Giáo Trình Kinh Tế Vĩ Mô Phần 1 Tại Đại Học Nội Vụ Hà Nội

Giáo trình nghiên cứu vĩ mô phần 1 đại học nội vụ hà nội, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên kinh tế.

• Trường học: Đại Học Nội Vụ Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh Tế Vĩ Mô
• Đề tài: Giáo Trình Kinh Tế Vĩ Mô Phần 1
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ
• 1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ KINH TẾ HỌC
• 1.1.1. Kinh tế học, kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô
• 1.1.2. Kinh tế vi mô
• 1.1.3. Kinh tế vĩ mô
• 1.1.4. Kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc
• 1.1.5. Giới hạn khả năng sản xuất của xã hội
• 1.2. TỔ CHỨC KINH TẾ CỦA MỘT NỀN KINH TẾ
• 1.2.1. Ba vấn đề cơ bản của một tổ chức kinh tế
• 1.2.2. Cách giải quyết 3 vấn đề kinh tế cơ bản trong các tổ chức kinh tế
• 1.2.2.1. Nền kinh tế tập quán truyền thống (Bản năng)
• 1.2.2.2. Nền kinh tế chỉ huy - mệnh lệnh
• 1.2.2.3. Nền kinh tế thị trường - Tự do
• 1.2.2.4. Ưu điểm của nền kinh tế thị trường
• 1.2.2.5. Hạn chế (nhược điểm) của nền kinh tế thị trường
• 1.2.2.6. Nền kinh tế hỗn hợp (Kinh tế thị trường có sự quản lý của nhà nước)
• 1.2.2.7. Vai trò của chính phủ
• 1.3. CÁC MỤC TIÊU VÀ CÔNG CỤ ĐIỀU TIẾT VĨ MÔ
• 1.3.1. Các mục tiêu kinh tế vĩ mô cơ bản
• 1.3.1.1. Mục tiêu sản lượng
• 1.3.1.2. Mục tiêu về việc làm và thất nghiệp
• 1.3.1.3. Mục tiêu về giá cả, lạm phát
• 1.3.1.4. Mục tiêu kinh tế đối ngoại
• 1.3.2. Các chính sách và công cụ điều tiết vĩ mô
• 1.3.2.1. Chính sách tài khoá
• 1.3.2.2. Chính sách tiền tệ
• 1.3.2.3. Chính sách thu nhập và giá cả
• 1.3.2.4. Chính sách kinh tế đối ngoại

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Kinh Tế Vĩ Mô Phần 1 Đại Học Nội Vụ Hà Nội

Giáo trình Kinh Tế Vĩ Mô Phần 1 của Đại Học Nội Vụ Hà Nội cung cấp cái nhìn tổng quan về các khái niệm cơ bản trong kinh tế học. Nội dung giáo trình không chỉ giúp sinh viên hiểu rõ về kinh tế vĩ mô mà còn trang bị cho họ những kiến thức cần thiết để phân tích các vấn đề kinh tế lớn. Đặc biệt, giáo trình này nhấn mạnh vai trò của kinh tế học trong việc giải quyết các vấn đề xã hội và phát triển kinh tế.

1.1. Khái niệm cơ bản về Kinh Tế Vĩ Mô

Kinh tế vĩ mô nghiên cứu sự vận động của nền kinh tế quốc dân. Nó bao gồm các vấn đề như tăng trưởng kinh tế, lạm phát và thất nghiệp. Những khái niệm này là nền tảng để hiểu rõ hơn về các chính sách kinh tế.

1.2. Mục tiêu của Giáo Trình Kinh Tế Vĩ Mô

Mục tiêu chính của giáo trình là giúp sinh viên nắm vững các nguyên lý cơ bản của kinh tế vĩ mô. Điều này bao gồm việc phân tích các chỉ số kinh tế và hiểu rõ mối quan hệ giữa chúng.

II. Những Thách Thức trong Nghiên Cứu Kinh Tế Vĩ Mô

Nghiên cứu kinh tế vĩ mô đối mặt với nhiều thách thức, từ việc thu thập dữ liệu chính xác đến việc phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến nền kinh tế. Những thách thức này đòi hỏi các nhà nghiên cứu phải có phương pháp tiếp cận khoa học và khách quan.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu kinh tế chính xác là một trong những thách thức lớn nhất. Dữ liệu không đầy đủ hoặc không chính xác có thể dẫn đến những phân tích sai lệch.

