đến năm 1980
• 2.1.4. Thời kỳ từ năm 1980 đến nay
• 2.2. Các nguyên tắc cơ bản về bình đẳng giới trong pháp luật Việt Nam
• 2.3. Các quy định của pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự
• 2.4. Các quy định của pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
• 2.5. Hạn chế và bất cập của pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình hiện nay
• 2.5.1. Hạn chế và bất cập của pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự
• 2.5.2. Hạn chế và bất cập của pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình
• 2.6. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUAN ĐIỂM, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LĨNH VỰC DÂN SỰ, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• 3.1. Quan điểm về hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.1.1. Quán triệt quan điểm, đường lối của Đảng và tư tưởng Hồ Chí Minh trong hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.1.2. Đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ, toàn diện và không ngừng nâng cao năng lực, kỹ thuật lập pháp trong hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.1.3. Hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình phải bảo đảm phù hợp với các công ước quốc tế mà Việt Nam đã tham gia
• 3.1.4. Phát huy dân chủ trong hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.2. Các giải pháp hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.2.1. Rà soát, hệ thống hoá các văn bản pháp luật hiện hành
• 3.2.2. Sửa đổi, bổ sung một số quy định trong pháp luật hiện hành về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.2.3. Nâng cao năng lực, trách nhiệm của các chủ thể liên quan đến quá trình thực hiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.2.4. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát việc thực hiện pháp luật
• 3.2.5. Tăng cường các biện pháp phổ biến, giáo dục pháp luật
• 3.2.6. Lồng ghép giới trong xây dựng và thực thi pháp luật
• 3.2.7. Tăng cường hợp tác quốc tế về bảo đảm quyền bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình

Bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình là một vấn đề quan trọng trong việc xây dựng xã hội công bằng và tiến bộ. Pháp luật về bình đẳng giới không chỉ bảo vệ quyền lợi của phụ nữ mà còn thúc đẩy sự phát triển bền vững của gia đình và xã hội. Việc hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực này là cần thiết để đảm bảo quyền lợi cho tất cả các thành viên trong gia đình, đặc biệt là phụ nữ và trẻ em.

1.1. Khái niệm và vai trò của bình đẳng giới trong hôn nhân

Bình đẳng giới trong hôn nhân được hiểu là sự công bằng trong quyền và nghĩa vụ của vợ và chồng. Điều này không chỉ giúp nâng cao vị thế của phụ nữ mà còn tạo ra một môi trường gia đình hòa thuận, bình đẳng. Các quy định pháp luật cần phải đảm bảo rằng cả hai bên đều có quyền và nghĩa vụ như nhau trong các quyết định liên quan đến gia đình.

1.2. Tình hình thực hiện pháp luật về bình đẳng giới hiện nay

Mặc dù đã có nhiều quy định pháp luật về bình đẳng giới, nhưng thực tế vẫn còn nhiều bất cập. Nhiều phụ nữ vẫn phải đối mặt với sự phân biệt trong gia đình và xã hội. Cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao nhận thức và thực thi các quy định này một cách hiệu quả.

II. Những thách thức trong việc thực hiện bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình

Việc thực hiện bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình gặp phải nhiều thách thức. Những vấn đề như bạo lực gia đình, phân biệt đối xử và thiếu sự hỗ trợ từ cộng đồng là những rào cản lớn. Để giải quyết những vấn đề này, cần có sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và xã hội.

2.1. Bạo lực gia đình và ảnh hưởng đến bình đẳng giới

Bạo lực gia đình là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự bất bình đẳng giới. Phụ nữ thường là nạn nhân của bạo lực, điều này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn đến tâm lý và vị thế xã hội của họ. Cần có các biện pháp pháp lý và xã hội để ngăn chặn và xử lý tình trạng này.

2.2. Thiếu sự hỗ trợ từ cộng đồng và chính quyền

Nhiều phụ nữ không nhận được sự hỗ trợ cần thiết từ gia đình và cộng đồng khi gặp khó khăn trong hôn nhân. Chính quyền cần có các chương trình hỗ trợ và tư vấn cho phụ nữ để họ có thể tự tin hơn trong việc bảo vệ quyền lợi của mình.

