Chương 1 Lý luận chung về quản lý ngân sách nhà nước cấp quận, huyện. Ngân sách nhà nước và các cấp ngân sách: 1. Khái niệm, chức năng, vai trò của Ngân sách nhà nước: Ngân sách nhà nước là khâu tài chính quan trọng nhất, là kế hoạch tài chính tổng hợp cơ bản nhất của Nhà nước, giữ vai trò chủ đạo trong hệ thống tài chính, gắn liền với nền kinh tế quốc dân. Theo quy định của Luật ngân sách (sửa đổi): Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu - chi của Nhà nước đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước.
Thu ngân sách Nhà nước bao gồm các khoản thu từ thuế, lệ phí, các khoản thu từ hoạt động kinh tế của Nhà nước, các khoản đóng góp của các tổ chức và cá nhân, các khoản viện trợ, các khoản thu khác theo quy định của pháp luật. Chi ngân sách Nhà nước bao gồm các khoản chi phát triển kinh tế - xã hội đảm bảo quốc phòng, an ninh, bảo đảm hoạt động của bộ máy Nhà nước, chi trả nợ của Nhà nước, chi viện trợ và các khoản chi khác theo quy định của Pháp luật. Ngân sách Nhà nước được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung dân chủ, công khai, minh bạch, có phân công, phân cấp quản lý, gắn quyền hạn và trách nhiệm. Ngân sách nhà nước gồm ngân sách Trung ương và ngân sách địa phương được phân cấp nguồn thu và nhiệm vụ chi cụ thể; Trong đó, ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, bảo đảm thực hiện các nhiệm vụ chiến lược quan trọng của Quốc gia và hỗ trợ các địa phương chưa cân đối được thu, chi ngân sách.
Nhiệm vụ chi thuộc ngân sách cấp nào do ngân sách cấp 8 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD – Tiến sỹ Nguyễn Thị Lệ Thuý đó đảm bảo. Thực hiện phân chia theo tỷ lệ phần trăm (%) đối với các khoản thu và bổ sung từ ngân sách cấp trên cho ngân sách cấp dưới đảm bảo ổn định trong thời gian ổn định ngân sách từ 3-5 năm. Các cấp ngân sách nhà nước: Ngân sách nhà nước có hai chức năng chủ yếu đó là chức năng phân phối và chức năng giám đốc. Chức năng phân phối của ngân sách nhà nước được thực hiện thông qua phân phối lần đầu và phân phối lại.
Phân phối lần đầu là phân phối lại giá trị tổng sản phẩm xã hội dưới các hình thức động viên vào ngân sách nhà nước như thuế, phí, lệ phí. Chức năng phân phối lại của ngân sách nhà nước được thực hiện thông qua chi ngân sách như chi đầu tư, chi thường xuyên. Việc thực hiện chức năng phân phối không chỉ nhằm huy động nguồn lực vào ngân sách, bảo đảm nguồn tài chính để thực hiện chức năng, nhiệm vụ của nhà nước mà còn nhằm điều tiết, điều chỉnh nền kinh tế. Chức năng giám đốc của ngân sách là hệ quả của chức năng phân phối.
Đó là việc kiểm tra, kiểm soát các hoạt động thu, chi ngân sách nhà nước, thông qua đó để kiểm soát các hoạt động trong nền kinh tế. Đặc điểm của ngân sách cấp quận, huyện. Ngân sách Nhà nước cấp quận, huyện là bảng tổng hợp các khoản thu và các khoản chi của Nhà nước, là mức động viên các nguồn lực tài chính vào trong tay Nhà nước, đó cũng là mức đóng góp theo nghĩa vụ hoặc tự nguyện của mỗi thành viên trong xã hội cho Nhà nước, là sự huy động các nguồn lực từ bên ngoài thông qua các hoạt động trong khuôn khổ pháp luật của Nhà nước và công pháp Quốc tế quy định, là những khoản cấp phát của Nhà nước cho các nhu cầu về đầu tư và chi tiêu của Nhà nước và mỗi thành viên trong xã hội. 9 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD – Tiến sỹ Nguyễn Thị Lệ Thuý Ta có thể thấy rằng các khoản thu của Ngân sách Nhà nước phần lớn đều mang tính chất bắt buộc (thuế, phí, lệ phí…) còn các khoản chi lại mang tính chất hoàn lại trực tiếp.