2.2. Phân tích các yếu tố kinh tế phức tạp

Kinh tế vĩ mô liên quan đến nhiều yếu tố như chính sách tài khóa, chính sách tiền tệ và các yếu tố toàn cầu. Việc phân tích mối quan hệ giữa các yếu tố này là rất phức tạp.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Kinh Tế Vĩ Mô Hiệu Quả

Để nghiên cứu kinh tế vĩ mô hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và phân tích định lượng. Những phương pháp này giúp các nhà nghiên cứu đưa ra những kết luận chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương pháp phân tích định lượng

Phân tích định lượng sử dụng các mô hình toán học để dự đoán các xu hướng kinh tế. Phương pháp này giúp xác định mối quan hệ giữa các biến số kinh tế.

3.2. Phương pháp phân tích định tính

Phân tích định tính tập trung vào việc hiểu rõ các yếu tố xã hội và chính trị ảnh hưởng đến kinh tế. Phương pháp này bổ sung cho phân tích định lượng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Kinh Tế Vĩ Mô

Kinh tế vĩ mô không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc xây dựng chính sách. Các nhà hoạch định chính sách sử dụng kiến thức từ kinh tế vĩ mô để giải quyết các vấn đề như lạm phát và thất nghiệp.

4.1. Chính sách tài khóa và tiền tệ

Chính sách tài khóa và tiền tệ là hai công cụ chính để điều tiết nền kinh tế. Chúng giúp kiểm soát lạm phát và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

4.2. Ảnh hưởng của kinh tế vĩ mô đến đời sống

Kinh tế vĩ mô có ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân. Các chính sách kinh tế ảnh hưởng đến thu nhập, việc làm và mức sống.

V. Kết Luận và Tương Lai của Kinh Tế Vĩ Mô

Kinh tế vĩ mô là một lĩnh vực quan trọng trong kinh tế học, với nhiều thách thức và cơ hội. Tương lai của kinh tế vĩ mô sẽ phụ thuộc vào khả năng của các nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách trong việc áp dụng các lý thuyết vào thực tiễn.

5.1. Xu hướng phát triển của kinh tế vĩ mô

Kinh tế vĩ mô sẽ tiếp tục phát triển với sự thay đổi của nền kinh tế toàn cầu. Các xu hướng mới như kinh tế số sẽ tạo ra nhiều thách thức và cơ hội.

5.2. Vai trò của giáo dục trong kinh tế vĩ mô

Giáo dục đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao nhận thức về kinh tế vĩ mô. Việc đào tạo các chuyên gia kinh tế sẽ giúp cải thiện chất lượng nghiên cứu và chính sách.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình thuộc học phần Kinh tế học vĩ mô (Macroeconomics), là môn học cơ sở ngành bắt buộc trong khung chương trình đào tạo bậc Đại học và Sau đại học thuộc khối ngành Kinh tế, Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng và Thương mại quốc tế. Môn học kế thừa và liên hệ chặt chẽ với các ngành khoa học xã hội khác như Kinh tế chính trị, Triết học, Xã hội học, Thống kê học và Sử học.
• Mục tiêu học tập (Learning Outcomes): Cung cấp hệ thống kiến thức cơ bản về sự vận động và các mối quan hệ kinh tế tổng thể cấp quốc gia. Người học có khả năng:
  • Phân tích cơ chế giải quyết ba vấn đề kinh tế cơ bản (sản xuất cái gì, như thế nào, cho ai) trong các mô hình tổ chức kinh tế.
  • Vận dụng mô hình đường giới hạn khả năng sản xuất (PP) và mô hình Tổng cung - Tổng cầu (AD-AS) để phân tích trạng thái cân bằng vĩ mô.
  • Đo lường và tính toán các chỉ tiêu sản lượng quốc gia trong Hệ thống tài khoản quốc gia (SNA) gồm GNP, GDP, NNP, NI, $Y_d$.
  • Xác định mức sản lượng cân bằng và phân tích tác động của chính sách tài khóa trong các nền kinh tế giản đơn, đóng và mở.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Giáo trình kết hợp phương pháp kinh tế học thực chứng (mô tả, phân tích khách quan các dữ kiện kinh tế: "là gì, như thế nào, bao nhiêu") và kinh tế học chuẩn tắc (đưa ra các chỉ dẫn và giải pháp điều tiết: "nên làm gì"). Nội dung xây dựng theo tiến trình tuyến tính từ phân tích khái niệm tổng quan, đo lường số liệu đến mô hình hóa lý thuyết lượng hóa cân bằng thu nhập quốc dân.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Kết hợp phương pháp cân bằng tổng quát, trừu tượng hóa và thống kê số lớn; sử dụng hệ thống đồ thị hai chiều (mô hình 45 độ, mô hình AD-AS) đi kèm công thức toán học tường minh về các hệ số biên (MPC, MPS, MPI, MPM) và số nhân chi tiêu ($m, m', m''$).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung giáo trình được triển khai qua các chương trọng tâm:

1. Chương I: Khái quát về Kinh tế học vĩ mô

   • Key concepts: Kinh tế học vi mô và vĩ mô; kinh tế học thực chứng và chuẩn tắc; đường giới hạn khả năng sản xuất (PP); quy luật chi phí cơ hội ngày càng tăng; 3 vấn đề kinh tế cơ bản; các tổ chức kinh tế (tập quán truyền thống, chỉ huy - mệnh lệnh, thị trường tự do, kinh tế hỗn hợp); 4 mục tiêu vĩ mô (sản lượng $Y_t$ và $Y^*$, việc làm/thất nghiệp, giá cả/lạm phát, kinh tế đối ngoại/cán cân thanh toán $B$); 4 công cụ chính sách (tài khóa, tiền tệ, thu nhập - giá cả, kinh tế đối ngoại); mô hình Tổng cung (AS) - Tổng cầu (AD) và sơ đồ hộp đen kinh tế vĩ mô.
   • Progression logic: Đi từ phạm vi nghiên cứu đến các nguyên lý vận hành thị trường, xác lập khung phân tích hộp đen vĩ mô làm nền tảng cho toàn bộ môn học.

2. Chương II: Tổng sản phẩm quốc dân và Thu nhập quốc dân

   • Key concepts: Lịch sử quan điểm về sản xuất (Trường phái Trọng nông Pháp thế kỷ 15, Cổ điển của Adam Smith thế kỷ 18, Kinh tế học của Mác thế kỷ 19, Kinh tế học phương Đông đầu thế kỷ 20); hai hệ thống tính toán (MPS và SNA); 4 tài khoản và 5 chỉ tiêu của hệ SNA (GNP, GDP, NNP, NI, $Y_d$); sản phẩm trung gian và sản phẩm cuối cùng; GNP danh nghĩa ($GNP_n$) và GNP thực tế ($GNP_r$); thu nhập yếu tố ròng ($NIA$); sơ đồ chu chuyển kinh tế vĩ mô; 3 phương pháp xác định GDP (phương pháp chi tiêu/luồng sản phẩm cuối cùng, phương pháp phân phối/luồng thu nhập, phương pháp giá trị gia tăng $\sum VA$).
   • Progression logic: Chuyển từ khái niệm trừu tượng sang lượng hóa quy mô nền kinh tế thông qua các thước đo chuẩn mực quốc tế.

3. Chương III: Tổng cầu và Chính sách tài khóa

   • Key concepts: Tổng cầu trong nền kinh tế giản đơn ($AD = C + I$), quy luật tâm lý cơ bản của Keynes, hàm tiêu dùng ($C$), hàm tiết kiệm ($S$), hàm đầu tư ($I$), tiêu dùng biên ($MPC$), tiết kiệm biên ($MPS$), mô hình số nhân chi tiêu ($m = \Delta Y / \Delta AD = 1 / (1 - MPC)$); Tổng cầu trong nền kinh tế đóng ($AD = C + I + G$), hàm chi tiêu chính phủ ($G$), hàm thuế ròng ($T$), số nhân thuế ($m_t = -MPC / (1 - MPC)$), số nhân cân bằng ngân sách ($m + m_t = 1$); Tổng cầu trong nền kinh tế mở ($AD = C + I + G + X - IM$), hàm xuất khẩu ($X$), hàm nhập khẩu ($IM = MPM \cdot Y$), cán cân thương mại ($NX = X - IM$), số nhân chi tiêu kinh tế mở ($m''$); Chính sách tài khóa mở rộng và thu hẹp, cán cân ngân sách chính phủ ($B = T - G$).
   • Progression logic: Mở rộng dần các tác nhân tham gia nền kinh tế (từ 2 tác nhân lên 3 và 4 tác nhân), phân tích trạng thái cân bằng sản lượng và cơ chế can thiệp bằng chính sách tài chính của chính phủ.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý thuyết lựa chọn kinh tế trong điều kiện nguồn lực khan hiếm; Lý thuyết cân bằng tổng quát qua mô hình AD-AS; Lý thuyết tiêu dùng, đầu tư và tổng cầu của J.M. Keynes; Lý thuyết chu chuyển dòng thu nhập và chi tiêu.
• Core principles: Quy luật chi phí cơ hội ngày càng tăng; Nguyên lý cân bằng tổng cung - tổng cầu và cơ chế tự điều chỉnh giá; Nguyên lý số nhân khuếch đại chi tiêu thông qua cấp số nhân lùi vô hạn; Cơ chế lan truyền của chính sách tài khóa qua công cụ thuế ($T$) và chi tiêu ($G$).
• Essential frameworks: Khung phân tích tài khoản quốc gia SNA; Mô hình xác định sản lượng cân bằng Keynesian (đường 45 độ); Mô hình phân tích hộp đen vĩ mô (Biến số chính sách & Ngoại sinh $\rightarrow$ Hộp đen AS-AD $\rightarrow$ Đầu ra mục tiêu).