III. Phương pháp hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình

Để hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc rà soát, sửa đổi và bổ sung các quy định pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

3.1. Rà soát và sửa đổi các quy định pháp luật hiện hành

Cần tiến hành rà soát các quy định pháp luật hiện hành để phát hiện và khắc phục những điểm chưa hợp lý. Việc sửa đổi các quy định này sẽ giúp nâng cao hiệu quả thực thi và bảo vệ quyền lợi của phụ nữ trong hôn nhân và gia đình.

3.2. Tăng cường giáo dục và tuyên truyền về bình đẳng giới

Giáo dục và tuyên truyền về bình đẳng giới là một trong những giải pháp quan trọng. Cần có các chương trình giáo dục từ cấp tiểu học đến đại học để nâng cao nhận thức của cộng đồng về quyền lợi và nghĩa vụ của phụ nữ trong gia đình.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về bình đẳng giới

Nghiên cứu về bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần được giải quyết để đảm bảo quyền lợi cho phụ nữ và trẻ em.

4.1. Kết quả từ các chương trình hỗ trợ phụ nữ

Nhiều chương trình hỗ trợ phụ nữ đã được triển khai và đạt được những kết quả tích cực. Những chương trình này không chỉ giúp phụ nữ nâng cao kỹ năng mà còn tạo ra cơ hội để họ tham gia vào các hoạt động xã hội.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Việc học hỏi từ kinh nghiệm của các quốc gia khác trong việc thực hiện bình đẳng giới là rất cần thiết. Các mô hình thành công có thể được áp dụng để cải thiện tình hình bình đẳng giới tại Việt Nam.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình

Bình đẳng giới trong hôn nhân và gia đình là một vấn đề cần được quan tâm và giải quyết một cách đồng bộ. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và cộng đồng để đảm bảo quyền lợi cho phụ nữ và trẻ em.

5.1. Tầm quan trọng của việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật

Việc tiếp tục hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới là rất quan trọng để bảo vệ quyền lợi của phụ nữ và trẻ em. Cần có các chính sách cụ thể để thực hiện điều này.

5.2. Định hướng phát triển bền vững trong bình đẳng giới

Định hướng phát triển bền vững trong bình đẳng giới cần được chú trọng. Cần có các chương trình dài hạn để nâng cao vị thế của phụ nữ trong xã hội và gia đình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bình đẳng giới là một trong những mục tiêu phát triển bền vững hàng đầu của nhân loại và là thước đo cốt lõi cho sự tiến bộ, văn minh của mỗi quốc gia. Mặc dù phụ nữ chiếm khoảng 50,2% dân số và đóng góp hơn 48% lực lượng lao động tại Việt Nam, tình trạng bất bình đẳng giới trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình vẫn diễn biến phức tạp. Tàn dư của tư tưởng phong kiến phụ quyền cùng những rào cản tập quán lạc hậu đã khiến quyền lợi hợp pháp của người phụ nữ thường xuyên bị xâm hại hoặc xem nhẹ, đặc biệt trong các vấn đề xác lập quyền sở hữu tài sản, quyền thừa kế và phân chia tài sản khi ly hôn.

Luận văn thạc sĩ luật học chuyên ngành Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật với đề tài "Hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình - Những vấn đề lý luận và thực tiễn" tập trung giải quyết yêu cầu cấp thiết về mặt lý luận và thực tiễn lập pháp tại Việt Nam. Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa cơ sở lý luận về bình đẳng giới thực chất, đánh giá toàn diện khuôn khổ pháp lý Việt Nam trong giai đoạn 2005-2015, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện pháp luật dân sự, hôn nhân và gia đình.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hệ thống văn bản quy phạm pháp luật Việt Nam giai đoạn 10 năm (2005-2015), đối chiếu với các chuẩn mực quốc tế như Công ước CEDAW năm 1979 gồm 30 điều khoản và kinh nghiệm lập pháp của các quốc gia tiến bộ. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa sâu sắc, góp phần nâng cao chỉ số phát triển giới (GDI), thúc đẩy tỷ lệ bảo đảm quyền tài sản của phụ nữ lên trên 80% và hiện thực hóa cam kết quốc tế của Việt Nam khi gia nhập hơn 15 điều ước quốc tế về quyền con người.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng của hai lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết bình đẳng giới thực chất (Substantive Equality Theory) và Lý thuyết vai trò giới (Gender Role Theory), kết hợp với quan điểm chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng phụ nữ.

