Kỷ Yếu Hội Thảo Góp Ý Dự Thảo Luật Hôn Nhân và Gia Đình Sửa Đổi

Kỷ yếu hội thảo góp ý dự thảo luật hôn nhân và gia đình sửa đổi, phân tích ý kiến và đề xuất quan trọng từ các chuyên gia và nhà nghiên cứu.

• Trường học: Trường Đại học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hôn Nhân và Gia Đình
• Đề tài: Góp Ý Dự Thảo Luật Hôn Nhân và Gia Đình Sửa Đổi
• Loại tài liệu: bài viết
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ VIỆC ÁP DỤNG PHONG TỤC, TẬP QUÁN TRONG DỰ THẢO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH SỬA ĐỔI
• 1.1. Sự cần thiết phải quy định việc áp dụng phong tục, tập quán về hôn nhân và gia đình
• 1.2. Một số kiến nghị cho việc hoàn thiện pháp luật đối với việc áp dụng phong tục, tập quán về hôn nhân và gia đình
• 2. DỰ THẢO LUẬT HÔN NHÂN VÀ GIA ĐÌNH SỬA ĐỔI VỚI QUY ĐỊNH VỀ ĐỘ TUỔI KẾT HÔN
• 2.1. Tuổi kết hôn luật định là một trong những điều kiện kết hôn buộc người kết hôn phải tuân thủ
• 2.2. Một số đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về tuổi kết hôn

Tóm tắt

I. Sự cần thiết phải quy định việc áp dụng phong tục tập quán về hôn nhân và gia đình

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, luật hôn nhân và gia đình cần được điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn đời sống. Phong tục, tập quán có vai trò quan trọng trong việc hình thành các mối quan hệ hôn nhân và gia đình, góp phần nâng cao hiệu quả thi hành pháp luật. Theo Điều 6 của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000, nguyên tắc áp dụng phong tục, tập quán được tôn trọng miễn là không trái với các quy định của pháp luật. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy việc áp dụng phong tục, tập quán còn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt trong các vụ án hôn nhân và gia đình. Điều này cho thấy sự cần thiết phải quy định cụ thể hơn về việc áp dụng phong tục, tập quán trong dự thảo luật sửa đổi để bảo đảm quyền lợi của các bên liên quan.

1.1. Những khó khăn trong việc áp dụng phong tục tập quán

Việc thực thi luật hôn nhân và gia đình hiện nay gặp phải những khó khăn trong việc áp dụng phong tục, tập quán. Các quy định pháp luật không đồng nhất với phong tục tập quán dẫn đến sự không công nhận từ phía Tòa án, gây ra nhiều tranh chấp và mâu thuẫn trong cộng đồng. Báo cáo của Tòa án Nhân dân Tối cao chỉ ra rằng nhiều bản án không được chấp nhận, cho thấy sự bất cập trong việc giải quyết các vấn đề hôn nhân và gia đình. Do đó, việc quy định rõ ràng về phong tục, tập quán trong dự thảo luật là cần thiết nhằm bảo vệ quyền lợi gia đình và đảm bảo sự đồng thuận trong cộng đồng.

II. Quy định về tuổi kết hôn trong dự thảo luật

Tuổi kết hôn là một trong những vấn đề quan trọng trong dự thảo luật sửa đổi. Theo luật hôn nhân hiện hành, tuổi kết hôn tối thiểu là 18 đối với nữ và 20 đối với nam. Tuy nhiên, thực tế cho thấy có nhiều ý kiến khác nhau về việc điều chỉnh độ tuổi này. Một số ý kiến cho rằng nên hạ thấp tuổi kết hôn để phù hợp với sự phát triển của xã hội, trong khi đó, một số khác lại cho rằng cần giữ nguyên quy định hiện tại để bảo vệ quyền lợi của nữ giới. Việc quy định tuổi kết hôn cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo tính khả thi và phù hợp với thực tiễn.

