phần mở đầu, kết luận, nội dung luận văn gồm 4 chƣơng - Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn về NSNN và lập kế hoạch phân bổ NSNN. - Chƣơng 2: Phƣơng pháp nghiên cứu - Chƣơng 3: Thực trạng công tác lập kế hoạch phân bổ NSNN tại UBND Huyện Đại từ tỉnh Thái Nguyên - Chƣơng 4: Giải pháp hoàn thiện công tác lập kế hoạch phân bổ NSNN tại UBND huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên. Số hoá bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ NSNN CẤP HUYỆN VÀ LẬP KẾ HOẠCH PHÂN BỔ NSNN CẤP HUYỆN 1. Ngân sách nhà nước cấp huyện 1.
Khái niệm Ngân sách nhà nước cấp huyện Trong thời kì kinh tế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, NSNN của nƣớc ta tổ chức thành hai cấp: Ngân sách Trung ƣơng và Ngân sách tỉnh, thành phố. Việc phân cấp là phù hợp vơi nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền trong việc huy động tối đa nguồn lực tài chính. Ở thời kì này ngân sách cấp huyện chỉ đóng vai trò là một cấp dự toán. Đến kỳ họp Quốc hội khóa IX đã khẳng định: “Quận, Huyện là một cấp chính quyền có Ngân sách, ngân sách cấp huyện là một bộ phận hợp thành ngân sách địa phƣơng thuộc hệ thống NSNN".
Qua đây cho thấy ngân sách cấp huyện từ một cấp dự toán đã trở thành một cấp ngân sách có nguồn thu và nhiệm vụ chi riêng. Đó là một hƣớng đi đúng đắn trong quá trình phát triển nền tài chính quốc gia. Trƣớc tiên nó giúp ngân sách cấp tỉnh, Trung ƣơng giảm đƣợc khối lƣợng công việc, bên cạnh đó nó cũng giúp các cấp chính quyền có thể nắm bắt đƣợc tình hình kinh tế nói chung và tài chính nói riêng từ cơ sở. Nhƣ vậy ngân sách cấp huyện là một cấp ngân sách thực hiện vai trò chức năng, nhiệm vụ của NSNN trên phạm vi địa bàn cấp huyện.
Ngân sách cấp huyện là quỹ tiền tệ tập trung của huyện đƣợc hình thành bằng các nguồn thu và đảm bảo các khoản chi trong phạm vi huyện. Nó mang bản chất của Số hoá bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 NSNN, đó là mối quan hệ giữa ngân sách cấp huyện với các tổ chức, cá nhân trên địa bàn huyện trong quá trình phân bổ sử dụng các nguồn lực kinh tế của huyện. Mối quan hệ đó đƣợc điều chỉnh, điều tiết sao cho phù hợp với bản chất Nhà nƣớc XHCN. Đó là nhà nƣớc của dân, do dân và vì dân dƣới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam.
Nhà nƣớc Việt Nam là nhà nƣớc của công nhân và nhân dân lao động - bộ phận chiếm tuyệt đối đại đa số trong xã hội. Do vậy lợi ích của Nhà nƣớc XHCN Việt Nam không có gì hơn ngoài mong muốn đƣợc phục vụ tổ quốc, phục vụ nhân dân. Có thể nói việc ngân sách cấp huyện trở thành một cấp ngân sách đã làm cho bộ mặt NSNN mang một diện mạo, sắc thái mới, nền tài chính quốc gia trở nên lành mạnh hơn. Ngân sách cấp huyện thể hiện bản chất chính trị của Nhà nƣớc ta thông qua việc thực hiện đúng đắn, hiệu quả, có sáng tạo các chủ trƣơng chính sách của Đảng và Nhà nƣớc 1.