Khác với lý thuyết bình đẳng hình thức vốn chỉ dừng lại ở sự đối xử giống nhau một cách cơ học trước pháp luật, lý thuyết bình đẳng thực chất thừa nhận đặc thù sinh học và gánh nặng truyền thống của phụ nữ, từ đó đòi hỏi pháp luật phải có các biện pháp thúc đẩy bình đẳng giới mang tính chủ động.

Các khái niệm cơ bản được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm:

• Giới (Gender): Đặc điểm xã hội, vai trò và trách nhiệm do xã hội quy định cho nam và nữ, có thể biến đổi theo thời gian và không gian văn hóa.
• Giới tính (Sex): Đặc điểm sinh học tự nhiên, bất biến giữa nam và nữ gắn liền với chức năng tái sản xuất giống nòi.
• Vai trò giới: Tổ hợp 3 nhóm vai trò căn bản gồm sản xuất vật chất tạo thu nhập, tái sản xuất duy trì dân số và quản lý cộng đồng.
• Quyền bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình: Sự thừa nhận và bảo đảm đầy đủ về mặt pháp lý để nam và nữ có vị thế ngang nhau, cơ hội công bằng và thụ hưởng bình đẳng trong các quan hệ nhân thân và tài sản.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp đa dạng gồm hơn 50 văn bản quy phạm pháp luật qua các thời kỳ (Hiến pháp 1946 đến Hiến pháp 2013, Bộ luật Dân sự 2005, Luật Hôn nhân và gia đình 2014, Luật Bình đẳng giới 2006) và các báo cáo tư pháp quốc gia giai đoạn 2005-2015.

Về nguồn dữ liệu thực tiễn, luận văn sử dụng cỡ mẫu gồm 120 bản án dân sự, hôn nhân và gia đình đã có hiệu lực pháp luật tại Tòa án nhân dân các cấp thuộc 6 tỉnh, thành phố đại diện cho ba miền Bắc, Trung, Nam.

Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng theo vùng địa lý nhằm phản ánh chân thực sự khác biệt giữa khu vực đô thị và nông thôn.

Phương pháp phân tích quy phạm pháp luật kết hợp phương pháp so sánh luật học được lựa chọn làm phương pháp chủ đạo. Lý do lựa chọn là phương pháp này cho phép giải mã các xung đột nội tại giữa các điều luật, đối chiếu mức độ tương thích của pháp luật quốc gia với Công ước CEDAW và các mô hình lập pháp điển hình (như Phần Lan và Thụy Sỹ), từ đó nhận diện chính xác khoảng cách giữa pháp luật trên văn bản và thực tiễn thực thi.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tồn tại sự bất bình đẳng sâu sắc trong việc phân công lao động gia đình và ghi nhận giá trị kinh tế. Dữ liệu thực tế cho thấy phụ nữ phải dành thời gian cho các công việc chăm sóc gia đình và nội trợ không thù lao cao gấp 2 lần (tương đương 200%) so với nam giới. Tuy nhiên, trước khi Luật Hôn nhân và gia đình 2014 có hiệu lực, công việc nội trợ chưa được định lượng rõ ràng như một dạng lao động tạo ra thu nhập trong các tranh chấp chia tài sản chung.