2.1. Các quan điểm về độ tuổi kết hôn

Có ba quan điểm chính về độ tuổi kết hôn trong dự thảo luật sửa đổi. Quan điểm thứ nhất cho rằng nên hạ thấp độ tuổi kết hôn cho cả nam và nữ, nhằm phù hợp với sự phát triển của xã hội. Quan điểm thứ hai đề xuất giữ nguyên độ tuổi hiện tại, nhấn mạnh rằng việc kết hôn ở độ tuổi này đảm bảo sự trưởng thành về mặt tâm lý và xã hội. Quan điểm thứ ba cho rằng cần quy định tuổi kết hôn đồng nhất cho cả nam và nữ, từ đủ 18 tuổi trở lên, nhằm bảo đảm bình đẳng giới. Việc lựa chọn phương án nào cần dựa trên các nghiên cứu và đánh giá thực tiễn để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của công dân.

III. Quyền và nghĩa vụ trong quan hệ vợ chồng

Dự thảo luật sửa đổi đã đưa ra nhiều quy định mới về quyền và nghĩa vụ của vợ chồng trong thời kỳ hôn nhân. Nguyên tắc bình đẳng được khẳng định rõ ràng, bảo đảm rằng cả hai bên đều có quyền và nghĩa vụ ngang nhau trong việc nuôi dạy con cái và quản lý tài sản chung. Điều này không chỉ thể hiện sự tôn trọng quyền con người mà còn góp phần xây dựng một gia đình hạnh phúc và bền vững. Việc quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ cũng giúp giảm thiểu mâu thuẫn và tranh chấp trong gia đình.

3.1. Quyền và nghĩa vụ nhân thân giữa vợ chồng

Dự thảo luật quy định rõ quyền và nghĩa vụ nhân thân giữa vợ chồng, trong đó nhấn mạnh nghĩa vụ sống chung và hỗ trợ lẫn nhau. Quy định này không chỉ bảo đảm tính hợp pháp trong quan hệ hôn nhân mà còn phản ánh giá trị văn hóa truyền thống của gia đình Việt Nam. Hơn nữa, việc quy định nghĩa vụ thương yêu và chia sẻ công việc trong gia đình sẽ tạo ra môi trường sống hòa thuận và hạnh phúc, đồng thời nâng cao vị thế của người phụ nữ trong gia đình.

Nội dung chính

Nghiên Cứu Hoàn Thiện Dự Thảo Luật Hôn Nhân Và Gia Đình Sửa Đổi: Luận Cứ Khoa Học Và Thực Tiễn Lập Pháp

---

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

• Research Question chính: Làm thế nào để hoàn thiện hệ thống quy phạm pháp luật trong Dự thảo Luật Hôn nhân và Gia đình (HN&GĐ) sửa đổi nhằm giải quyết triệt để các bất cập thực tiễn của Luật HN&GĐ năm 2000, bảo đảm tính đồng bộ với Hiến pháp năm 2013 và tương thích với các chuẩn mực quốc tế?
• Methodology snapshot: Nghiên cứu sử dụng phương pháp luật học so sánh (Comparative Law), phân tích quy phạm pháp lý (Doctrinal Legal Analysis), kết hợp khảo sát thực chứng từ các báo cáo tổng kết thực tiễn tư pháp của Tòa án nhân dân tối cao (Báo cáo số 01/BC-TANDTC) và Ủy ban Dân tộc (Báo cáo số 06/BC-UBDT).
• Key findings: Nghiên cứu làm sáng tỏ năm trụ cột cải cách trọng tâm: (1) Xác lập chuẩn mực độ tuổi kết hôn tròn ("nam từ đủ 20 tuổi, nữ từ đủ 18 tuổi"); (2) Chuẩn hóa điều kiện áp dụng phong tục, tập quán tốt đẹp của các dân tộc; (3) Ghi nhận bước ngoặt về chế độ tài sản theo thỏa thuận (hôn ước) song song chế độ luật định; (4) Khẳng định nhu cầu tất yếu phải luật hóa chế định "Ly thân"; (5) Cụ thể hóa căn cứ ly hôn và giải quyết toàn diện hệ quả của việc chung sống như vợ chồng không đăng ký kết hôn.
• Implications: Cung cấp luận cứ lý luận và thực tiễn vững chắc cho Ban soạn thảo Quốc hội, góp phần định hình các quy định tiến bộ của Luật HN&GĐ năm 2014, bảo vệ bình đẳng giới và quyền con người trong quan hệ gia đình.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Sau hơn 13 năm thi hành, Luật HN&GĐ năm 2000 đã bộc lộ nhiều khoảng trống và bất cập trước sự chuyển mình mạnh mẽ của kinh tế - xã hội Việt Nam và yêu cầu thể chế hóa Hiến pháp năm 2013 về quyền con người, quyền công dân. Các quan hệ hôn nhân và gia đình ngày càng trở nên đa dạng, phức tạp với sự xuất hiện của các tranh chấp tài sản quy mô lớn, hiện tượng sống chung như vợ chồng không đăng ký kết hôn, tình trạng ly thân thực tế diễn ra phổ biến nhưng thiếu chế tài bảo vệ bên yếu thế.