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Tính toán tốc độ tăng trưởng kinh tế ($t$), chỉ số lạm phát ($D$), $GNP_r$, $GNP_n$, $GDP$, $NNP$, $NI$, $Y_d$; thiết lập phương trình hàm số $C, S, I, T, IM, AD$; tính toán các hệ số số nhân $m, m_t, m', m''$; giải phương trình cân bằng sản lượng ($AD = Y$, $I = S$, $I + G = S + T$, $I + G + X = S + T + IM$).
• Analytical skills: Đánh giá các khuyết tật của kinh tế thị trường (chu kỳ kinh tế, độc quyền, phân hóa xã hội, ảnh hưởng ngoại lai tiêu cực, thiếu hụt hàng hóa công cộng); phân tích hướng dịch chuyển của đường AS và AD dưới tác động của các biến số chính sách và biến số bên ngoài (thời tiết, chiến tranh, giá nguyên liệu).
• Practical competencies: Định lượng thâm hụt/thặng dư cán cân thương mại ($NX$) và ngân sách chính phủ ($B$); xây dựng phương án điều chỉnh tổng cầu nhằm đưa mức sản lượng thực tế ($Y_t$) về mức sản lượng tiềm năng ($Y^*$).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

• Pedagogical approach: Kết hợp diễn dịch lý thuyết với quy nạp định lượng. Bài học bắt đầu từ việc thiết lập các tiền đề giả định, xây dựng công thức toán học, minh họa hình học trên hệ trục tọa độ, sau đó áp dụng vào các bài toán kinh tế cụ thể.
• Bài tập và case studies: Giáo trình biên soạn các dạng bài tập thực hành bám sát cấu trúc lý thuyết:
  • Dạng bài tập tình huống phân tích đồ thị: Xác định sự dịch chuyển của đường AS và AD khi xảy ra các sự kiện thực tế (giá dầu thế giới tăng, cắt giảm chi tiêu quốc phòng, tăng lương công chức khu vực nhà nước, tăng lãi suất tiết kiệm, biến động giá và thuế nhập khẩu nguyên vật liệu).
  • Dạng bài tập hoạch định chính sách: Xử lý tình huống cân bằng ban đầu ($P_0 = 100, Y_0 = 3000$), sử dụng công cụ AD để duy trì ổn định giá khi có biến động về giá điện hoặc chi tiêu đầu tư.
  • Dạng bài tập chuỗi giá trị và hạch toán: Tính GDP nền kinh tế giả định 5 ngành (A, B, C, D, E) và chuỗi sản xuất mía $\rightarrow$ đường $\rightarrow$ bánh kẹo nhằm phân biệt giá trị sản phẩm trung gian, giá trị sản phẩm cuối cùng và giá trị gia tăng ($VA$).
• Practical exercises: Tính toán toàn diện hệ thống chỉ tiêu SNA dựa trên bảng số liệu thống kê (khấu hao $D_e$, đầu tư $I$, xuất nhập khẩu $X, IM$, thuế trực thu $T_d$, thuế gián thu $T_i$, chuyển nhượng $Tr$, lợi nhuận giữ lại); giải bài toán cân bằng vĩ mô trong nền kinh tế mở khi có sự thay đổi của các đại lượng $\Delta C, \Delta I, \Delta G$.
• Assessment methods: Đánh giá thông qua bài tập kiểm tra trắc nghiệm định niệm, bài tập tự luận giải phương trình cân bằng sản lượng, và bài thi viết phân tích tác động chính sách vĩ mô trên đồ thị.
• Self-study guidelines: Người học cần tuần tự: (1) Đọc hiểu định nghĩa và giả định của từng mô hình; (2) Tự vẽ và phân tích các đồ thị $PP$, $AS-AD$, mô hình 45 độ; (3) Tự chứng minh công thức các số nhân; (4) Giải toàn bộ các bài tập tính toán mẫu và đối chiếu kết quả cân bằng.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Updates so với các hệ thống cũ: Trình bày chi tiết tiến trình phát triển lịch sử của các quan điểm sản xuất từ thế kỷ 15 đến thế kỷ 20; phân định rõ sự khác biệt giữa Hệ thống sản xuất vật chất (Hệ MPS của Mác - giới hạn ở sản phẩm vật chất) và Hệ thống tài khoản quốc gia (Hệ SNA - tính toán toàn diện cả hàng hóa hữu hình và dịch vụ vô hình).