Chức năng của Ngân sách nhà nước cấp huyện Trong sự vận động và phát triển của đời sống kinh tế - xã hội, với những diễn biến kinh tế, vai trò của nhà nƣớc đối với mỗi tỉnh, địa phƣơng thay đổi, thì chức năng của ngân sách nhà nƣớc cấp huyện cũng cần đƣợc nhìn nhận lại cho phù hợp với tình hình mới, cụ thể ngân sách nhà nƣớc cấp huyện có những chức năng sau: Một là, cùng với các công cụ khác của Nhà nƣớc, ngân sách nhà nƣớc cấp huyện là một công cụ ổn định kinh tế từng huyện, từng địa phƣơng, thúc đẩy tăng trƣởng kinh tế trên địa bàn huyện, chống lạm phát và giảm thất nghiệp. Hai là, chức năng phân bổ nguồn lực trong từng địa phƣơng: Để tạo lập và sử dụng các nguồn lực có hiệu quả, thông qua các biện pháp thu, chi và quản lý ngân sách nhà nƣớc cấp huyện, chính quyền cấp huyện thực hiện phân bổ nguồn lực vào những lĩnh vực địa bàn then chốt, có nhiều rủi ro, cần khuyến Số hoá bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 khích hoặc hạn chế phát triển; đồng thời có thể thu hút, lôi kéo sự tham gia phân bổ nguồn lực của các thành phần kinh tế và khu vực tƣ nhân của huyện. Ba là, chức năng phân phối lại thu nhập trong từng huyện: chính quyền cấp huyện thực hiện quá trình phân phối và phân phối lại thu nhập dƣới hình thức tham gia trực tiếp hoặc gián tiếp nhằm hạn chế bớt sự phân hoá xã hội trên địa bàn huyện, sự bất bình đẳng về thu nhập đảm bảo sự công bằng hợp lý, làm cho nguồn thu nhập của xã hội đƣợc sử dụng một cách kịp thời hiệu quả. Thông qua công cụ thuế và công cụ chi tiêu.
Nhà nƣớc sẽ giúp chình quyền địa phƣơng cấp huyện thực hiện đƣợc các mục tiêu trên. Bốn là, chức năng điều chỉnh kinh tế trên địa bàn huyện: Chính sách ngân sách nhà nƣớc cấp huyện là một bộ phận không thể tách rời của chính sách kinh tế - xã hội. Khi nền kinh tế huyện suy thoái ngƣời ta thƣờng khuyến cáo dùng chính sách kích cầu bằng cách giảm thuế hoặc tăng chi tiêu công trên địa bàn huyện, từ đó làm tăng khối lƣợng sản xuất của huyện. Khi nền kinh tế huyện phát triển bình thƣờng, trong điều kiện mở cửa thì chính sách tài khoá kích thích sẽ tạo nên phản ứng dây chuyền: chính sách ngân sách nhà nƣớc cấp huyện kích thích nới lỏng với mục đích tăng tổng cầu của huyện.
Nhƣ vậy, trƣớc mắt chính sách ngân sách nhà nƣớc cấp huyện có thể kích thích tổng cầu có tác động đến tăng trƣởng kinh tế huyện, nhƣng về lâu dài lại kìm hãm chính quá trình tăng trƣởng của huyện. Đòi hỏi các nhà hoạch địch chính sách tài chính nói chung và chính sách ngân sách nhà nƣớc cấp huyện nói riêng phải tính đến việc sử dụng công cụ ngân sách nhà nƣớc cấp huyện một cách thích hợp trong quá trình điều chỉnh nền kinh tế của từng huyện, từng địa phƣơng. Bốn chức năng nói trên có mối quan hệ rất gắn bó, phản ảnh đƣợc bản chất hoạt động của ngân sách nhà nƣớc cấp huyện trong quá trình tạo lập, khai thác động viên, phân bổ, tổ chức huy động các nguồn vốn cũng nhƣ tham gia kiểm soát, điều chỉnh kinh tế từng huyện, từng địa phƣơng. Vai trò của Ngân sách nhà nước cấp huyện Số hoá bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 Để phát huy tối đa vai trò của NSNN cấp huyện trong quá trình thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình, nhà nƣớc cần phải đảm bảo chi đúng mục đích, đối tƣợng, hiệu quả theo dự toán đã định trƣớc.