Khoảng trống nghiên cứu (Research gap) được xác định rõ nét qua sự thiếu thống nhất trong áp dụng pháp luật:

• Xung đột giữa tập quán truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số với quy định pháp luật thực định;
• Sự thiếu đồng bộ giữa độ tuổi kết hôn với quy định về năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo Bộ luật Dân sự;
• Khung pháp lý về tài sản mang tính định khung, xơ cứng, chưa công nhận quyền tự định đoạt tài sản (hôn ước) của các bên trước khi bước vào hôn nhân.

Nghiên cứu được công bố trong khuôn khổ Kỷ yếu Hội thảo Khoa học của Khoa Pháp luật Dân sự – Trường Đại học Luật Hà Nội mang tính thời sự đặc biệt. Đây không chỉ là diễn đàn học thuật quy tụ các chuyên gia đầu ngành mà còn là cơ sở phản biện chính sách trực tiếp, có tác động sâu rộng đến quá trình lập pháp, tạo dựng hành lang pháp lý minh bạch nhằm bảo vệ hạnh phúc gia đình và trật tự an toàn pháp lý trong giao lưu dân sự.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu được thiết kế theo mô hình nghiên cứu luật học ứng dụng (Applied Jurisprudential Research) kết hợp chặt chẽ giữa lý luận quy phạm và thực tiễn xét xử:

• Phương pháp thu thập dữ liệu (Data Collection):
  • Nguồn dữ liệu sơ cấp: Toàn văn Dự thảo Luật HN&GĐ sửa đổi (bản thảo ngày 07/03/2014); các văn bản pháp luật lịch sử (Sắc lệnh 97-SL năm 1950, Luật HN&GĐ các năm 1959, 1986, 2000); các điều ước quốc tế như Công ước Liên Hợp Quốc về Quyền trẻ em (CRC).
  • Dữ liệu thực chứng: Tổng hợp số liệu từ Báo cáo số 01/BC-TANDTC của Tòa án nhân dân tối cao và Báo cáo số 06/BC-UBDT của Ủy ban Dân tộc về thực trạng thi hành pháp luật, tỷ lệ án hủy/sửa và các xung đột tập quán địa phương.
• Kỹ thuật phân tích (Analysis Techniques):
  • Phân tích quy phạm - cấu trúc: Đánh giá tính chuẩn xác của ngôn ngữ lập pháp, phân biệt rành mạch giữa các khái niệm (ví dụ: phân biệt "phong tục" và "tập quán", "chia tài sản chung" và "chế định ly thân").
  • Phương pháp so sánh pháp luật: Đối chiếu các mô hình chế độ tài sản (cộng đồng toàn sản, cộng đồng tạo sản, biệt sản) và quy định độ tuổi kết hôn của các nước trong khu vực và trên thế giới.
  • Phân tích tác động xã hội học pháp luật: Đánh giá tính khả thi khi luật đi vào đời sống, đặc biệt tại các vùng nông thôn, miền núi và vùng đồng bào dân tộc thiểu số.
• Độ tin cậy và giá trị khoa học (Validity & Reliability):
  • Các kết luận nghiên cứu được bảo đảm tính khách quan nhờ sự kiểm chứng chéo giữa lý thuyết dân luật thuần túy với các dữ liệu án lệ thực tế từ hệ thống Tòa án các cấp.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

1. Luận cứ khoa học bảo vệ độ tuổi kết hôn "Nam từ đủ 20 tuổi, Nữ từ đủ 18 tuổi"

Nghiên cứu bác bỏ đề xuất cào bằng độ tuổi kết hôn của cả hai giới về mức 18 tuổi hoặc hạ thấp độ tuổi kết hôn của nữ xuống 16 tuổi. Tác giả chỉ ra rằng:

• Cơ sở sinh học và tâm lý học: Sự phát triển thể chất, tâm sinh lý và sức khỏe sinh sản của nam giới thường hoàn thiện muộn hơn nữ giới; khoảng cách trung bình 2 tuổi là tối ưu cho việc bảo đảm nguyên tắc "ưu sinh" và trách nhiệm gia đình.
• Tính đồng bộ pháp lý: Sửa đổi từ "nam hai mươi, nữ mười tám" sang tuổi tròn "đủ 20 tuổi, đủ 18 tuổi" giúp triệt tiêu tình trạng kết hôn khi chưa đủ năng lực hành vi dân sự đầy đủ theo Bộ luật Dân sự, đồng thời tuân thủ Công ước CRC về chống tảo hôn ở trẻ em gái.

2. Chuẩn hóa cơ chế áp dụng phong tục, tập quán trong hôn nhân

Thực tiễn tư pháp cho thấy có địa phương có tới 50% bản án sơ thẩm áp dụng tập quán bị Tòa cấp trên hoặc Viện kiểm sát hủy/sửa do thiếu căn cứ rõ ràng (theo Báo cáo 06/BC-UBDT). Nhóm tác giả đề xuất:

• Phải sử dụng thống nhất thuật ngữ "phong tục, tập quán" thay vì chỉ dùng "tập quán";
• Khẳng định nguyên tắc: Thỏa thuận xuất phát từ phong tục, tập quán tốt đẹp, phản ánh bản sắc văn hóa mà không trái nguyên tắc cơ bản của luật thì phải được tôn trọng và thừa nhận hiệu lực.

3. Đột phá trong Chế độ tài sản: Công nhận Hôn ước và bảo vệ tài sản chung

• Lần đầu tiên kiến nghị luật hóa song song hai cơ chế: Chế độ tài sản theo luật định (cộng đồng tạo sản) và Chế độ tài sản theo thỏa thuận (hôn ước lập trước khi kết hôn).
• Xác định rõ ràng: Hoa lợi, lợi tức phát sinh từ tài sản riêng của một bên trong thời kỳ hôn nhân mặc nhiên thuộc khối tài sản chung.
• Công nhận giá trị kinh tế của công việc nội trợ: Lao động trong gia đình được coi như lao động có thu nhập tạo ra tài sản.

4. Nhu cầu cấp thiết phải thể chế hóa chế định "Ly thân"

Nghiên cứu khẳng định chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân không đồng nghĩa với ly thân. Ly thân là giải pháp nhân văn cho phép vợ chồng giải tỏa xung đột tình cảm, tạm dứt nghĩa vụ sống chung, thực hiện chế độ biệt sản và bảo vệ con cái mà không làm chấm dứt quan hệ hôn nhân về mặt pháp lý.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Đóng góp về mặt lý luận (Theoretical Contributions):
  • Định vị rõ bản chất đặc thù của quan hệ hôn nhân: Hôn nhân không phải là một hợp đồng kinh tế dân sự thuần túy mà là một thiết chế pháp lý - xã hội đặc biệt hòa quyện giữa yếu tố nhân thân, tình cảm, đạo đức truyền thống và quan hệ tài sản.
  • Hoàn thiện hệ thống khái niệm luật học về ly hôn giả tạo, cưỡng ép ly hôn, cản trở ly hôn và quyền yêu cầu ly hôn của bên thứ ba (người thân thích) khi có hành vi bạo lực gia đình.
• Đổi mới kỹ thuật lập pháp (Methodological Innovations):
  • Thiết lập nguyên tắc suy đoán pháp lý trong việc xác định tài sản chung và xây dựng cơ chế linh hoạt trong phân định nghĩa vụ liên đới của vợ chồng đối với các giao dịch đáp ứng nhu cầu thiết yếu của gia đình.
• Giá trị thực tiễn và chính sách (Policy Implications):
  • Cung cấp cơ sở trực tiếp cho các nhà làm luật thông qua Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014, tạo bước chuyển mình hiện đại cho nền tư pháp gia đình tại Việt Nam, cân bằng hoàn hảo giữa việc hội nhập quốc tế và bảo tồn thuần phong mỹ tục dân tộc.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách: Ban soạn thảo Luật của Quốc hội, Bộ Tư pháp, Ủy ban Dân tộc sử dụng làm luận cứ thẩm tra và hướng dẫn thi hành văn bản quy phạm pháp luật.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Luật sư, Công chứng viên: Nắm vững bản chất pháp lý của chế độ tài sản thỏa thuận, căn cứ giải quyết ly hôn do bạo lực gia đình, kỹ năng định đoạt tài sản chung/riêng và áp dụng tập quán trong các vụ việc thực tế.
• Giới học giả, giảng viên và sinh viên ngành Luật: Tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu phục vụ giảng dạy, nghiên cứu bộ môn Luật Dân sự, Luật Hôn nhân và Gia đình và Xã hội học pháp luật.
• Công chúng và các cặp đôi chuẩn bị kết hôn: Hiểu rõ quyền nhân thân, quyền tài sản, ý nghĩa của hôn ước và trách nhiệm pháp lý khi thiết lập đời sống chung.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của công trình nghiên cứu là gì?

