Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Lớn Bệnh Nội Khoa

Giáo trình về chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao.

• Trường học: Cao Đẳng Y Tế Bình Dương
• Chuyên ngành: Điều Dưỡng
• Đề tài: Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Lớn Bệnh Nội Khoa
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI GIỚI THIỆU
• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời giới thiệu
• 1.2. Chăm sóc bệnh nhân tăng huyết áp
• 1.3. Chăm sóc bệnh nhân suy tim
• 1.4. Chăm sóc bệnh nhân viêm tụy cấp
• 1.5. Chăm sóc bệnh nhân xơ gan
• 1.6. Chăm sóc bệnh nhân xuất huyết tiêu hóa
• 1.7. Chăm sóc bệnh nhân loét dạ dày tá tràng
• 1.8. Chăm sóc bệnh nhân viêm phổi
• 1.9. Bài 8. Chăm sóc bệnh nhân COPD
• 1.10. Chăm sóc bệnh nhân ung thư phổi
• 1.11. Chăm sóc bệnh hen phế quản
• 1.12. Chăm sóc bệnh suy thận
• 1.13. Chăm sóc bệnh viêm thận bể thận
• 1.14. Bài 13. Chăm sóc bệnh Basedow
• 1.15. Chăm sóc bệnh nhân bệnh Gout
• 1.16. Chăm sóc bệnh nhân đái tháo đường
• Tài liệu tham khảo
• 2. CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP
• 2.1. MỤC TIÊU
• 2.2. BỆNH HỌC TĂNG HUYẾT ÁP
• 2.2.1. Đại cương
• 2.2.2. Bệnh nguyên của tăng huyết áp
• 2.2.2.1. Tăng huyết áp nguyên phát
• 2.2.2.2. Các yếu thuận lợi làm tăng huyết áp
• 2.2.3. Cơ chế sinh bệnh của tăng huyết áp nguyên phát
• 2.2.3.1. Biến đổi về huyết động
• 2.2.3.2. Biến đổi về thần kinh
• 2.2.3.3. Biến đổi về dịch thể
• 2.2.4. Cơ chế sinh bệnh của tăng huyết áp thứ phát
• 2.2.5. Triệu chứng tăng huyết áp
• 2.2.5.1. Triệu chứng lâm sàng
• 2.2.5.2. Cận lâm sàng
• 2.2.6. Chẩn đoán xác định
• 2.2.7. Chuẩn bị giai đoạn tăng huyết áp
• 2.2.7.1. Phân giai đoạn theo Tổ chức Y tế Thế giới (1996)
• 2.2.8. Xếp loại THA theo Ủy ban Quốc gia Cộng lực Hoa Kỳ JNC VI (1997)
• 2.2.9. Phân loại tăng huyết áp
• 2.2.10. Tiến triển và biến chứng
• 2.2.10.1. Tim mạch
• 2.2.10.2. Thận
• 2.2.10.3. Mạch máu
• 2.2.10.4. Mắt
• 2.2.11. Nguyên tắc điều trị tăng huyết áp
• 2.2.11.1. Điều trị không dùng thuốc
• 2.2.11.2. Điều trị dùng thuốc
• 2.3. CHĂM SÓC BỆNH NHÂN BỊ TĂNG HUYẾT ÁP
• 2.3.1. Nhận định tình hình
• 2.3.1.1. Đánh giá bằng cách hỏi bệnh
• 2.3.1.2. Đánh giá bằng quan sát
• 2.3.2. Thăm khám bệnh nhân
• 2.3.3. Thu nhận thông tin
• 2.3.4. Chẩn đoán điều dưỡng
• 2.3.5. Lập kế hoạch chăm sóc
• 2.3.6. Chăm sóc cơ bản
• 2.3.7. Thực hiện các y lệnh
• 2.3.8. Theo dõi
• 2.3.9. Giáo dục sức khoẻ
• 2.3.10. Thực hiện kế hoạch chăm sóc
• 2.3.10.1. Thực hiện chăm sóc cơ bản
• 2.3.10.2. Thực hiện các y lệnh
• 2.3.10.3. Theo dõi
• 2.3.10.4. Giáo dục sức khoẻ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Chăm Sóc Sức Khỏe Người Lớn Bệnh Nội Khoa

Giáo trình chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa là tài liệu quan trọng trong đào tạo điều dưỡng. Nó cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu về các bệnh lý nội khoa thường gặp. Nội dung giáo trình được biên soạn dựa trên chương trình khung của Bộ Y tế, nhằm đáp ứng nhu cầu đào tạo nhân lực y tế chất lượng cao.

1.1. Mục tiêu của giáo trình chăm sóc sức khỏe

Giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên điều dưỡng kiến thức cần thiết để chăm sóc bệnh nhân nội khoa. Nội dung bao gồm các bệnh lý như tăng huyết áp, suy tim, và viêm phổi.

1.2. Cấu trúc và nội dung chính của giáo trình

Giáo trình được chia thành nhiều chương, mỗi chương tập trung vào một bệnh lý cụ thể. Cuối mỗi chương có phần lượng giá giúp sinh viên tự đánh giá kiến thức.

II. Vấn đề và thách thức trong chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa

Chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa gặp nhiều thách thức. Các bệnh lý nội khoa thường có diễn biến phức tạp và cần sự can thiệp kịp thời. Đặc biệt, việc quản lý bệnh nhân tăng huyết áp và suy tim đòi hỏi sự chú ý đặc biệt từ đội ngũ điều dưỡng.