Các khoản thu phải đảm bảo tối đa nhƣng vẫn kích thích sự phát triển sản xuất và ngày càng mở rộng đƣợc diện thu. Vai trò của Ngân sách nhà nƣớc cấp huyện đƣợc cụ thể hóa nhƣ sau: + Điều tiết kinh tế, phát triển kinh tế. Ngân sách huyện, công cụ tài chính trong quản lý và điều tiết vĩ mô nền kinh tế - xã hội hết sức quan trọng, tƣơng đồng với phạm vi phát huy chức năng nhiệm vụ của nhà nƣớc trên mọi lĩnh vực của đời sống kinh tế xã hội trên địa bàn huyện. Huyện chỉ có thể điều chỉnh nền kinh tế thành công khi có trong tay nguồn tài chính đảm bảo.
Ngân sách huyện có vai trò quan trọng định hƣớng cơ cấu kinh tế mới, kích thích phát triển sản xuất kinh doanh và chống độc quyền. Cụ thể là: NS huyện cung cấp nguồn kinh phí đầu tƣ cơ sở hạ tầng, hình thành doanh nghiệp thuộc các ngành then chốt tạo điều kiện cho các doanh nghiệp thuộc mọi thành phần kinh tế. Sự tồn tại của doanh nghiệp nhà nƣớc cũng là một trong những biện pháp căn bản để chống độc quyền, xây dựng thị trƣờng cạnh tranh hoàn hảo. Hỗ trợ sự phát triển của doanh nghiệp, thông qua thuế sẽ thực hiện vai trò định hƣớng đầu tƣ kích thích hay kiềm chế sản xuất kinh doanh.
+ Giải quyết các vấn đề xã hội Ngân sách huyện là góp phần thực hiện các chính sách xã hội nhƣ: chi giáo dục đào tạo, y tế, trợ cấp cho những ngƣời có thu nhập thấp hay hoàn cảnh đặc biệt,… Thông qua thuế thu nhập cá nhân trên địa bàn huyện góp phần điều tiết thu nhập, giảm chênh lệch khoảng cách giàu nghèo. Số hoá bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 Việc thu thuế gián thu trên địa bàn huyện hƣớng dẫn ngƣời dân tiêu dùng hợp lý và tiết kiệm. + Thực hiện các kế hoạch kinh tế xã hội của huyện Bằng các công cụ thuế, lệ phí, vay và chính sách chi ngân sách huyện có thể điều chỉnh đƣợc giá cả, thị trƣờng một cách chủ động, tác động mạnh đến cung - cầu xã hội theo các mục tiêu đã định hƣớng từ trƣớc. Trong cơ chế thị trƣờng giá cả là do thị trƣờng quyết định, phụ thuộc trực tiếp vào cung cầu trên thị trƣờng.
Nhà nƣớc dùng ngân sách thu đƣợc dữ trữ hàng hoá và tài chính để điều chỉnh giá cả cân bằng kịp thời, bảo vệ quyền lợi cho ngƣời tiêu dùng. Quản lý ngân sách Huyện giúp duy trì bộ máy chính quyền huyện một cách thống nhất, gắn kết các bộ phận cùng hoạt động vì mục tiêu chung. Quản lý ngân sách huyện có hiệu quả, phù hợp với các qui luật khách quan là điều kiện kiên quyết giúp giảm thiều những hạn chế trong cơ cấu tổ chức bộ máy, tạo niềm tin vào bộ máy. Ngân sách huyện bảo đảm các nguồn vốn để thoả mãn nhu cầu phát triển kinh tế và các hoạt động văn hoá trong địa phƣơng, huy động quản lý và giám đốc một phần vốn ngân sách trung ƣơng phát sinh trên địa bàn huyện, điều hoà vốn trung ƣơng trong những trƣờng hợp cần thiết để cân đối hệ thống ngân sách.
Lập kế hoạch phân bổ ngân sách nhà nước 1.