Hiệu quả của bổ sung bánh tăng cường vi chất đến tình trạng dinh dưỡng và trí lực của trẻ 6 9 tuổi tại huyện cờ đỏ thành phố cần thơ

Suy dinh dưỡng (SDD) và thiếu vi chất dinh dưỡng (VCDD) là vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở nhiều nước đang phát… 185 trang · Viện Dinh Dưỡng · 2020.

• Tác giả: Lê Văn Khoa
• Người hướng dẫn: PTS. Lê Bạch Mai
• Trường học: Viện Dinh Dưỡng
• Chuyên ngành: Dinh Dưỡng
• Đề tài: Hiệu Quả Bổ Sung Vi Chất Đến Dinh Dưỡng và Trí Lực Trẻ 6-9 Tuổi Tại Cần Thơ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ HÌNH VÀ BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• 0.1. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM
• 1.1.1. Khái niệm suy dinh dưỡng trẻ em
• 1.1.2. Phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em
• 1.1.3. Thực trạng suy dinh dưỡng ở trẻ dưới 5 tuổi
• 1.1.4. Thực trạng suy dinh dưỡng ở trẻ tiểu học
• 1.1.5. Nguyên nhân suy dinh dưỡng trẻ em
• 1.1.6. Hậu quả suy dinh dưỡng trẻ em
• 1.1.7. Các giải pháp phòng chống suy dinh dưỡng trẻ em
• 1.2. VI CHẤT DINH DƯỠNG VÀ THỰC TRẠNG THIẾU MỘT SỐ VI CHẤT DINH DƯỠNG Ở TRẺ EM
• 1.2.1. Vai trò của một số vi chất dinh dưỡng
• 1.2.2. Thực trạng thiếu một số vi chất dinh dưỡng của trẻ em
• 1.2.3. Nguyên nhân, hậu quả của thiếu vi chất dinh dưỡng
• 1.3. HOẠT ĐỘNG THẦN KINH CAO CẤP Ở TRẺ EM
• 1.3.1. Các đặc điểm về hoạt động thần kinh cấp cao
• 1.3.2. Các nghiên cứu về hoạt động thần kinh cấp cao
• 1.4. HIỆU QUẢ CAN THIỆP BỔ SUNG, TĂNG CƯỜNG VI CHẤT ĐỐI VỚI TÌNH TRẠNG DINH DƯỠNG, THIẾU VI CHẤT DINH DƯỠNG VÀ CẢI THIỆN TRÍ TUỆ Ở TRẺ EM
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn trẻ vào nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Phương pháp chọn mẫu
• 2.3. CÁC BƯỚC TIẾN HÀNH NGHIÊN CỨU
• 2.3.1. PHƯƠNG PHÁP THU THẬP SỐ LIỆU VÀ TIÊU CHUẨN ĐÁNH GIÁ
• 2.3.2. XỬ LÝ VÀ PHÂN TÍCH SỐ LIỆU
• 2.3.3. SAI SỐ VÀ CÁC BIỆN PHÁP KHẮC PHỤC
• 2.3.4. ĐẠO ĐỨC TRONG NGHIÊN CỨU
• 3. CHƯƠNG 3: THÔNG TIN CHUNG. HIỆU QUẢ CỦA CAN THIỆP ĐẾN TÌNH TRẠNG NHÂN TRẮC CỦA TRẺ
• 3.1. Hiệu quả của can thiệp đến cân nặng và chiều cao
• 3.2. Hiệu quả của can thiệp đến chỉ số Z-score
• 3.3. Hiệu quả của can thiệp đến tỉ lệ suy dinh dưỡng
• 3.4. Các chỉ số hiệu quả can thiệp đối với tình trạng dinh dưỡng sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)
• 3.5. Các chỉ số hiệu quả can thiệp trên các trẻ bị suy dinh dưỡng trong các nhóm sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)
• 3.6. HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN CÁC CHỈ SỐ SINH HÓA CỦA TRẺ VÀ CÁC CHỈ SỐ HIỆU QUẢ CAN THIỆP
• 3.6.1. Một số đặc điểm sinh hóa của trẻ ở thời điểm T0
• 3.6.2. Hiệu quả can thiệp đối với nồng độ Hemoglobin, vitamin A và vitamin D huyết thanh
• 3.6.3. Hiệu quả can thiệp đối với nồng độ canxi ion hóa, ferritin, transferrin receptor huyết thanh và iod niệu
• 3.6.4. Các chỉ số hiệu quả can thiệp đối với các chỉ số sinh hóa sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)
• 3.7. HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN TRÍ TUỆ CỦA TRẺ
• 3.7.1. Hiệu quả can thiệp trên trung bình IQ và các chỉ số hiệu quả sau 6 tháng can thiệp (T0 – T6)
• 3.7.2. Phân tích hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến
• 4. CHƯƠNG 4: THÔNG TIN CHUNG. HIỆU QUẢ CỦA CAN THIỆP ĐẾN TÌNH TRẠNG NHÂN TRẮC CỦA TRẺ SAU 6 THÁNG CAN THIỆP (T0 – T6)
• 4.1. Hiệu quả của can thiệp đối với cân nặng, chiều cao, Z-score và tỉ lệ suy dinh dưỡng
• 4.2. Các chỉ số hiệu quả can thiệp đối với tình trạng dinh dưỡng sau 6 tháng can thiệp (T0-T6)
• 4.3. HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN CÁC CHỈ SỐ SINH HÓA CỦA TRẺ VÀ CÁC CHỈ SỐ HIỆU QUẢ CAN THIỆP
• 4.4. HIỆU QUẢ CAN THIỆP TRÊN TRÍ TUỆ CỦA TRẺ
• 4.4.1. Hiệu quả can thiệp lên trí tuệ và các chỉ số hiệu quả sau 6 tháng can thiệp (T0 – T6)
• 4.4.2. Phân tích hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến
• NHỮNG ĐÓNG GÓP CỦA LUẬN ÁN
• NHỮNG HẠN CHẾ CỦA NGHIÊN CỨU
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Vi Chất Dinh Dưỡng Cho Trẻ 6 9 Tuổi

Suy dinh dưỡng (SDD) và thiếu vi chất dinh dưỡng (VCDD) là vấn đề sức khỏe cộng đồng quan trọng ở nhiều nước đang phát triển. SDD ảnh hưởng đến hàng triệu trẻ em dưới 5 tuổi, góp phần vào tỷ lệ tử vong và gánh nặng bệnh tật. Tại Việt Nam, tình trạng SDD thấp còi đã giảm nhưng vẫn còn ở mức cao. Thiếu vi chất dinh dưỡng như sắt, vitamin A, kẽm cũng là vấn đề đáng quan tâm. Nghiên cứu về hiệu quả bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ em lứa tuổi học đường còn hạn chế. Do đó, việc tìm hiểu về vai trò và hiệu quả của vi chất dinh dưỡng đối với sức khỏe trẻ em là rất cần thiết để giảm tỷ lệ SDD và thiếu VCDD.