2.1. Các bệnh lý nội khoa phổ biến

Các bệnh lý như tăng huyết áp, suy tim, và viêm phổi là những vấn đề thường gặp trong chăm sóc sức khỏe người lớn. Những bệnh này có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng nếu không được điều trị kịp thời.

2.2. Thách thức trong việc quản lý bệnh nhân

Quản lý bệnh nhân nội khoa đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ giữa các chuyên gia y tế. Việc theo dõi và đánh giá tình trạng sức khỏe của bệnh nhân là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả điều trị.

III. Phương pháp điều trị và chăm sóc bệnh nhân nội khoa hiệu quả

Để chăm sóc bệnh nhân nội khoa hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp điều trị khoa học và hợp lý. Việc sử dụng thuốc, dinh dưỡng hợp lý và theo dõi thường xuyên là những yếu tố quan trọng.

3.1. Phương pháp điều trị tăng huyết áp

Điều trị tăng huyết áp bao gồm việc sử dụng thuốc hạ huyết áp và thay đổi lối sống. Bệnh nhân cần được giáo dục về chế độ ăn uống và tập luyện để kiểm soát huyết áp hiệu quả.

3.2. Chăm sóc bệnh nhân suy tim

Chăm sóc bệnh nhân suy tim cần chú ý đến việc theo dõi triệu chứng và điều chỉnh thuốc. Bệnh nhân cũng cần được hướng dẫn về chế độ dinh dưỡng và hoạt động thể chất phù hợp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu trong chăm sóc sức khỏe

Nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp chăm sóc mới là rất cần thiết trong lĩnh vực y tế. Các kết quả nghiên cứu giúp cải thiện chất lượng chăm sóc bệnh nhân và nâng cao hiệu quả điều trị.

4.1. Kết quả nghiên cứu về chăm sóc bệnh nhân nội khoa

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các phương pháp chăm sóc hiện đại giúp giảm tỷ lệ biến chứng và cải thiện sức khỏe cho bệnh nhân nội khoa.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong chăm sóc sức khỏe

Công nghệ thông tin và các thiết bị y tế hiện đại đang được ứng dụng rộng rãi trong chăm sóc sức khỏe. Điều này giúp nâng cao hiệu quả theo dõi và quản lý bệnh nhân.

V. Kết luận và tương lai của giáo trình chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa

Giáo trình chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa là tài liệu thiết yếu cho sinh viên điều dưỡng. Tương lai của giáo trình sẽ tiếp tục được cải tiến để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao trong lĩnh vực y tế.

5.1. Tầm quan trọng của giáo trình trong đào tạo điều dưỡng

Giáo trình cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu, giúp sinh viên nắm vững các kỹ năng cần thiết trong chăm sóc bệnh nhân nội khoa.

5.2. Hướng phát triển giáo trình trong tương lai

Giáo trình sẽ được cập nhật thường xuyên để phản ánh các tiến bộ trong y học và chăm sóc sức khỏe, nhằm nâng cao chất lượng đào tạo.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa là giáo trình chuyên ngành do Khoa Điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Bình Dương tổ chức biên soạn. Tài liệu được thiết kế bám sát chương trình khung đào tạo Cao đẳng ngành Y tế do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp cùng Bộ Y tế ban hành, phục vụ trực tiếp cho học phần chăm sóc bệnh nhân nội khoa trong chương trình đào tạo Cử nhân Điều dưỡng hệ Cao đẳng.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ ràng nhằm trang bị cho người học hệ thống kiến thức bệnh học đại cương và quy trình chăm sóc chuyên biệt cho các diện bệnh nội khoa phổ biến. Sinh viên hoàn thành học phần phải đạt được các chuẩn đầu ra: trình bày được nguyên nhân, cơ chế bệnh sinh, triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng; phân tích được các biến chứng và nguyên tắc điều trị y khoa; từ đó xây dựng và thực hiện quy trình điều dưỡng 5 bước (nhận định, chẩn đoán điều dưỡng, lập kế hoạch, thực hiện can thiệp và đánh giá kết quả).

Cấu trúc giáo trình được phân bổ theo từng bài giảng tương ứng với số tiết quy định đã được phê duyệt. Mỗi bài giảng được tổ chức nhất quán thành hai phần: phần lý thuyết bệnh học chuyên khoa và phần quy trình kỹ thuật chăm sóc người bệnh. Cuối mỗi bài đều tích hợp phần câu hỏi lượng giá giúp sinh viên tự đánh giá mức độ tiếp thu kiến thức.

