CHƯƠNG 1 NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP 1. Các vấn đề về phát triển thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp 1. Thị trường 1. Khái niệm Thị trường là phạm trù kinh tế gắn liền với nền kinh tế hàng hóa, là một khâu của quá trình tái sản xuất, được mở rộng cùng với sự mở rộng của sản xuất và lưu thông hàng hoá.
Mác: Hàng hoá là sản phẩm được các nhà sản xuất làm ra không phải để cho bản thân họ tiêu dùng mà để bán. Hàng hoá được bán tại không gian và thời gian nhất định trên thị trường.Vì vậy khái niệm thị trường luôn gắn liền với sự phân công lao động xã hội, sự phát triển của thị trường hoàn toàn phụ thuộc vào mức độ phát triển của phân công lao động xã hội, sự phân công lao động xã hội ngày càng tinh vi, phức tạp thì kéo theo sự phát triển của thị trường ngày càng rộng lớn và đa dạng. Có nhiều quan điểm về thị trường, nhưng quy tụ lại thì có hai quan điểm chính: quan điểm cổ điển và quan điểm hiện đại. + Quan điểm cổ điển: thị trường được coi là cái chợ, là nơi diễn ra hoạt động mua bán hàng hóa mà ở đó ba đối tượng là người bán, người mua và hàng hóa.
Có quan niệm cho rằng: thị trường là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu, giữa người mua và người bán để xác định giá cả và số lượng hàng hóa mua bán. + Quan điểm hiện đại: thị trường được coi là tổng hòa các mối quan hệ giữa người mua và người bán, là tổng hợp số cung và cầu về một hoặc một số loại hàng hóa nào đó. Nó được biểu hiện ra bên ngoài bằng các hành vi mua 5 bán hàng hóa thông qua giá cả và các phương thức thanh toán nhằm giải quyết các mâu thuẫn về mặt lợi ích của các thành viên tham gia thị trường. Như vậy điều kiện để thị trường tồn tại, điều kiện cần và đủ để có được thị trường cần phải hội đủ các yếu tố sau: + Một là, phải có khách hàng (người mua hàng), không nhất thiết phải gắn với địa điểm xác định.
+ Hai là, khách hàng phải có nhu cầu chưa được thỏa mãn. Đây chính là cơ sở thúc đẩy khách hàng mua hàng hóa và dịch vụ. + Ba là, khách hàng phải có khả năng thanh toán, tức là khách hàng phải có khả năng trả tiền để mua hàng. Việc nghiên cứu thị trường nói chung và nghiên cứu thị trường đặc thù cho một nhóm hoặc một loại hàng hoá nào đó có ý nghĩa hết sức quan trọng trong việc hoạch định chính sách, chiến lược và hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp.
Qua nghiên cứu thị trường với các quy luật tác động của nó, các doanh nghiệp cần phải coi trọng các quan điểm sau khi nghiên cứu đưa ra chính sách, chiến lược hoạt động của công ty. Các yếu tố của thị trường - Các yếu tố của thị trường gồm: cầu, cung, giá cả và sự cạnh tranh trên thị trường. + Tổng hợp các nhu cầu của khách hàng (người mua) tạo nên cầu về hàng hóa. + Sự tương tác giữa cung và cầu, tương tác giữa người mua và người bán, giữa người mua với nhau và người bán với nhau hình thành nên giá cả thị trường.
Ở quy mô nền kinh tế một quốc gia thì các yếu tố thị trường được gọi là: tổng cung, tổng cầu và giá cả thị trường trong nước. Phân loại thị trường Tùy thuộc vào tiêu thức để phân loại, thị trường được phân loại theo nhiều cách khác nhau. - Căn cứ vào công dụng hàng hóa, thị trường được phân chia thành: + Thị trường hàng tư liệu sản xuất: đối tượng mua bán gồm các nguyên vật liệu, nhiên liệu, thiết bị máy móc, hàng hóa sức lao động v. sử dụng cho hoạt động sản xuất kinh doanh, trong việc thỏa mãn mọi nhu cầu của người sản xuất.
+ Thị trường hàng tư liệu tiêu dùng: Đối tượng mua bán là những sản phẩm tiêu dùng cá nhân như: lương thực, quần áo, giầy dép, thuốc chữa bệnh v. dùng cho cá nhân người tiêu dùng. Các sản phẩm hàng tư liệu tiêu dùng ngày càng có nhu cầu đa dạng và phong phú cả về giá trị sử dụng lẫn kiểu dáng, mẫu mã, hình thức. - Căn cứ vào xuất xứ hàng hóa, thị trường được phân thành: + Thị trường hàng hóa sản xuất trong nước: Hàng hóa sản xuất trong nước do các doanh nghiệp trong nước sản xuất ra.
Thị trường hàng hóa sản xuất trong nước càng phát triển càng chứng tỏ trình độ phát triển của lực lượng sản xuất trong nước, trình độ phát triển của hoạt động sản xuất kinh doanh trong việc thỏa mãn mọi nhu cầu của người tiêu dùng. + Thị trường háng hóa ngoại nhập: là thị trường hàng hóa sản xuất ở nước ngoài được nhập về để thoã mãn nhu cầu trong nước. - Căn cứ vào tính chất cạnh tranh (mức độ cạnh tranh) thị trường được phân thành: + Thị trường cạnh tranh hoàn hảo: Có rất nhiều người mua, người bán một loại sản phẩm hàng hóa, cho nên giá cả hàng hóa do thị trường quyết định: Doanh nghiệp muốn tồn tại phải chấp nhận giá này và không được phép đặt giá. Thực tế không tồn tại thị trường này.
