LỜI GIỚI THIỆU Thực hiện một số điều của Luật Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tế đã ban hành chương trình khung đào tạo cao đẳng ngành Y tế. Khoa Điều dưỡng trường Cao Đẳng Y Tế Bình Dương tổ chức biên soạn tài liệu dạy – học các môn chuyên ngành theo chương trình khung nhằm từng bước xây dựng bộ sách chuẩn trong công tác đào tạo nhân lực y tế. Giáo trình chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa được biên soạn dựa trên chương trình giáo dục của Trường cao đẳng Y Tế Bình Dương trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt. Giáo trình được các nhà giáo lâu năm và tâm huyết với công tác đào tạo biên soạn theo phương châm: Kiến thức cơ bản, hệ thống; nội dung chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa học, kỹ thuật hiện đại và thực tiễn.
Giáo trình trang bị những kiến thức cơ bản và kiến thức chuyên ngành cho sinh viên điều dưỡng cũng như các đồng nghiệp trong chuyên ngành điều dưỡng nhất là điều dưỡng nội khoa. Chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp, các bạn sinh viên và các độc giả để tập giáo tình ngày càng được hoàn thiện hơn. KHOA ĐIỀU DƯỠNG 1 LỜI NÓI ĐẦU - Đối tượng: Điều dưỡng Cao đẳng. - Mục đích, yêu cầu: Nhằm trang bị kiến thức cơ bản về chăm sóc chung các bệnh thường gặp thuộc chuyên ngành nội.
Cuốn sách ra đời nhằm đáp ứng phần nào nhu cầu đào tạo trong lĩnh vực Điều dưỡng tại các trường cao đẳng. - Cấu trúc cuốn giáo trình: Trong mỗi bài gồm phần nội dung, cuối mỗi bài có phần lượng giá giúp sinh viên tự lượng giá. - Sơ lược về các kiến thức chính trong giáo trình: bao gồm các bài giảng thuộc chuyên ngành về tim mạch, hô hấp và nội tiết. Các bài giảng được viết theo số tiết quy định đã được nhà trường phê duyệt.
Cuối mỗi bài giảng có phần lượng giá dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong quá trình biên soạn, các tác giả đã sử dụng nhiều nguồn tài liệu cập nhật trong và ngoài nước, đồng thời tham khảo nhiều ý kiến của các đồng nghiệp có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Chúng tôi hy vọng giáo trình này sẽ là một tài liệu dạy và học hữu ích, có thể cung cấp những kiến thức cơ bản và kiến thức chuyên ngành cho sinh viên điều dưỡng và các đồng nghiệp trong chuyên ngành Điều dưỡng nói chung và Điều dưỡng nội khoa nói riêng. - Giáo trình có mục lục nhằm thuận tiện cho việc tra cứu.
- Do khả năng và thời gian hạn chế nên trong quá trình biên soạn không thể tránh khỏi một số khiếm khuyết, hy vọng sẽ nhận được sự góp ý chân tình của quý độc giả và sinh viên, để giáo trình ngày càng được hoàn thiện hơn. CÁC TÁC GIẢ 2 MỤC LỤC Lời giới thiệu …. Chăm sóc bệnh nhân tăng huyết áp …. Chăm sóc bệnh nhân suy tim …………………………………………….
Chăm sóc bệnh nhân viêm tụy cấp …………. Chăm sóc bệnh nhân xơ gan ……………………………………………. Chăm sóc bệnh nhân xuất huyết tiêu hóa. Chăm sóc bệnh nhân loét dạ dày tá tràng ……………………………….
Chăm sóc bệnh nhân viêm phổi …………………………………………62 Bài 8. Chăm sóc bệnh nhân COPD ……………………………………………. Chăm sóc bệnh nhân ung thư phổi ……………………………………. Chăm sóc bệnh hen phế quản……….
Chăm sóc bệnh suy thận………………………………………………. Chăm sóc bệnh viêm thận bể thận …………………………………… 97 Bài 13. Chăm sóc bệnh Basedow ……………………………………………. Chăm sóc bệnh nhân bệnh Gout …………………………………….