Phần nộp vào Ngân sách Nhà nước sẽ tiếp tục phân phối lại nhằm thực hiện các chức năng của Nhà nước và phục vụ nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách nhà nước cần phải đảm bảo cân đối trên cơ sở khuyến khích phát triển sản xuất, kinh doanh, nuôi dưỡng nguồn thu, tăng thu để đáp ứng nhu cầu chi của Nhà nước ngày càng tăng. Nh vậy hoạt động của ngân sách Nhà nước luôn gắn liền với việc thực hiện các chức năng của Nhà nước. Ngân sách quận, huyện luôn gắn với mục tiêu phát triển kinh tế, xã hội do vậy nhiệm vụ của Ngân sách cấp quận, huyện là nhằm mục đích kích thích sản xuất, đầu tư, tiêu dùng phát triển.
Thu ngân sách cấp quận, huyện ngoài mục đích hình thành nguồn tài chính cho quận, huyện, còn làm công cụ quản lý trong lĩnh vực kinh tế. Chi ngân sách Nhà nước cấp quận, huyện ngoài việc đầu tư đúng đối tượng, đúng kế hoạch còn phải góp phần bồi dưỡng nguồn thu để tăng thu cho ngân sách Nhà nước. Chi tiết kiệm, có hiệu quả có ý nghĩa rất lớn đến cân đối ngân sách Nhà nước. Quản lý ngân sách nhà nước cấp quận: 1.
Khái niệm quản lý ngân sách nhà nước cấp quận: Quản lý ngân sách nhà nước cấp quận là quá trình tác động của chủ thể quản lý NSNN quận thông qua việc sử dụng có chủ định các phương pháp và các công cụ quản lý để tác động và điều khiển hoạt động của NSNN quận nhằm đạt được mục tiêu đã định. Mục tiêu quản lý ngân sách nhà nước cấp quận: Ngân sách cấp quận là một cấp ngân sách địa phương bao gồm hoạt động thu, chi ngân sách gắn với thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền quận trực thuộc tỉnh. 10 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD – Tiến sỹ Nguyễn Thị Lệ Thuý Ngân sách cấp Quận, gắn với chính quyền cấp phường và việc thực hiện các nhiệm vụ kinh tế, chính trị, xã hội giao cho cấp chính quyền này. Nó phản ánh các quan hệ kinh tế - xã hội trực tiếp giữa Nhà nước với nhân dân.
Do vậy, nã có vị trí, vai trò rất quan trọng trong hệ thống ngân sách nước ta. Nội dung quản lý ngân sách cấp quận: a, Tổ chức lập dự toán: Dự toán ngân sách của quận hàng năm được lập căn cứ vào nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm an ninh quốc phòng. Các khoản thu trong dự toán ngân sách phải được xác định trên cơ sở tăng trưởng kinh tế, các chỉ tiêu có liên quan và các quy định của pháp luật về thu ngân sách. Các khoản chi trong dự toán ngân sách phải được xác định trên cơ sở mục tiêu phát triển kinh tế – xã hội, quản lý nhà nước và bảo đảm quốc phòng, an ninh.
