Tr−êng ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n Khoa ®Çu t− Bé m«n kinh tÕ ®Çu t− Chñ biªn: PGS. NguyÔn b¹ch nguyÖt Gi¸o tr×nh LËp dù ¸n ®Çu t− (T¸i b¶n lÇn thø hai, cã söa ®æi bæ sung) Nh xuÊt b¶n ®¹i häc kinh tÕ quèc d©n N¡M 2012 1 2 Lêi nãi ®Çu Cïng víi sù chuyÓn ®æi nÒn kinh tÕ sang ho¹t ®éng theo c¬ chÕ thÞ tr−êng cã sù ®iÒu tiÕt vÜ m« cña Nh& n−íc, sù ®æi míi m¹nh mÏ trong lÜnh vùc qu¶n lý ho¹t ®éng ®Çu t− võa l& yªu cÇu thùc tÕ kh¸ch quan, võa mang tÝnh cÊp b¸ch. Trong sù ®æi míi n&y, ®Çu t− theo dù ¸n gi÷ mét vai trß cùc kú quan träng. §©y l& vÊn ®Ò cÇn v& ph¶i ®−îc quan t©m ë n−íc ta hiÖn nay.
§Ó ®¸p øng yªu cÇu cÊp b¸ch ®ã, ®−îc sù ®ång ý cña Héi ®ång khoa häc tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n, Bé m«n Kinh tÕ ®Çu t− trong lÇn t¸i b¶n n&y ®H ho&n thiÖn v& bæ sung cuèn gi¸o tr×nh LËp dù ¸n ®Çu t−. V× gi¸o tr×nh ®−îc sö dông cho c¶ sinh viªn ngo&i ng&nh (Qu¶n trÞ kinh doanh) nªn trong gi¸o tr×nh cã ®Ò cËp thªm mét sè vÊn ®Ò vÒ qu¶n lý dù ¸n ®Çu t−. Gi¸o tr×nh LËp dù ¸n ®Çu t− ®−îc sö dông l&m t&i liÖu gi¶ng d¹y cho c¸c gi¸o viªn, sinh viªn hÖ §¹i häc chuyªn ng&nh kinh tÕ ®Çu t− v& c¸c chuyªn ng&nh qu¶n trÞ kinh doanh cña tr−êng §¹i häc Kinh tÕ quèc d©n. Gi¸o tr×nh n&y còng cã thÓ ®−îc sö dông l&m t&i liÖu nghiªn cøu tham kh¶o cho c¸c gi¸o viªn gi¶ng d¹y c¸c chuyªn ng&nh kinh tÕ, c¸n bé qu¶n lý kinh tÕ v& qu¶n trÞ doanh nghiÖp ë c¸c c¬ quan qu¶n lý v& kinh doanh.
Tham gia biªn so¹n gåm cã: PGS. NguyÔn B¹ch NguyÖt W chñ biªn v& biªn so¹n phÇn II, III, IV cña ch−¬ng I; ch−¬ng II; ch−¬ng VI; phÇn I, II cña ch−¬ng VIII. Ph¹m V¨n Hïng biªn so¹n phÇn I cña ch−¬ng I; phÇn I cña ch−¬ng III; phÇn II, III cña ch−¬ng V; ch−¬ng VII; phÇn III cña ch−¬ng VIII. NguyÔn Thu H& biªn so¹n ch−¬ng IV Ths.
TrÇn Mai Hoa biªn so¹n môc 1,2,3,4,5 cña phÇn II cña ch−¬ng III Ths. TrÇn Mai H−¬ng biªn so¹n môc 6,7 phÇn II cña ch−¬ng III. Phan thÞ Thu HiÒn biªn so¹n phÇn IV cña ch−¬ng V Ths. NguyÔn ThÞ ¸i Liªn biªn so¹n ch−¬ng IX TS.
Tõ Quang Ph−¬ng biªn so¹n ch−¬ng X 3 Bé m«n Kinh tÕ ®Çu t− ch©n th&nh c¶m ¬n Ban Gi¸m hiÖu, Héi ®ång khoa häc tr−êng §¹i häc Kinh tÕ Quèc d©n ®H t¹o thuËn lîi cho viÖc ho&n thiÖn v& t¸i b¶n cuèn gi¸o tr×nh n&y. C¸c T¸c gi¶ v& Bé m«n Kinh tÕ §Çu t− mong muèn v& ch©n th&nh c¸m ¬n sù gãp ý, bæ sung cña c¸c nh& khoa häc v& b¹n ®äc ®Ó gi¸o tr×nh ®−îc ho&n thiÖn h¬n. Bé m«n Kinh tÕ §Çu t− 4 Ch−¬ng I Mét sè vÊn ®Ò lý luËn chung vÒ ®Çu t−, dù ¸n ®Çu t−, ®èi t−îng, nhiÖm vô nghiªn cøu cña m«n häc I. §Çu t− ph¸t triÓn 1.