Đó là việc đề xuất tiếp cận toàn diện mô hình chế độ tài sản kép (luật định song song thỏa thuận) và chuẩn hóa độ tuổi kết hôn theo "tuổi tròn" (nam đủ 20, nữ đủ 18) nhằm bảo đảm tính tương thích với Bộ luật Dân sự và Công ước quốc tế.

2. Tại sao nghiên cứu kiên quyết ủng hộ độ tuổi kết hôn chênh lệch nam đủ 20, nữ đủ 18?

Dựa trên nghiên cứu y học về sức khỏe sinh sản/ưu sinh (nam giới trưởng thành tâm sinh lý muộn hơn nữ) và điều kiện kinh tế - xã hội tại các vùng nông thôn, việc giữ mốc chênh lệch 2 tuổi giúp ngăn chặn nguy cơ bùng phát tảo hôn ở nam thanh niên chưa đủ điều kiện lập nghiệp.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) cho toàn bộ hệ sinh thái pháp luật không?

Hoàn toàn có thể. Các nguyên tắc về bảo đảm quyền công dân trong gia đình, bình đẳng giới và bảo vệ bên yếu thế có giá trị tham chiếu cao cho Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng Dân sự và Luật Phòng, chống bạo lực gia đình.

4. Đâu là bước đi tiếp theo (Next steps) trong dòng nghiên cứu này?

Nghiên cứu sâu hơn về cơ chế đăng ký và công khai hóa chế độ tài sản theo thỏa thuận nhằm bảo vệ quyền lợi của người thứ ba ngay tình khi giao dịch với vợ/chồng.

5. Ứng dụng thực tiễn lớn nhất đối với người dân là gì?

Người dân được chủ động thỏa thuận chế độ tài sản trước hôn nhân, được bảo đảm rằng lao động nội trợ tại gia đình có giá trị ngang với lao động tạo ra thu nhập ngoài xã hội.

---

Kết luận (150 từ)

Tập hợp nghiên cứu trong Kỷ yếu Hội thảo Khoa học của Khoa Pháp luật Dân sự – Đại học Luật Hà Nội là công trình khoa học mẫu mực, kết tinh giữa trí tuệ học thuật và thực tiễn thi hành pháp luật. Bằng việc phân tích thấu đáo các vấn đề cốt lõi như áp dụng tập quán, độ tuổi kết hôn, chế độ tài sản và chế định ly thân, nghiên cứu đã đóng góp to lớn vào sự ra đời của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014. Để tiếp tục hoàn thiện nền dân luật Việt Nam, các nhà nghiên cứu và thực thi pháp luật cần tiếp tục theo dõi, đánh giá tác động chính sách trong bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số xã hội hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