Thứ hai, quyền tiếp cận và sở hữu tài sản của phụ nữ còn nhiều hạn chế do tập quán pháp. Trong hơn 65% trường hợp cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất tại khu vực nông thôn giai đoạn trước năm 2014, chỉ có tên của người chồng được ghi nhận. Thực trạng này làm suy giảm khoảng 40% khả năng tiếp cận vốn vay ngân hàng độc lập của phụ nữ khi phát triển kinh tế hộ gia đình.

Thứ ba, sự thiếu đồng bộ và xung đột pháp lý giữa các văn bản luật chuyên ngành. Có khoảng 15% các điều khoản trong Bộ luật Dân sự 2005 chưa hoàn toàn tương thích với các nguyên tắc tiến bộ của Luật Bình đẳng giới 2006, đặc biệt là các quy định về quyền thừa kế theo tập quán và thứ tự ưu tiên trong quản lý tài sản chung của hộ gia đình.

Thứ tư, hiệu lực thực thi quyền bình đẳng của phụ nữ trong các vụ việc ly hôn còn thấp. Kết quả phân tích 120 bản án mẫu chỉ ra rằng có tới hơn 55% phụ nữ gặp bất lợi về điều kiện kinh tế và nhà ở sau ly hôn do tòa án áp dụng nguyên tắc chia đôi tài sản cơ học mà không tính toán đầy đủ các yếu tố bù đắp thiệt thòi về cơ hội nghề nghiệp.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các bất cập trên bắt nguồn từ định kiến giới cố hữu và kỹ thuật lập pháp còn mang tính tuyên ngôn, thiếu chế tài cụ thể. Khi so sánh với kinh nghiệm lập pháp quốc tế, Phần Lan đã áp dụng quy định bắt buộc tỷ lệ đại diện 50/50 nam nữ trong các cơ quan công quyền và yêu cầu các tổ chức kinh tế từ 30 lao động trở lên phải có kế hoạch bình đẳng giới. Tương tự, Thụy Sỹ cấm triệt để mọi hành vi phân biệt đối xử gián tiếp về tuổi nghỉ hưu hay tình trạng hôn nhân trong tuyển dụng.

Các phát hiện của luận văn có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hai công cụ trình bày:

• Bảng so sánh 6 tiêu chí hoàn thiện pháp luật giữa Việt Nam và chuẩn mực CEDAW (thống nhất, toàn diện, đồng bộ, kỹ thuật lập pháp, tương thích quốc tế và tính khả thi).
• Biểu đồ phân bổ tỷ lệ đứng tên tài sản và tỷ lệ tranh chấp thừa kế theo giới tính để minh chứng rõ nét chênh lệch địa vị pháp lý thực tế.

Nghiên cứu khẳng định rằng việc ban hành Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã tạo bước chuyển quan trọng khi công nhận công việc nội trợ có giá trị tương đương lao động có thu nhập, song vẫn cần tiếp tục sửa đổi Bộ luật Dân sự để đồng bộ hóa quyền tài sản của phụ nữ.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, Quốc hội và Bộ Tư pháp cần khẩn trương sửa đổi, bổ sung Bộ luật Dân sự theo hướng hoàn thiện nguyên tắc bình đẳng giới thực chất. Mục tiêu cụ thể là chuẩn hóa 100% các quy định liên quan đến quyền sở hữu tài sản chung của vợ chồng, quyền thừa kế bình đẳng của con gái và xác lập cơ chế bảo vệ quyền nhân thân của phụ nữ trong thời hạn từ năm 2016 đến năm 2020.

Thứ hai, Bộ Tài nguyên và Môi trường phối hợp với chính quyền địa phương triển khai bắt buộc việc ghi tên cả vợ và chồng trên tất cả các Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và quyền sở hữu nhà ở. Chỉ tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ cấp đổi giấy chứng nhận đồng sở hữu đạt trên 85% trên phạm vi cả nước trước năm 2025.

Thứ ba, Bộ Tư pháp và Hội Liên hiệp Phụ nữ Việt Nam tăng cường cơ chế lồng ghép giới trong quy trình xây dựng văn bản quy phạm pháp luật. Đảm bảo 100% các dự thảo luật trong lĩnh vực dân sự và gia đình đều phải trải qua quy trình đánh giá tác động giới (GIA) độc lập trước khi trình Quốc hội thông qua.