Kh¸i niÖm vÒ ®Çu t− v ®Çu t− ph¸t triÓn §Çu t− l& sù hy sinh c¸c nguån lùc ë hiÖn t¹i ®Ó tiÕn h&nh c¸c ho¹t ®éng nh»m thu ®−îc c¸c kÕt qu¶, thùc hiÖn ®−îc nh÷ng môc tiªu nhÊt ®Þnh trong t−¬ng lai. C¸c nguån lùc sö dông cã thÓ l& tiÒn, l& t&i nguyªn thiªn nhiªn, l& søc lao ®éng v& trÝ tuÖ. Nh÷ng kÕt qu¶ ®¹t ®−îc cã thÓ l& sù gia t¨ng t&i s¶n vËt chÊt, t&i s¶n t&i chÝnh hoÆc t&i s¶n trÝ tuÖ v& nguån nh©n lùc cã ®ñ ®iÒu kiÖn ®Ó l&m viÖc víi n¨ng suÊt cao h¬n cho nÒn kinh tÕ v& cho to&n bé xH héi. Trong thùc tÕ, cã rÊt nhiÒu h×nh th¸i biÓu hiÖn cô thÓ cña ®Çu t−.
Tïy tõng gãc ®é tiÕp cËn víi nh÷ng tiªu thøc kh¸c nhau ng−êi ta còng cã thÓ cã c¸c c¸ch ph©n chia ho¹t ®éng ®Çu t− kh¸c nhau1. Mét trong nh÷ng tiªu thøc th−êng ®−îc sö dông ®ã l& tiªu thøc quan hÖ qu¶n lý cña chñ ®Çu t−. Theo tiªu thøc n&y, ®Çu t− ®−îc chia th&nh ®Çu t− gi¸n tiÕp v& ®Çu t− trùc tiÕp. §Çu t− gi¸n tiÕp l& h×nh thøc ®Çu t− trong ®ã ng−êi bá vèn kh«ng trùc tiÕp tham gia qu¶n lý, ®iÒu h&nh qu¸ tr×nh thùc hiÖn v& vËn h&nh kÕt qu¶ ®Çu t−.
Ch¼ng h¹n nh− nh& ®Çu t− thùc hiÖn h&nh vi mua c¸c cæ phiÕu hoÆc tr¸i phiÕu trªn thÞ tr−êng chøng kho¸n thø cÊp. Trong tr−êng hîp n&y nh& ®Çu t− cã thÓ ®−îc h−ëng c¸c lîi Ých vËt chÊt (nh− cæ tøc, tiÒn lHi tr¸i phiÕu), lîi Ých phi vËt chÊt (quyÒn biÓu quyÕt, quyÒn tiªn mHi) nh−ng kh«ng ®−îc tham gia trùc tiÕp qu¶n lý trùc tiÕp t&i s¶n m& m×nh bá vèn ®Çu t−. 1 Cô thÓ cña c¸c tiªu thøc ph©n chia ho¹t ®éng ®Çu t− cã thÓ tham kh¶o gi¸o tr×nh Kinh TÕ §Çu T− 5 §Çu t− trùc tiÕp l& h×nh thøc ®Çu t− trong ®ã ng−êi bá vèn trùc tiÕp tham gia qu¶n lý, ®iÒu h&nh qu¸ tr×nh thùc hiÖn v& vËn h&nh kÕt qu¶ ®Çu t−. §Çu t− trùc tiÕp l¹i bao gåm ®Çu t− dÞch chuyÓn v& ®Çu t− ph¸t triÓn.
