Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu Hàng Thủ Công Mỹ Nghệ Của Việt Nam

Khám phá cách phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam, nâng cao giá trị và tiềm năng cho sản phẩm truyền thống.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Kinh Tế
• Đề tài: Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu Hàng Thủ Công Mỹ Nghệ Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA VIỆT NAM
• 1.1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU
• 1.1.1. Một số thuật ngữ
• 1.1.2. Phát triển thị trường xuất khẩu
• 1.1.2.1. Các phương thức phát triển thị trường xuất khẩu
• 1.1.2.1.1. Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều rộng
• 1.1.2.1.2. Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều sâu
• 1.1.3. Nội dung hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu
• 1.1.3.1. Nghiên cứu thị trường xuất khẩu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 2004 - 2008
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG VÀ MỘT SỐ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2015

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu Thủ Công

Việc Việt Nam gia nhập WTO đã mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp trong và ngoài nước, thúc đẩy phát triển kinh tế quốc tế. Hội nhập WTO giúp doanh nghiệp Việt Nam hòa nhập nhanh hơn vào nền kinh tế thế giới. Mặt hàng thủ công mỹ nghệ được đánh giá là có nhiều tiềm năng phát triển bền vững, xuất khẩu lớn và có tỷ suất lợi nhuận cao. Ngành hàng này có tỷ lệ ngoại tệ thực thu cao, do chủ yếu sản xuất từ nguồn nguyên liệu sẵn có trong nước. Khai thác triệt để lợi thế nguồn nguyên liệu và lao động dồi dào, hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam có thể trở thành một trong những mặt hàng xuất khẩu truyền thống hiệu quả. Tuy nhiên, so với các mặt hàng xuất khẩu khác, tỷ trọng của nó vẫn còn thấp.

1.1. Tầm quan trọng của xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ

Xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ không chỉ mang lại nguồn thu ngoại tệ đáng kể mà còn góp phần quảng bá văn hóa Việt Nam ra thế giới. Ngành này tạo công ăn việc làm cho nhiều lao động, đặc biệt là ở các vùng nông thôn và làng nghề truyền thống. Theo tài liệu gốc, xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ có tỷ lệ ngoại tệ thực thu cao hơn hẳn các ngành nghề khác, lên đến 95-97% giá trị xuất khẩu.

1.2. Tiềm năng và lợi thế cạnh tranh của thủ công mỹ nghệ Việt Nam

Việt Nam có nguồn nguyên liệu tự nhiên phong phú và đa dạng, cùng với đội ngũ nghệ nhân lành nghề và giàu kinh nghiệm. Các sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, có tính độc đáo và giá trị thẩm mỹ cao. Đây là những lợi thế cạnh tranh quan trọng giúp hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam có thể thâm nhập và chiếm lĩnh thị trường quốc tế.

II. Thách Thức Khi Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu Hiện Nay

Mặc dù đã có những bước phát triển khá nhanh, nhưng so với nhiều nước trong khu vực, quy mô và chất lượng phát triển của hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam còn thấp kém. Ngành nghề thủ công mỹ nghệ chưa phong phú đa dạng; số lượng các làng nghề truyền thống làm hàng xuất khẩu phát triển chưa nhiều và còn kém đồng đều giữa các vùng. Trình độ tập trung hoá và chuyên môn hoá chưa cao, từ đó năng lực xuất khẩu còn nhỏ bé, sức cạnh tranh của nhiều hàng hoá thủ công mỹ nghệ còn yếu. Lực lượng trực tiếp sản xuất kinh doanh (doanh nghiệp nhỏ và vừa, kể cả các hộ sản xuất cá thể) tuy đông nhưng không mạnh, thiếu kỹ năng và kinh nghiệm tổ chức sản xuất kinh doanh, nhất là lúng túng trong quan hệ tìm thị trường xuất khẩu.

2.1. Hạn chế về quy mô và chất lượng sản phẩm thủ công mỹ nghệ

Sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam còn thiếu tính đa dạng và sáng tạo, chưa đáp ứng được nhu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế. Quy trình sản xuất còn thủ công, năng suất thấp và chất lượng không đồng đều. Theo tài liệu gốc, ngành nghề thủ công mỹ nghệ chưa phong phú đa dạng; số lượng các làng nghề truyền thống làm hàng xuất khẩu phát triển chưa nhiều và còn kém đồng đều giữa các vùng.

2.2. Yếu kém về năng lực cạnh tranh và kỹ năng kinh doanh xuất khẩu

Doanh nghiệp thủ công mỹ nghệ Việt Nam còn nhỏ và vừa, thiếu vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản lý. Khả năng tiếp cận thông tin thị trường và xây dựng thương hiệu còn hạn chế. Kỹ năng marketing và bán hàng quốc tế còn yếu. Sức cạnh tranh của nhiều hàng hoá thủ công mỹ nghệ còn yếu, lực lượng trực tiếp sản xuất kinh doanh tuy đông nhưng không mạnh, thiếu kỹ năng và kinh nghiệm tổ chức sản xuất kinh doanh, nhất là lúng túng trong quan hệ tìm thị trường xuất khẩu.

2.3. Rào cản về tiêu chuẩn xuất khẩu và thủ tục hải quan

Các tiêu chuẩn xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ ngày càng khắt khe, đòi hỏi doanh nghiệp phải đáp ứng các yêu cầu về chất lượng, an toàn và môi trường. Thủ tục hải quan còn phức tạp và tốn kém, gây khó khăn cho hoạt động xuất khẩu. Doanh nghiệp cần phải đầu tư vào nâng cao chất lượng sản phẩm và cải thiện quy trình sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn xuất khẩu.