1.1. Định Nghĩa và Tầm Quan Trọng của Vi Chất Dinh Dưỡng

Vi chất dinh dưỡng là các chất dinh dưỡng thiết yếu mà cơ thể chỉ cần một lượng nhỏ, nhưng đóng vai trò quan trọng trong các chức năng sinh lý. Chúng bao gồm vitamin và khoáng chất. Thiếu vi chất dinh dưỡng có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe, ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ. Việc bổ sung đầy đủ vi chất dinh dưỡng là rất quan trọng, đặc biệt trong giai đoạn trẻ 6-9 tuổi, khi trẻ đang phát triển nhanh chóng.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Vi Chất Dinh Dưỡng Với Trẻ 6 9 Tuổi

Ở lứa tuổi 6-9, trẻ em đang trong giai đoạn phát triển trí não và thể chất mạnh mẽ. Vi chất dinh dưỡng đóng vai trò then chốt trong quá trình này. Ví dụ, sắt cần thiết cho sự phát triển não bộ và khả năng tập trung, iốt quan trọng cho chức năng tuyến giáp và phát triển trí tuệ, vitamin A cần thiết cho thị lực và hệ miễn dịch. Việc thiếu hụt bất kỳ vi chất dinh dưỡng nào cũng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho sự phát triển của trẻ.

II. Thực Trạng Thiếu Vi Chất và Ảnh Hưởng Đến Trẻ Cần Thơ

Tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng vẫn còn phổ biến ở trẻ em Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn. Điều này ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, trí tuệ và khả năng học tập của trẻ. Nghiên cứu tại Cần Thơ cho thấy tỷ lệ thiếu máu, thiếu vitamin A và thiếu kẽm ở trẻ em vẫn còn ở mức đáng báo động. Việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng và bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ em là một ưu tiên hàng đầu.

2.1. Tình Hình Thiếu Vi Chất Dinh Dưỡng Ở Trẻ Em Cần Thơ

Cần Thơ, một tỉnh thuộc Đồng bằng sông Cửu Long, cũng đối mặt với tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng ở trẻ em. Các nghiên cứu cho thấy tỷ lệ thiếu máu do thiếu sắt, thiếu vitamin A và thiếu kẽm ở trẻ em Cần Thơ vẫn còn cao so với mức trung bình của cả nước. Điều này có thể do chế độ ăn uống chưa cân đối, thiếu đa dạng và điều kiện vệ sinh chưa đảm bảo.

2.2. Hậu Quả Của Thiếu Vi Chất Dinh Dưỡng Đến Trí Lực

Thiếu vi chất dinh dưỡng có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng đến sự phát triển trí tuệ của trẻ. Thiếu sắt có thể dẫn đến giảm khả năng tập trung, học hỏi và ghi nhớ. Thiếu iốt có thể gây ra chậm phát triển trí tuệ và các vấn đề về thần kinh. Thiếu vitamin A có thể ảnh hưởng đến thị lực và khả năng nhận thức. Do đó, việc phòng ngừa và điều trị thiếu vi chất dinh dưỡng là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển toàn diện của trẻ.

2.3. Suy Dinh Dưỡng Ở Trẻ Em Cần Thơ Vấn Đề Nhức Nhối

Bên cạnh thiếu vi chất dinh dưỡng, suy dinh dưỡng ở trẻ em Cần Thơ cũng là một vấn đề đáng quan tâm. Tỷ lệ trẻ em bị nhẹ cân, thấp còi và gầy còm vẫn còn ở mức cao, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và khu vực có điều kiện kinh tế khó khăn. Suy dinh dưỡng làm suy yếu hệ miễn dịch, tăng nguy cơ mắc bệnh và ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất và trí tuệ của trẻ.

III. Cách Bổ Sung Vi Chất Hiệu Quả Cho Trẻ 6 9 Tuổi Tại Cần Thơ

Có nhiều cách để bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ em, bao gồm cải thiện chế độ ăn uống, sử dụng thực phẩm bổ sung và tăng cường vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp cần dựa trên tình trạng dinh dưỡng của trẻ, điều kiện kinh tế gia đình và nguồn lực sẵn có. Cần có sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và cộng đồng để đảm bảo trẻ em được cung cấp đầy đủ vi chất dinh dưỡng.

3.1. Cải Thiện Chế Độ Ăn Uống Thực Phẩm Giàu Vi Chất

Cải thiện chế độ ăn uống là một trong những cách hiệu quả nhất để bổ sung vi chất dinh dưỡng cho trẻ. Cần khuyến khích trẻ ăn đa dạng các loại thực phẩm, bao gồm rau xanh, trái cây, thịt, cá, trứng và sữa. Các loại thực phẩm này chứa nhiều vitamin và khoáng chất cần thiết cho sự phát triển của trẻ. Đặc biệt, cần chú trọng đến các loại thực phẩm giàu vi chất như gan, trứng, sữa, rau xanh đậm và trái cây có màu vàng cam.

3.2. Sử Dụng Thực Phẩm Bổ Sung Vi Chất Dinh Dưỡng

Trong trường hợp chế độ ăn uống không đáp ứng đủ nhu cầu vi chất dinh dưỡng của trẻ, có thể sử dụng thực phẩm bổ sung vi chất dinh dưỡng. Các loại thực phẩm này thường chứa các vitamin và khoáng chất thiết yếu, giúp bổ sung những thiếu hụt trong chế độ ăn uống. Tuy nhiên, cần lựa chọn các sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, đảm bảo chất lượng và tuân thủ hướng dẫn sử dụng của nhà sản xuất.

