Hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ

Luận văn thạc sĩ phân tích và đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Thành
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Thái Quốc
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Việt Trì

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, NGÂN SÁCH XÃ, PHƯỜNG
• 1.1. Lý luận chung về ngân sách nhà nước
• 1.2. Khái niệm và đặc điểm ngân sách xã, phường
• 1.3. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước
• 1.4. Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước
• 2. CHƯƠNG 2: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Các câu hỏi đặt ra mà đề tài cần nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp thu thập thông tin
• 2.4. Phương pháp tổng hợp thông tin
• 2.5. Phương pháp phân tích
• 2.6. Các chỉ tiêu phân tích
• 2.7. Nhóm chỉ tiêu đánh giá thực trạng của phường
• 2.8. Chỉ tiêu đánh giá quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường
• 2.9. Chỉ tiêu phản ánh nguyên nhân ảnh hưởng đến quản lý NSNN
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA PHƯỜNG THỌ SƠN, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ
• 3.1. Đặc điểm cơ bản của phường Thọ Sơn
• 3.2. Điều kiện tự nhiên của phường Thọ Sơn
• 3.3. Hệ thống cơ sở hạ tầng của phường Thọ Sơn
• 3.4. Điều kiện xã hội phường Thọ Sơn
• 3.5. Điều kiện kinh tế của phường Thọ Sơn
• 3.6. Đánh giá thuận lợi, khó khăn về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội trên địa bàn phường Thọ Sơn
• 3.7. Thực trạng quản lý ngân sách trên địa bàn phường Thọ Sơn
• 3.8. Thực trạng lập dự toán NSNN tại phường Thọ Sơn
• 3.9. Thực trạng chấp hành dự toán NSNN tại phường Thọ Sơn
• 3.10. Công tác quyết toán NSNN tại phường Thọ Sơn
• 3.11. Công tác kiểm tra, đánh giá việc chấp hành NSNN tại phường Thọ Sơn
• 3.12. Đánh giá của các cán bộ về quản lý ngân sách Nhà nước trên địa bàn phường Thọ Sơn
• 3.13. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý NS phường Thọ Sơn
• 3.14. Nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động thu
• 3.15. Nhân tố ảnh hưởng tới hoạt động chi
• 3.16. Nhân tố ảnh hưởng tới cân đối ngân sách
• 3.17. Đánh giá chung tình hình quản lý ngân sách trên địa bàn phường Thọ Sơn
• 3.18. Những mặt đạt được
• 3.19. Những tồn tại cần khắc phục và nguyên nhân
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC CỦA PHƯỜNG THỌ SƠN, THÀNH PHỐ VIỆT TRÌ
• 4.1. Quan điểm, định hướng, mục tiêu quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì
• 4.2. Quan điểm quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì
• 4.3. Định hướng, mục tiêu và nguyên tắc quản lý ngân sách phường Thọ Sơn
• 4.4. Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách nhà nước của phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì
• 4.5. Nhóm giải pháp về hoàn thiện thể chế, chính sách
• 4.6. Nhóm giải pháp về củng cố tổ chức bộ máy, nâng cao năng lực, trình độ của cán bộ tài chính
• 4.7. Nhóm giải pháp về đẩy mạnh chuyên môn nghiệp vụ
• 4.8. Nhóm giải pháp tạo động lực
• 4.9. Với UBND thành phố Việt Trì và Phòng Tài chính - KH thành phố Việt Trì
• 4.10. Với UBND phường Thọ Sơn
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn

Quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn là một vấn đề quan trọng trong việc đảm bảo sự phát triển kinh tế - xã hội. Ngân sách nhà nước không chỉ là công cụ tài chính mà còn là phương tiện để thực hiện các chính sách công. Việc hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực tài chính, từ đó cải thiện đời sống của người dân.

1.1. Khái niệm và vai trò của ngân sách nhà nước

Ngân sách nhà nước là toàn bộ các khoản thu và chi của Nhà nước trong một năm. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc phân phối nguồn lực tài chính cho các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội.

1.2. Đặc điểm quản lý ngân sách tại phường Thọ Sơn

Quản lý ngân sách tại phường Thọ Sơn có những đặc điểm riêng biệt, bao gồm sự phân cấp trong quản lý và sự tham gia của cộng đồng trong việc giám sát ngân sách.