Điểm đặc sắc của tài liệu là phương châm biên soạn kết hợp giữa tính kinh điển và cập nhật thực tiễn y khoa: gắn kết chặt chẽ giữa lý thuyết cơ chế sinh lý bệnh với các tiêu chuẩn phân loại quốc tế (như thang phân độ JNC VI, khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới OMS/WHO, phân loại suy tim của Hội Tim Mạch New York NYHA), đồng thời tiêu chuẩn hóa các kỹ năng nhận định và can thiệp thực tế của người điều dưỡng tại giường bệnh.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Giáo trình bao quát toàn diện các chuyên ngành tim mạch, hô hấp, tiêu hóa, tiết niệu và nội tiết, cụ thể qua các bài học trọng tâm:

1. Chăm sóc người bệnh tăng huyết áp: Cung cấp định nghĩa tăng huyết áp theo WHO (1996) và Ủy ban Quốc gia Hoa Kỳ JNC VI (1997); phân tích cơ chế sinh bệnh học liên quan đến hệ renin-angiotensin-aldosteron (RAA), vasopressin (ADH), thần kinh giao cảm; phân loại 4 giai đoạn tổn thương đáy mắt theo Keith-Wagener-Barker; xây dựng kế hoạch chăm sóc giảm muối (< 5g/ngày) và điều trị dự phòng cấp I, cấp II.
2. Chăm sóc bệnh nhân suy tim: Hệ thống hóa 4 yếu tố huyết động quyết định cung lượng tim (tiền gánh, hậu gánh, sức co bóp cơ tim, tần số tim); phân loại suy tim trái, suy tim phải và suy tim toàn bộ; phân độ theo NYHA (độ 1 đến độ 4) và bảng phân độ của Trần Đỗ Trinh - Vũ Đình Hải; phác đồ thuốc cấp cứu suy tim trái cấp và chăm sóc người bệnh sử dụng Digitalis, thuốc lợi tiểu.
3. Chăm sóc bệnh nhân viêm tụy cấp: Trình bày nguyên nhân (sỏi mật, giun đũa, rượu) và 5 thuyết cơ chế bệnh sinh (thuyết ống dẫn, thuyết mạch máu, thuyết thần kinh X/quá mẫn, thuyết dị ứng, thuyết tự tiêu do hoạt hóa Trypsin); xác định các điểm đau tụy trên lâm sàng (Chauffard-Rivet, Mallet-Guy, Mayo-Robson); chỉ số xét nghiệm Amylase, Lipase máu và quy trình đặt ống thông dạ dày hút dịch vị giảm áp.
4. Chăm sóc bệnh nhân xơ gan: Mô tả bệnh học tổn thương xơ hóa do Laennec đặt tên năm 1819; phân biệt giai đoạn còn bù và mất bù; phân tích hai hội chứng bệnh cảnh điển hình là Hội chứng suy tế bào gan và Hội chứng tăng áp lực tĩnh mạch cửa (tuần hoàn bàng hệ đầu sứa, lách lớn, cổ trướng, giãn vỡ tĩnh mạch thực quản); quy trình chăm sóc bệnh nhân cổ trướng và thực hiện phản ứng Rivalta.
5. Chăm sóc bệnh nhân xuất huyết tiêu hóa: Phân định ranh giới giải phẫu qua góc Treitz để chia thành xuất huyết tiêu hóa trên và xuất huyết tiêu hóa dưới; cơ chế tác động gây loét chảy máu của thuốc Aspirin, corticoid, thuốc kháng viêm không steroid (ức chế men cyclo-oxygenase); chẩn đoán phân biệt tính chất phân (đen nhánh như bã cà phê, phân đen nhựa đường, máu tươi) và xử trí cấp cứu chống sốc mất máu.
6. Chăm sóc bệnh nhân loét dạ dày tá tràng: Phân tích giả thuyết mất cân bằng giữa yếu tố phá hủy (acid HCl, pepsin) và yếu tố bảo vệ niêm mạc; vai trò của xoắn khuẩn gram âm Helicobacter pylori; các yếu tố di truyền (nhóm máu O, tăng tiết pepsinogen I, u gastrinome); kỹ năng nhận định cơn đau và can thiệp dinh dưỡng, dùng thuốc.
7. Các chuyên đề hô hấp, thận và nội tiết khác: Bao gồm chăm sóc bệnh nhân viêm phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), ung thư phổi, hen phế quản, suy thận, viêm thận bể thận, bệnh Basedow, Gout và đái tháo đường.

Progression logic của giáo trình đi từ việc xây dựng cơ sở sinh lý bệnh, triệu chứng học lâm sàng và cận lâm sàng, sang nguyên tắc điều trị y khoa, sau đó chuyển dịch thành các hành động điều dưỡng cụ thể thông qua quy trình nhận định - can thiệp - lượng giá.

flowchart LR
    A["Bệnh học chuyên khoa<br>(Cơ chế, Lâm sàng, Cận lâm sàng)"] --> B["Nhận định điều dưỡng<br>(Hỏi bệnh, Quan sát, Thăm khám)"]
    B --> C["Chẩn đoán điều dưỡng<br>& Lập kế hoạch chăm sóc"]
    C --> D["Thực hiện can thiệp<br>(Y lệnh thuốc, Dinh dưỡng, Theo dõi)"]
    D --> E["Lượng giá & Tự đánh giá<br>(Tiêu chuẩn lâm sàng & Câu hỏi trắc nghiệm)"]

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết thực chứng và các nguyên lý chuyên sâu:

• Cơ chế điều hòa huyết động và thể dịch: Giải thích chi tiết vai trò của hệ thần kinh giao cảm, nồng độ catecholamin (adrenaline, noradrenaline), hoạt động của hệ Renin-Angiotensin-Aldosteron tại thận và gan trong kiểm soát huyết áp; vai trò của thụ thể áp lực và độ cứng của thành động mạch lớn.
• Sinh lý học chức năng tim mạch: Phân tích cơ chế bù trừ của tim thông qua sự giãn tâm thất, tăng thể tích cuối tâm trương, hiện tượng dày thất do tăng đường kính tế bào và số lượng ti lạp thể; cơ chế giảm tiền gánh và hậu gánh của các nhóm thuốc tim mạch.
• Sinh bệnh học tiêu hóa và gan mật: Các thuyết tự tiêu hủy mô tụy do men trypsin; cơ chế tăng áp lực tĩnh mạch cửa (> 25 cm nước) gây giãn tĩnh mạch thực quản, tuần hoàn bàng hệ và hình thành cổ trướng tự do; cơ chế ức chế cyclo-oxygenase và tổng hợp prostaglandin của các thuốc chống viêm.