• Current trends được tích hợp: Mô hình hóa đầy đủ nền kinh tế mở với sự tham gia của yếu tố thương mại quốc tế ($X, IM$), tỷ giá hối đoái ($E$) và cán cân thanh toán quốc tế ($B$). Tích hợp phân tích các khuyết tật của cơ chế thị trường tự do hiện đại (độc quyền, lệch lạc thông tin, ngoại lai tiêu cực).
• Real-world applications:
  • Dẫn chứng sự kiện thực tế kinh tế Việt Nam năm 2001 (tình trạng giảm phát 0,1% và các giải pháp điều chỉnh cung - cầu).
  • Phân tích cơ chế chu kỳ kinh tế gắn liền với mức sản lượng tiềm năng ($Y^*$) và sản lượng thực tế ($Y_t$) để giải thích hiện tượng tăng trưởng quá mức gây lạm phát hoặc suy thoái làm gia tăng thất nghiệp.
  • Vận dụng chính sách thuế thu nhập để phân phối lại của cải, hạn chế khoảng cách giàu nghèo và các biện pháp luật hóa để xử lý ô nhiễm môi trường.
• Industry connections: Cung cấp công cụ lý thuyết hỗ trợ dự báo thị trường cho doanh nghiệp thông qua việc phân tích chu chuyển hàng tồn kho, đồng thời cung cấp khung đánh giá tác động của các chính sách vĩ mô (thuế, chi tiêu công, hạn ngạch) cho các nhà quản lý.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên năm mấy/ngành nào: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai thuộc các ngành: Kinh tế học, Kinh tế phát triển, Quản trị kinh doanh, Tài chính - Ngân hàng, Kế toán, Kiểm toán, Kinh doanh quốc tế và Luật kinh tế. Tài liệu cũng phù hợp cho học viên cao học khối ngành kinh tế cần củng cố kiến thức kinh tế vĩ mô cơ sở.
• Prerequisites cần có: Người học cần hoàn thành các học phần Toán cao cấp/Toán cho các nhà kinh tế (đại số tuyến tính, hàm số, đạo hàm bậc một), Thống kê kinh tế cơ bản và các nguyên lý cơ bản của Kinh tế học vi mô.
• Giảng viên và cách sử dụng: Giảng viên sử dụng tài liệu để biên soạn đề cương bài giảng, thiết lập khung bài tập định lượng và hướng dẫn sinh viên thảo luận các tình huống can thiệp chính sách tài khóa trên mô hình đồ thị.
• Tự học và reference: Là tài liệu tra cứu chuẩn xác cho người tự học, ôn thi chuẩn đầu ra đại học, chuẩn bị cho kỳ thi tuyển sinh cao học ngành kinh tế, hoặc tra cứu các công thức tính toán chỉ tiêu kinh tế vĩ mô.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
   Giáo trình được thiết kế cho sinh viên đại học, học viên cao học khối ngành kinh tế, giảng viên giảng dạy kinh tế học vĩ mô cơ bản, và các nhà nghiên cứu cần tài liệu tham khảo có cấu trúc định lượng chuẩn mực.

2. Cần kiến thức nền nào để học?
   Người học cần có kiến thức cơ bản về toán kinh tế (đại số, đồ thị tọa độ), phương pháp thống kê mô tả, và hiểu biết cơ bản về hành vi của các tế bào kinh tế từ học phần Kinh tế học vi mô.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu khác?
   Giáo trình phân loại chi tiết tiến trình xác định sản lượng cân bằng qua 3 mô hình kinh tế tuần tiến (giản đơn $\rightarrow$ đóng $\rightarrow$ mở), cung cấp bảng đối chiếu công thức số nhân tương ứng và tích hợp hệ thống bài tập thực hành gắn với số liệu hạch toán thực tế.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?
   Người học nên kết hợp đọc lý thuyết với việc tự vẽ lại các đồ thị, chứng minh các công thức số nhân ($m, m_t, m', m''$), và thực hành giải các bài toán mẫu ở cuối mỗi chương để kiểm tra mức độ hiểu sâu kiến thức.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?
   Giáo trình bao gồm sơ đồ chu chuyển kinh tế vĩ mô, bảng tóm tắt công thức ba mô hình nền kinh tế, cùng hệ thống bài tập tình huống chính sách và bài toán tính toán SNA có hướng dẫn phương pháp giải.