Trong ®ã, ®Çu t− dÞch chuyÓn l& mét h×nh thøc ®Çu t− trùc tiÕp trong ®ã viÖc bá vèn l& nh»m dÞch chuyÓn quyÒn së h÷u gi¸ trÞ cña t&i s¶n. Thùc chÊt trong ®Çu t− dÞch chuyÓn kh«ng cã sù gia t¨ng gi¸ trÞ t&i s¶n. Ch¼ng h¹n nh− nh& ®Çu t− mua mét sè l−îng cæ phiÕu víi møc khèng chÕ ®Ó cã thÓ tham gia héi ®ång qu¶n trÞ mét c«ng ty, c¸c tr−êng hîp th«n tÝnh, s¸p nhËp doanh nghiÖp trong c¬ chÕ thÞ tr−êng. §Çu t− ph¸t triÓn l mét ph−¬ng thøc cña ®Çu t− trùc tiÕp.
Ho¹t ®éng ®Çu t− n y nh»m duy tr× v t¹o ra n¨ng lùc míi trong s¶n xuÊt kinh doanh dÞch vô v sinh ho¹t ®êi sèng cña x/ héi. §©y l& h×nh thøc ®Çu t− trùc tiÕp t¹o ra t&i s¶n míi cho nÒn kinh tÕ, ®¬n vÞ s¶n xuÊt v& cung øng dÞch vô. H×nh thøc ®Çu t− n&y ®ãng vai trß rÊt quan träng ®èi víi t¨ng tr−ëng v& ph¸t triÓn cña nÒn kinh tÕ t¹i mçi quèc gia. Trong c¸c h×nh thøc ®Çu t− trªn th× ®Çu t− ph¸t triÓn l& tiÒn ®Ò, l& c¬ së cho c¸c ho¹t ®éng ®Çu t− kh¸c.
C¸c h×nh thøc ®Çu t− gi¸n tiÕp, dÞch chuyÓn kh«ng thÓ tån t¹i v& vËn ®éng nÕu kh«ng cã ®Çu t− ph¸t triÓn. ChÝnh v× vËy, kh¸i niÖm ®Çu t− trong ph¹m vi m«n häc n&y sÏ ®−îc tiÕp cËn d−íi gãc ®é cña ®Çu t− ph¸t triÓn. Vai trß cña ®Çu t− ph¸t triÓn 2. §Çu t− l nh©n tè quan träng t¸c ®éng ®Õn t¨ng tr−ëng v ph¸t triÓn kinh tÕ VÒ mÆt lý luËn, hÇu hÕt c¸c t− t−ëng, m« h×nh v& lý thuyÕt vÒ t¨ng tr−ëng kinh tÕ ®Òu trùc tiÕp hoÆc gi¸n tiÕp thõa nhËn ®Çu t− v& viÖc tÝch luü vèn cho ®Çu t− l& mét nh©n tè quan träng cho viÖc gia t¨ng n¨ng lùc s¶n xuÊt, cung øng dÞch vô cho nÒn kinh tÕ.
Tõ c¸c nh& kinh tÕ häc cæ ®iÓn nh− Adam Smith trong cuèn “Cña c¶i cña c¸c d©n téc” ®H cho r»ng “vèn ®Çu t− l& yÕu tè quyÕt ®Þnh chñ yÕu cña sè lao ®éng h÷u dông v& hiÖu qu¶”. ViÖc gia t¨ng quy m« vèn ®Çu t− sÏ gãp phÇn quan träng trong viÖc gia t¨ng s¶n l−îng quèc gia v& s¶n l−îng b×nh qu©n mçi lao ®éng. Sang thÕ kû XX, nhiÒu 6 t¸c gi¶ cña c¸c lý thuyÕt v& m« h×nh t¨ng tr−ëng nh− Nurkse, Arthur Lewis hay RosensteinWRodan, Hirschman ®Òu ®¸nh gi¸ vai trß cña ®Çu t− cã ý nghÜa nhÊt ®Þnh ®èi víi t¨ng tr−ëng v& ph¸t triÓn cña c¸c quèc gia. Theo m« h×nh HarrodWDomar, møc t¨ng tr−ëng cña nÒn kinh tÕ phô thuéc trùc tiÕp v&o møc gia t¨ng vèn ®Çu t− thuÇn.