7 + Thị trường cạnh tranh độc quyền: thị trường này cũng gồm rất nhiều người mua và người bán nhưng giá cả thị trường không đồng nhất do có sự khác biệt về chất lượng, mác nhãn sản xuất, dịch vụ kèm theo v. ở thị trường này doanh nghiệp có thể có quyền định giá khác nhau tùy theo sự khác biệt sản phẩm dịch vụ của mình so với thị trường. + Thị trường độc quyền: Thị trường chỉ có một người bán một loại sản phẩm hàng hóa. Giá cả thị trường do nhà độc quyền định hoạt.
- Căn cứ vào mục đích của doanh nghiệp (hàng hóa tiêu dùng cho sản xuất hay để bán) thị trường được phân thành: + Thị trường đầu vào: Là thị trường mua bán các loại hàng hóa tiêu dùng cho hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. + Thị trường đầu ra: Là thị trường mua bán các loại sản phẩm dịch vụ do doanh nghiệp sản xuất ra hoặc các sản phẩm doanh nghiệp mua vào để bán ra kiếm lời. Theo tiêu thức này, gianh giới giữa thị trường đầu vào và thị trường đầu ra chỉ mang tính chất tương đối vì thị trường đầu vào của doanh nghiệp này có thể là thị trường đầu ra của doanh nghiệp kia và ngược lại. Thị trường đầu ra của một doanh nghiệp chính là thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp đó.
Thị trường của doanh nghiệp và thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp Những khái niệm và đặc điểm về thị trường như trên cần có cách nhìn tổng quát, từ đó giúp doanh nghiệp có thể nghiên cứu và phân tích các yếu tố của môi trường kinh doanh, dự báo xu hướng biến động với các tác động theo hướng tích cực hay tiêu cực lên hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp (với các cơ hội hay nguy cơ đe dọa). Tuy nhiên vấn đề quan trọng, thiết thực và trực tiếp ảnh hưởng đến sự tồn tại và phát triển của doanh nghiệp là phải 8 nghiên cứu thị trường của doanh nghiệp mà trong đó quyết định lại là thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp. * Thị trường của doanh nghiệp: bao gồm một hay nhiều nhóm khách hàng với các nhu cầu tương tự nhau (khá đồng nhất) và những nhà cung cấp cụ thể nào đó, mà doanh nghiệp, với tiềm năng của mình có thể mua vào các loại sản phẩm và dịch vụ nhất định để sản xuất ra hoặc bán ra các loại sản phẩm hoặc dịch vụ để thỏa mãn nhu cầu của các nhóm khách hàng trên. Như vậy, thị trường của doanh nghiệp bao gồm hai loại thị trường: thị trường đầu vào và thị trường đầu ra.
- Thị trường đầu vào: Liên quan đến khả năng và các yếu tố ảnh hưởng đến nguồn cung cấp và các yếu tố đầu vào phục vụ cho sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp. - Thị trường đầu ra của doanh nghiệp: Người ta còn có thể gọi thị trường này với tên khác là thị trường tiêu thụ sản phẩm. Đây là thị trường mà các sản phẩm dịch vụ do doanh nghiệp sản xuất ra hoặc mua vào để phục vụ mục đích bán ra (tiêu thụ) để thu được lợi nhuận. * Thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp Thị trường này được mô tả là một bộ phận thị trường của doanh nghiệp.
Thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp bao gồm một hay nhiều nhóm khách hàng, với các nhu cầu tương tự (giống nhau) cụ thể về một hoặc một số loại sản phẩm hàng hóa và dịch vụ, mà doanh nghiệp có khả năng sản xuất hoặc mua vào để đáp ứng nhu cầu của khách hàng. Như vậy, thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp chỉ bao gồm nhóm các khách hàng tiêu thụ các sản phẩm dịch vụ đầu ra của doanh nghiệp chứ không có nhóm các nhà cung ứng với các sản phẩm và dịch vụ của họ mà doanh nghiệp cần cho hoạt động sản xuất (nguyên phụ liệu nhiên liệu máy móc thiết bị) và hoạt động kinh doanh (các sản phẩm dịch vụ mua vào để bán). 9 Các đặc điểm và tính chất của thị trường tiêu thụ sản phẩm là cơ sở thông tin để doanh nghiệp hoạch định và tổ chức thực hiện các chiến lược, sách lược, công cụ điều khiển hoạt động tiêu thụ sản phẩm. Để mô tả thị trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp, có thể sử dụng riêng biệt hoặc kết hợp với ba tiêu thức sản phẩm, địa lý và khách hàng.
+ Thị trường tiêu thụ sản phẩm theo tiêu thức sản phẩm: Các sản phẩm đầu ra của doanh nghiệp sản xuất hoặc thương mại có thể là các tư liệu sản xuất hoặc tư liệu tiêu dùng. Theo tiêu thức sản phẩm, doanh nghiệp thường xác định thị trường tiêu thụ sản phẩm theo ngành hàng (dạng sản phẩm, hay nhóm hàng mà họ sản xuất kinh doanh và tiêu thụ trên thị trường). Tùy theo mức độ nghiên cứu mà người ta mô tả ở mức độ khái quát cao hay cụ thể. + Thị trường tiêu thụ sản phẩm theo tiêu thức địa lý: Theo tiêu thức này doanh nghiệp thường xác định thị trường theo phạm vi khu vực địa lý mà họ có thể vươn tới để kinh doanh.
+ Thi trường tiêu thụ sản phẩm của doanh nghiệp theo tiêu thức "khách hàng/ nhu cầu của họ". Theo tiêu thức này, doanh nghiệp mô tả thị trường của mình theo nhóm khách hàng mà họ hướng tới để thỏa mãn bao gồm: khách hàng hiện tại và khách hàng tiềm năng.