II. Những thách thức trong quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc quản lý ngân sách nhà nước, phường Thọ Sơn vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như lập dự toán chưa sát thực tế, thiếu minh bạch trong chi tiêu và giám sát ngân sách là những điểm cần cải thiện.

2.1. Vấn đề lập dự toán ngân sách chưa chính xác

Việc lập dự toán ngân sách hàng năm tại phường Thọ Sơn thường không phản ánh đúng thực tế, dẫn đến tình trạng thiếu hụt hoặc thừa ngân sách.

2.2. Thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách

Sự thiếu minh bạch trong quản lý ngân sách gây khó khăn cho việc giám sát và đánh giá hiệu quả sử dụng ngân sách của các cơ quan chức năng.

III. Phương pháp cải cách quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn

Để hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước, phường Thọ Sơn cần áp dụng các phương pháp cải cách hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Cải cách quy trình lập dự toán ngân sách

Cần thiết phải cải cách quy trình lập dự toán ngân sách để đảm bảo tính chính xác và khả thi, từ đó nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách.

3.2. Tăng cường giám sát và đánh giá ngân sách

Việc tăng cường giám sát và đánh giá ngân sách sẽ giúp phát hiện kịp thời các sai sót và điều chỉnh các chính sách tài chính phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về ngân sách tại phường Thọ Sơn

Nghiên cứu thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và điểm yếu. Những kết quả này sẽ là cơ sở để đề xuất các giải pháp cải thiện trong tương lai.

4.1. Đánh giá thực trạng quản lý ngân sách

Thực trạng quản lý ngân sách tại phường Thọ Sơn cho thấy nhiều thành công trong việc thu ngân sách, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề cần khắc phục.

4.2. Kết quả từ các giải pháp đã thực hiện

Các giải pháp đã được thực hiện trong thời gian qua đã mang lại một số kết quả tích cực, nhưng cần tiếp tục cải tiến để đạt được hiệu quả cao hơn.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quản lý ngân sách tại phường Thọ Sơn

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc hoàn thiện quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn là cần thiết. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc cải cách quy trình và tăng cường sự tham gia của cộng đồng.

5.1. Tầm quan trọng của cải cách quản lý ngân sách

Cải cách quản lý ngân sách không chỉ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng ngân sách mà còn tạo ra sự công bằng trong phân phối nguồn lực.

5.2. Định hướng phát triển ngân sách trong tương lai

Định hướng phát triển ngân sách trong tương lai cần chú trọng đến việc tăng cường minh bạch và trách nhiệm giải trình trong quản lý ngân sách.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quản lý ngân sách nhà nước (NSNN) là một trong những yếu tố then chốt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững, đảm bảo công bằng và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Tại phường Thọ Sơn, thành phố Việt Trì, tỉnh Phú Thọ, công tác quản lý ngân sách nhà nước trong giai đoạn 2013-2016 đã đạt được nhiều kết quả tích cực nhưng vẫn còn tồn tại những hạn chế như lập dự toán chưa sát thực tế, đầu tư chưa đúng trọng tâm và báo cáo quyết toán chưa kịp thời. Mục tiêu nghiên cứu của luận văn là phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước trên địa bàn phường Thọ Sơn, từ đó đề xuất các giải pháp hoàn thiện nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nguồn thu, chi ngân sách, đảm bảo cân đối ngân sách và minh bạch trong quản lý tài chính công. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hoạt động quản lý ngân sách tại phường Thọ Sơn trong giai đoạn 2013-2016, với trọng tâm là công tác lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra ngân sách. Ý nghĩa của nghiên cứu không chỉ giúp hoàn thiện công tác quản lý ngân sách tại địa phương mà còn cung cấp tài liệu tham khảo cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách cấp xã, phường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý ngân sách nhà nước, tập trung vào:

• Khái niệm và vai trò ngân sách nhà nước: NSNN là toàn bộ các khoản thu, chi của Nhà nước trong dự toán được phê duyệt nhằm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. NSNN đóng vai trò huy động nguồn lực tài chính, điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế và giải quyết các vấn đề xã hội như công bằng và an sinh xã hội.

• Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước: Ngân sách được phân cấp từ Trung ương đến các cấp tỉnh, huyện, xã, phường, đảm bảo tính thống nhất, phù hợp với chức năng nhiệm vụ của từng cấp chính quyền.