Đối với các khoản chi thường xuyên, việc lập dự toán còn phải căn cứ vào nguồn thu từ thuế, lệ phí và tuân thủ theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do cơ quan Nhà nước có thẩm quyền quyết định. b, Tổ chức thực hiện dự toán: Khi nhận được số phân bổ về ngân sách, UBND quận và các đơn vị dự toán ngân sách giao nhiệm vụ cho các đơn vị trực thuộc bảo đảm đúng với dự toán ngân sách được phân bổ; đồng thời thông báo cho phòng tài chính, kho bạc nhà nước để theo dõi, cấp phát và quản lý. Ngoài cơ quan giao ngân sách, không một tổ chức hoặc cá nhân nào được thay đổi nhiệm vụ ngân sách đã được phân bổ. Phòng tài chính trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình có trách nhiệm đôn đốc, kiểm tra các tổ chức, cá nhân có nghĩa vụ nộp ngân sách đầy đủ, đúng hạn các khoản phải nộp vào ngân sách Nhà nước; nếu nộp chậm mà không có lý do chính đáng, căn cứ vào yêu cầu của cơ quan tài chính, kho 11 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD – Tiến sỹ Nguyễn Thị Lệ Thuý bạc nhà nước quận phải trích từ tài khoản tiền gửi của tổ chức, cá nhân nộp chậm để nộp ngân sách nhà nước hoặc áp dụng các biện pháp khác để thu cho ngân sách.
Các khoản chi thường xuyên theo định kỳ phải được bố trí kinh phí đều trong năm để chi; các khoản chi có tính chất thời vụ hoặc mua sắm lớn phải có kế hoạch với cơ quan tài chính để chủ động bố trí kinh phí. Chỉ có chi cục thuế quận mới được tổ chức thu ngân sách nhà nước, đồng thời phối hợp với các cơ quan hữu quan tổ chức đúng pháp luật, chịu sự chỉ đạo, kiểm tra của UBND quận và sự giám sát của HĐND về công tác thu ngân sách của quận; phối hợp với MTTQ và các ngành đoàn thể tuyên truyền vận động các tổ chức và công dân thực hiện nghiêm chỉnh nghĩa vụ nộp ngân sách theo qui định. Việc cấp phát kinh phí ngân sách nhà nước được thực hiện như sau. Căn cứ vào dự toán ngân sách nhà nước được giao, các đơn vị sử dụng ngân sách lập kế hoạch chi gửi phòng tài chính và kho bạc nhà nước để chủ động bố trí kinh phí.
Căn cứ vào mức chi do cơ quan tài chính thông báo, thủ trưởng đơn vị sử dụng ngân sách ra lệnh chuẩn chi, kho bạc nhà nước kiểm tra tính hợp pháp của các tài liệu cần thiết theo qui định của pháp luật và thực hiện việc cấp phát, thanh toán. Nghiêm cấm tăng chi về quỹ tiền lương đã có trong dự toán ngân sách được duyệt trừ trường hợp được cấp có thẩm quyền cho phép. Chi đầu tư xây dựng cơ bản phải đảm bảo cấp đủ và đúng tiến độ trong phạm vi kế hoạch được giao những khoản chi khác chỉ được phép điều chỉnh trong phạm vị dự toán được phân bổ và theo qui định. c, Tổ chức quyết toán: 12 Chuyên đề thực tập tốt nghiệp GVHD – Tiến sỹ Nguyễn Thị Lệ Thuý Các tổ chức, cá nhân có nhiệm vụ thu, chi ngân sách Nhà nước phải tổ chức hạnh toán kế toán, báo cáo và quyết toán theo đúng chế độ kế toán Nhà nước.
Cuối năm ngân sách phải khoá sổ kế toán và lập báo cáo quyết toán ngân sách theo đúng nội dung ghi trong dự toán được duyệt và theo mục lục ngân sách nhà nước. Tất cả các khoản thu thuộc ngân sách các năm trước nộp trong ngân sách năm sau, phải ghi vào ngân sách năm sau. Các khoản chi ngân sách năm trước chưa thực hiện, chỉ được đưa vào dự toán năm sau khi được cơ quan có thẩm quyền quyết định.