Thứ tư, Tòa án nhân dân tối cao ban hành các Nghị quyết hướng dẫn áp dụng thống nhất pháp luật về chia tài sản khi ly hôn. Phấn đấu đến năm 2030, 90% đội ngũ thẩm phán và thẩm tra viên được bồi dưỡng chuyên sâu về kỹ năng xét xử nhạy cảm giới, đảm bảo công nhận đầy đủ giá trị kinh tế của lao động nội trợ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách (Quốc hội, Ban soạn thảo dự án luật, Bộ Tư pháp): Tài liệu cung cấp luận cứ khoa học sắc bén và hơn 20 kiến nghị lập pháp cụ thể phục vụ trực tiếp cho việc sửa đổi Bộ luật Dân sự và các luật chuyên ngành.

Nhóm cán bộ tư pháp và hành nghề luật (Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Công chứng viên): Luận văn mang đến cẩm nang phân tích 120 vụ án thực tế, hỗ trợ giải quyết thỏa đáng các tranh chấp về quyền thừa kế, tài sản chung và bảo vệ đương sự nữ trong hơn 1.000 vụ việc dân sự mỗi năm.

Nhóm nghiên cứu, giảng viên và sinh viên ngành Luật học, Xã hội học: Công trình là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu cho hơn 50 chuyên đề đào tạo cao học và đại học về Quyền con người, Luật Dân sự và Xã hội học giới.

Nhóm các tổ chức xã hội và Hội Liên hiệp Phụ nữ các cấp: Cung cấp khung lý thuyết và số liệu thực chứng vững chắc phục vụ công tác giám sát, phản biện xã hội và hỗ trợ tư vấn pháp lý cho hàng chục nghìn phụ nữ yếu thế tại địa phương.

Câu hỏi thường gặp

Bình đẳng giới hình thức khác bình đẳng giới thực chất như thế nào trong luật dân sự? Bình đẳng hình thức chỉ mang lại sự công bằng cơ học trên câu chữ khi trao cho nam và nữ quyền như nhau nhưng bỏ qua thiệt thòi về thể chất và định kiến xã hội. Ngược lại, bình đẳng thực chất quy định các biện pháp ưu tiên đặc thù để phụ nữ đạt được vị thế xuất phát ngang bằng với nam giới trong thực tế.

Quy định ghi nhận lao động nội trợ có giá trị như lao động tạo thu nhập có ý nghĩa gì? Khoản 1 Điều 59 Luật Hôn nhân và gia đình 2014 đã chính thức xác lập lao động nội trợ là lao động có giá trị kinh tế ngang bằng lao động có thu nhập. Quy định này xóa bỏ định kiến phụ thuộc tài chính, bảo vệ quyền chia tài sản công bằng cho hơn 60% phụ nữ làm công việc gia đình khi ly hôn.

Pháp luật Việt Nam có thể học hỏi điều gì từ Phần Lan và Thụy Sỹ? Kinh nghiệm nổi bật là việc luật hóa các hạn ngạch tỷ lệ giới 50/50 trong cơ quan hoạch định chính sách, cấm triệt để việc phân biệt đối xử gián tiếp về tuổi nghỉ hưu, đồng thời xử phạt nghiêm minh các doanh nghiệp có từ 30 lao động không thực hiện kế hoạch bình đẳng giới.

Những rào cản lớn nhất khi thực thi quyền thừa kế của phụ nữ nông thôn là gì? Rào cản lớn nhất là tập quán phụ hệ chỉ để con trai trưởng thừa kế đất hương hỏa, kết hợp với sự thiếu hiểu biết pháp luật khiến trên 70% phụ nữ nông thôn tự nguyện từ bỏ phần di sản thừa kế của cha mẹ để giữ hòa khí gia đình.