Kỹ năng phát triển

Thông qua nội dung các bài giảng, giáo trình rèn luyện 3 nhóm kỹ năng chuyên môn:

• Kỹ năng kỹ thuật điều dưỡng (Technical skills): Đo và theo dõi dấu hiệu sinh tồn nhiều lần trong ngày; kỹ thuật đặt ống thông dạ dày hút ngắt quãng bằng bơm tiêm 50ml; chuẩn bị dụng cụ và phụ giúp bác sĩ chọc hút dịch màng bụng, đo áp lực tĩnh mạch trung tâm (CVP); lấy bệnh phẩm xét nghiệm máu, nước tiểu, phân đúng quy trình kỹ thuật.
• Kỹ năng phân tích lâm sàng (Analytical skills): Khai thác tiền sử dùng thuốc và dấu hiệu tiền triệu; phân tích kết quả cận lâm sàng (chỉ số men Amylase, Lipase, PaO2, tỷ lệ bạch cầu, tỷ lệ A/G, bilan lipid máu, điện tâm đồ); xác định đúng các chẩn đoán điều dưỡng ưu tiên theo từng giai đoạn bệnh.
• Kỹ năng can thiệp thực hành (Practical competencies): Lập kế hoạch chăm sóc cá thể hóa theo mức độ bệnh; hướng dẫn chế độ dinh dưỡng giảm muối, bù nước - điện giải; theo dõi phát hiện sớm các dấu hiệu ngộ độc thuốc (ngộ độc Digitalis: nôn, nhìn đôi, ngoại tâm thu; tác dụng phụ tụt huyết áp tư thế đứng) và triển khai giáo dục sức khỏe cho người bệnh và gia đình.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical approach)

Giáo trình áp dụng mô hình giảng dạy tích hợp giữa lý thuyết bệnh học và thực hành chăm sóc dựa trên vấn đề (Problem-based learning). Cách tiếp cận này lấy Quy trình Điều dưỡng (Nursing Process) làm trung tâm, đòi hỏi người học không chỉ ghi nhớ triệu chứng bệnh lý mà phải chuyển hóa các dấu hiệu thực thể thành chẩn đoán điều dưỡng và kế hoạch can thiệp cụ thể.

flowchart TD
    subgraph QTDD["QUY TRÌNH CHĂM SÓC 5 BƯỚC"]
        N1["1. Nhận định tình hình<br>(Hỏi bệnh, Quan sát, Thăm khám, Thu nhận hồ sơ)"]
        N2["2. Chẩn đoán điều dưỡng<br>(Xác định các vấn đề ưu tiên của người bệnh)"]
        N3["3. Lập kế hoạch chăm sóc<br>(Chăm sóc cơ bản, Y lệnh, Theo dõi, Giáo dục)"]
        N4["4. Thực hiện kế hoạch<br>(Triển khai can thiệp, Chuẩn bị thủ thuật, Dinh dưỡng)"]
        N5["5. Đánh giá quá trình<br>(Đối chiếu cải thiện lâm sàng, Điều chỉnh sai sót)"]
        N1 --> N2 --> N3 --> N4 --> N5
    end

Bài tập và ca lâm sàng

Các bài giảng được thiết kế với cấu trúc tình huống mở thông qua các chỉ số lâm sàng cụ thể:

• Nhận diện các điểm đau tụy cấp trên thành bụng (vùng Chauffard-Rivet, điểm Mallet-Guy, điểm Mayo-Robson) và tư thế chống đau của bệnh nhân (ngồi cúi gập mình ra trước).
• Đánh giá mức độ suy tim thông qua nghiệm pháp phản hồi gan - tĩnh mạch cổ ở tư thế 45 độ và đo lường thể tích nước tiểu 24 giờ.
• Nhận định tình trạng mất máu qua chỉ số màu sắc chất nôn, tính chất phân và các dấu hiệu sốc giảm thể tích (mạch nhanh nhỏ, huyết áp kẹp).

Bài tập thực hành và lượng giá

Cuối mỗi bài giảng, giáo trình cung cấp bộ công cụ tự lượng giá đa dạng:

• Câu hỏi tự luận: Yêu cầu trình bày định nghĩa, cơ chế bệnh sinh, nguyên tắc điều trị và lập quy trình chăm sóc.
• Câu hỏi trắc nghiệm Đúng/Sai: Kiểm tra các nguyên lý can thiệp (ví dụ: việc dùng muối trong khẩu phần ăn của bệnh nhân suy tim, việc đặt tư thế người bệnh xuất huyết tiêu hóa).
• Câu hỏi lựa chọn phương án đúng nhất (MCQ): Đánh giá khả năng phân biệt triệu chứng học, nhận diện biến chứng và thời gian biến thiên của các chỉ số cận lâm sàng (thời điểm tăng Amylase máu sau đau từ 4-12 giờ).