3.3. Tăng Cường Vi Chất Dinh Dưỡng Vào Thực Phẩm

Tăng cường vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm là một giải pháp hiệu quả để cải thiện tình trạng dinh dưỡng của cộng đồng. Các loại thực phẩm như muối, đường, bột mì và dầu ăn có thể được bổ sung thêm các vi chất dinh dưỡng như iốt, sắt và vitamin A. Giải pháp này giúp cung cấp vi chất dinh dưỡng cho một lượng lớn người dân một cách dễ dàng và hiệu quả.

IV. Nghiên Cứu Hiệu Quả Bổ Sung Bánh Vi Chất Tại Cần Thơ

Nghiên cứu về hiệu quả bổ sung bánh tăng cường vi chất dinh dưỡng cho trẻ 6-9 tuổi tại huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ cho thấy kết quả khả quan. Việc bổ sung bánh vi chất giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng, tăng cường vi chất dinh dưỡng và nâng cao trí tuệ của trẻ. Nghiên cứu này cung cấp thêm bằng chứng khoa học cho thấy việc bổ sung vi chất dinh dưỡng là một giải pháp hiệu quả để cải thiện sức khỏe và sự phát triển của trẻ em.

4.1. Thiết Kế Nghiên Cứu và Phương Pháp Thực Hiện

Nghiên cứu được thực hiện trên một nhóm trẻ 6-9 tuổi tại huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ. Trẻ được chia thành hai nhóm: một nhóm được bổ sung bánh tăng cường vi chất dinh dưỡng và một nhóm không được bổ sung. Các chỉ số về dinh dưỡng, vi chất dinh dưỡng và trí tuệ của trẻ được đánh giá trước và sau khi can thiệp để so sánh hiệu quả.

4.2. Kết Quả Nghiên Cứu Cải Thiện Tình Trạng Dinh Dưỡng

Kết quả nghiên cứu cho thấy việc bổ sung bánh tăng cường vi chất dinh dưỡng giúp cải thiện tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Trẻ được bổ sung bánh vi chất có cân nặng và chiều cao tăng lên đáng kể so với nhóm không được bổ sung. Tỷ lệ trẻ bị suy dinh dưỡng cũng giảm xuống sau khi can thiệp.

4.3. Kết Quả Nghiên Cứu Nâng Cao Trí Tuệ Của Trẻ

Nghiên cứu cũng cho thấy việc bổ sung bánh tăng cường vi chất dinh dưỡng giúp nâng cao trí tuệ của trẻ. Trẻ được bổ sung bánh vi chất có điểm số IQ tăng lên so với nhóm không được bổ sung. Điều này cho thấy vi chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển trí tuệ của trẻ.

V. Phòng Chống Thiếu Vi Chất Giải Pháp Dài Hạn Cho Trẻ Cần Thơ

Để giải quyết triệt để tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng ở trẻ em Cần Thơ, cần có những giải pháp dài hạn và bền vững. Các giải pháp này bao gồm tăng cường giáo dục dinh dưỡng, cải thiện điều kiện vệ sinh, nâng cao thu nhập cho người dân và tăng cường phối hợp giữa các ban ngành liên quan. Cần có sự chung tay của cả cộng đồng để đảm bảo trẻ em được phát triển toàn diện.

5.1. Tăng Cường Giáo Dục Dinh Dưỡng Cho Gia Đình

Giáo dục dinh dưỡng cho gia đình là một trong những giải pháp quan trọng để phòng chống thiếu vi chất. Cần cung cấp cho các bậc phụ huynh những kiến thức cơ bản về dinh dưỡng, cách lựa chọn thực phẩm và chế biến món ăn đảm bảo dinh dưỡng cho trẻ. Các chương trình giáo dục dinh dưỡng cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để nâng cao nhận thức của cộng đồng.

5.2. Cải Thiện Điều Kiện Vệ Sinh Môi Trường

Điều kiện vệ sinh môi trường có ảnh hưởng lớn đến tình trạng dinh dưỡng của trẻ. Môi trường ô nhiễm và thiếu vệ sinh có thể làm tăng nguy cơ mắc bệnh nhiễm trùng, ảnh hưởng đến khả năng hấp thu vi chất dinh dưỡng của cơ thể. Do đó, cần cải thiện điều kiện vệ sinh môi trường, đảm bảo nguồn nước sạch và hệ thống xử lý chất thải hợp vệ sinh.

5.3. Nâng Cao Thu Nhập Cho Các Hộ Gia Đình

Thu nhập thấp là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng. Các hộ gia đình có thu nhập thấp thường không có đủ khả năng mua các loại thực phẩm giàu dinh dưỡng cho trẻ. Do đó, cần có các chính sách hỗ trợ để nâng cao thu nhập cho các hộ gia đình, giúp họ có điều kiện cải thiện chế độ ăn uống cho con em mình.

VI. Kết Luận và Hướng Nghiên Cứu Về Dinh Dưỡng Trí Lực Trẻ

Bổ sung vi chất dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện tình trạng dinh dưỡng và trí tuệ của trẻ 6-9 tuổi tại Cần Thơ. Tuy nhiên, cần có những giải pháp toàn diện và bền vững để giải quyết triệt để tình trạng thiếu vi chất dinh dưỡng. Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp can thiệp khác nhau và tìm ra những phương pháp tối ưu để cải thiện sức khỏe và sự phát triển của trẻ em.

6.1. Tổng Kết Về Hiệu Quả Bổ Sung Vi Chất Dinh Dưỡng

Nghiên cứu đã chứng minh rằng việc bổ sung vi chất dinh dưỡng có thể mang lại những lợi ích đáng kể cho trẻ em. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng việc bổ sung vi chất dinh dưỡng chỉ là một phần trong một chiến lược dinh dưỡng toàn diện. Cần kết hợp việc bổ sung vi chất dinh dưỡng với việc cải thiện chế độ ăn uống và điều kiện vệ sinh để đạt được hiệu quả tối ưu.

6.2. Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Dinh Dưỡng Trí Lực Trẻ

Các nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc đánh giá hiệu quả của các giải pháp can thiệp khác nhau, chẳng hạn như tăng cường vi chất dinh dưỡng vào thực phẩm, giáo dục dinh dưỡng cho gia đình và cải thiện điều kiện vệ sinh. Cần có những nghiên cứu dài hạn để đánh giá tác động của việc bổ sung vi chất dinh dưỡng đến sự phát triển trí tuệ và thể chất của trẻ trong tương lai.