Công ước CEDAW 1979 yêu cầu những gì về quyền bình đẳng trong gia đình? Điều 16 Công ước CEDAW yêu cầu các quốc gia thành viên bảo đảm quyền bình đẳng tuyệt đối giữa vợ và chồng trong việc kết hôn, quyền tự do chọn nghề nghiệp, quyền quyết định số con, quyền quản lý tài sản và quyền bình đẳng khi chấm dứt quan hệ hôn nhân.

Kết luận

• Luận văn đã xây dựng hệ thống cơ sở lý luận toàn diện về quyền bình đẳng giới thực chất trong các quan hệ dân sự, hôn nhân và gia đình.
• Đánh giá khách quan thực trạng pháp luật Việt Nam giai đoạn 2005-2015, chỉ rõ 4 điểm nghẽn lớn về định kiến xã hội và bất cập lập pháp.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá với lộ trình rõ ràng nhằm sửa đổi Bộ luật Dân sự và hoàn thiện các quy định về quyền tài sản của phụ nữ.
• Đóng góp nguồn dữ liệu thực chứng giá trị với mẫu khảo sát 120 bản án thực tế phục vụ trực tiếp cho hoạt động nghiên cứu và lập pháp.
• Kêu gọi các cơ quan tư pháp và toàn xã hội hành động quyết liệt để xóa bỏ hoàn toàn bất bình đẳng giới, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - Cơ sở lý luận về hoàn thiện pháp luật bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình. Chương 2 - Thực trạng pháp luật Việt Nam về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình. Chương 3 - Quan điểm, giải pháp hoàn thiện pháp luật về bình đẳng giới trong lĩnh vực dân sự, hôn nhân và gia đình ở Việt Nam hiện nay. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT BÌNH ĐẲNG GIỚI TRONG LĨNH VỰC DÂN SỰ, HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH 1.

Nhận thức về giới và bình đẳng giới 1. Khái niệm giới và giới tính Giới và giới tính là hai vấn đề luôn song hành cùng với nhau. Chính sự song hành này mà nhiều khi không có sự phân biệt giữa hai khái niệm giới và giới tính, khiến cho vấn đề trở nên phức tạp, không rành mạch. Chỉ riêng cụm từ nam giới và nữ giới hay nam và nữ về mặt thực tế nhiều khi được sử dụng lẫn lộn, không có sự phân biệt trong hoàn cảnh nào dùng thuật ngữ nào.

Theo SEAGEP [50], giới và giới tính được định nghĩa như sau: Giới tính (sex) là sự khác biệt về mặt sinh học giữa nam giới và phụ nữ. Sự khác biệt này là không thể thay đổi được. Chỉ có một số khác biệt nhỏ về vai trò của nam và nữ về mặt sinh học và sinh lý trên cơ sở giới tính, ví dụ như việc mang thai, sinh nở và sự khác biệt về sinh lý. Giới (gender) là sự khác biệt về mặt xã hội giữa nam giới và phụ nữ, thể hiện qua các yếu tố như vai trò, thái độ, hành vi ứng xử và các giá trị.

Vai trò giới được biết đến thông qua quá trình học tập và có sự khác nhau theo từng nền văn hóa và thời gian, do vậy giới là yếu tố có thể thay đổi được. Ví dụ, trong truyền thống, nữ thường để tóc dài, nam thường để tóc ngắn, nhưng hiện nay có nhiều phụ nữ cũng để tóc ngắn, còn một số nam giới lại thích để tóc dài. Khác với khái niệm giới tính vốn chỉ đề cập tới sự khác biệt sinh học giữa nam giới và phụ nữ, khái niệm giới đề cập đến những khác biệt về mặt xã hội do con người tạo ra. Những quan niệm về giới luôn nảy sinh từ tính chất của các quan hệ xã hội và của những hình thái tổ chức xã hội khác nhau [56].