---

Kết luận

• Values chính của giáo trình: Cung cấp hệ thống lý thuyết kinh tế học vĩ mô chuẩn xác, chặt chẽ và có tính hệ thống cao; kết nối logic giữa phương pháp đo lường thực chứng (hệ SNA) với các mô hình cân bằng lý thuyết (Keynes, AD-AS) và công cụ can thiệp chính sách chuẩn tắc.
• Learning pathway suggested: Nghiên cứu tổng quan và phương pháp luận vĩ mô (Chương I) $\rightarrow$ Nắm vững phương pháp đo lường sản lượng và thu nhập quốc gia (Chương II) $\rightarrow$ Phân tích mô hình xác định sản lượng cân bằng và chính sách tài khóa từ đơn giản đến kinh tế mở (Chương III).
• Resources bổ sung: Người học nên tham khảo thêm các Niên giám Thống kê quốc gia để cập nhật số liệu GDP/GNP thực tế, các báo cáo phân tích kinh tế vĩ mô định kỳ của cơ quan quản lý nhà nước, và các văn bản điều hành chính sách tài khóa - tiền tệ hiện hành.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: KHÁI QUÁT VỀ KINH TẾ HỌC VĨ MÔ I. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN VỀ KINH TẾ HỌC 1. Kinh tế học, kinh tế vi mô, kinh tế vĩ mô: a. Kinh tế học (Eecnomics) - Là một môn học xã hội, nghiên cứu cách chọn lựa của con người trong việc sử dụng nguồn lực có giới hạn để sản xuất ra những loại hàng hoá cần thiết và phân phối cho các thành viên của xã hội.

- Là môn học nghiên cứu hoạt động của con người trong sản xuất và tiêu thị hàng hoá. Kinh tế học có quan hệ chặt chẽ với nhiều môn khoa học xã hội khác: Kinh tế chính trị, Triết học, Xã hội học, Thống kê học, Sử học,. - Kinh tế học được chia thành 2 phân ngành lớn: Kinh tế vĩ mô và kinh tế vi mô. - Những đặc trưng cơ bản: + Là môn học nghiên cứu sự khan hiếm các nguồn lực một cách tương đối so với nhu cầu kinh tế xã hội.

+ Tính hợp lý: Khi phân tích, lý giải về một sự kiện kinh tế nào đó nào đó, bao giờ cũng dựa trên những giả thiết nhất định (hợp lý về những diễn biến của sự kiện kinh tế này). + Tính toàn diện và tính tổng hợp: Khi xem xét một sự kiện kinh tế phải đặt nó trong mối liên hệ với các sự kiện khác trên phương diện một đất nước, một nền kinh tế thế giới. + Nghiên cứu về mặt lượng: Kết quả nghiên cứu được thể hiện bằng các con số. + Kết quả nghiên cứu kinh tế chỉ được xác định ở mức trung bình, vì chúng phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố.

1 Downloaded by nguyenphuong Phuong nguyen (Kimphuongrio@gmail. Kinh tế vi mô: (Microecenomics) - Nghiên cứu các hoạt động của các tế bào trong nền kinh tế: Nghiên cứu hành vi và các ứng xử của các cá nhân, doanh nghiệp trên từng loại thị trường cụ thể. - Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp phân tích từng phần c. Kinh tế vĩ mô: (macro economics) Là một phân ngành của kinh tế học, nghiên cứu sự vận động và những mối quan hệ kinh tế chủ yếu của một nước trên giác độ toàn bộ nền kinh tế quốc dân (Nghiên cứu các vấn đề lớn tổng thể bao trùm).

Đối tượng và phương pháp nghiên cứu kinh tế học vĩ mô: - Đối tượng nghiên cứu: Kinh tế học vĩ mô nghiên cứu sự lựa chọn của mỗi quốc gia trước những vấn đề kinh tế và xã hội cơ bản như: + Tăng trưởng kinh tế. + Lạm phát và thất nghiệp. + Xuất nhập khẩu hàng hoá và tư bản. + Phân phối của cải và nguồn lực.