• Nguyên tắc quản lý ngân sách xã, phường: Bao gồm nguyên tắc thống nhất, dân chủ, cân đối ngân sách, công khai minh bạch và quy trách nhiệm trong quản lý ngân sách.

• Chu trình quản lý ngân sách: Bao gồm lập dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán và kiểm tra, giám sát ngân sách.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: ngân sách nhà nước, ngân sách xã, phường, dự toán ngân sách, chấp hành ngân sách, quyết toán ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách, nguyên tắc quản lý ngân sách.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định lượng kết hợp định tính để phân tích thực trạng quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn. Cỡ mẫu điều tra gồm các cán bộ, công chức liên quan đến công tác tài chính ngân sách tại phường, với số lượng mẫu điều tra khoảng X người, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện.

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu thu, chi ngân sách phường Thọ Sơn giai đoạn 2013-2016, báo cáo quyết toán ngân sách, các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý ngân sách nhà nước, cùng các ý kiến phỏng vấn, khảo sát thực tế tại địa phương.

Phân tích dữ liệu được thực hiện bằng các phương pháp thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ phần trăm, phân tích nhân tố ảnh hưởng và đánh giá hiệu quả quản lý ngân sách. Timeline nghiên cứu kéo dài từ tháng 1/2017 đến tháng 12/2017, bao gồm các bước thu thập số liệu, phân tích, đánh giá và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng lập dự toán ngân sách chưa sát thực tế: Dự toán thu ngân sách phường Thọ Sơn thường thấp hơn thực tế khoảng 10-15%, trong khi dự toán chi thường xuyên lại cao hơn định mức quy định. Việc lập dự toán chậm trễ, không bám sát nhiệm vụ được giao dẫn đến chênh lệch giữa dự toán và thực hiện.

2. Công tác chấp hành dự toán và điều hành ngân sách còn hạn chế: Việc phân bổ dự toán cho các đơn vị chưa sát với nguồn thu thực tế, dẫn đến tình trạng một số khoản chi vượt dự toán, đặc biệt là chi thường xuyên và chi đầu tư xây dựng cơ bản còn chậm, kết dư ngân sách cuối năm chiếm khoảng 10-15% tổng thu ngân sách phường.

3. Kiểm tra, giám sát ngân sách chưa hiệu quả: Báo cáo quyết toán ngân sách thường được lập và gửi chậm, kéo dài đến tháng 6 năm sau, ảnh hưởng đến công tác tổng hợp và chỉ đạo điều hành ngân sách cấp trên. Công tác kiểm tra, thanh tra ngân sách chưa được thực hiện thường xuyên và toàn diện.

4. Nhân tố ảnh hưởng đến quản lý ngân sách: Bao gồm điều kiện kinh tế - xã hội, cơ chế quản lý ngân sách, thể chế tài chính, trình độ cán bộ và bộ máy quản lý, cũng như mức thu nhập và ý thức chấp hành nghĩa vụ tài chính của người dân. Ví dụ, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan thuế và chính quyền phường làm giảm hiệu quả thu ngân sách.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các tồn tại trên xuất phát từ việc lập dự toán chưa sát với thực tế, do thiếu thông tin chính xác và chưa đánh giá đầy đủ các nguồn thu, đặc biệt là các khoản thu nhỏ như phí, lệ phí. So với một số địa phương khác như huyện Hưng Hà, tỉnh Thái Bình, nơi công tác lập dự toán và điều hành ngân sách được thực hiện chặt chẽ hơn với tỷ lệ thu vượt dự toán đạt gần 300%, phường Thọ Sơn còn nhiều hạn chế trong việc khai thác nguồn thu và điều hành chi tiêu.

Việc chậm trễ trong báo cáo quyết toán và kiểm tra ngân sách làm giảm tính minh bạch và hiệu quả quản lý, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng điều chỉnh kịp thời các khoản chi tiêu. Kinh nghiệm từ huyện Quang Hanh, tỉnh Quảng Ninh cho thấy việc thực hiện nghiêm nguyên tắc chi không vượt quá tổng thu và tăng cường kiểm tra chứng từ kế toán giúp nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách xã, phường.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ dự toán và thực hiện thu, chi ngân sách hàng năm, bảng phân tích các khoản chi vượt dự toán và biểu đồ tiến độ lập báo cáo quyết toán ngân sách để minh họa rõ hơn các vấn đề tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện công tác lập dự toán ngân sách: Tăng cường thu thập, phân tích số liệu thực tế để lập dự toán sát với nguồn thu và nhiệm vụ chi. Áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý dự toán nhằm nâng cao độ chính xác và kịp thời. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm, chủ thể: UBND phường phối hợp Phòng Tài chính - Kế hoạch thành phố.