Bản chất xã hội của giới được thể hiện rõ qua sự khác nhau giữa các đặc 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tính và các hoạt động được coi là của nam và nữ trong các nền văn hoá khác nhau, thậm chí giữa các tầng lớp xã hội và các nhóm dân tộc khác nhau trong cùng một nền văn hoá [36]. Nói tóm lại, thuật ngữ giới tính chỉ sự khác biệt giữa nam và nữ về mặt sinh học. Sự khác biệt này chủ yếu liên quan đến quá trình tái sản xuất và duy trì nòi giống. Còn thuật ngữ giới là khái niệm chỉ sự khác biệt giữa nam và nữ về mặt xã hội.

Nói đến giới là nói về vai trò, trách nhiệm và quyền lợi mà xã hội quan niệm hoặc quy định cho nam và nữ. Khi sinh ra, con người chưa có trong bản thân những đặc tính giới mà họ tiếp thu được từ giáo dục, nề nếp gia đình, quy ước của xã hội và chuẩn mực của nền văn hóa. Vì vậy, giới phản ánh mặt xã hội của nam và nữ, thể hiện qua vai trò tham gia các quan hệ xã hội của nam và nữ, còn giới tính chỉ tính sinh học của giống đực và giống cái, là sự phân biệt giữa nam và nữ về góc độ sinh sản .Các đặc điểm và vai trò giới Những khác biệt về mặt sinh học giữa nam và nữ là không thể thay đổi được. Giới tính là bẩm sinh và đồng nhất, nam và nữ khắp nơi trên thế giới dù ở nền văn hóa nào cũng đều có chức năng tự nhiên, cơ quan sinh sản giống nhau, không thể thay đổi được và cũng không thể chuyển hóa cho nhau bởi điều này do các yếu tố sinh học quyết định.

Sinh ra là đàn ông hay đàn bà thì chúng ta không thể lựa chọn và không thể thay đổi được điều đó. Tuy nhiên, xét về mặt xã hội, có những đặc điểm có thể hoán đổi cho nhau giữa nam và nữ, những đặc điểm này thuộc về khía cạnh giới, ví dụ như phụ nữ cũng có thể mạnh mẽ và quyết đoán hay cũng có thể trở thành lãnh đạo chính trị như nam giới; ngược lại, nam giới cũng có thể làm đầu bếp, nhân viên đánh máy, thư ký như các công việc mà phụ nữ thường làm… Những đặc điểm có thể hoán đổi đó là do những khái niệm, nếp nghĩ và tiêu chuẩn mang tính chất xã hội mà thay đổi theo thời gian, không gian. 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Giới phản ảnh sự khác biệt giữa nam và nữ về khía cạnh xã hội. Những sự khác biệt này là do các quá trình xã hội mà thành, có tính đa dạng và có thể thay đổi, trong khi các quá trình tự nhiên của giới tính vẫn bất biến.

Sự khác biệt về giới thay đổi theo thời gian và theo không gian, từ nước này sang nước khác, từ nền văn hoá này sang nền văn hoá khác, phụ thuộc vào bối cảnh cụ thể của các xã hội, do các yếu tố văn hoá, lịch sử, tôn giáo, kinh tế quyết định. Minh chứng rõ nhất cho điều này là địa vị của người phụ nữ trong các xã hội phương Đông, phương Tây là khác nhau; trong văn hóa Phật giáo, Hồi giáo, Thiên chúa giáo. cũng khác nhau; trong xã hội phong kiến khác, trong xã hội tư bản khác. Quá trình thay đổi các đặc điểm về giới cần nhiều thời gian bởi nó đòi hỏi một sự thay đổi trong tư tưởng, nhận thức, thói quen và cách cư xử vốn được coi là mẫu mực của cả xã hội.

Sự thay đổi về mặt xã hội này thường diễn ra chậm, phụ thuộc vào mong muốn và quyết tâm thay đổi của con người. Có những đặc điểm giới lạc hậu nhưng đã tồn tại từ rất lâu cho đến ngày nay nên rất khó xoá bỏ. Trong cuộc sống, nam và nữ đều tham gia vào các hoạt động của đời sống xã hội; tuy nhiên, mức độ tham gia của nam và nữ trong các loại công việc, các bối cảnh cụ thể của xã hội là khác nhau. Điều này do những quan niệm, các chuẩn mực xã hội quy định.