- Phương pháp nghiên cứu: Phương pháp cân bằng tổng quát và một số phương pháp khác (Trừu tượng hoá, mô hình hoá, thống kê số lớn,.) * Kinh tế học thực chứng và kinh tế học chuẩn tắc: - Kinh tế học thực chứng: Là loại hình kinh tế mô tả, phân tích các sự kiện, các mối quan hệ trong nền kinh tế một cách khách quan và khoa học. Nó trả lời câu hỏi là gì? Như thế nào? Bao nhiêu? - Kinh tế học chuẩn tắc: Đưa ra những chỉ dẫn hoặc các giải pháp để khắc phục tình hình, dựa trên quan điểm của cá nhân về các vấn đề đó (chủ quan). Nó trả lời câu hỏi: Nên làm gì? * Chú ý: Nghiên cứu kinh tế thị trường được tiến hành từ kinh tế học thực chứng rồi chuyển sang kinh tế học chuẩn tắc. Ví dụ: Năm 2001: giảm phát 0,1% (giảm giá) → giải pháp: ↑ lượng, ↑ cầu,.

2 Downloaded by nguyenphuong Phuong nguyen (Kimphuongrio@gmail. Giới hạn khả năng sản xuất của xã hội: - Mỗi đất nước trong một thời kỳ đều có một nguồn lực hạn chế, do đó nếu tăng nguồn lực để sản xuất mặt hàng này thì nguồn lực để sản xuất mặt hàng khác sẽ giảm. Để mô tả tình hình này, các nhà kinh tế học đưa ra khái niệm "giới hạn khả năng sản xuất của xã hội". Ví dụ: Giả định rằng nền kinh tế có một nguồn lực xác định dùng để sản xuất 2 loại mặt hàng: Tư liệu sản xuất và tư liệu tiêu dùng.

Các mức sản lượng cao nhất có thể đạt được khi mọi nguồn lực sản xuất đều được sử dụng hết là: Phương án Tư liệu sản xuất Tư liệu tiêu dùng A 15 ↓1, ↓ chi 0 phí cơ hội ↑6 : 1/6 B 14 cho 6 6 C 12 TLTD 11 D 9 15 E 5 15 F 0 20 TLSX 20 Đường giới hạn khả năng sản xuất (PP) A 15 B C 10 D E 5 F 5 10 15 20 TLTD - Đường giới hạn khả năng sản xuất (PP): Là tập hợp các cách kết hợp tối đa của số lượng các loại sản phẩm có thể sản xuất được khi sử dụng toàn bộ nguồn lực kinh tế. 3 Downloaded by nguyenphuong Phuong nguyen ([e-mail]) lOMoARcPSD|16991370 - Tính chất của PP (Ý nghĩa): + Tất cả những điểm nằm trên PP đều là những phương án sử dụng hết nguồn lực hiện có: Phương án sản xuất hiệu quả, tối ưu. + Tất cả những điểm nằm trong đường PP là những phương án chưa sử dụng hết nguồn lực (lãng phí): Phương án sản xuất kém hiệu quả. + Tất cả những điểm nằm ngoài đường PP là những phương án không thể thực hiện (đạt) được vì không có đủ nguồn lực.

+ Đường PP phản ánh nội dung của quy luật chi phí cơ hội ngày càng tăng. * Chi phí cơ hội: Chi phí cơ hội của việc sản xuất một loại sản phẩm nào đó được thể hiện bằng số lượng những sản phẩm khác bị mất đi hoặc từ bỏ không sản xuất được vì phải dành nguồn lực để sản xuất thêm một đơn vị sản phẩm đó. * Quy luật chi phí cơ hội ngày càng tăng: Nếu ta chuyển dần nguồn lực để sản xuất tăng thêm những đơn vị bằng nhau của một loại sản phẩm nào đó thì số lượng những mặt hàng khác mà ta phải hy sinh hay từ bỏ không sản xuất được ngày càng nhiều. Hay nói cách khác: để có thêm số lượng bằng nhau về một mặt hàng, xã hội phải hy sinh ngày càng nhiều số lượng mặt hàng khác.

Đường giới hạn khả năng sản xuất có thể thay đổi qua các thời kỳ. TỔ CHỨC KINH TẾ CỦA MỘT NỀN KINH TẾ 1. Ba vấn đề cơ bản của một tổ chức kinh tế: Mỗi nền kinh tế trong một thời kỳ nào đó luôn phải giải quyết 3 vấn đề kinh tế cơ bản sau: - Sản xuất cái gì? (Nên sử dụng những nguồn lực hiện có để sản xuất ra sản phẩm gì? số lượng bao nhiêu?) - Sản xuất như thế nào? (Nêu tổ chức sản xuất ra những sản phẩm đó như thế nào? - Bằng cách nào? lựa chọn công nghệ sản xuất ra sao? ⇒ Phương án sản xuất tối ưu: Chi phí thấp nhất, lãi suất cao nhất) - Sản xuất cho ai? (Sản phẩm làm ra được phân phối cho ai?) 4 Downloaded by nguyenphuong Phuong nguyen (Kimphuongrio@gmail. Cách giải quyết 3 vấn đề kinh tế cơ bản trong các tổ chức kinh tế: a.