Chăm sóc bệnh nhân đái tháo đường ………………………………. 129 Tài liệu tham khảo. 130 3 CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP MỤC TIÊU 1. Trình bày được một số nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp.
Mô tả được các biểu hiện lâm sàng, các biến chứng của tăng huyết áp. Chẩn đoán được tăng huyết áp và các giai đoạn tăng huyết áp. Lập được kế hoạch chăm sóc bệnh nhân tăng huyết áp. BỆNH HỌC TĂNG HUYẾT ÁP 1.
Đại cương Tăng huyết áp là một nguyên nhân thường gặp nhất khiến bệnh nhân đi khám và điều trị. Tại các quốc gia phát triển xuất hiện hàng loạt các yếu tố phổ biến gây tăng huyết áp như : béo phì, hút thuốc lá, ăn mặn, stress, đồng thời tuổi thọ ngày càng tăng tạo ra tỷ lệ nhiều người già bị tăng huyết áp. Tỷ lệ điều trị tốt cho tăng huyết áp tại Mỹ chỉ chiếm khoảng dưới 30%, cho dù đã có nhiều biện pháp khống chế tăng huyết áp. Tỷ lệ 2 bệnh liên quan đến tăng huyết áp ngày càng gia tăng đó là suy thận giai đoạn cuối và suy tim.
Tăng huyết áp là triệu chứng của nhiều bệnh, nhiều nguyên nhân gây nên nhưng cũng có thể đó là một bệnh tăng huyết áp. Ở các nước châu Âu – Bắc Mỹ tỷ lệ tăng huyết áp trong nhân dân chiếm 15-20% ở người lớn. Cụ thể như : Benin 14%, Thái Lan : 6,8%, Zaire: 14%, Chile : 19-21%, Portugaise: 30%, HoaKỳ: 6-8%. Ở Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp chung là 11% ( Bộ Y Tế Việt Nam, 1989).
Tỉ lệ này gia tăng đáng quan tâm vì trước 1975 tỉ lệ này ở miền Bắc Việt Nam chỉ có 1-3% ( Đặng Văn Chung ). Tại bệnh Viện Trung ương Huế năm 1980 tỉ lệ tăng huyết áp trong số các bệnh nội khoa chỉ có 1% nhưng 10 năm sau, năm 1990, đã tăng đến 10%. Theo tổ chức Y tế Thế giới ( OMS) một người lớn bị tang huyết áp thực sự nếu huyết áp tâm thu trên hoặc bằng 160 mmHg và hoặc huyết áp tâm trương trên hoặc bằng 95 mmHg. Được gọi là tăng huyết áp giới hạn khi huyết áp tâm thu từ 140-160 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90-95 mmHg.
Theo JNC –VI được gọi là tăng huyết áp khi huyết áp tối đa lớn hơn hoặc bằng 140 mmHg và hoặc huyết áp tối thiểu lớn hơn hoặc bằng 90 mmHg. Bệnh nguyên của tăng huyết áp 1.Tăng huyết áp nguyên phát - Bệnh thận : hay gặp là viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn, thận đa nang, hẹp động mạch thận, u thận … - Nội tiết : + Bệnh vở tuyến thượng thận, hội chứng Cushing, hội chứng Cohn… 4 + Bệnh tuỷ thượng thận : u tuỷ thượng thận. - Bệnh tim mạch : hẹp eo động mạch chủ, hẹp động mạch chủ bụng ở chỗ xuất phát của động mạch thận, hở van động mạch chủ. - Do thuốc : các hormon ngừa thai, cam thảo, corticoid, các thuốc chống trầm cảm.
- Nhiễm độc thai nghén. - Các nguyên nhân khác : cường giáp, bệnh Beri-beri, bệnh đa hồng cầu, toan hô hấp… 1. Các yếu thuận lợi làm tăng huyết áp - Yếu tố gia đình. - Yếu tố tâm lý – xã hội.