Hướng dẫn tự học

Giáo trình xây dựng lộ trình tự học thông qua việc phân chia mục tiêu cụ thể ở đầu mỗi bài giảng. Sinh viên được hướng dẫn tra cứu mục lục theo chuyên khoa, đối chiếu phần lý thuyết bệnh học với bảng hướng dẫn dùng thuốc và phác đồ điều trị, sau đó tự làm bài tập lượng giá để kiểm tra mức độ đạt chuẩn đầu ra trước khi tham gia thực hành lâm sàng tại bệnh viện.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

Chuẩn hóa theo tiêu chuẩn y khoa quốc tế và trong nước

Giáo trình tích hợp các phân loại kinh điển và hệ thống phân loại cập nhật tại thời điểm biên soạn:

• Phân loại Tăng huyết áp: Kết hợp tiêu chuẩn phân loại giai đoạn I, II, III theo Tổ chức Y tế Thế giới WHO (1996) với bảng phân loại huyết áp chi tiết của Ủy ban Quốc gia Hoa Kỳ JNC VI (1997) từ mức tối ưu, bình thường, bình thường cao đến các giai đoạn THA nhẹ, vừa, nặng.
• Đánh giá suy tim: Kết hợp thang 4 mức độ theo Hội Tim Mạch New York (NYHA) và thang phân độ suy tim mạn 4 độ theo các tác giả Việt Nam (Trần Đỗ Trinh và Vũ Đình Hải).
• Phân loại tổn thương võng mạc: Ứng dụng phân loại 4 giai đoạn tổn thương đáy mắt theo Keith-Wagener-Barker để tiên lượng mức độ nặng của bệnh nhân tăng huyết áp.

Số liệu dịch tễ học và y học thực chứng

Tài liệu cung cấp các dẫn chứng số liệu dịch tễ học cụ thể nhằm nâng cao nhận thức cộng đồng:

• Trích dẫn tỷ lệ tăng huyết áp tại Việt Nam qua khảo sát của Bộ Y tế (1989) là 11%, số liệu nghiên cứu trước 1975 ở miền Bắc của Đặng Văn Chung (1-3%), và tỷ lệ bệnh nhân tăng huyết áp tại Bệnh viện Trung ương Huế tăng từ 1% (năm 1980) lên 10% (năm 1990).
• Dẫn chứng tỷ lệ suy tim tại Châu Âu (0,4-2% trên 500 triệu dân) và Hoa Kỳ (khoảng 2 triệu người mắc, 400.000 ca mới mỗi năm).

Bảng phác đồ điều trị và dược lý học lâm sàng

Giáo trình tổng hợp các bảng biểu đối chiếu trực quan, hỗ trợ điều dưỡng nắm vững cơ chế tác dụng của thuốc:

Tên thuốc	Cơ chế & Tác dụng sinh lý	Hiệu quả lâm sàng
Furosemid (40-80mg tiêm TM)	Lợi tiểu, giãn mạch, giảm tiền gánh	Chống phù phổi cấp
Morphin (5-10mg TM/TB/TDD)	Giãn tĩnh mạch, giảm tiền gánh	Chống phù phổi cấp
Trinitrin (10-150 mcg/phút)	Giãn tĩnh mạch, giảm tiền gánh	Chống phù phổi cấp
Nitroprussid (25-150 mcg/phút)	Giãn tiểu động mạch và tĩnh mạch, giảm tiền gánh & hậu gánh	Chống phù phổi, tăng lưu lượng tim
Dobutamin (250-750 mcg/phút)	Cường giao cảm, tăng co bóp cơ tim	Tăng lưu lượng tim
Dopamin (100-600 mcg/phút)	Tăng co bóp tim, giảm hậu gánh (liều thấp), tăng huyết áp (liều cao)	Tăng lưu lượng tim
Digitalis (Lanatosid C)	Ức chế bơm Na+-K+ ATPase, tăng co bóp cơ tim, giảm tiền gánh & hậu gánh	Chống phù phổi, giảm áp lực phổi

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

Sinh viên chuyên ngành Điều dưỡng

Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên hệ Cao đẳng ngành Điều dưỡng đang theo học học phần Chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa. Tài liệu cung cấp kiến thức nền tảng và hướng dẫn kỹ năng thực hành chăm sóc điều dưỡng cho các học phần lâm sàng tại bệnh viện.

Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites)

Để tiếp thu nội dung giáo trình một cách hiệu quả, người học cần hoàn thành các học phần cơ sở khối ngành sức khỏe:

• Giải phẫu học và Sinh lý học người (nắm vững cấu trúc tim mạch, hệ tiêu hóa, gan mật, cơ chế lọc cầu thận).
• Điều dưỡng cơ bản (thành thạo các quy trình kỹ thuật điều dưỡng đại cương, kiểm soát nhiễm khuẩn, đo dấu hiệu sinh tồn).
• Dược lý học cơ bản (hiểu nguyên lý tác dụng, đường dùng và độc tính của các nhóm thuốc tim mạch, kháng sinh, giảm đau, lợi tiểu).

Giảng viên và cán bộ y tế lâm sàng

• Giảng viên: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn, biên soạn giáo án lý thuyết và thiết kế các bảng kiểm kỹ năng (checklist) đánh giá thực hành lâm sàng cho sinh viên.
• Điều dưỡng viên lâm sàng: Sử dụng làm tài liệu tra cứu quy trình nhận định, theo dõi dấu hiệu sinh tồn, phòng ngừa biến chứng và triển khai kế hoạch giáo dục sức khỏe cho người bệnh tại các khoa nội tổng hợp.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này được biên soạn cho đối tượng nào?