2. Nâng cao hiệu quả điều hành và chấp hành ngân sách: Xây dựng kế hoạch chi tiết theo quý, tháng, đảm bảo chi đúng định mức, tiết kiệm và ưu tiên các khoản chi đầu tư phát triển. Tăng cường phối hợp giữa các đơn vị dự toán và Kho bạc Nhà nước để kiểm soát chặt chẽ các khoản chi. Thời gian: 1-2 năm, chủ thể: UBND phường và các đơn vị dự toán.

3. Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và báo cáo quyết toán: Thiết lập quy trình kiểm tra định kỳ và đột xuất, nâng cao vai trò giám sát của HĐND phường và các cơ quan cấp trên. Đảm bảo báo cáo quyết toán ngân sách được lập và gửi đúng hạn, minh bạch và chính xác. Thời gian: ngay lập tức và duy trì thường xuyên, chủ thể: Ban Tài chính phường, HĐND phường, Phòng Tài chính - Kế hoạch.

4. Đào tạo, nâng cao năng lực cán bộ quản lý ngân sách: Tổ chức các khóa bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ về quản lý ngân sách, kế toán ngân sách và sử dụng công nghệ thông tin cho cán bộ tài chính phường. Thời gian: 6-12 tháng, chủ thể: UBND phường phối hợp các cơ sở đào tạo.

5. Tăng cường phối hợp với cơ quan thuế và các tổ chức liên quan: Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ trong công tác thu ngân sách, chống thất thu, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Thời gian: liên tục, chủ thể: UBND phường, Chi cục Thuế thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý tài chính ngân sách cấp xã, phường: Nghiên cứu giúp nâng cao kiến thức, kỹ năng lập dự toán, chấp hành và quyết toán ngân sách, từ đó cải thiện hiệu quả quản lý tài chính công tại địa phương.

2. Lãnh đạo UBND và HĐND các cấp: Tham khảo để xây dựng chính sách, quy trình quản lý ngân sách phù hợp, tăng cường giám sát và điều hành ngân sách hiệu quả.

3. Các cơ quan tài chính, thuế và Kho bạc Nhà nước: Sử dụng làm tài liệu tham khảo trong việc phối hợp quản lý ngân sách, kiểm tra, giám sát và hỗ trợ các địa phương nâng cao hiệu quả thu chi ngân sách.

4. Nhà nghiên cứu, sinh viên chuyên ngành quản lý kinh tế, tài chính công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, phường, phục vụ cho các nghiên cứu và học tập chuyên sâu.

Câu hỏi thường gặp

1. Quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn gặp những khó khăn gì?
   Khó khăn chính là lập dự toán chưa sát thực tế, điều hành chi ngân sách chưa hiệu quả, báo cáo quyết toán chậm và công tác kiểm tra giám sát chưa thường xuyên. Ví dụ, dự toán thu thấp hơn thực tế khoảng 10-15%, chi thường xuyên vượt định mức.

2. Nguyên tắc nào quan trọng nhất trong quản lý ngân sách xã, phường?
   Nguyên tắc công khai, minh bạch và quy trách nhiệm được coi là then chốt để đảm bảo ngân sách được sử dụng hiệu quả và đúng mục đích, đồng thời tạo điều kiện cho cộng đồng giám sát.

3. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả thu ngân sách tại địa phương?
   Tăng cường phối hợp với cơ quan thuế, áp dụng công nghệ thông tin trong quản lý thuế, đẩy mạnh tuyên truyền và xử lý nghiêm các trường hợp trốn thuế, thất thu. Ví dụ, huyện Hưng Hà đã tăng thu ngân sách vượt dự toán gần 300% nhờ cải cách hành chính thuế.

4. Vai trò của HĐND phường trong quản lý ngân sách là gì?
   HĐND phường quyết định dự toán thu, chi ngân sách, phân bổ ngân sách, phê chuẩn quyết toán và giám sát việc thực hiện ngân sách nhằm đảm bảo ngân sách được quản lý và sử dụng đúng quy định.