6.3. Tư Vấn Dinh Dưỡng Cho Trẻ Em Cần Thiết Hơn Bao Giờ Hết

Để đảm bảo trẻ em được cung cấp đầy đủ vi chất dinh dưỡng, cần tăng cường tư vấn dinh dưỡng cho trẻ em và gia đình. Các chuyên gia dinh dưỡng có thể cung cấp những lời khuyên hữu ích về cách lựa chọn thực phẩm, chế biến món ăn và bổ sung vi chất dinh dưỡng một cách an toàn và hiệu quả. Tư vấn dinh dưỡng cần được thực hiện thường xuyên và liên tục để giúp các gia đình có những kiến thức và kỹ năng cần thiết để chăm sóc sức khỏe cho con em mình.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Tình trạng suy dinh dưỡng (SDD) và thiếu vi chất dinh dưỡng (VCDD) ở trẻ em là vấn đề có ý nghĩa sức khỏe cộng đồng lớn tại các quốc gia đang phát triển. Theo số liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), năm 2015 toàn cầu còn khoảng 157,3 triệu trẻ dưới 5 tuổi bị thấp còi và 96,9 triệu trẻ nhẹ cân. Tại Việt Nam, mặc dù tỷ lệ suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ dưới 5 tuổi đã giảm từ 56,5% năm 1990 xuống 29,3% năm 2010 và 24,6% năm 2015, chỉ số này vẫn ở mức cao theo phân loại của WHO. Bên cạnh đó, tình trạng thiếu vi chất như thiếu máu, thiếu vitamin A tiền lâm sàng, thiếu kẽm, thiếu vitamin D, thiếu canxi và thiếu iod vẫn còn phổ biến ở cả trẻ dưới 5 tuổi và lứa tuổi học đường.

Hầu hết các chương trình can thiệp và nghiên cứu dịch tễ dinh dưỡng trước đây đều tập trung vào phụ nữ mang thai và trẻ em dưới 5 tuổi trong giai đoạn 1000 ngày đầu đời. Dữ liệu can thiệp dinh dưỡng ở lứa tuổi tiểu học (6–9 tuổi) còn khiêm tốn. Đây là giai đoạn tích lũy thể lực và chuẩn bị tiền đề cho bước nhảy vọt phát triển tầm vóc trong giai đoạn dậy thì. Đồng thời, các công trình can thiệp vi chất nhằm cải thiện năng lực trí tuệ của học sinh trên thế giới và tại Việt Nam vẫn ghi nhận những kết quả chưa có sự thống nhất. Xuất phát từ khoảng trống nghiên cứu này, luận án tiến sĩ chuyên ngành Dinh dưỡng của tác giả Lê Văn Khoa đã tiến hành đánh giá thực nghiệm can thiệp bổ sung bánh tăng cường đa vi chất cho học sinh tiểu học.

Mục tiêu nghiên cứu của luận án được xác định cụ thể gồm 3 nội dung:

1. Đánh giá hiệu quả can thiệp về nhân trắc ở học sinh 6 – 9 tuổi huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ sau 6 tháng ăn bánh được tăng cường vi chất.
2. Đánh giá hiệu quả can thiệp về tình trạng vi chất dinh dưỡng ở học sinh 6 – 9 tuổi huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ sau 6 tháng ăn bánh được tăng cường vi chất.
3. Đánh giá hiệu quả can thiệp về trí tuệ ở học sinh 6 – 9 tuổi huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ sau 6 tháng ăn bánh được tăng cường vi chất.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Học sinh lứa tuổi 6 – 9 tuổi.
• Địa bàn nghiên cứu: 2 trường tiểu học tại huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ (khu vực Đồng bằng sông Cửu Long).
• Thời gian can thiệp và theo dõi: Can thiệp theo dõi dọc trong thời gian 6 tháng (từ thời điểm ban đầu T0 đến thời điểm kết thúc T6), luận án hoàn thành năm 2020.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống các nghiên cứu dịch tễ học và can thiệp dinh dưỡng trong nước cũng như quốc tế:

• Dịch tễ học suy dinh dưỡng và thiếu vi chất: Mercedes de Onis và cộng sự (2015) đã công bố diễn biến suy dinh dưỡng thấp còi toàn cầu từ 1990 đến 2015; Opara D. và cộng sự (2010) tại Nigeria; Kristin Huldah Frye và cộng sự (2012) tại Uganda; Kazi Muhammad và cộng sự (2015) tại Bangladesh; Galgamuwa LS và cộng sự (2017) tại Sri Lanka; Lestari và cộng sự (2018) tại Indonesia. Tại Việt Nam, các công trình của Hồ Thu Mai và cộng sự (2007) tại Sóc Sơn - Hà Nội, Lê Thị Hợp và Lê Nguyễn Bảo Khanh (2012) tại ba tỉnh phía Bắc, Nguyễn Song Tú và cộng sự (2017) tại Thái Nguyên và các cuộc Tổng điều tra dinh dưỡng của Viện Dinh dưỡng (2000, 2010, 2015) đã phản ánh thực trạng suy dinh dưỡng thể nhẹ cân và thấp còi ở lứa tuổi tiểu học.
• Can thiệp vi chất qua thực phẩm học đường: Elizabeth và cộng sự (Nam Phi) bổ sung sắt, iod, vitamin A vào bánh bích quy; Imelda Angeles-Agdeppa và cộng sự (2011, Philippines) bổ sung vitamin A, sắt, kẽm, vitamin C và lysine vào nước ép; Sunil Sazawal và cộng sự (2013, Bangladesh) tăng cường đa vi chất vào sữa chua; Rebecca Kuriyan và cộng sự (2016, Ấn Độ) can thiệp sữa tăng cường vi chất. Tại Việt Nam, Trần Thị Huân và cộng sự (2002) can thiệp bánh bích quy đa vi chất tại Bắc Ninh; Trần Thúy Nga và cộng sự (2009) can thiệp bánh bích quy vi chất kết hợp tẩy giun; Nguyễn Xuân Ninh và cộng sự (2014) bổ sung bánh bích quy có ergosterol giàu vitamin D2.
• Nghiên cứu về hoạt động thần kinh cấp cao và trí tuệ: Các lý thuyết trắc nghiệm trí tuệ của Alfred Binet và Theodore Simon (1905), Wilhelm Stern (1912), Wechsler (1949, 1955, 1967, 1981), John C. Raven (test khuôn hình tiếp diễn Raven). Tại Việt Nam, Trần Trọng Thủy (1989) nghiên cứu trí tuệ học sinh qua test Raven; Phạm Minh Hạc (1971) nghiên cứu về cơ chế lưu giữ thông tin của trí nhớ; Trần Thị Loan (2002), Tạ Thúy Lan, Mai Văn Hưng nghiên cứu về mối quan hệ giữa thể lực và trí tuệ. Các nghiên cứu can thiệp vi chất đánh giá chức năng nhận thức gồm có Vazir S và cộng sự (2006), Khor GL và Misra S (2012), Lam Long Fung (2017), Đỗ Thị Kim Liên và Bùi Thị Nhung (2006).