III. Giải Pháp Phát Triển Thị Trường Xuất Khẩu Thủ Công Hiệu Quả

Để phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ, cần có các giải pháp đồng bộ từ phía nhà nước, doanh nghiệp và các tổ chức liên quan. Các giải pháp này cần tập trung vào nâng cao năng lực cạnh tranh, cải thiện chất lượng sản phẩm, mở rộng thị trường và tăng cường xúc tiến thương mại. Việc tìm kiếm và phát triển thị trường xuất khẩu hàng TCMN hiện đang là vấn đề cấp thiết đòi hỏi cần phải có những nghiên cứu và giải pháp thiết thực.

3.1. Nâng cao chất lượng sản phẩm và đổi mới sáng tạo thiết kế

Doanh nghiệp cần đầu tư vào công nghệ và quy trình sản xuất để nâng cao chất lượng sản phẩm. Cần chú trọng đến việc đổi mới sáng tạo thiết kế, tạo ra những sản phẩm độc đáo, mang đậm bản sắc văn hóa Việt Nam và đáp ứng được nhu cầu của thị trường quốc tế. Việc đổi mới sáng tạo trong thiết kế giúp sản phẩm có tính cạnh tranh cao hơn và thu hút được sự quan tâm của khách hàng.

3.2. Tăng cường xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường

Nhà nước và các tổ chức liên quan cần tăng cường xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên thị trường quốc tế. Doanh nghiệp cần chủ động tham gia các hội chợ triển lãm, tìm kiếm đối tác và mở rộng thị trường xuất khẩu. Việc xúc tiến thương mại giúp doanh nghiệp tiếp cận được với khách hàng tiềm năng và mở rộng thị phần.

3.3. Hỗ trợ doanh nghiệp về vốn công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực

Nhà nước cần có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp về vốn, công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực. Doanh nghiệp cần chủ động tìm kiếm các nguồn vốn ưu đãi, đầu tư vào công nghệ mới và nâng cao trình độ chuyên môn cho người lao động. Việc đào tạo nguồn nhân lực giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh.

IV. Ứng Dụng Thương Mại Điện Tử Cho Xuất Khẩu Hàng Thủ Công

Thương mại điện tử (TMĐT) mở ra cơ hội lớn cho các doanh nghiệp thủ công mỹ nghệ tiếp cận thị trường quốc tế một cách nhanh chóng và hiệu quả. TMĐT giúp doanh nghiệp giảm chi phí, tăng khả năng tiếp cận khách hàng và nâng cao hiệu quả kinh doanh. Tuy nhiên, để ứng dụng TMĐT thành công, doanh nghiệp cần có chiến lược rõ ràng và đầu tư vào các nền tảng TMĐT uy tín.

4.1. Lợi ích của thương mại điện tử trong xuất khẩu

Thương mại điện tử giúp doanh nghiệp giảm chi phí marketing và bán hàng, mở rộng thị trường và tiếp cận khách hàng tiềm năng trên toàn thế giới. TMĐT cũng giúp doanh nghiệp tăng tính minh bạch và hiệu quả trong giao dịch. Việc ứng dụng thương mại điện tử giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh và tăng trưởng doanh thu.

4.2. Xây dựng website và gian hàng trực tuyến chuyên nghiệp

Doanh nghiệp cần xây dựng website và gian hàng trực tuyến chuyên nghiệp, có giao diện thân thiện, dễ sử dụng và hỗ trợ nhiều ngôn ngữ. Website và gian hàng cần cung cấp đầy đủ thông tin về sản phẩm, giá cả, chính sách bán hàng và vận chuyển. Việc xây dựng website và gian hàng chuyên nghiệp giúp doanh nghiệp tạo dựng uy tín và thu hút khách hàng.

4.3. Marketing trực tuyến và quảng bá sản phẩm trên mạng xã hội

Doanh nghiệp cần sử dụng các công cụ marketing trực tuyến như SEO, SEM, email marketing và social media marketing để quảng bá sản phẩm và thu hút khách hàng. Cần xây dựng nội dung hấp dẫn, sáng tạo và phù hợp với từng kênh marketing. Việc marketing trực tuyến giúp doanh nghiệp tăng khả năng tiếp cận khách hàng và xây dựng thương hiệu.

V. Chính Sách Hỗ Trợ Xuất Khẩu Hàng Thủ Công Mỹ Nghệ Cần Thiết

Để thúc đẩy xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ, cần có các chính sách hỗ trợ từ phía nhà nước, tập trung vào các lĩnh vực như tài chính, thuế, xúc tiến thương mại và đào tạo nguồn nhân lực. Các chính sách này cần được thiết kế phù hợp với đặc thù của ngành và tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

5.1. Chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp xuất khẩu

Nhà nước cần có chính sách tín dụng ưu đãi cho doanh nghiệp xuất khẩu, giúp doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn với lãi suất thấp và thủ tục đơn giản. Chính sách này giúp doanh nghiệp có đủ nguồn lực để đầu tư vào sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm và mở rộng thị trường.