5. Tại sao việc lập báo cáo quyết toán ngân sách lại quan trọng?
   Báo cáo quyết toán giúp đánh giá chính xác việc thực hiện dự toán thu, chi ngân sách, phát hiện sai sót, từ đó điều chỉnh kế hoạch ngân sách phù hợp, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính công.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về quản lý ngân sách nhà nước cấp xã, phường, tập trung nghiên cứu thực trạng tại phường Thọ Sơn giai đoạn 2013-2016.
• Phát hiện các tồn tại chính gồm lập dự toán chưa sát thực tế, điều hành ngân sách chưa hiệu quả, báo cáo quyết toán chậm và kiểm tra giám sát chưa đầy đủ.
• Đề xuất các giải pháp trọng tâm như hoàn thiện lập dự toán, nâng cao hiệu quả điều hành, tăng cường kiểm tra giám sát và đào tạo cán bộ.
• Nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại phường Thọ Sơn và các địa phương tương tự.
• Các bước tiếp theo bao gồm triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi đánh giá hiệu quả và mở rộng nghiên cứu sang các địa bàn khác để hoàn thiện quản lý ngân sách cấp cơ sở.

Quý độc giả và các cơ quan quản lý được khuyến khích áp dụng các kết quả nghiên cứu và giải pháp trong thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả quản lý ngân sách nhà nước tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUẢN LÝ NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC, NGÂN SÁCH XÃ, PHƯỜNG 1. Lý luận chung về ngân sách nhà nước. Khái niệm, vai trò của ngân sách nhà nước. * Khái niệm Ngân sách Nhà nước Ngân sách Nhà nước là toàn bộ các khoản thu và chi của Nhà nước trong dự toán đã được cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định và được thực hiện trong một năm để đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước (Luật NSNN, 2015).

* Bản chất của Ngân sách Nhà nước. Xét về phương diện pháp lý: NSNN là một đạo luật dự trù các khoản thu, chi bằng tiền của nhà nước trong một thời gian nhất định, thường là một năm. Đạo luật này được cơ quan lập pháp của quốc gia đó ban hành. Xét về bản chất kinh tế: Mọi hoạt động của NSNN là hoạt động phân phối các nguồn tài nguyên quốc gia (phân phối lần đầu và tái phân phối), vì vâ ̣y ngân sách nhà nước thể hiện các mối quan hệ kinh tế trong phân phối: giữa một bên là nhà nước với một bên là các tổ chức kinh tế - xã hội, các tầng lớp dân cư.

Về tính chất xã hội: NSNN luôn luôn là một công cụ kinh tế của nhà nước nhằm phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của Nhà nước. * Vai trò của Ngân sách nhà nước. Thứ nhấ t: NSNN có vai trò huy động các nguồ n lực tài chính. Sự hoa ̣t động của Nhà nước đòi hỏi phải có các nguồ n lực tài chính để chi tiêu cho những mu ̣c đích xác định.

Các nguồn lực tài chính - các nguồ n thu của NSNN chủ yế u từ thuế. Thứ hai: NSNN là một trong những công cụ hữu hiệu để Nhà nước điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế: Xây dựng cơ sở hạ tầng kinh tế, xã hội tạo ra môi c 5 trường thuận lợi cho các tổ chức, cá nhân hoạt động kinh doanh; đảm bảo tính cân đối hợp lý của cơ cấu kinh tế và sự ổn định của chu kỳ kinh doanh. Trước xu thế phát triển mất cân đối của các ngành, lĩnh vực trong nền kinh tế, thông qua quỹ ngân sách, Chính phủ có thể áp dụng các chính sách ưu đãi, đầu tư vào các lĩnh vực mà tổ chức, cá nhân không muốn đầu tư vì hiệu quả đầu tư thấp; hoặc qua các chính sách thuế bằng việc đánh thuế vào những hàng hoá, dịch vụ của tư nhân có khả năng thao túng trên thị trường; đồng thời, áp dụng mức thuế suất ưu đãi đối với những hàng hoá mà Chính phủ khuyến dụng. Nhờ đó mà có thể đảm bảo sự cân đối, công bằng trong nền kinh tế.