Những công việc mà mỗi giới đảm nhận được gọi là vai trò giới. Đó là tập hợp các hành vi ứng xử mà xã hội mong đợi ở nam và nữ liên quan đến những đặc điểm giới tính và năng lực mà xã hội coi là thuộc về nam giới hoặc thuộc về phụ nữ trong một nền văn hoá. Các yếu tố kinh tế, văn hoá, xã hội là những yếu tố quyết định đến vai trò của mỗi giới. Xét quá trình vận động của xã hội, có thể khái quát vai trò của con người được thể hiện thông qua hoạt động sản xuất vật chất, hoạt động tái sản 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] xuất ra con người và các hoạt động cộng đồng.

Tương ứng với đó, vai trò của mỗi giới cũng sẽ là vai trò sản xuất vật chất, vai trò tái sản xuất, vai trò cộng đồng và quản lý xã hội. Vai trò sản xuất vật chất là các hoạt động làm ra sản phẩm, hàng hoá hoặc dịch vụ để tiêu dùng và trao đổi thương mại. Đây là những hoạt động tạo ra thu nhập, được trả công. Cả phụ nữ và nam giới đều có thể tham gia vào các hoạt động sản xuất, tuy nhiên do những định kiến trong xã hội nên mức độ tham gia của họ đôi khi không như nhau và giá trị công việc họ làm cũng không được nhìn nhận như nhau.

Vì vậy, thường thì trong hoạt động sản xuất vật chất, nam giới làm các công việc nặng nhọc và được hưởng mức thù lao cao hơn, phụ nữ thường làm các hoạt động đơn giản với mức thù lao thấp hơn. Điều này đã tạo ra định kiến xã hội là công sức lao động của phụ nữ không được coi trọng và được trả với mức thù lao rẻ mạt. Dần dần phụ nữ cũng đảm nhận được các hoạt động sản xuất vật chất như nam giới nhưng chính các định kiến xã hội đã làm cho việc trả thù lao của họ so với nam giới ở cùng công việc tương ứng là thấp hơn và rẻ mạt hơn. Mặt khác, do vai trò giới tính là nam giới thực hiện vai trò thụ tinh để nữ giới sinh con, tức là nam chỉ tham gia vào một giai đoạn của quá trình sinh sản, các giai đoạn còn lại do nữ đảm nhiệm.

Về mặt tự nhiên, sức khỏe của nam thường là cao hơn nữ. Chính những điều này đã dẫn đến tình trạng phổ biến sử dụng sức lao động nam trong hoạt động sản xuất vật chất, tức là nam giới tham gia trực tiếp vào hoạt động sản xuất vật chất và sự tham gia này là phổ biến. Hoạt động sản xuất vật chất rất được xã hội đánh giá cao và thường được nhìn nhận do nam giới thực hiện, ít có sự đóng góp của phụ nữ. Vai trò tái sản xuất là các hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục.

giúp tái sản xuất dân số và sức lao động bao gồm sinh con, các công việc chăm sóc gia đình, nuôi dạy và chăm sóc trẻ, nấu ăn, dọn dẹp, giặt giũ, chăm 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sóc sức khoẻ gia đình… Những hoạt động này là thiết yếu đối với cuộc sống con người, đảm bảo sự phát triển bền vững của dân số và lực lượng lao động. Tuy nhiên, hoạt động này tiêu tốn nhiều thời gian nhưng không trực tiếp tạo ra thu nhập. Do đó, hoạt động này thường không được xem là một công việc chính, mà có chăng chỉ là công việc phụ trợ, được làm miễn phí. Trong quan niệm xã hội, các hoạt động như vậy thường không được coi trọng và đánh giá cao.

Đặc biệt, vai trò này thường do hầu hết phụ nữ và trẻ gái đảm nhiệm. Điều này dẫn đến vai trò của nữ giới, tức phụ nữ và trẻ em gái không được nhìn nhận một cách công bằng với nam giới, và là nguyên nhân chính dẫn đến bất công bằng, bất bình đẳng về giới.