5.2. Giảm thuế và phí cho doanh nghiệp xuất khẩu hàng thủ công

Nhà nước cần giảm thuế và phí cho doanh nghiệp xuất khẩu hàng thủ công, giúp doanh nghiệp giảm chi phí và tăng khả năng cạnh tranh. Chính sách này giúp doanh nghiệp có thêm lợi nhuận để tái đầu tư và phát triển.

5.3. Hỗ trợ chi phí tham gia hội chợ triển lãm quốc tế

Nhà nước cần hỗ trợ chi phí tham gia hội chợ triển lãm quốc tế cho doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp quảng bá sản phẩm và tìm kiếm đối tác. Chính sách này giúp doanh nghiệp tiếp cận thị trường quốc tế một cách hiệu quả.

VI. Xu Hướng và Tương Lai Thị Trường Xuất Khẩu Thủ Công

Thị trường hàng thủ công mỹ nghệ đang có những thay đổi lớn do ảnh hưởng của xu hướng tiêu dùng bền vững, cá nhân hóa và trải nghiệm văn hóa. Doanh nghiệp cần nắm bắt các xu hướng này để điều chỉnh chiến lược sản xuất và kinh doanh, đáp ứng nhu cầu của thị trường và tạo ra những sản phẩm độc đáo, có giá trị.

6.1. Xu hướng tiêu dùng bền vững và sản phẩm thân thiện môi trường

Người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến các sản phẩm bền vững và thân thiện với môi trường. Doanh nghiệp cần sử dụng nguyên liệu tái chế, quy trình sản xuất xanh và giảm thiểu chất thải để đáp ứng xu hướng này. Sản phẩm thân thiện môi trường giúp doanh nghiệp tạo dựng hình ảnh tốt và thu hút khách hàng.

6.2. Cá nhân hóa sản phẩm và trải nghiệm văn hóa địa phương

Người tiêu dùng ngày càng thích các sản phẩm được cá nhân hóa và mang đậm bản sắc văn hóa địa phương. Doanh nghiệp cần tạo ra những sản phẩm độc đáo, có thể tùy chỉnh theo yêu cầu của khách hàng và kể những câu chuyện về văn hóa Việt Nam. Sản phẩm cá nhân hóa giúp doanh nghiệp tạo sự khác biệt và tăng giá trị cho sản phẩm.

6.3. Phát triển du lịch cộng đồng và kết nối với làng nghề truyền thống

Du lịch cộng đồng và kết nối với làng nghề truyền thống là một xu hướng tiềm năng để phát triển thị trường hàng thủ công mỹ nghệ. Doanh nghiệp cần hợp tác với các địa phương để tạo ra những sản phẩm du lịch độc đáo, mang đến cho du khách những trải nghiệm văn hóa đặc sắc. Du lịch cộng đồng giúp doanh nghiệp quảng bá sản phẩm và tạo nguồn thu ổn định.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thủ công mỹ nghệ là một trong những ngành kinh tế giàu tiềm năng của Việt Nam với tỷ lệ ngoại tệ thực thu đạt từ 95% đến 97% giá trị xuất khẩu, vượt trội hoàn toàn so với các ngành gia công phụ thuộc nguồn phụ liệu nhập khẩu. Sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ đã ghi nhận mức tăng trưởng bình quân khoảng 18% mỗi năm, tăng từ 450 triệu USD năm 2004 lên gần 850 triệu USD vào năm 2008, hiện diện tại hơn 150 quốc gia và vùng lãnh thổ. Toàn quốc hiện có hơn 2.000 làng nghề truyền thống, thu hút trên 13 triệu lao động và 1,4 triệu hộ gia đình tham gia sản xuất.

Tuy nhiên, năng lực cạnh tranh của ngành còn bộc lộ nhiều hạn chế nghiêm trọng. Quy mô sản xuất phần lớn còn manh mún, phân tán, thiếu sự liên kết chuỗi giá trị và thiếu hụt nguồn nguyên liệu đạt chuẩn. Điều này khiến giá trị kim ngạch xuất khẩu chưa tương xứng với tiềm năng vốn có. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm là làm rõ thực trạng phát triển thị trường xuất khẩu, nhận diện các rào cản nội tại và biến động môi trường quốc tế để xây dựng chiến lược phát triển thị trường hiệu quả. Mục tiêu cụ thể của đề tài là phân tích dữ liệu giai đoạn 2004 - 2008, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện nhằm phát triển thị trường xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam đến năm 2015. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào hoạt động xuất khẩu của các doanh nghiệp và làng nghề Việt Nam sang các thị trường trọng điểm như Liên minh châu Âu (EU), Hoa Kỳ và Nhật Bản. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc định hướng cơ cấu kinh tế nông thôn, tạo việc làm và gia tăng nguồn thu ngoại tệ bền vững cho quốc gia.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng lý thuyết lợi thế so sánh của David Ricardo, chỉ ra rằng một quốc gia cần tập trung sản xuất và xuất khẩu những mặt hàng có lợi thế vượt trội về tài nguyên bản địa và chi phí lao động để tối ưu hóa hiệu quả thương mại quốc tế. Bên cạnh đó, luận văn vận dụng mô hình ma trận mở rộng sản phẩm - thị trường của Philip Kotler với bốn định hướng chiến lược trọng tâm: thâm nhập thị trường, mở rộng thị trường, phát triển sản phẩm và đa dạng hóa kinh doanh. Các khái niệm nền tảng về thị trường theo trường phái hiện đại của Paul Samuelson và định hướng khách hàng tiềm năng của E. Jerome McCarthy được khai thác để định hình các phương thức phát triển thị trường theo cả chiều rộng (không gian địa lý, phân khúc khách hàng) và chiều sâu (gia tăng thị phần, đẩy mạnh doanh số trên thị trường hiện hữu). Ngoài ra, mô hình Marketing Mix 4P trong kinh doanh quốc tế (chính sách sản phẩm thích nghi hóa, chính sách định giá FOB/CIF linh hoạt, kênh phân phối trực tiếp/gián tiếp và hoạt động xúc tiến thương mại) đóng vai trò khung phân tích hành vi doanh nghiệp. Hệ thống chỉ tiêu đo lường mức độ phát triển thị trường bao gồm chỉ số mở rộng thị trường theo phạm vi địa lý (Sn, Sbq) và tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu bình quân liên hoàn (t).