Thứ ba: NSNN là công cụ giải quyết các vấn đề xã hội: bất công, ô nhiễm môi trường, đảm bảo an sinh giáo dục,… bằ ng các biện pháp tác động tới thu nhập để thiết lập lại sự công bằng xã hội: điều chỉnh thu nhập của các nhóm dân cư khác nhau bằng cách trợ cấp thu nhập cho những người có thu nhập thấp hoặc hoàn toàn không có thu nhập; hoặc tác động gián tiếp đến thu nhập bằng cách tạo khả năng tạo thu nhập cao hơn dựa vào năng lực của bản thân, đây là biện pháp tích cực nhất, đồng thời làm tăng thu nhập quốc dân; nói cách khác, nó làm cho một số người dân giàu lên mà không ai nghèo đi; hoặc qua chính sách thuế thu nhập, sử dụng mức thuế suất cao đối với người có thu nhập cao và ngược lại. Như vậy, vai trò của NSNN là rất lớn. Vấn đề đặt ra là việc tổ chức quy mô, cơ cấu và quản lý NSNN như thế nào để phát huy được vai trò của nó. Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước.

Tổ chức hệ thống ngân sách nhà nước. * Hệ thống NSNN: Là tổng thể các cấp NSNN gắn bó hữu cơ với nhau trong quá trình thực hiện nhiệm vụ thu, chi của mỗi cấp ngân sách. * Nguyên tắc tổ chức hệ thống NSNN: - Nguyên tắc thống nhất và tập trung dân chủ: Hệ thống NSNN được xây dựng căn cứ vào Hiến pháp của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam. c 6 Đối với nước ta, theo quy định của Hiến pháp, Việt Nam là một quốc gia thống nhất, quyền lực Nhà nước thống nhất, do đó chỉ có NSNN thống nhất do Quốc hội phê chuẩn, dự toán và quyết toán NSNN; Chính phủ thống nhất quản lý NSNN; Nguyên tắc tổ chức bộ máy Nhà nước ta là nguyên tắc tập trung dân chủ.

- Nguyên tắc đảm bảo tính phù hợp giữa cấp ngân sách với chính quyền Nhà nước: Nguyên tắc này xuất phát từ yêu cầu đảm bảo nguồn tài chính cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp chính quyền Nhà nước. * Điều kiện hình thành một cấp ngân sách: - Có một cấp chính quyền trên một vùng lãnh thổ xác định thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội. - Khả năng nguồn thu trên vùng lãnh thổ mà cấp chính quyền đó quản lý có thể đáp ứng phần lớn các nhu cầu chi tiêu của chính quyền. Đối với Việt Nam hiện nay, hệ thống chính quyền Nhà nước được phân thành bốn cấp.

Vì vậy, ứng với mỗi cấp chính quyền thì có một cấp ngân sách tương ứng; do đó hệ thống NSNN của Việt Nam gồm các cấp được thể hiện trên Hình 1. NSNN NSTW NSĐP NS tỉnh , TP trực thuộc TW NS huyện, Quận, TX, trực thuộc Tinh Tỉnh NS xã, phường, thị trấn Hình 1. Hệ thống NSNN Việt Nam (Luật NSNN 2015) c 7 Phân cấp quản lý ngân sách nhà nước. * Phân cấp quản lý NSNN: là sự phân chia quyền hạn, trách nhiệm giữa các cấp chính quyền trong việc quản lý, điều hành nhiệm vụ của NSNN.

* Yêu cầu của phân cấp quản lý NSNN: - Đảm bảo tính thống nhất của NSNN, nguồn thu và nhiệm vụ chi cho mỗi cấp chính quyền được ổn định theo luật định. - Phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với phân cấp các lĩnh vực khác của Nhà nước, xác định rõ mối quan hệ giữa ngân sách cấp trên và ngân sách cấp dưới, quan hệ giữa trung ương và địa phương. - Nội dung của phân cấp quản lý NSNN phải phù hợp với Hiến pháp và luật pháp quy định chức năng nhiệm vụ, quyền hạn và trách nhiệm của các cấp chính quyền, đảm bảo mỗi cấp ngân sách có các nguồn thu, nhiệm vụ chi, quyền và trách nhiệm về ngân sách tương xứng. - Quốc hội là cơ quan quyết định dự toán NSNN, phân bổ NSNN trung ương, phê chuẩn quyết toán NSNN; HĐND các cấp được chủ động quyết định dự toán ngân sách địa phương, quyết định phân bổ dự toán ngân sách địa phương.

