CHƯƠNG 1 LÝ THUYẾT CHUNG VỀ THỊ TRƯỜNG VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG CỦA DOANH NGHIỆP NGÀNH IN .1 Thị trường: 1.1 Khái niệm về thị trường: Thị trường được hiểu theoqnghĩa thông thường, là nơi diễn ra cácqhoạt động mua bán, traoqđổi hàng hóa, dịch vụ. Thị trường cũng là nơi trao đổi các quyền sở hữu, sử dụng đối với hàng hóa giữa các chủ thể trong xã hội. Nói một cách chung nhất thì thịqtrườngqchính là nơi giữa cung và cầu gặp gỡ. Xét theo góc độ kinhqtế thì thị trường là một phạm trù kinh tế, và được nghiên cứu trong các thuyết kinh tế, gắn liền với nhuqcầu trao đổi của con người; ở đâu có trao đổi hàng hóa thì ở đó có thị trường.
Theo quan điểm của giáo sư Phạm Mạnh Hồng nghiên cứu về thị trường thì ông đưa ra như sau: Theo nghĩa hẹp, thì thị trường thường được hiểu là nơi diễn ra sự mua, bán các hàng hóa hay dịch vụ (thực ra, vì hàng hóa có bao gồm hàng hóa hữu hình và hàng hóa vô hình, tức là trong đó đã bao gồm cả dịch vụ, nên chỉ cần nhắc đến hàng hóa cũng có thể hiểu là đầy đủ). Hình dung đơn giản nhất về thị trường chính là cái chợ, nơi mà người ta tụ họp nhau lại để tiến hành các giao dịch về hàng hóa. Tuy nhiên, với cách nhìn nhận như vậy về thị trường thì tỏa ra quá hạn hẹp, vì nó chỉ mới nhấn mạnh đến tính chất địa lý của thị trường và chỉ thích hợp đối với những nơi có quan hệ thị trường chưa phát triển. Trong nền kinh tế thị trường hiện đại như hiện nay thì các giao dịch, mua bán hàng hóa có thể diễn ra mà không cần phải gắn với một địa điểm cụ thể.
Nhờ quá trình phát triển hiện đại của công nghệ, người ta có thể tiến hành các thỏa thuận về mua bán hàng hóa với nhau mà không cần phải gặp mặt, như có thể mua bán qua trao đổi với nhau qua điện thoại, fax hay thư điện tử mà không cần phải gặp mặt nhau ở một nơi cụ thể để trao đổi, ký kết, thống nhất. Mặt khác, cũng như việc tiện lợi của giao thông vận tải, các hàng hóa có thể được vận chuyển từ nơi này đến nơi khác mà không cần phải tập kết tại chợ làm nơi trung gian. Các thỏa thuận về hàng hóa, các luồng vận động của tiền tệ có thể độc lập với các luồng Sinh Viên: Nguyễn Hữu Quân MSV:11133278 Chuyên đề thực tập 5 GVHD:Th.s: Bùi Thị Thanh Huyền vận động của hàng hóa trên thị trường. Như thế, khi nói đến thị trường, cũng cần chú ý thêm đến nội dung kinh tế mà nó biểu thị chứ không phải là hình dung nó như một nơi mà nội dung này xảy ra.
Thị trường là tập hợp các điều kiện và thỏa thuận mà thông qua đó người mua và người bán tiến hành sự trao đổi hàng hóa với nhau. Chức năng chính của thị trường chính là trao đổi hàng hóa. Sự trao đổi này chỉ diễn ra được trong những điều kiện cụqthể, thông qua những ràng buộc, hay dàn xếp cụ thể mà những người tham gia phải tuân thủ. Có những điều kiện chung ràng buộc mọi thị trường.
Song cũng có những điều kiện riêng chỉ liên quan đến những nhóm thị trường cụ thể. Vì thế, ở một số thịqtrường, người ta vẫn trực tiếp gặp nhau để mua, bán hàng hóa. Song ở một số thị trường khác, sự mua bán hàngqhóa chỉ diễn ra thông qua những người môi giới, hay trung gian (như ở thị trường chứng khoán). Tại một số thị trường, người mua và người bán mặc cả với nhau về giá cả của từng loại hàng hóa, song ở một số thị trường khác, điều này lại không diễn ra.
Như một tiến trình, dù thực hiện dưới phương thức nào, trên thị trường, người mua và người bán cũng luôn luôn tác động lẫn nhau để xác định giá cả và sốqlượng hàng hóa được trao đổi. Quá trình đó cũng là nội dung thực chất của thị trường. Nền kinh tế thịqtrường được tập hợp bởi vô số thịqtrường cụqthể. Trong khuôn khổ đó, nó tạo nên một cơ chế phân bổ nguồn lực cho việc sản xuất cái gì, sản xuất như thế nào và sảnqxuất cho ai và cơ chế này được gọi là cơ chế thị trường.
Trong cơ chế thị trường, những người mua và người bán tác động lẫn nhau để hình thành nên các mức giá cả hàngqhóa khác nhau. Đến lượt mình, chính sự lên xuống của giá cả lại dẫn dắt người ta sảnqxuất nhiều hơn hay ít hơn, sản xuất với những cách thức nào và phânqphối các kết quả sảnqxuất cho ai. Ngoài quan điểm trên về thị trường, với cách nhìn nhận khác nhau, cũng sẽ cho chúng ta một khái niệm về thị trường là khác nhau. Có rất nhiều quan điểm cũng cho rằng: Thị trường ra đời gắn liền với nền sản xuất hàng hoá, nó là môi trường để tiến hành các hoạt động giao dịch mang tính chất thươngqmại của mọi doanh nghiệp công nghiệp.