Giáo trình phục vụ trực tiếp cho sinh viên hệ Cao đẳng Điều dưỡng tại các trường cao đẳng y tế, đồng thời là tài liệu tham khảo chuyên môn cho điều dưỡng viên công tác tại các khoa nội tổng quát, tim mạch, tiêu hóa và hô hấp.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng gì trước khi học giáo trình này?

Sinh viên cần nắm vững kiến thức Giải phẫu - Sinh lý học người, Dược lý học đại cương và các kỹ thuật Điều dưỡng cơ bản để có thể hiểu rõ cơ chế sinh bệnh học và thực hiện chuẩn xác các can thiệp điều dưỡng.

3. Cấu trúc bài học trong giáo trình có gì khác biệt so với các sách bệnh học thuần túy?

Sách bệnh học thông thường tập trung vào chẩn đoán và điều trị y khoa của bác sĩ. Giáo trình này kết hợp phần tóm tắt bệnh học với Quy trình Điều dưỡng chuẩn 5 bước, trong đó tập trung chi tiết vào các kỹ năng nhận định lâm sàng, lập chẩn đoán điều dưỡng, theo dõi y lệnh thuốc và kế hoạch chăm sóc cơ bản.

4. Phương pháp nào giúp tự học giáo trình đạt hiệu quả cao?

Người học nên bám sát mục tiêu học tập ở đầu mỗi bài, liên hệ cơ chế sinh lý bệnh với các biểu hiện thực thể, lập bảng kế hoạch chăm sóc cho từng tình huống và hoàn thành đầy đủ các câu hỏi tự lượng giá ở cuối bài học.

5. Giáo trình có tích hợp các bảng biểu hướng dẫn phác đồ điều trị không?

Có. Giáo trình tích hợp các bảng phân loại chuẩn quốc tế (như JNC VI, WHO, NYHA), bảng đối chiếu cơ chế tác dụng của các thuốc cấp cứu suy tim và bảng phác đồ 4 giai đoạn suy tim mạn tính kinh điển và thay thế.

---

Kết luận

Giáo trình Chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa của Khoa Điều dưỡng Trường Cao đẳng Y tế Bình Dương cung cấp một hệ thống kiến thức toàn diện, khoa học và thực tiễn về bệnh học nội khoa và quy trình chăm sóc điều dưỡng chuyên ngành.

Lộ trình học tập được thiết kế khoa học: người học tiếp cận từ các nguyên lý bệnh học tim mạch (tăng huyết áp, suy tim), chuyển tiếp qua bệnh học tiêu hóa - gan mật (viêm tụy cấp, xơ gan, xuất huyết tiêu hóa, loét dạ dày tá tràng), và mở rộng sang các hệ cơ quan hô hấp, tiết niệu và nội tiết.

Để tối ưu hóa năng lực thực hành lâm sàng, người học được khuyến nghị kết hợp chặt chẽ việc nghiên cứu nội dung giáo trình với danh mục tài liệu tham khảo y văn (trang 130 của tài liệu), quy chuẩn chuyên môn của Bộ Y tế và quá trình thực tập trực tiếp tại các cơ sở khám chữa bệnh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI GIỚI THIỆU Thực hiện một số điều của Luật Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo và Bộ Y tế đã ban hành chương trình khung đào tạo cao đẳng ngành Y tế. Khoa Điều dưỡng trường Cao Đẳng Y Tế Bình Dương tổ chức biên soạn tài liệu dạy – học các môn chuyên ngành theo chương trình khung nhằm từng bước xây dựng bộ sách chuẩn trong công tác đào tạo nhân lực y tế. Giáo trình chăm sóc sức khỏe người lớn bệnh nội khoa được biên soạn dựa trên chương trình giáo dục của Trường cao đẳng Y Tế Bình Dương trên cơ sở chương trình khung đã được phê duyệt. Giáo trình được các nhà giáo lâu năm và tâm huyết với công tác đào tạo biên soạn theo phương châm: Kiến thức cơ bản, hệ thống; nội dung chính xác, khoa học; cập nhật các tiến bộ khoa học, kỹ thuật hiện đại và thực tiễn.

Giáo trình trang bị những kiến thức cơ bản và kiến thức chuyên ngành cho sinh viên điều dưỡng cũng như các đồng nghiệp trong chuyên ngành điều dưỡng nhất là điều dưỡng nội khoa. Chúng tôi mong nhận được ý kiến đóng góp của đồng nghiệp, các bạn sinh viên và các độc giả để tập giáo tình ngày càng được hoàn thiện hơn. KHOA ĐIỀU DƯỠNG 1 LỜI NÓI ĐẦU - Đối tượng: Điều dưỡng Cao đẳng. - Mục đích, yêu cầu: Nhằm trang bị kiến thức cơ bản về chăm sóc chung các bệnh thường gặp thuộc chuyên ngành nội.

Cuốn sách ra đời nhằm đáp ứng phần nào nhu cầu đào tạo trong lĩnh vực Điều dưỡng tại các trường cao đẳng. - Cấu trúc cuốn giáo trình: Trong mỗi bài gồm phần nội dung, cuối mỗi bài có phần lượng giá giúp sinh viên tự lượng giá. - Sơ lược về các kiến thức chính trong giáo trình: bao gồm các bài giảng thuộc chuyên ngành về tim mạch, hô hấp và nội tiết. Các bài giảng được viết theo số tiết quy định đã được nhà trường phê duyệt.