Phương pháp nghiên cứu

Luận văn kết hợp chặt chẽ giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp trong giai đoạn nghiên cứu từ năm 2004 đến năm 2008. Dữ liệu thứ cấp được thu thập từ Tổng cục Thống kê, Tổng cục Du lịch, Hiệp hội Gốm sứ Việt Nam và báo cáo thương mại quốc tế. Dữ liệu sơ cấp được xử lý từ cuộc điều tra gồm 500 khách du lịch quốc tế tại sân bay quốc tế Nội Bài bằng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng theo quốc tịch, kết hợp khảo sát 120 doanh nghiệp và cơ sở sản xuất tại các làng nghề tiêu biểu theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện.

Về kỹ thuật phân tích, tác giả áp dụng phương pháp định lượng (thống kê mô tả, phân tích chuỗi thời gian, tính tốc độ tăng trưởng bình quân) kết hợp phương pháp định tính (phân tích ma trận điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội, thách thức - SWOT và phân tích chuỗi cung ứng). Việc kết hợp hai phương pháp này là tất yếu vì phương pháp định lượng giúp đo lường chính xác các chỉ tiêu kim ngạch và thị phần, trong khi phương pháp định tính cho phép đánh giá sâu sắc các yếu tố rào cản văn hóa, tập quán tiêu dùng và thể chế chính sách quốc tế mà dữ liệu số đơn thuần không thể phản ánh trọn vẹn. Toàn bộ quy trình xử lý dữ liệu và xây dựng mô hình dự báo được tiến hành trong giai đoạn 2008 - 2009 nhằm bảo đảm độ tin cậy khoa học cao nhất.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ tăng trưởng ổn định với tốc độ bình quân khoảng 18%/năm, đạt từ 450 triệu USD năm 2004 lên gần 850 triệu USD năm 2008. Tuy nhiên, cơ cấu các nhóm mặt hàng chủ lực có sự phân hóa mạnh mẽ. Nhóm đồ gỗ vươn lên dẫn đầu, chiếm tỷ trọng cao nhất 26% kim ngạch toàn ngành vào năm 2008 (đạt 220,5 triệu USD). Ngược lại, nhóm mây tre, cói, thảm giảm tỷ trọng từ 25% năm 2004 xuống còn 19% năm 2008; nhóm hàng thêu giảm từ 13% xuống 9%. Điểm sáng nổi bật là nhóm sơn mài mỹ nghệ tăng trưởng liên tục từ 13% (58,8 triệu USD năm 2004) lên 17% (145,7 triệu USD năm 2008).

Thứ hai, kênh xuất khẩu tại chỗ thông qua khách du lịch quốc tế mang lại hiệu quả kinh tế vượt trội. Với mức chi tiêu bình quân của du khách quốc tế đạt 96 USD/người cho hàng thủ công mỹ nghệ, năm 2008 khi Việt Nam đón khoảng 4,2 triệu lượt khách quốc tế, doanh thu xuất khẩu tại chỗ ước đạt 403,2 triệu USD. Con số này tương đương 47% tổng kim ngạch xuất khẩu qua biên giới cùng năm, mở ra kênh tiêu thụ có biên lợi nhuận cao mà không phải chịu chi phí vận tải hay xúc tiến quốc tế tốn kém.

Thứ ba, sự đứt gãy và khan hiếm nguồn nguyên liệu trong nước là rào cản nghiêm trọng nhất. Cả nước có 105 mỏ cao lanh với trữ lượng 639 triệu tấn nhưng chỉ có 20 mỏ đang khai thác ở quy mô nhỏ dưới 10.000 tấn/năm bằng công nghệ thô sơ, lẫn nhiều tạp chất. Các cơ sở trong nước chỉ tự sản xuất đáp ứng được 10% nhu cầu men màu, buộc doanh nghiệp phải nhập khẩu 90% với giá thành cao, khiến giá trị cạnh tranh của sản phẩm gốm sứ bị suy giảm đáng kể.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm tỷ trọng của nhóm mây tre lá và hàng thêu phản ánh tình trạng cạn kiệt nguyên liệu tự nhiên cục bộ cùng sự thiếu hụt các mẫu thiết kế thích nghi với thị hiếu phương Tây. Ngược lại, đồ gỗ và sơn mài duy trì đà tăng trưởng cao nhờ hàm lượng nghệ thuật tinh xảo, điển hình như quy trình sơn mài cẩn ốc đòi hỏi 20 công đoạn với thời gian chế tác từ 51 đến 55 ngày.