Nội dung phân cấp quản lý NSNN: Đây chính là việc giải quyết các mối quan hệ về quyền lực, quan hệ vật chất giữa các cấp chính quyền trong quá trình quản lý và sử dụng NSNN bao gồm các nội dung sau: - Giải quyết mối quan hệ quyền lực giữa các cấp chính quyền trong việc ban hành các chính sách, chế độ thu, chi và chế độ quản lý NSNN. - Giải quyết mối quan hệ vật chất trong quá trình phân giao nhiệm vụ chi, nguồn thu và cân đối NSNN. - Giải quyết mối quan hệ trong quá trình thực hiện chu trình NSNN. * Nguyên tắc phân cấp quản lý NSNN: - Phân cấp Ngân sách phải được tiến hành đồng bộ với phân cấp kinh tế và tổ chức bộ máy hành chính.

c 8 - Đảm bảo thể hiện vai trò chủ đạo của ngân sách trung ương và vị trí độc lập của ngân sách địa phương trong hệ thống NSNN thống nhất. - Đảm bảo nguyên tắc công bằng trong phân cấp ngân sách. Trong hoạt động quản lý ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách là tất yếu khách quan bắt nguồn từ sự phân cấp kinh tế và hệ thống tổ chức hành chính Nhà nước. Để đạt được hiệu quả đòi hỏi phải có sự phân cấp quản lý ngân sách, phân cấp quản lý ngân sách không chỉ giới hạn ở việc phân, giao nhiệm vụ thu, chi mà phải bao quát tất cả các lĩnh vực của hoạt động ngân sách ở từng cấp và phải thực hiện trên những nguyên tắc nhất định.

Đối với nước ta hiện nay, thực hiện phân cấp quản lý theo các cấp ngân sách từ ngân sách Trung ương đến ngân sách tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương (gọi chung là ngân sách cấp tỉnh); ngân sách huyện, quận, thị xã, thành phố trực thuộc tỉnh (gọi chung là ngân sách cấp huyện); ngân sách xã, phường, thị trấn (gọi chung là ngân sách cấp xã). Trong hệ thống NSNN, ngân sách Trung ương giữ vai trò chủ đạo, chi phối trong hệ thống NSNN, ngân sách Trung ương thực hiện nhiệm vụ chi quan trọng, có tính chất điều chỉnh vĩ mô nền kinh tế, đảm bảo chi cho an ninh, quốc phòng và các chương trình mục tiêu quốc gia, phát triển toàn diện nền kinh tế - xã hội và thực hiện chức năng hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới. Ngân sách tỉnh có nhiệm vụ chủ đạo khai thác nguồn thu tại chỗ, tận dụng tăng thu những nguồn thu được phân cấp, đồng thời sắp xếp lại các khoản chi, chú trọng đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế, xã hội trên phạm vi tỉnh quản lý, ngoài ra còn thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ cho ngân sách cấp dưới. Ngân sách huyện là cấp ngân sách trung gian có nhiệm vụ thu, chi theo luật ngân sách đồng thời là cấp dự toán thực hiện quản lý, cấp phát theo chức năng nhiệm vụ được phân cấp.

Ngân sách cấp xã vừa là cấp Ngân sách cơ sở trong hệ thống NSNN, vừa là đơn vị dự toán đặc biệt với tư cách thụ hưởng NSNN. Nó đóng vai trò c 9 quan trọng trong việc bảo đảm thực hiện chức năng, nhiệm vụ của chính quyền Nhà nước cấp cơ sở. Khái niệm và đặc điểm ngân sách xã, phường Hiến pháp nước Cộng hoà XHCN Việt Nam đã quy định hệ thống tổ chức quản lý bộ máy Nhà nước bao gồm bốn cấp: Cấp Trung ương - cấp tỉnh - cấp huyện - cấp xã. Cấp xã gồm: phường, xã, thị trấn gọi chung là cấp xã.

(Hiến pháp nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, 2013) Xã, phường là đơn vị hành chính cơ sở của Nhà nước. Chính quyền Nhà nước cấp xã, phường bao gồm Hô ̣i đồ ng nhân dân (HĐND) và Ủy ban nhân dân (UBND) xã, phường.