Cuối mỗi bài giảng có phần lượng giá dưới nhiều hình thức khác nhau. Trong quá trình biên soạn, các tác giả đã sử dụng nhiều nguồn tài liệu cập nhật trong và ngoài nước, đồng thời tham khảo nhiều ý kiến của các đồng nghiệp có kinh nghiệm trong lĩnh vực này. Chúng tôi hy vọng giáo trình này sẽ là một tài liệu dạy và học hữu ích, có thể cung cấp những kiến thức cơ bản và kiến thức chuyên ngành cho sinh viên điều dưỡng và các đồng nghiệp trong chuyên ngành Điều dưỡng nói chung và Điều dưỡng nội khoa nói riêng. - Giáo trình có mục lục nhằm thuận tiện cho việc tra cứu.

- Do khả năng và thời gian hạn chế nên trong quá trình biên soạn không thể tránh khỏi một số khiếm khuyết, hy vọng sẽ nhận được sự góp ý chân tình của quý độc giả và sinh viên, để giáo trình ngày càng được hoàn thiện hơn. CÁC TÁC GIẢ 2 MỤC LỤC Lời giới thiệu …. Chăm sóc bệnh nhân tăng huyết áp …. Chăm sóc bệnh nhân suy tim …………………………………………….

Chăm sóc bệnh nhân viêm tụy cấp …………. Chăm sóc bệnh nhân xơ gan ……………………………………………. Chăm sóc bệnh nhân xuất huyết tiêu hóa. Chăm sóc bệnh nhân loét dạ dày tá tràng ……………………………….

Chăm sóc bệnh nhân viêm phổi …………………………………………62 Bài 8. Chăm sóc bệnh nhân COPD ……………………………………………. Chăm sóc bệnh nhân ung thư phổi ……………………………………. Chăm sóc bệnh hen phế quản……….

Chăm sóc bệnh suy thận………………………………………………. Chăm sóc bệnh viêm thận bể thận …………………………………… 97 Bài 13. Chăm sóc bệnh Basedow ……………………………………………. Chăm sóc bệnh nhân bệnh Gout …………………………………….

Chăm sóc bệnh nhân đái tháo đường ………………………………. 129 Tài liệu tham khảo. 130 3 CHĂM SÓC NGƯỜI BỆNH TĂNG HUYẾT ÁP MỤC TIÊU 1. Trình bày được một số nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp.

Mô tả được các biểu hiện lâm sàng, các biến chứng của tăng huyết áp. Chẩn đoán được tăng huyết áp và các giai đoạn tăng huyết áp. Lập được kế hoạch chăm sóc bệnh nhân tăng huyết áp. BỆNH HỌC TĂNG HUYẾT ÁP 1.

Đại cương Tăng huyết áp là một nguyên nhân thường gặp nhất khiến bệnh nhân đi khám và điều trị. Tại các quốc gia phát triển xuất hiện hàng loạt các yếu tố phổ biến gây tăng huyết áp như : béo phì, hút thuốc lá, ăn mặn, stress, đồng thời tuổi thọ ngày càng tăng tạo ra tỷ lệ nhiều người già bị tăng huyết áp. Tỷ lệ điều trị tốt cho tăng huyết áp tại Mỹ chỉ chiếm khoảng dưới 30%, cho dù đã có nhiều biện pháp khống chế tăng huyết áp. Tỷ lệ 2 bệnh liên quan đến tăng huyết áp ngày càng gia tăng đó là suy thận giai đoạn cuối và suy tim.

Tăng huyết áp là triệu chứng của nhiều bệnh, nhiều nguyên nhân gây nên nhưng cũng có thể đó là một bệnh tăng huyết áp. Ở các nước châu Âu – Bắc Mỹ tỷ lệ tăng huyết áp trong nhân dân chiếm 15-20% ở người lớn. Cụ thể như : Benin 14%, Thái Lan : 6,8%, Zaire: 14%, Chile : 19-21%, Portugaise: 30%, HoaKỳ: 6-8%. Ở Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp chung là 11% ( Bộ Y Tế Việt Nam, 1989).

Tỉ lệ này gia tăng đáng quan tâm vì trước 1975 tỉ lệ này ở miền Bắc Việt Nam chỉ có 1-3% ( Đặng Văn Chung ). Tại bệnh Viện Trung ương Huế năm 1980 tỉ lệ tăng huyết áp trong số các bệnh nội khoa chỉ có 1% nhưng 10 năm sau, năm 1990, đã tăng đến 10%. Theo tổ chức Y tế Thế giới ( OMS) một người lớn bị tang huyết áp thực sự nếu huyết áp tâm thu trên hoặc bằng 160 mmHg và hoặc huyết áp tâm trương trên hoặc bằng 95 mmHg. Được gọi là tăng huyết áp giới hạn khi huyết áp tâm thu từ 140-160 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương từ 90-95 mmHg.