KHOA PHÁP LUẬT DÂN SỰ TRUONG ĐẠI HỌC LUAT BỘ MÔN LUAT HON NHÂN VÀ GIA ĐÌNH HÀ NỘI KY YEU HỘI THẢO GÓP Ý DỰ THẢO HÀ NỘI~2014 MỘT SỐ VAN DE VỀ VIỆC ÁP DUNG PHONG TỤC TAP QUAN TRONG DỰ THẢO LUAT HON NHÂN VA GIA ĐÌNH SỬA BOT Thạc sỹ: Bài Thị Ming Trường Đại học Luật Hà Noi 1. Sự cần thiết phải quy định việc áp dạng phong tue, tập quán về hôn nhân va gia đình. [Linh vực bôn nhân va gia định (HN&GD) là một lĩnh vực chịu sự tác động sâu sắc của phong tục, tập quần Vì thé, trong chừng mục nhất định phong tục tập quán về HN&GD có ảnh hưởng đáng kể đến hiệu quả điểu chỉnh của Luật 'HN&GĐ. Ảnh hưởng này tác động ở cả hai chiều hướng.

Thứ nhất, góp phần nông cao hiệu quả điều chỉnh của pháp luật. Bởi vi phong tực, cập quán tốt đẹp về HNEGD được mọi người tự giác thực hiện sẽ góp phần nâng cao hiệu quả điều chinh của pháp luật. Phong tục, tập quán lạc hậu làm cho Luật HN&GD không, được thục thi. Vi chế, trong Luật HN&GD năm 2000, tại Điều 6 đã quy định về nguyên tắc áp dung phong tục, tập quán: “Trong quan hệ hôn nhân và gia đình, những phong tục, tập quin thé hiệu bản sắc của mỗi dân tộc mà không trái với các nguyên tắc quy định tại Luật này thì được tôn trọng và phát huy", Tiếp đó, Nghị định số 32/2002/NĐ-CP ngày 10/7/2002 của Chính phú quy định việc áp dụng Luật HN&GD đối với các dân tộc thiểu số tại Điều 2 chỉ rõ: “Phong tụe tập quán về HN&GĐ của các dân tộc thiểu số (được ghi trong Phy lục A ban hanh kèm theo Nghị định nay) thé hiện bản sắc của mỗi dân tộc không trái với các quy định của Luật HN&/GÐ năm 2000 thì được tôn trọng và phát huy”.

Theo Phụ lục ‘A, mười nhóm các phong tc, tập quán thể hiện ban sắc dan tộc được tôn rong và phát huy bao gd + Chỗ độ hôn nhấn một vợ, một chỒng- hình thái hôn nhân cơ bản của hầu hết các dân tộc được pháp luật bảo vệ và khuyến khích phát huy. * xem Ph lục A ban hành kèm theo Nghị định sổ 35/2009/NB.CP ngày 1077/200 <b Chính 2 phí quy định ‘ep ding Liệt HNRCD độ với các doe hiễ 8 + Nam, nữ tự do tim hiểu, tự do lựa chọn bạn đời, + Sau khi kết hồn, tủy theo sự sắp xếp, thỏa thuận giữa hai bến gia đính, vo chồng có thé cư trú ở nhà hoặc ở nhà chồng (tục đổi stta mẹ). + Cha mẹ có trách nhiệm nuôi đưỡng, giáo dục con nên người, có trách nhiệm. bồi thường hệt hại do con gây ra.

+ Con có nghĩa vụ nghe lời, phụng dưỡng ông, bà, cha, mẹ khi về giả. đính vả xã hội, sinh hoạt cổ tốn tỉ trật tự (có trên, có đưới), các con được đối xử. bình ding như nhau, không phân biệt đối xử giữa con gái và con trai, giữa con dé và con nuôi. + Phong tục cho phép được nhận người khác làm con nuội hoặc làm con nuôi người khác mà không phân biệt ho hàng, dân tộc.

Người nhận nuôi con nuôi phải là người cỏ vợ hoặc có chồng. Người được nhận làm con nuôi phải là trẻ em. "hông có nơi nương tựa và không tự nuôi sống được bản thân. + Phong tục, tập quán nhận trẻ em mồ côi cha, mẹ làm con nuôi, coi con nuôi như con đề, con nudi và cơn để coj nhưa như anh, em ruột thịt, con nuôi được: hưởng các quyền như con đề.

+ Phong tue tập quán chấp nhận hôn nhân giữa những người thuộc dân tộc mình. với những người thuộc dân tộc khác, + Vợchồng bình đẳng với nhau trong việc nuôi dạy con, có sự quan tâm, giúp đỡ.