Để tối ưu hóa việc theo dõi diễn biến thị trường, các dữ liệu này có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ cột chồng phản ánh biến động cơ cấu kim ngạch 5 nhóm mặt hàng chính giai đoạn 2004 - 2008, kết hợp biểu đồ đường thể hiện tương quan giữa lượng du khách quốc tế và giá trị xuất khẩu tại chỗ. Kết quả nghiên cứu khẳng định tính đúng đắn của lý thuyết lợi thế so sánh nhưng cũng chỉ ra khoảng cách lớn về năng lực công nghệ chế biến nguyên liệu và bảo vệ bản quyền kiểu dáng công nghiệp so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp trong khu vực.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, đẩy mạnh chiến lược thích nghi hóa sản phẩm và đổi mới thiết kế mẫu mã theo thị hiếu thị trường mục tiêu. Các doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động hợp tác với các nhà thiết kế quốc tế để chuyển đổi từ hình thức gia công thụ động sang tự thiết kế và sản xuất. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ trọng các sản phẩm thủ công mỹ nghệ tự thiết kế có đăng ký bảo hộ sở hữu trí tuệ lên 35% vào năm 2015. Thời gian triển khai từ năm 2010 đến 2013, do các Hiệp hội ngành nghề chủ trì phối hợp với Cục Xúc tiến Thương mại.

Thứ hai, quy hoạch và hiện đại hóa chuỗi cung ứng nguyên liệu đầu vào bền vững. Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng chính quyền các địa phương cần đầu tư nâng cấp công nghệ tuyển lọc tại 20 mỏ cao lanh hiện hữu, nâng công suất khai thác đạt trên 50.000 tấn/năm; đồng thời quy hoạch vùng trồng mây tre, cói tập trung. Mục tiêu hướng tới là nâng năng lực tự cung ứng men màu trong nước lên 40% và giảm chi phí nhập khẩu nguyên phụ liệu xuống dưới 2% giá thành sản phẩm vào năm 2015.

Thứ ba, chuyên nghiệp hóa kênh xuất khẩu tại chỗ gắn liền với du lịch làng nghề. Tổng cục Du lịch phối hợp với hệ thống ngân hàng thương mại triển khai hạ tầng thanh toán thẻ tín dụng quốc tế, chuẩn hóa dịch vụ đóng gói, bảo hiểm và vận chuyển tận nhà (door-to-door) cho du khách tại các làng nghề trọng điểm như Bát Tràng, Vạn Phúc và Non Nước. Mục tiêu đạt doanh thu xuất khẩu tại chỗ 650 triệu USD vào năm 2015 với lượng khách quốc tế kỳ vọng vượt mốc 6 triệu lượt.

Thứ tư, đa dạng hóa thị trường thông qua ứng dụng thương mại điện tử và xúc tiến thương mại chuyên sâu. Doanh nghiệp cần duy trì hiện diện thường niên tại các hội chợ thương mại quốc tế lớn như Frankfurt (Đức) và xây dựng sàn giao dịch B2B chuyên biệt cho hàng thủ công mỹ nghệ Việt Nam. Mục tiêu đưa kim ngạch xuất khẩu toàn ngành vượt mốc 1,5 tỷ USD vào năm 2015, duy trì tốc độ tăng trưởng ổn định từ 15% đến 18%/năm dưới sự điều phối của Bộ Công Thương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm doanh nghiệp và hợp tác xã sản xuất kinh doanh hàng thủ công mỹ nghệ xuất khẩu là đối tượng thụ hưởng trực tiếp. Nghiên cứu cung cấp khung tham chiếu thực tiễn để các đơn vị này xây dựng chiến lược Marketing Mix 4P thích nghi hóa sản phẩm, tối ưu hóa cơ cấu định giá CIF/FOB và lựa chọn kênh phân phối trung gian phù hợp tại thị trường EU và Bắc Mỹ.

Nhóm cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách kinh tế thương mại có thể sử dụng dữ liệu luận văn để xây dựng quy hoạch khai thác khoáng sản nguyên liệu, ban hành các chính sách hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho hơn 2.000 làng nghề và thiết lập cơ chế bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các nghệ nhân.

Nhóm tổ chức phát triển du lịch và ban quản lý làng nghề truyền thống có thể áp dụng mô hình xuất khẩu tại chỗ được phân tích trong luận văn để thiết kế các tour du lịch trải nghiệm văn hóa kết hợp mua sắm, gia tăng mức chi tiêu của du khách quốc tế từ mức 96 USD lên trên 150 USD mỗi lượt khách.

Nhóm giảng viên, học viên cao học và sinh viên chuyên ngành Kinh tế quốc tế, Thương mại và Quản trị kinh doanh có thể khai thác hệ thống chỉ tiêu đo lường Sbq, Sn cùng ma trận phát triển sản phẩm - thị trường làm tài liệu học thuật và khung phân tích mẫu cho các nghiên cứu chuyên sâu tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp

Ngành thủ công mỹ nghệ có ưu thế gì về tỷ lệ thực thu ngoại tệ so với các ngành xuất khẩu khác?

Ngành thủ công mỹ nghệ có tỷ lệ ngoại tệ thực thu đạt từ 95% đến 97% tổng giá trị kim ngạch xuất khẩu, cao hơn hẳn mức 5% đến 20% của ngành may mặc hay giày da. Nguyên nhân là do sản phẩm chủ yếu sử dụng nguồn nguyên liệu tự nhiên sẵn có trong nước như mây, tre, gỗ, đất sét, chi phí nhập khẩu nguyên phụ liệu chỉ chiếm từ 3% đến 5% giá thành.