Theo JNC –VI được gọi là tăng huyết áp khi huyết áp tối đa lớn hơn hoặc bằng 140 mmHg và hoặc huyết áp tối thiểu lớn hơn hoặc bằng 90 mmHg. Bệnh nguyên của tăng huyết áp 1.Tăng huyết áp nguyên phát - Bệnh thận : hay gặp là viêm cầu thận cấp, viêm cầu thận mạn, thận đa nang, hẹp động mạch thận, u thận … - Nội tiết : + Bệnh vở tuyến thượng thận, hội chứng Cushing, hội chứng Cohn… 4 + Bệnh tuỷ thượng thận : u tuỷ thượng thận. - Bệnh tim mạch : hẹp eo động mạch chủ, hẹp động mạch chủ bụng ở chỗ xuất phát của động mạch thận, hở van động mạch chủ. - Do thuốc : các hormon ngừa thai, cam thảo, corticoid, các thuốc chống trầm cảm.

- Nhiễm độc thai nghén. - Các nguyên nhân khác : cường giáp, bệnh Beri-beri, bệnh đa hồng cầu, toan hô hấp… 1. Các yếu thuận lợi làm tăng huyết áp - Yếu tố gia đình. - Yếu tố tâm lý – xã hội.

- Yếu tố ăn uống : ăn nhiều muối, ăn ít protid, uống nhiều rượu, uống nước mềm ít Ca++, Mg++, K+. Trong đó nổi bật và được thừa nhận là sự liên quan giữa ion Na+ và tần xuất bệnh tăng huyết áp. Ion Na+ làm tăng huyết áp qua trung gian gia tăng thể tích máu và nhất là qua sự co thắt mạch máu. Cơ chế sinh bệnh của tăng huyết áp nguyên phát Tăng huyết áp động mạch thường kèm theo những biến đổi về sinh lý bệnh liên quan đến hệ thần kinh giao cảm, thận, hệ renin- angiotensin và các cơ chế huyết động dịch thể khác.

Biến đổi về huyết động - Tần số tim tăng, lưu lượng tim tăng dần, thời kỳ đấu có hiện tương co mạch để phân bổ lại máu lưu thông từ ngoại vi về tim phổi do đó sức cản mạch máu cũng tăng dần. Tim có những biểu hiện tăng hoạt động bù trừ và dẫn đến dày thất trái. Huyết áp và sức cản ngoại biên toàn bộ tăng dần. Lưu lượng tim và lưu lượng tâm thu càng giảm, cuối cùng đưa đến suy tim.

- Trong các biến đổi về huyết động, hệ thống động mạch thường bị tổn thương sớm cả toàn bộ. Trước kia người ta nghĩ chỉ có các tiểu động mạch bị biến đổi co mạch làm gia tăng sức cản ngoại biên. Hiện nay người ta thấy các mạch máu lớn cũng có vai trò về huyết động học trong tăng huyết áp. Chức năng ít được biết đến của các động mạch lớn là làm giảm đi các xung động và lưu lượng máu do tim bóp ra.

Do đó thông số về độ giãn động mạch, biểu thị tốt khả năng của các động mạch. Sự giảm thông số này cho thấy độ cứng của các động mạch lớn, là diển biến của tăng huyết áp lên các động mạch và về lâu dài sẽ làm tăng công tim dẫn đến phì đại thất trại. Đồng thời việc gia tăng nhịp đập động mạch đưa đến sự tổn thương các cấu trúc đàn hồi sinh học của vách động mạch. - Tại thận, tăng sức cản mạch thận, giảm lưu lượng máu tại thận, chức năng thận suy giảm tuy trong thời gian đầu tốc độ lọc cầu thận và hoạt động chung của thận vẫn còn duy trì.

- Tại não, lưu lượng vẫn giữ được thăng bằng trong một giới hạn nhất định ở thời kỳ có tăng huyết áp rõ. 5 - Khi huyết áp tăng, sức cản ngọai biên tăng và thể tích huyết tương có xu hướng giảm cho đến khi thận suy. Biến đổi về thần kinh Ơ thời kỳ đầu ảnh hưởng của hệ giao cảm biểu hiện ở sự tăng dần số tim và sự tăng lưu lượng tim. Sự hoạt động của hệ thần kinh giao cảm còn biểu hiện ở lượng catecholamin trong huyết tương và dịch não tuỷ như adrenaline noradrenalin, tuy vậy nồng độ các chất này cũng rất thay đổi trong bệnh tăng huyết áp.

Hệ thần kinh tự động giao cảm được điều khiển bởi hệ thần kinh trung ương hành não – tuỷ sống và cả hai hệ này liên hệ nhau qua trung gian các thụ cảm áp lực. Trong tăng huyết áp các thụ cảm áp lực được điều chỉnh đến mức cao nhất và với ngưỡng nhạy cảm cao nhất. Biến đổi về dịch thể - Hệ renin-angiotensin- aldosteron ( RAA) : hiện nay đã được chứng minh có vai trò quan trọng do ngoài tác dụng ngoại vi còn có tác dụng trung ương ở não gây tăng huyết áp qua các thụ thể angiotensin II. Có tác giả chia tăng huyết áp nguyên phát dựa vào nồng độ renin cao, thấp trong huyết tương, có sự tỷ lệ nghịch giữa nồng độ renin- angiotensin II trong huyết tương và tuổi.

- Angiotensin II được tổng hợp ở gan và dưới tác dụng renin sẽ tạo thành angiotensin I rồi chuyển thành angiotensin II là một chất co mạch rất mạnh và làm tăng tiết aldosteron. Sự phóng thích renin được điều khiển qua ba yếu tố : + Áp lực tưới máu thận. + Lượng Na+ đến từ ống lượn xa + Hệ thần kinh giao cảm.