- Yếu tố ăn uống : ăn nhiều muối, ăn ít protid, uống nhiều rượu, uống nước mềm ít Ca++, Mg++, K+. Trong đó nổi bật và được thừa nhận là sự liên quan giữa ion Na+ và tần xuất bệnh tăng huyết áp. Ion Na+ làm tăng huyết áp qua trung gian gia tăng thể tích máu và nhất là qua sự co thắt mạch máu. Cơ chế sinh bệnh của tăng huyết áp nguyên phát Tăng huyết áp động mạch thường kèm theo những biến đổi về sinh lý bệnh liên quan đến hệ thần kinh giao cảm, thận, hệ renin- angiotensin và các cơ chế huyết động dịch thể khác.
Biến đổi về huyết động - Tần số tim tăng, lưu lượng tim tăng dần, thời kỳ đấu có hiện tương co mạch để phân bổ lại máu lưu thông từ ngoại vi về tim phổi do đó sức cản mạch máu cũng tăng dần. Tim có những biểu hiện tăng hoạt động bù trừ và dẫn đến dày thất trái. Huyết áp và sức cản ngoại biên toàn bộ tăng dần. Lưu lượng tim và lưu lượng tâm thu càng giảm, cuối cùng đưa đến suy tim.
- Trong các biến đổi về huyết động, hệ thống động mạch thường bị tổn thương sớm cả toàn bộ. Trước kia người ta nghĩ chỉ có các tiểu động mạch bị biến đổi co mạch làm gia tăng sức cản ngoại biên. Hiện nay người ta thấy các mạch máu lớn cũng có vai trò về huyết động học trong tăng huyết áp. Chức năng ít được biết đến của các động mạch lớn là làm giảm đi các xung động và lưu lượng máu do tim bóp ra.
Do đó thông số về độ giãn động mạch, biểu thị tốt khả năng của các động mạch. Sự giảm thông số này cho thấy độ cứng của các động mạch lớn, là diển biến của tăng huyết áp lên các động mạch và về lâu dài sẽ làm tăng công tim dẫn đến phì đại thất trại. Đồng thời việc gia tăng nhịp đập động mạch đưa đến sự tổn thương các cấu trúc đàn hồi sinh học của vách động mạch. - Tại thận, tăng sức cản mạch thận, giảm lưu lượng máu tại thận, chức năng thận suy giảm tuy trong thời gian đầu tốc độ lọc cầu thận và hoạt động chung của thận vẫn còn duy trì.
- Tại não, lưu lượng vẫn giữ được thăng bằng trong một giới hạn nhất định ở thời kỳ có tăng huyết áp rõ. 5 - Khi huyết áp tăng, sức cản ngọai biên tăng và thể tích huyết tương có xu hướng giảm cho đến khi thận suy. Biến đổi về thần kinh Ơ thời kỳ đầu ảnh hưởng của hệ giao cảm biểu hiện ở sự tăng dần số tim và sự tăng lưu lượng tim. Sự hoạt động của hệ thần kinh giao cảm còn biểu hiện ở lượng catecholamin trong huyết tương và dịch não tuỷ như adrenaline noradrenalin, tuy vậy nồng độ các chất này cũng rất thay đổi trong bệnh tăng huyết áp.
Hệ thần kinh tự động giao cảm được điều khiển bởi hệ thần kinh trung ương hành não – tuỷ sống và cả hai hệ này liên hệ nhau qua trung gian các thụ cảm áp lực. Trong tăng huyết áp các thụ cảm áp lực được điều chỉnh đến mức cao nhất và với ngưỡng nhạy cảm cao nhất. Biến đổi về dịch thể - Hệ renin-angiotensin- aldosteron ( RAA) : hiện nay đã được chứng minh có vai trò quan trọng do ngoài tác dụng ngoại vi còn có tác dụng trung ương ở não gây tăng huyết áp qua các thụ thể angiotensin II. Có tác giả chia tăng huyết áp nguyên phát dựa vào nồng độ renin cao, thấp trong huyết tương, có sự tỷ lệ nghịch giữa nồng độ renin- angiotensin II trong huyết tương và tuổi.
- Angiotensin II được tổng hợp ở gan và dưới tác dụng renin sẽ tạo thành angiotensin I rồi chuyển thành angiotensin II là một chất co mạch rất mạnh và làm tăng tiết aldosteron. Sự phóng thích renin được điều khiển qua ba yếu tố : + Áp lực tưới máu thận. + Lượng Na+ đến từ ống lượn xa + Hệ thần kinh giao cảm.