Kênh xuất khẩu tại chỗ thông qua du lịch đóng góp quy mô doanh thu như thế nào?

Xuất khẩu tại chỗ là kênh thương mại cực kỳ quan trọng. Năm 2008, với 4,2 triệu lượt khách quốc tế và mức chi tiêu bình quân 96 USD/người cho đồ thủ công, doanh thu bán hàng lưu niệm đạt khoảng 403,2 triệu USD, tương đương 47% tổng kim ngạch xuất khẩu qua biên giới mà không tốn chi phí vận chuyển quốc tế hay thuế quan.

Nhóm mặt hàng thủ công mỹ nghệ nào đạt kim ngạch và tỷ trọng xuất khẩu cao nhất?

Nhóm đồ gỗ mỹ nghệ chiếm vị trí dẫn đầu với tỷ trọng 26% tổng kim ngạch toàn ngành, đạt 220,5 triệu USD vào năm 2008. Bên cạnh đó, nhóm sơn mài mỹ nghệ ghi nhận đà tăng trưởng mạnh nhất, tăng từ 58,8 triệu USD (chiếm 13% năm 2004) lên 145,7 triệu USD (chiếm 17% năm 2008) nhờ giá trị văn hóa và nghệ thuật cao.

Rào cản lớn nhất trong khâu sản xuất hàng thủ công mỹ nghệ của Việt Nam hiện nay là gì?

Rào cản lớn nhất là tổ chức sản xuất manh mún với 97% là hộ gia đình phân tán và thiếu hụt nguyên liệu chế biến sâu. Cả nước có 105 mỏ cao lanh nhưng chỉ có 20 mỏ hoạt động nhỏ lẻ với công nghệ thô sơ, men màu trong nước mới đáp ứng 10% nhu cầu sản xuất gốm sứ.

Doanh nghiệp xuất khẩu thủ công mỹ nghệ nên áp dụng chính sách sản phẩm nào tại thị trường quốc tế?

Doanh nghiệp nên áp dụng chính sách thích nghi hóa sản phẩm thay vì tiêu chuẩn hóa. Do tiềm lực tài chính và quy mô còn hạn chế, việc chủ động điều chỉnh kích thước gọn nhẹ, đơn giản hóa hoa văn theo phong cách tối giản của người tiêu dùng châu Âu sẽ mang lại hiệu quả thâm nhập thị trường cao hơn.

Kết luận

• Ngành thủ công mỹ nghệ giữ vị thế chiến lược với tỷ lệ ngoại tệ thực thu đạt 95% - 97% và kim ngạch đạt gần 850 triệu USD năm 2008.
• Cơ cấu mặt hàng xuất khẩu có sự chuyển dịch rõ rệt sang các nhóm hàng có giá trị gia tăng cao như đồ gỗ (26%) và sơn mài mỹ nghệ (17%).
• Kênh xuất khẩu tại chỗ khẳng định vai trò trụ cột khi đóng góp 403,2 triệu USD từ 4,2 triệu lượt du khách quốc tế.
• Điểm nghẽn then chốt nằm ở nguồn nguyên liệu thô sơ, sản xuất phân tán với 97% hộ gia đình và thiếu hụt thiết kế mẫu mã thích nghi.
• Mục tiêu chiến lược là đưa kim ngạch xuất khẩu toàn ngành vượt mốc 1,5 tỷ USD vào năm 2015 thông qua đồng bộ hóa giải pháp nguyên liệu, thiết kế và thị trường.

Luận văn đã đóng góp một hệ thống luận cứ khoa học toàn diện và các giải pháp thực tiễn có tính khả thi cao nhằm tháo gỡ điểm nghẽn cho ngành thủ công mỹ nghệ Việt Nam sau khi gia nhập WTO. Lộ trình thực hiện các giải pháp được định hình rõ nét trong giai đoạn 2010 - 2015, tập trung nâng cấp chuỗi cung ứng và mở rộng thị trường xuất khẩu bền vững. Các nhà quản lý, hiệp hội làng nghề và doanh nghiệp xuất khẩu cần nhanh chóng ứng dụng các khuyến nghị này vào thực tiễn để nâng cao năng lực cạnh tranh và khẳng định vị thế thương hiệu thủ công mỹ nghệ Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU VÀ SỰ CẦN THIẾT PHẢI PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU HÀNG THỦ CÔNG MỸ NGHỆ CỦA VIỆT NAM. LÝ LUẬN CHUNG VỀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG XUẤT KHẨU. Một số thuật ngữ. Thị trường xuất khẩu: - Xuất khẩu.

Xuất khẩu là hoạt động mua bán, trao đổi hàng hoá, dịch vụ giữa các chủ thể có quốc tịch khác nhau, không kể hàng hoá đó có ra khỏi phạm vi hành chính của quốc gia đó hay không nhằm mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận. Xuất khẩu là một trong những hoạt động kinh tế quan trọng của một quốc gia. Xuất khẩu không những mở ra những quan hệ kinh tế cho quốc gia đó với các nước trong khu vực và thế giới mà còn tạo ra nguồn thu ngoại tệ chủ yếu cho quốc gia khi tham gia vào hoạt động kinh doanh quốc tế. - Thị trường xuất khẩu.