∆Y ∆Y ∆K ∆Y ∆K 1 I g = = = = Y Y ∆K ∆K Y ICOR Y Tõ ®ã cã thÓ suy ra 1 ∆Y = .I ICOR Trong ®ã: ∆Y l& møc gia t¨ng s¶n l−îng ∆K l& møc gia t¨ng vèn ®Çu t− I l& møc ®Çu t− thuÇn K tæng quy m« vèn cña nÒn kinh tÕ Y l& tæng s¶n l−îng cña nÒn kinh tÕ ICOR l& hÖ sè gia t¨ng vènW s¶n l−îng (Incremetal CapitalWOutput Ratio). Mèi quan hÖ gi÷a ®Çu t− v& t¨ng tr−ëng thÓ hiÖn còng rÊt râ nÐt trong tiÕn tr×nh ®æi míi më cöa nÒn kinh tÕ n−íc ta thêi gian qua. Víi chÝnh s¸ch ®æi míi, c¸c nguån vèn ®Çu t− c¶ trong n−íc v& n−íc ngo&i ng&y c&ng ®−îc ®a d¹ng ho¸ v& gia t¨ng vÒ quy m«, tèc ®é t¨ng tr−ëng cña nÒn kinh tÕ ®¹t ®−îc còng rÊt tho¶ ®¸ng. Cuéc sèng vËt chÊt v& tinh thÇn cña ®¹i bé phËn d©n c− ng&y c&ng ®−îc c¶i thiÖn.
§Çu t− t¸c ®éng ®Õn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ §Çu t− cã t¸c ®éng ®Õn chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh thÕ th«ng qua nh÷ng chÝnh s¸ch t¸c ®éng ®Õn c¬ cÊu ®Çu t−. Trong ®iÒu h&nh chÝnh s¸ch ®Çu t−, nh& n−íc cã thÓ can thiÖp trùc tiÕp nh− thùc hiÖn chÝnh s¸ch ph©n bæ vèn, kÕ ho¹ch ho¸, x©y dùng c¬ chÕ qu¶n lý ®Çu t− hoÆc ®iÒu tiÕt gi¸n tiÕp qua c¸c c«ng cô chÝnh s¸ch nh− thuÕ, tÝn dông, lHi suÊt ®Ó x¸c lËp v& ®Þnh 7 h−íng mét c¬ cÊu ®Çu t− dÉn d¾t sù dÞch chuyÓn c¬ cÊu kinh tÕ ng&y c&ng hîp lý h¬n. Kinh nghiÖm cña nhiÒu n−íc cho thÊy nÕu cã chÝnh s¸ch ®Çu t− hîp lý sÏ t¹o ®& cho t¨ng tr−ëng v& chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ. Tû träng ph©n bæ vèn cho c¸c ng&nh kh¸c nhau sÏ mang l¹i nh÷ng kÕt qu¶ v& hiÖu qu¶ kh¸c nhau.
Vèn ®Çu t− còng nh− tû träng vèn ®Çu t− cho c¸c ng&nh v& c¸c vïng kinh tÕ cã ¶nh h−ëng trùc tiÕp ®Õn sù chuyÓn dÞch c¬ cÊu kinh tÕ ng&nh, c¬ cÊu kinh tÕ vïng v& còng ®ång thêi ¶nh h−ëng ®Õn tèc ®é t¨ng tr−ëng chung cña c¶ nÒn kinh tÕ. Kh«ng nh÷ng thÕ, gi÷a ®Çu t− v& t¨ng tr−ëng kinh tÕ còng nh− dÞch chuyÓn c¬ cÊu kinh tÕ cã mèi quan hÖ kh¨ng khÝt víi nhau. ViÖc ®Çu t− vèn nh»m môc ®Ých mang l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ cao, t¨ng tr−ëng nhanh trªn ph¹m vi to&n bé nÒn kinh tÕ còng sÏ dÉn ®Õn h×nh th&nh c¬ cÊu ®Çu t− hîp lý. Ng−îc l¹i, t¨ng tr−ëng kinh tÕ cao kÕt hîp víi viÖc chuyÓn dÞch c¬ cÊu ®Çu t− hîp lý sÏ t¹o nguån vèn ®Çu t− dåi d&o, ®Þnh h−íng ®Çu t− v&o c¸c ng&nh hiÖu qu¶ h¬n.
§Çu t− t¸c ®éng l m t¨ng n¨ng lùc khoa häc c«ng nghÖ cña ®Êt n−íc §Çu t− v& ®Æc biÖt l& ®Çu t− ph¸t triÓn trùc tiÕp t¹o míi v& c¶i t¹o chÊt l−îng n¨ng lùc s¶n xuÊt, phôc vô cña nÒn kinh tÕ v& cña c¸c ®¬n vÞ c¬ së. ChÝnh v× vËy, ®Çu t− còng l& ®iÒu kiÖn tiªn quyÕt cho qu¸ tr×nh ®æi míi v& n©ng cao n¨ng lùc c«ng nghÖ cña quèc gia.