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết: Nghiên cứu này giải quyết sự thiếu hụt dữ liệu can thiệp thực phẩm học đường tăng cường đa vi chất (bánh GOODI) ở nhóm trẻ 6–9 tuổi khu vực Tây Nam Bộ. Luận án tiến hành đánh giá đồng thời cả 3 chiều cạnh gồm tăng trưởng nhân trắc, nồng độ vi chất huyết thanh/niệu và chỉ số thông minh (IQ) nhằm cung cấp bằng chứng định lượng rõ ràng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng khung lý thuyết nguyên nhân suy dinh dưỡng của UNICEF (1998) với 3 cấp độ: nguyên nhân trực tiếp (khẩu phần thiếu hụt và bệnh nhiễm khuẩn), nguyên nhân tiềm tàng (chăm sóc, an ninh thực phẩm, vệ sinh môi trường) và nguyên nhân gốc rễ (chính sách, kinh tế - xã hội). Về cơ sở sinh hóa dinh dưỡng, tác giả phân tích cơ chế hấp thu và tương tác giữa các vi chất: tương tác kẽm và vitamin A thông qua men retinal dehydrogenase và protein gắn retinol (RBP); tương tác kẽm và sắt (khuyến nghị tỷ lệ sắt:kẽm không quá 2:1); vai trò chuyển hóa của vitamin D qua enzym 25-hydroxyvitamin D-1-alpha-hydroxylase tạo 1,25-dihydroxyvitamin D; cân bằng canxi máu qua hormon cận giáp (PTH) và calcitonin; tổng hợp hormon tuyến giáp T3, T4 từ iod.

Phương pháp nghiên cứu thực tế:

• Thiết kế nghiên cứu: Thử nghiệm can thiệp cộng đồng có đối chứng, theo dõi dọc trước - sau can thiệp trong 6 tháng (T0 và T6).
• Địa điểm và đối tượng: Học sinh 6–9 tuổi tại 2 trường tiểu học huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ, được chia thành nhóm can thiệp (sử dụng bánh GOODI tăng cường vi chất do Công ty TNHH BELL Việt Nam sản xuất) và nhóm chứng.
• Công cụ và kỹ thuật thu thập:
  1. Đánh giá nhân trắc: Đo cân nặng, chiều cao; tính các chỉ số Z-score (WAZ, HAZ, WHZ/BAZ) theo chuẩn tăng trưởng WHO 2006 và thang phân loại của WHO 1981, 1995, 2018.
  2. Đánh giá khẩu phần: Phương pháp hỏi ghi khẩu phần 24 giờ để tính giá trị năng lượng và tính cân đối khẩu phần trước và sau can thiệp.
  3. Đánh giá sinh hóa: Lấy máu tĩnh mạch và nước tiểu xét nghiệm tại Khoa Nghiên cứu Vi chất Dinh dưỡng (Viện Dinh dưỡng) và Trung tâm Y tế dự phòng TP Cần Thơ. Định lượng Hemoglobin (Hb), vitamin A, 25-hydroxyvitamin D, canxi ion hóa, ferritin huyết thanh, transferrin receptor huyết thanh và nồng độ iod niệu.
  4. Đánh giá trí lực: Đo chỉ số IQ thông qua bài trắc nghiệm tâm lý chuẩn hóa, phân loại trí lực theo Wechsler (1981) và phân loại chậm phát triển theo ICD-10.
• Phương pháp phân tích số liệu: Sử dụng thống kê mô tả (trung bình, độ lệch chuẩn SD, tỷ lệ phần trăm), so sánh khác biệt giữa hai thời điểm T0 - T6 và giữa hai nhóm. Tính toán các chỉ số hiệu quả can thiệp dịch tễ học: Nguy cơ tuyệt đối (AR), Giảm nguy cơ tuyệt đối (ARR), Nguy cơ tương đối (RR), Giảm nguy cơ tương đối (RRR), Số người cần điều trị (NNT). Xây dựng mô hình hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến và mô hình hồi quy rút gọn bằng phương pháp Stepwise để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi chỉ số IQ.

Nhóm chỉ số	Chỉ tiêu cụ thể	Tiêu chuẩn và công cụ đánh giá
Nhân trắc	Cân nặng, chiều cao, Z-score (WAZ, HAZ, WHZ, BAZ)	Chuẩn tăng trưởng WHO 2006, phân loại WHO 1981/1995/2018
Khẩu phần	Năng lượng, protein, lipid, glucid, vi chất khẩu phần	Hỏi ghi khẩu phần 24 giờ, bảng thành phần thực phẩm
Sinh hóa	Hb, Vitamin A, Vitamin D, Canxi ion hóa, Ferritin, sTfR, Iod niệu	Ngưỡng IOM 2010 (Vitamin D < 50 ng/mL), Ca ion hóa < 1,15 mmol/L, Iod niệu < 10 µg/dL
Trí tuệ	Chỉ số thông minh (IQ)	Test tâm lý chuẩn hóa, phân loại Wechsler (1981), ICD-10

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương 1 trình bày toàn diện 4 nội dung lớn:

1. Suy dinh dưỡng ở trẻ em: Khái niệm, các phương pháp đánh giá nhân trắc cá thể (CN/T, CC/T, CN/CC, MUAC, BMI theo tuổi) và quần thể. Tác giả tổng hợp thực trạng SDD tại các khu vực trên thế giới từ 1990 đến 2015, nhấn mạnh gánh nặng tập trung tại Châu Á và Châu Phi. Tại Việt Nam, tỷ lệ thấp còi trẻ dưới 5 tuổi năm 2015 tại ĐBSCL là 23,5% và nhẹ cân là 12,2%. Phân tích chi tiết mô hình nguyên nhân UNICEF (trực tiếp, tiềm tàng, gốc rễ), các hậu quả lên vóc dáng trưởng thành, nhận thức và gánh nặng tử vong; cùng các giải pháp can thiệp đã và đang thực hiện trong các Chiến lược Quốc gia về Dinh dưỡng giai đoạn 2001–2010 và 2011–2020.
2. Vi chất dinh dưỡng và thực trạng thiếu hụt: Trình bày vai trò sinh học, cơ chế hấp thu, nhu cầu khuyến nghị (EAR, RDA, AI, UL) và thực trạng thiếu hụt của 5 vi chất trọng tâm: Kẽm, Vitamin A, Vitamin D, Canxi và Iod. Phân tích nguyên nhân và tổn thất kinh tế - y tế do nạn đói tiềm ẩn gây ra.
3. Hoạt động thần kinh cao cấp ở trẻ em: Tổng quan các quan niệm về trí thông minh (IQ) của Howard Gardner, Han J Eysenck; các thuyết về cơ chế trí nhớ (Pavlov, Skinner, Conell, Hyden). Điểm lại lịch sử các bộ công cụ trắc nghiệm trí tuệ trên thế giới (Binet-Simon, Stern, Raven, Wechsler) và quá trình ứng dụng tại Việt Nam (Trần Trọng Thủy, Phạm Minh Hạc, Trần Thị Loan, Tạ Thúy Lan).
4. Hiệu quả can thiệp bổ sung, tăng cường vi chất: Tổng hợp các thử nghiệm lâm sàng và can thiệp thực địa về bổ sung kẽm đơn thuần, can thiệp đa vi chất qua thực phẩm học đường và tác động của vi chất đối với chức năng nhận thức ở trẻ em.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 mô tả chi tiết phương pháp luận của nghiên cứu can thiệp:

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Học sinh từ 6 đến 9 tuổi đang học tại 2 trường tiểu học được lựa chọn tại huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ, có sự đồng thuận tham gia của phụ huynh và nhà trường.
• Can thiệp: Bổ sung sản phẩm bánh GOODI được tăng cường vitamin và khoáng chất do Công ty TNHH BELL Việt Nam tài trợ sản xuất theo công thức vi chất chuẩn.
• Các bước tiến hành: Thu thập số liệu nhân trắc ban đầu (T0), đánh giá khẩu phần ăn 24 giờ, lấy mẫu máu tĩnh mạch và nước tiểu xét nghiệm sinh hóa, kiểm tra trí lực IQ. Triển khai quy trình cho trẻ ăn bánh tại trường học có kiểm soát, giám sát việc tuân thủ trong 6 tháng. Sau 6 tháng (T6), tiến hành đánh giá lại toàn bộ các chỉ tiêu nhân trắc, khẩu phần, sinh hóa và trí lực như tại thời điểm T0.
• Kiểm soát sai số và đạo đức nghiên cứu: Chuẩn hóa kỹ thuật viên đo lường nhân trắc, mã hóa mẫu xét nghiệm labo, kiểm chuẩn công cụ đo lường, tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học trên đối tượng trẻ em.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương 3 trình bày các số liệu và bảng thống kê kết quả can thiệp:

• Thông tin chung và khẩu phần: Phân bố tuổi, giới tính và đặc điểm nhân trắc ban đầu giữa nhóm can thiệp và nhóm chứng tại thời điểm T0 có tính tương đồng. Khẩu phần ăn trước can thiệp của học sinh chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu khuyến nghị về một số vi chất dinh dưỡng.
• Hiệu quả về nhân trắc (T0 – T6): Sau 6 tháng can thiệp, nhóm học sinh ăn bánh tăng cường vi chất có mức tăng cân nặng và chiều cao trung bình cao hơn so với nhóm chứng. Các chỉ số Z-score (WAZ, HAZ, BAZ) ở nhóm can thiệp có sự cải thiện. Tỷ lệ trẻ mắc suy dinh dưỡng nhẹ cân, suy dinh dưỡng thể thấp còi và thể gầy còm ở nhóm can thiệp giảm rõ rệt so với thời điểm trước can thiệp; các chỉ số ARR, RRR và NNT cho thấy can thiệp mang lại hiệu quả bảo vệ và phục hồi dinh dưỡng.
• Hiệu quả về các chỉ số sinh hóa (T0 – T6): Tại thời điểm T0, tỷ lệ trẻ thiếu máu, thiếu vitamin A tiền lâm sàng, thiếu vitamin D, hạ canxi ion hóa và thiếu iod niệu còn ở mức cao. Sau 6 tháng can thiệp, nồng độ Hemoglobin, vitamin A, 25-hydroxyvitamin D, canxi ion hóa, ferritin huyết thanh và iod niệu ở nhóm can thiệp tăng lên có ý nghĩa so với nhóm chứng; tỷ lệ thiếu hụt các vi chất này giảm tương ứng.
• Hiệu quả can thiệp trên trí tuệ: Điểm IQ trung bình của học sinh ở nhóm can thiệp có mức tăng cao hơn so với nhóm chứng sau 6 tháng theo dõi. Tỷ lệ học sinh đạt mức trí lực khá và tốt tăng lên, tỷ lệ học sinh ở nhóm trí lực kém/chậm phát triển giảm.
• Phân tích hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến: Báo cáo tỷ số nguy cơ (RR) từ mô hình đa biến và mô hình hồi quy rút gọn Stepwise cho thấy việc can thiệp bánh tăng cường vi chất cùng với sự cải thiện nồng độ các vi chất trong cơ thể là những yếu tố độc lập có mối liên quan thuận chiều với mức tăng chỉ số IQ của trẻ.

