CHƯƠNG 1: CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ HIỆN ĐẠI HÓA HÀNH CHÍNH 1. Những vấn đề chung về hiện đại hóa hành chính 1. Các khái niệm về hiện đại hóa hành chính a) Hiện đại hóa Theo như cách hiểu phổ biến, Hiện đại hóa là quá trình chuyển biến từ xã hội cổ truyền sang xã hội hiện đại. Xã hội luôn vận động và phát triển không ngừng theo những xu hướng mới, những yếu tố mang tính chất cổ truyền sẽ dần được kế thừa, phát huy và hội nhập với những yếu tố mới để tạo nên sự phù hợp với thời đại.
Hiện đại hoá là quá trình chuyển biến cải cách mau chóng khi con người nắm được khoa học kỹ thuật tiên tiến và dựa vào đó để phát triển xã hội với một tốc độ nhanh chóng chưa từng thấy trong lịch sử[12] Hiện đại hóa thường đi với công nghiệp hóa, đô thị hóa và những biến đổi xã hội khác nhằm làm thay đổi cuộc sống con người. Đó là quá trình biến đổi xã hội từ trình độ thấp lên trình độ phát triển và văn minh ngày càng cao[13]. Theo quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam: “Công nghiệp hóa, hiện đại hóa là quá trình biến đổi căn bản và toàn diện các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dịch vụ… chuyển từ sử dụng lao động thủ công sang sử dụng một cách phổ biến sức lao động với công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại dựa trên sự phát triển công nghiệp và tiến bộ khoa học - công nghệ, tạo ra năng suất lao động xã hội cao”[14]. b) Hành chính Theo nghiên cứu của giảng viên Học viện Hành chính Quốc gia, GS.TS Nguyễn Hữu Khiển cho rằng: “Hành chính ngày nay được hiểu là hoạt động quản lý xã hội của nhà nước.
Hành chính theo nghĩa rộng là quản lý công việc, là quản lý xã hội; theo nghĩa hẹp hơn là công việc nhà nước và tổ chức quản 8 lý nhà nước. Hành chính là tổng thể những hoạt động nhất định do con người, chủ thể quản lý thực hiện đối với khách thể quản lý nhằm cải tạo khách thể, bảo đảm cho nó vận động tới một mục tiêu đã định". Hành chính chính là hoạt động quản lý của con người nhằm tạo ra sự vận hành mang tính hệ thống của xã hội. Hành chính được coi là một loại hoạt động của các nhóm người hợp tác với nhau để hoàn thành các mục đích chung[14].
Hành chính nhà nước là hoạt động thực thi quyền hành pháp, là hoạt động chấp hành và điều hành của các cơ quan hành chính nhà nước theo pháp luật nhằm đảm bảo sự ổn định, phát triển các lĩnh vực của đời sống xã hội[13]. c) Hiện đại hóa hành chính Hiện đại hóa hành chính: Là quá trình chuyển đổi căn bản, toàn diện các hoạt động thực thi quyền hành pháp của Nhà nước từ phương pháp thủ công sang sử dụng các công nghệ, phương tiện và phương pháp tiên tiến, hiện đại, dựa trên sự phát triển của tiến bộ khoa học, tạo ra hiệu quả cao trong các hoạt động hành chính[15]. Trong giai đoạn 2001 - 2010, hiện đại hóa hành chính là từng bước hiện đại hoá nền hành chính, triển khai và áp dụng công nghệ thông tin trong hoạt động chỉ đạo, điều hành của hệ thống hành chính nhà nước, tăng cường đầu tư để đến năm 2010, các cơ quan hành chính có trang thiết bị tương đối hiện đại, cơ quan hành chính cấp xã trong cả nước có trụ sở và phương tiện làm việc bảo đảm nhiệm vụ quản lý: mạng diện rộng được thiết lập tới các xã. Đây là bước khởi đầu cho việc xây dựng “Chính phủ điện tử" ở Việt Nam.
Trong giai đoạn 2011-2020, hiện đại hóa hành chính là một trong sáu nhiệm vụ của Chương trình Tổng thể CCHC nhà nước; là bước đệm cho việc xây dựng Chính phủ điện tử, nâng cao tính chuyên nghiệp, văn minh, lịch sự và minh bạch bằng nhiều trang thiết bị tiện ích như: hệ thống xếp số tự động, phục vụ việc cấp số giao dịch cho tổ chức, công dân theo nguyên tắc “đến trước phục vụ trước, tự động đến đúng quầy giao dịch”.Theo góc độ khoa học, 9 HĐHHC được nhận định là mấu chốt của cải cách nền HCNN. Vì nhờ HĐHHC, nền HCNN được cải tiến, được hiện đại cả về nội dung và hình thức. Nó tác động tích cực đến các nội dung khác như cải cách giải quyết TTHC ngày càng hiệu quả; giải quyết công việc nhanh, gọn; nâng cao chất lượng đội ngũ CBCC. Trong giai đoạn 2021-2030, nhiệm vụ hiện đại hóa nền hành chính được cụ thể hóa trong Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước là xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số với mục tiêu tăng cường ứng dụng công nghệ thông tin, chuyển đổi số và ứng dụng các tiến bộ khoa học, công nghệ.