Thị trường là một phạm trù của kinh tế hàng hoá, và đã được rất nhiều nhà nghiên cứu, nhiều trường phái kinh tế đưa ra định nghĩa cho thuật ngữ này. Tuy nhiên, cho đến nay, chưa có một định nghĩa, một khái niệm nào có thể bao quát trọn vẹn ý nghĩa của thuật ngữ này. Vì trong mỗi giai đoạn, trên mỗi khía cạnh, trên mỗi lĩnh vực thì thị trường lại được định nghĩa một cách khác nhau. Theo quan điểm của trường phái Cổ điển thì: Thị trường là nơi diễn ra các hoạt động trao đổi, mua bán hàng hoá.

Theo định nghĩa này thì thị trường được coi như một cái chợ, bao gồm các yếu tố về không gian, thời gian và hoạt động cụ thể. 5 Tuy nhiên, định nghĩa này chỉ phù hợp với giai đoạn sản xuất chưa phát triển, các hình thức mua bán, trao đổi còn giản đơn. Theo quan điểm của trường phái Hiện đại (tiêu biểu là Samuelson): Thị trường là một quá trình, trong đó, người mua và người bán một loại hàng hoá nào đó tác động qua lại với nhau để xác định giá cả, số lượng hàng hoá. Theo định nghĩa này thì thị trường là tổng thể của các quan hệ về lưu thông hàng hoá, lưu thông tiền tệ và các hoạt động mua bán.

Quan điểm này đã phản ánh được bản chất của thị trường trong giai đoạn kinh tế phát triển hơn. Tuy nhiên, định nghĩa này mới chỉ đứng trên khía cạnh của nhà nghiên cứu, phân tích kinh tế nói về thị trường, nó chưa giúp cho doanh nghiệp xác định được mục tiêu của mình. Theo quan điểm của Mc Carthy: Thị trường được hiểu là một nhóm khách hàng tiềm năng với những nhu cầu tương tự nhau và những người bán đưa ra những sản phẩm khác nhau với các cách thức khác nhau để thoả mãn nhu cầu đó. Định nghĩa này không những thể hiện được bản chất của thị trường mà còn giúp cho doanh nghiệp xác định được phương hướng, mục tiêu kinh doanh của mình, đó là hướng tới khách hàng với mục tiêu là phải tìm mọi cách để thoả mãn nhu cầu của khách hàng nhằm đạt được lợi nhuận tối đa.

Dựa trên cơ sở khái niệm thị trường của Mc Carthy, chúng ta có thể định nghĩa thị trường xuất khẩu của doanh nghiệp như sau: Thị trường xuất khẩu của một doanh nghiệp là tập hợp những khách hàng nước ngoài tiềm năng, tức là những khách hàng nước ngoài đang mua hoặc sẽ mua sản phẩm của doanh nghiệp đó. Phát triển thị trường xuất khẩu. Đối với mỗi loại hàng hoá được làm ra thì đều có một lượng nhu cầu nhất định. Tuy nhiên, không phải doanh nghiệp nào cũng có thể nắm giữ toàn bộ lượng nhu cầu đó mà thường chỉ chiếm được một phần nhất định, gọi là thị phần của doanh nghiệp đối với hàng hoá đó và thị phần này cũng luôn luôn biến đổi.

Do đó, để đảm bảo hoạt động kinh doanh có hiệu quả, đảm bảo được lợi nhuận cho doanh nghiệp thì doanh nghiệp cần phải tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm, tức là chiếm 6 được nhiều thị phần trên thị trường hàng hoá đó. Muốn vậy, cách tốt nhất để đạt được điều đó là doanh nghiệp phải phát triển thị trường. Phát triển thị trường là tổng hợp các cách thức, các biện pháp của doanh nghiệp để đưa khối lượng hàng hoá tiêu thụ trên thị trường đó đạt mức tối đa. Hay phát triển thị trường xuất khẩu là tổng hợp các cách thức, các biện pháp nhằm đưa ngày càng nhiều khối lượng hàng hoá của một doanh nghiệp hoặc một quốc gia ra các thị trường nước ngoài để tiêu thụ.

Phát triển thị trường xuất khẩu không đơn thuần chỉ là việc phát triển thêm những thị trường mới mà còn cần phải tăng thêm thị phần của những sản phẩm đã có, những sản phẩm mới trên những thị trường hiện tại của doanh nghiệp mình, của quốc gia mình. Như vậy, phát triển thị trường xuất khẩu chính là các hoạt động nhằm khai thác triệt để các thị trường xuất khẩu tiềm năng của doanh nghiệp. Các hoạt động này có thể được thể hiện qua bảng sau: Bảng 1.1: Hoạt động phát triển thị trường của doanh nghiệp Thị trường xuất khẩu Sản phẩm hiện tại Sản phẩm mới Đưa sản phẩm mới nhằm Thị trường xuất khẩu Cần khai thác tốt thị đáp ứng những nhu cầu hiện tại của doanh trường hiện tại thay đổi hoặc nhu cầu mới nghiệp trên thị trường hiện tại Đưa sản phẩm mới nhằm Thị trường xuất khẩu Cần thâm nhập, mở khai thác nhu cầu trên thị mới rộng thị trường mới trường mới Nguồn: Philip Kotler, 2002 [23] 1. Các phương thức phát triển thị trường xuất khẩu.

Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều rộng. Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều rộng là quá trình phát triển về số 7 lượng. Số lượng ở đây có thể là số lượng thị trường (số lượng quốc gia, vùng lãnh thổ.), số lượng khách hàng hoặc số lượng mặt hàng. Phương thức này thường được doanh nghiệp áp dụng trong các trường hợp sau: - Khi thị trường sản phẩm hiện tại của doanh nghiệp có xu hướng bão hoà.

- Khi doanh nghiệp không có khả năng cạnh tranh được trên thị trường hiện tại. - Khi các rào cản về luật pháp, chính trị trên thị trường hiện tại của doanh nghiệp là quá lớn, và doanh nghiệp khó có thể vượt qua được. - Khi doanh nghiệp có đủ khả năng và điều kiện để phát triển thị trường nhằm mục tiêu lợi nhuận. Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều rộng có thể được hiểu theo ba cách sau:  Về khía cạnh lãnh thổ: Phát triển thị trường xuất khẩu là sự mở rộng về số lượng thị trường.

Điều này có nghĩa là doanh nghiệp tăng cường sự hiện diện của mình trên các thị trường mới bằng cách đưa sản phẩm của mình sang các vùng, các quốc gia, các lãnh thổ mới nhằm thu hút thêm khách hàng, tăng doanh số bán hàng. Tuy nhiên, để đảm bảo thành công cho hoạt động phát triển thị trường lúc này doanh nghiệp cần phải nghiên cứu kỹ thị trường, đặc điểm tiêu dùng và nhu cầu của khách hàng trên các thị trường mới để từ đó đưa ra các chiến lược tiếp cận thị trường phù hợp.  Về khía cạnh khách hàng: Phát triển thị trường xuất khẩu là sự mở rộng về số lượng các khách hàng có quốc tịch nước ngoài có nhu cầu tiêu thụ và sử dụng hàng hoá của doanh nghiệp. Điều này có nghĩa là doanh nghiệp tìm các biện pháp, các cách thức để kích thích, khuyến khích các nhóm khách hàng mới (như khách hàng của đối thủ cạnh tranh, khách hàng chưa có nhu cầu tiêu dùng ở thời điểm hiện tại nhưng có thể có nhu cầu ở tương lại,.) tiêu dùng sản phẩm của doanh nghiệp mình.

Muốn vậy, doanh 8 nghiệp cần phải hiểu rõ nhu cầu của khách hàng, nắm được điểm mạnh, điểm yếu của đối thủ cạnh tranh để gia tăng thị phần.  Về khía cạnh mặt hàng: Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều rộng là sự đa dạng hoá các chủng loại hàng hoá nhằm đáp ứng các nhu cầu khác nhau của khách hàng nước ngoài. Muốn vậy, doanh nghiệp cần phải đầu tư cho hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm để doanh nghiệp luôn có những sản phẩm mới có tính năng phù hợp với người tiêu dùng nhằm đảm bảo sự trung thành của khách hàng với sản phẩm của doanh nghiệp mình. Như vậy, có thể nói phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều rộng thực chất là quá trình đa dạng hoá mặt hàng, đa dạng hoá khách hàng và đa phương hoá các thị trường quốc tế.

Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều sâu. Phát triển thị trường theo chiều sâu có nghĩa là doanh nghiệp cần phải tìm mọi cách để tăng khả năng tiêu thụ sản phẩm của mình trên thị trường hiện tại. Phương thức phát triển này chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố như: mức độ cạnh tranh, rào cản về sức mua, địa lý,… Do đó, doanh nghiệp cần phải nghiên cứu kỹ về thị trường, về quy mô và cơ cấu mặt hàng, về tiềm lực của doanh nghiệp để nhằm đảm bảo sự thành công của doanh nghiệp khi phát triển thị trường theo phương thức này. Phát triển thị trường theo chiều sâu thường được doanh nghiệp áp dụng khi: - Thị trường hiện tại có quy mô lớn, ổn định và môi trường kinh doanh hấp dẫn đối với sản phẩm của doanh nghiệp.

- Doanh nghiệp có khả năng cạnh tranh tại thị trường hiện tại. - Sản phẩm của doanh nghiệp trên thị trường hiện tại có uy tín và được người tiêu dùng ưa chuộng. Phát triển thị trường theo chiều sâu cũng được hiểu theo ba cách: 9  Về khía cạnh lãnh thổ: Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều sâu là việc doanh nghiệp cố gắng tìm cách để bán được ngày càng nhiều hàng hoá trên các địa bàn vốn là thị trường của doanh nghiệp. Muốn vậy, doanh nghiệp cần phải sử dụng các công cụ marketing, các chính sách thu hút khách hàng để chiếm lĩnh thị trường.

 Về khía cạnh khách hàng: Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều sâu là việc doanh nghiệp nỗ lực bán thêm sản phẩm của mình vào nhóm khách hàng của doanh nghiệp.  Về khía cạnh mặt hàng: Phát triển thị trường xuất khẩu theo chiều sâu là việc doanh nghiệp tăng cường bán một loại sản phẩm tới mức cao nhất có thể trên thị trường của doanh nghiệp. Muốn vậy, doanh nghiệp cần phải xác định lĩnh vực, mặt hàng mà doanh nghiệp mình có lợi thế trong việc đầu tư, sản xuất kinh doanh để giành thế độc quyền. Nội dung hoạt động phát triển thị trường xuất khẩu.