Chương 4: Bàn luận

Chương 4 thảo luận sâu về 4 nội dung chính:

1. So sánh đặc điểm nhân trắc và khẩu phần của học sinh huyện Cờ Đỏ với các nghiên cứu trong nước (Hà Nội, Thái Nguyên, Bắc Ninh) và các nước trong khu vực Châu Á, Châu Phi; khẳng định thực trạng thiếu hụt vi chất trong khẩu phần ăn học đường nông thôn hiện nay.
2. Bàn luận về cơ chế thúc đẩy tăng trưởng thể chất (cân nặng, chiều cao, Z-score) khi bổ sung đồng thời đa vi chất; vai trò của kẽm, vitamin D, canxi và vitamin A trong việc kích thích sụn tiếp hợp phát triển và tăng tiết IGF-I.
3. Phân tích nguyên nhân chuyển biến tích cực của các chỉ số sinh hóa máu và nước tiểu; tính khả dụng sinh học của các dạng vi chất được bổ sung trong bánh GOODI; thảo luận về sự duy trì nồng độ ferritin, transferrin receptor và iod niệu sau 6 tháng.
4. Biện giải về tác động của việc cải thiện vi chất đến hoạt động thần kinh cao cấp; so sánh kết quả IQ với các công trình của Rebecca Kuriyan (Ấn Độ), Sunil Sazawal (Bangladesh), Lam Long Fung và Đỗ Thị Kim Liên; phân tích ý nghĩa của mô hình hồi quy Stepwise trong việc giải thích đóng góp của can thiệp dinh dưỡng đối với phát triển trí tuệ trẻ tiểu học.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn của luận án:

• Đóng góp về mặt khoa học: Luận án cung cấp hệ thống bằng chứng thực nghiệm có đối chứng về hiệu quả đồng thời của sản phẩm bánh tăng cường đa vi chất lên cả 3 phương diện: phát triển nhân trắc thể lực, cải thiện các chỉ số sinh hóa vi chất (Hb, vitamin A, vitamin D, canxi ion hóa, ferritin, transferrin receptor, iod niệu) và nâng cao chỉ số thông minh (IQ) ở học sinh tiểu học 6–9 tuổi. Luận án đã xác lập mô hình hồi quy tuyến tính đa biến chuẩn hóa chứng minh mối liên quan giữa can thiệp vi chất và sự thay đổi IQ ở trẻ.
• Đóng góp về mặt thực tiễn: Chứng minh tính khả thi, an toàn và mức độ chấp nhận cao của mô hình can thiệp dinh dưỡng học đường thông qua sản phẩm bánh tăng cường vi chất (bánh GOODI) tại địa bàn nông thôn ĐBSCL. Kết quả này cung cấp luận cứ thực tiễn cho việc xây dựng các chính sách chăm sóc dinh dưỡng lứa tuổi học đường, mở rộng đối tượng can thiệp ngoài nhóm trẻ dưới 5 tuổi.
• Kiến nghị và giải pháp đề xuất:
  1. Đề xuất ngành Y tế và Giáo dục xem xét đưa các sản phẩm thực phẩm tăng cường đa vi chất (như bánh hoặc sữa bổ sung vi chất) vào các chương trình dinh dưỡng học đường tại các vùng nông thôn có nguy cơ cao.
  2. Tiếp tục tăng cường công tác truyền thông giáo dục dinh dưỡng cho phụ huynh và nhà trường nhằm cải thiện chất lượng bữa ăn hàng ngày, đa dạng hóa thực phẩm cho trẻ lứa tuổi tiểu học.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thời gian can thiệp và theo dõi được thực hiện trong 6 tháng, phản ánh hiệu quả can thiệp trong ngắn hạn; chưa đánh giá được mức độ duy trì nồng độ vi chất và chỉ số nhân trắc sau khi ngừng can thiệp.
• Phạm vi nghiên cứu thực hiện tại 2 trường tiểu học thuộc huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ, đại diện cho khu vực nông thôn Đồng bằng sông Cửu Long; do đó việc ngoại suy kết quả sang các vùng sinh thái khác (như miền núi phía Bắc hay Tây Nguyên) cần có sự thận trọng và đối chiếu phù hợp.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Cần triển khai các nghiên cứu theo dõi dọc dài hạn hơn (từ 12 tháng trở lên) để đánh giá tính bền vững của các chỉ số sinh hóa và sự tăng trưởng chiều cao liên tục đến giai đoạn dậy thì.
• Mở rộng đánh giá trên các chỉ tiêu nhận thức và tâm lý thần kinh chuyên sâu hơn như trí nhớ ngắn hạn, trí nhớ dài hạn, khả năng tập trung chú ý và kết quả học tập các môn học tại trường.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cao đối với nhiều nhóm đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Dinh dưỡng, Y tế công cộng, Y học dự phòng, Nhi khoa: Cung cấp phương pháp luận chuẩn mực về thiết kế thử nghiệm can thiệp dinh dưỡng cộng đồng, quy trình kết hợp thu thập số liệu nhân trắc, xét nghiệm sinh hóa vi chất và trắc nghiệm tâm lý học thần kinh.
• Đối với giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Tài liệu giảng dạy chuyên sâu về dịch tễ học dinh dưỡng, cơ chế tương tác vi chất dinh dưỡng và các phương pháp phân tích thống kê can thiệp (chỉ số ARR, RRR, NNT, hồi quy tuyến tính Stepwise).
• Đối với các nhà quản lý, hoạch định chính sách y tế và giáo dục: Cung cấp cơ sở khoa học để thiết kế các can thiệp dinh dưỡng học đường, chương trình bữa ăn học đường và chiến lược phòng chống suy dinh dưỡng thấp còi cho học sinh tiểu học tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án lựa chọn can thiệp trên nhóm đối tượng và địa bàn nào?
Luận án thực hiện can thiệp trên học sinh lứa tuổi 6 – 9 tuổi tại 2 trường tiểu học thuộc địa bàn huyện Cờ Đỏ, thành phố Cần Thơ, đại diện cho khu vực nông thôn của vùng Đồng bằng sông Cửu Long.

2. Sản phẩm can thiệp và thời gian can thiệp trong nghiên cứu là gì?
Sản phẩm can thiệp là bánh GOODI được tăng cường các vitamin và khoáng chất thiết yếu do Công ty TNHH BELL Việt Nam sản xuất. Thời gian can thiệp và theo dõi dọc kéo dài trong 6 tháng (từ thời điểm bắt đầu T0 đến thời điểm kết thúc T6).

3. Những chỉ số sinh hóa nào được tác giả sử dụng để đánh giá tình trạng vi chất của học sinh?
Nghiên cứu tiến hành định lượng các chỉ số sinh hóa huyết thanh và nước tiểu gồm: nồng độ Hemoglobin (Hb), vitamin A, 25-hydroxyvitamin D, canxi ion hóa, ferritin huyết thanh, transferrin receptor huyết thanh và nồng độ iod niệu.

4. Phương pháp nào được sử dụng để đánh giá hiệu quả can thiệp lên trí lực của trẻ?
Luận án sử dụng bài trắc nghiệm trí tuệ chuẩn hóa để xác định chỉ số thông minh (IQ), phân loại mức độ trí lực theo thang Wechsler (1981) và ICD-10; đồng thời áp dụng mô hình hồi quy tuyến tính chuẩn hóa đa biến rút gọn (phương pháp Stepwise) để xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi chỉ số IQ sau 6 tháng can thiệp.