Như vậy có thể thấy rằng, qua các giai đoạn cải cách hành chính, Hiện đại hóa hành chính đóng vai trò là nhiệm vụ quan trọng giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy Nhà nước, đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội và hội nhập quốc tế. Hiện đại hóa hành chính là tạo ra sự khác biệt theo hướng tăng lên về khía cạnh tích cực so với lúc trước ví dụ như tăng sự khác biệt về phương thức làm việc nhờ áp dụng các tiến bộ khoa học - công nghệ hoặc đưa ra quy trình làm việc tiên tiến; Tăng sự khác biệt về cơ sở vật chất; Tăng sự khác biệt trong việc ứng dụng công nghệ thông tin vào hoạt động; Thay đổi hệ thống các tiêu chí đánh giá chất lượng. Trong phạm vi khóa luận này, tôi sử dụng khái niệm hiện đại hóa hành chính của tác giả Hà Văn Quảng (2017): “Hiện đại hóa hành chính là việc thay đổi trạng thái, cấu trúc, nội dung hoạt động của các cơ quan hành chính nhà nước, làm cho nó có sự biến đổi phù hợp với yêu cầu khách quan của quá trình phát triển”[15] 1. Vai trò của hiện đại hóa hành chính a) Vai trò Tại Nghị quyết số 17-NQ TW của Ban chấp hành Trung ương Đảng ngày 01/8/2007 về đẩy mạnh cải cách hành chính, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý của bộ máy nhà nước, Đảng ta xác định: “Trong tiến trình thực hiện 10 đường lối đổi mới, cải cách hành chính được đặt ra như một đòi hỏi khách quan để tạo tiền đề và thúc đẩy cải cách kinh tế”.
Hiện đại hóa hành chính được xác định là một trong những chỉ số thành phần quan trọng. Đây là nền tảng để xây dựng chính quyền điện tử. Việc hiện đại hoá nền hành chính sẽ góp phần quan trọng giảm chi phí hoạt động của các cơ quan Nhà nước, tiết kiệm thời gian, đồng thời cung cấp dịch vụ tốt hơn cho người dân và doanh nghiệp. Thực tế đã cho thấy, hiện đại hóa hành chính đóng vai trò rất lớn đến đời sống trên mọi lĩnh vực.
Thứ nhất, hiện đại hóa hành chính làm phát triển năng lực của CBCC và năng suất, hiệu quả công việc. Từng bước hiện đại hóa sẽ giải phóng sức lao động cho con người, rút ngắn thời gian và giảm chi phí cho CBCC và công dân trong giải quyết các TTHC. Thứ hai, hiện đại hóa hành chính góp phần củng cố và tăng cường vai trò của bộ máy hành chính nhà nước, nâng cao năng lực cho CBCC, khuyến khích sự phát triển, phục vụ tốt nhất cho người dân. Thứ ba, hiện đại hóa hành chính tạo điều kiện củng cố quốc phòng an ninh và bảo mật an toàn cho công tác lưu trữ thông tin, đồng thời tạo thuận tiện cho việc tra cứu thông tin cho công dân cả nước.
Như vậy, cùng với việc đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, công tác hiện đại hóa hành chính đóng một vai trò rất quan trọng trong việc xây dựng nền hành chính hiện đại, trong sạch, vững mạnh của nước ta. Nội dung hiện đại hóa hành chính nhà nước Nội dung hiện đại hóa hành chính trong đề tài dựa trên những cơ sở pháp lý sau: - Nghị quyết 76/NQ-CP Nghị quyết về Chương trình tổng thể cải cách hành chính nhà nước giai đoạn 2021-2030; - Nghị quyết Đại hội XIII của Đảng; - Nghị quyết số 131/NQ-CP Nghị quyết về đẩy mạnh cải cách thủ tục 11 hành chính và hiện đại hóa phương thức chỉ đạo, điều hành phục vụ người dân, doanh nghiệp; - Quyết định số 28/2018/QĐ-TTg Quyết định của Thủ tướng Chính phủ về việc gửi, nhận văn bản điện tử giữa các cơ quan trong hệ thống hành chính nhà nước. Theo đó, nội dung hiện đại hóa hành chính trong đề tài gồm các nội dung chính sau : 1. Đổi mới phương thức làm việc Thuật ngữ đổi mới (innovation) xuất hiện lần đầu tiên trong tiếng La- tinh, với từ “nova” có nghĩa là mới.
Đổi mới trong ý nghĩa hiện đại là "một ý tưởng, suy nghĩ sáng tạo, trí tưởng tượng mới dưới dạng thiết bị hoặc phương pháp". Nguyễn Chí Long “Đổi mới là quá trình doanh nghiệp chuyển hóa các ý tưởng của người lao động thành các sản phẩm và quy trình mới để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Trong đó, những ý tưởng mới của người lao động là điểm khởi đầu cho quá trình đổi mới của doanh nghiệp”[7]. Thông qua tìm hiểu các khái niệm về đổi mới trên, tôi xin đưa ra khái niệm theo cách hiểu của tôi về đổi mới trong hoạt động của cơ quan nhà nước như sau : Đổi mới là quá trình đưa ra ý tưởng, phương pháp mới trong hoạt động của cơ quan hành chính nhà nước nhằm thích nghi với sự phát triển kinh tế- xã hội, đáp ứng nhu cầu của cá nhân và tổ chức.
- Thay đổi quy chế làm việc; phân định trách nhiệm, thẩm quyền rõ ràng; cơ chế phối hợp giữa các cơ quan, phòng, ban : là việc điều chỉnh chức năng, nhiệm vụ của Chủ tịch UBND, của đội ngũ cán bộ, công chức cho phù hợp với yêu cầu quản lý nhà nước trong tình hình mới. - Tối ưu hóa quy trình xử lý công việc: là việc cải cách đồng bộ, hiệu quả quy trình giải quyết thủ tục hành chính; cải cách quy trình giải quyết công việc nội bộ giữa các cơ quan, phòng, ban; rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa và tối ưu hóa quy trình giải quyết thủ tục hành chính trên cơ sở ứng dụng công 12 nghệ thông tin vào hoạt động hành chính. - Đổi mới cách thức hội họp và văn bản, giấy tờ hành chính: xây dựng và phát triển Chính phủ điện tử, Chính phủ số.