Nền kinh tế tập quán truyền thống (Bản năng), tồn tại dưới thời công xã nguyên thuỷ, 3 vấn đề kinh tế cơ bản được quyết định theo tập quán truyền thống và được truyền từ thế hệ trước sang thế hệ sau. Nền kinh tế chỉ huy - mệnh lệnh: - Là một nền kinh tế tập trung bao cấp, đã từng tồn tại nhiều năm trước đây trong các nước XHCN cũ và trong đó có Việt Nam (Tồn tại đến hết năm 1985). - Sự can thiệp của Nhà nước là lớn, chính phủ ra mọi quyết định về sản xuất và phân phối. Ba vấn đề kinh tế cơ bản đều được thực hiện bằng kế hoạch tập trung, thống nhất của Nhà nước (do Chính phủ quyết định).

Nền kinh tế thị trường - Tự do: - Là nền kinh tế trong đó chính phủ không tham gia và quyết định các vấn đề kinh tế mà để cho thị trường giải quyết thông qua quy luật cung - cầu. - Tồn tại nhiều năm trước đây ở các nước TBCN. - Cả 3 vấn đề kinh tế cơ bản đều do thị trường quyết định. * Ưu điểm của nền kinh tế thị trường: - Trong nền kinh tế thị trường, do các doanh nghiệp hoạt động trong một môi trường cạnh tranh gay gắt đã thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng đổi mới kỹ thuật và công nghệ, theo đó làm cho trình độ kỹ thuật và công nghệ của nền kinh tế không ngừng nâng cao.

- Cũng chính trong môi trường cạnh tranh gay gắt này, đã thúc đẩy các doanh nghiệp sử dụng tiết kiệm và có hiệu quả hơn nguồn lực của mình → giảm được chi phí sản xuất làm cơ sở để hạ giá thành sản phẩm → giảm được giá bán sản phẩm và thu hút được khách hàng. - Kinh tế thị trường có tác dụng thúc đẩy các doanh nghiệp không ngừng cải tiết mẫu mã và đổi mới mặt hàng, làm cho sản phẩm trên thị trường ngày càng trở nên đa dạng và phong phú về chủng loại → người tiêu dùng có cơ hội nhiều hơn trong việc lựa chọn mặt hàng phù hợp với sở thích và chi tiêu của mình. 5 Downloaded by nguyenphuong Phuong nguyen ([e-mail]) lOMoARcPSD|16991370 - Con người trong nên kinh tế thị trường trở nên năng động, sáng tạo, phát huy được năng lực của mình. ⇒ Như vậy, kinh tế thị trường được xem là một động lực rất mạnh mẽ để thúc đẩy sản xuất phát triển.

Tuy nhiên, nó cũng kéo theo những mặt hạn chế đáng kể. * Hạn chế (nhược điểm) của nền kinh tế thị trường: - Kinh tế thị trường thường kéo theo những "chu kỳ kinh tế" - là sự dao động lên xuống liên tục của sản lượng quốc gia theo thời gian tạo nên những bước thăng trầm trong quá trình phát triển kinh tế. Sản lượng Khủng hoảng thừa SL tiềm năng (Y*) Khủng hoảng SL Thực tế thiếu (Yt) 0 Năm N Năm N+1 Năm N+2 Thời gian Trong mỗi một chu kỳ kinh tế, bao gồm 2 giai đoạn: + Giai đoạn tăng trưởng: Là giai đoạn trong đó mức sản lượng quốc gia tăng liên tục theo thời gian. Giai đoạn này → việc làm tăng → mức thất nghiệp giảm đi.

Như vậy, trong giai đoạn đoạn tăng trưởng thì nền kinh tế nhìn chung là tốt. Tuy nhiên, nền kinh tế tăng trưởng quá mức sẽ kéo theo nhiều hậu quả xấu (kinh tế tăng trưởng quá mức khi Yt > Y*), tức là nền kinh tế quá nóng → lạm phát. + Giai đoạn suy thoái: Suy thoái kinh tế xảy ra khi mức sản lượng quốc gia giảm sút liên tục theo thời gian. Lúc này, nền kinh tế có xu hướng đi xuống.

Suy thoái kinh tế → sản lượng giảm (Yt↓) → việc giảm làm → thất nghiệp gia tăng (⇒ nhiều hậu quả xấu về mặt xã hội).