5. Tại sao luận án tập trung can thiệp vi chất ở lứa tuổi học sinh tiểu học (6–9 tuổi)?
Vì phần lớn các chiến lược và can thiệp trước đây chỉ tập trung vào trẻ dưới 5 tuổi và phụ nữ mang thai. Lứa tuổi 6–9 tuổi là giai đoạn chuẩn bị quan trọng cho sự tăng trưởng bứt phá ở tuổi dậy thì, tuy nhiên số liệu can thiệp đa vi chất và tác động lên trí tuệ ở lứa tuổi này tại Việt Nam còn hạn chế và các kết quả nghiên cứu trước đó trên thế giới chưa có sự đồng nhất.

Kết luận

Luận án tiến sĩ dinh dưỡng của tác giả Lê Văn Khoa đã đánh giá toàn diện hiệu quả của can thiệp bổ sung bánh tăng cường đa vi chất (bánh GOODI) trong 6 tháng trên học sinh 6–9 tuổi tại huyện Cờ Đỏ, TP Cần Thơ. Nghiên cứu chứng minh can thiệp giúp cải thiện có ý nghĩa thống kê các chỉ số nhân trắc (cân nặng, chiều cao, Z-score), giảm tỷ lệ suy dinh dưỡng nhẹ cân, thấp còi và gầy còm. Đồng thời, can thiệp nâng cao rõ rệt nồng độ các vi chất huyết thanh/niệu (Hb, vitamin A, vitamin D, canxi ion hóa, ferritin, iod niệu) và góp phần cải thiện chỉ số thông minh (IQ) của trẻ. Đây là cơ sở khoa học và thực tiễn quan trọng phục vụ cho việc hoạch định và triển khai các chương trình can thiệp dinh dưỡng học đường tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. SUY DINH DƯỠNG TRẺ EM 1. Khái niệm suy dinh dưỡng trẻ em Suy dinh dưỡng trẻ em là tình trạng mức cung ứng các chất dinh dưỡng và vi chất dinh dưỡng thiếu so với nhu cầu sinh lý của trẻ, làm ảnh hưởng đến sự phát triển thể chất, vận động, tâm thần và trí thông minh của trẻ [24],[25],[26],[27]. Phương pháp đánh giá tình trạng dinh dưỡng trẻ em Cho đến nay các chỉ số nhân trắc (theo tuổi và giới) thường được sử dụng nhất để xếp các loại tình trạng suy dinh dưỡng ở trẻ em.

* Trẻ sơ sinh đến dưới 60 tháng tuổi: - Cân nặng. - Chiều cao: chiều dài nằm (trẻ < 24 tháng) và chiều cao đứng (trẻ ≥ 24 tháng). - Đo chu vi vòng cánh tay (MUAC) * Trẻ từ 5 đến 19 tuổi: Chỉ số khối cơ thể (BMI). * WHO năm 1985 đã chọn Quần thể tham khảo NCHS của Hoa Kỳ làm quần thể tham chiếu (QTTC) để so sánh đánh giá TTDD của trẻ em.

Nhưng sau 2 thập kỷ áp dụng, một số nhược điểm của quần thể NCHS bộc lộ: được xây dựng trên quần thể trẻ em Hoa Kỳ, đa số trẻ không được nuôi dưỡng bằng sữa mẹ mà được nuôi bằng sữa công thức, do vậy cân nặng có phần cao hơn, chiều cao có phần thấp hơn so với trẻ bú sữa mẹ. Năm 2005 – 2006, WHO đưa ra một quần thể tham chiếu mới, được xây dựng dựa trên kết quả của một số quần thể được theo dõi theo chiều dọc (trên trẻ em ở 6 nước có điều kiện phát triển và chủng tộc khác nhau (Braxin, Ghana, Na uy, Ấn độ, Oman và Hoa kỳ)), được nuôi dưỡng bằng sữa mẹ. đại diện trên thế giới thay thế cho quần thể NCHS, với chiều cao cao hơn, cân nặng thấp hơn. Hiện nay, Việt Nam cũng như các nước trên thế giới sử dụng chuẩn tăng trưởng của WHO 2006 và thang phân loại của WHO 1981 (ngưỡng phân loại không đổi) [27-30].

5 * Người ta sử dụng các giới hạn ngưỡng (cut-off point) theo các cách như sau: - Theo phân bố thống kê, thường lấy -2SD của số trung bình làm giới hạn ngưỡng, từ đó tính được tỷ lệ ở dưới hoặc trên các ngưỡng đó. - Theo độ lệch chuẩn (Z score hay SD score) Z score hay SD score = Kích thước đo được – Số trung bình của QTTC Độ lệch chuẩn của QTTC Cách biểu hiện theo tỷ lệ % dưới giới hạn ngưỡng cho một kết luận tổng quát nhưng để so sánh hiệu quả của các can thiệp thì cách so sánh số trung bình (±SD) hoặc số trung bình của Z score thích hợp hơn. - Theo Xentin (percentile): Ở mốc 3 xentin (nghĩa là có 3% số trẻ dưới mốc này) gần tương đương với -2SD (-1,881), nên dưới mốc này có thể xếp vào loại thiếu dinh dưỡng. Đánh giá trên cá thể * Cân nặng theo tuổi (CN/T): Cân nặng của trẻ được so sánh với cân nặng của trẻ cùng tuổi, cùng giới của chuẩn tăng trưởng WHO 2006, lấy điểm ngưỡng dưới 2 độ lệch chuẩn (-2SD) được coi là SDD thiếu cân.

Phân loại SDD bằng chỉ tiêu cân nặng theo tuổi có nhược điểm là không phân biệt được SDD cấp hay mạn tính. * Chiều cao theo tuổi (CC/T): Chiều cao của trẻ được so sánh với trẻ cùng tuổi, cùng giới của chuẩn tăng trưởng WHO 2006, lấy điểm ngưỡng dưới 2 độ lệch chuẩn (-2SD) được coi là SDD thấp còi. Chỉ tiêu CC/T thấp (< -2SD) phản ánh tình trạng thiếu dinh dưỡng kéo dài hoặc SDD trong quá khứ (thấp hơn so với chiều cao có thể đạt được của trẻ cùng tuổi cùng giới).