Trong một xãqhội phát triển, thị trường không nhất thiết chỉ là địa điểm cụ thể gặp gỡ trực tiếp giữa người mua và người bán mà doanh nghiệp và khách hàng có thể chỉ giao dịch, thoả thuận với nhau thông qua các phương tiện thông tin viễn thông hiện đại. Cùng với sự phát triển của sản xuất hàng hoá, khái Sinh Viên: Nguyễn Hữu Quân MSV:11133278 Chuyên đề thực tập 6 GVHD:Th.s: Bùi Thị Thanh Huyền niệm thị trường ngày càng trở nên phongqphú và đa dạng. Có một số kháiqniệm phổ biến về thị trường như sau: Thị trường là nơi mua bán hàng hoá, là nơi gặp gỡ để tiến hành hoạtqđộng mua bán giữa người mua và người bán. Thị trường là biểu hiện thu gọn của quá trình mà thông qua đó các quyết định của các tổ chức, đơn vị kinh tế về tiêu dùng các mặt hàng nào, các quyết định của các doanh nghiệp về sảnqxuất cái gì, sản xuất như thếqnào và quyết định của người lao động về việc làm là bao lâu, cho ai đều được quyết định bằng giá cả.
Thị trường là sự kết hợp giữa cung và cầu, trong đó những người mua và người bán bìnhqđẳng cùng cạnh tranh. Số lượng người mua và người bán nhiều hay ít phản ánh quy mô của thị trường lớn hay nhỏ. Việc xác định nên mua hay bán bàng hoá và dịch vụ với khối lượng và giá cả bao nhiêu do quan hệ cung cầu quyết định. Từ đó ta thấy thịqtrường còn là nơi thực hiện sự kết hợp giữa hai khâu sản xuất và tiêu dùng hàng hoá.
Thị trường là phạmqtrù riêng của nền sản xuất hàng hoá. Hoạt động cơ bản của thị trường được thể hiện qua 3 nhân tố có mối quan hệ hữu cơ với nhau nhu cầu hàng hoá dịch vụ, cung ứng hàng hoá dịch vụ và giá cả hàng hoá dịch vụ. Khái niệm thị trường hoànqtoàn không tách rời khái niệm phân công lao động xã hội. Các Mác đã nhận định: “Hễ ở đâu và khi nào có sự phân công lao động xã hội và có sản xuất hàng hoá thì ở đó và khi ấy sẽ có thị trường.
Thị trường chẳng qua là sự biểu hiện của phân công lao động xã hội và do đó có thể phát triển vô cùng tận”. Thị trường theo quan điểm Maketing, được hiểu là bao gồm tất cả những khách hàng tiềm ẩn cùng có nhu cầu hay mong muốn cụ thể, sẵn sàng và có khả năng tham gia trao đổi để thoả mãn nhu cầu và mong muốn đó. Tóm lại, thị trường được hiểu là nơi gặp gỡ giữa cung và cầu của một loại hàng hoá, dịch vụ hàng hoá hay cho một đối tác có giá trị. Ví dụ như thị trường sức lao động bao gồm những người muốn đem sức lao động của mình để đổi lấy tiền công hoặc hàng hoá.
Để công việc trao đổi trên được thuậnqlợi, dần đã xuất hiện những tổqchức kiểu văn phòng, trung tâm giới thiệu, xúc tiến việc làm cho người lao động. Cũng tương tự như thế, thị trường tiền tệ đem lại khả năng vay mượn, cho vay tích luỹ tiền và bảo đảm an toàn cho các nhu cầu tài chính của các tổ chức, giúp Sinh Viên: Nguyễn Hữu Quân MSV:11133278 Chuyên đề thực tập 7 GVHD:Th.s: Bùi Thị Thanh Huyền họ có thể hoạt động liênqtục được. Như vậy điểm lợi ích của người mua và người bán hay chính là giá cả được hình thành trên cơ sở thoả thuận và nhân nhượng lẫn nhau giữa cung và cầu.2 Đặc điểm của thị trường. Thị trường hoạt động theo các quy luật kinh tế kháchqquan của nó như là quy luật cung cầu, cạnh tranh, giá cả, giá trị.
Với các cơ chế này được gọi là cơ chế tự điều tiết và nó diễn biến tự nhiên. Bên cạnh sự vận động khách quan của các quy luật kinh tế trên thị trường, thì còn có sự tác động thamqgia của các cơ quan quản lý nhà nước bao gồm chínhqphủ các bộ ngành các địa phương, các đơn vị trung gian sự tham gia của các cơ quan là nhằm khắc phục những mặt trái của cơ chế thị trường tự điều tiết phátqsinh ra cơ chế thị trường có sự điều tiết của nhà nước theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Thị trường là luôn luôn biếnqđộng, do sự tác động của nhiều nhân tố khác nhau. Trong quá trình kinh doanh, doanh nghiệp luôn phải nắm bắt kịp thời sự biến động của thị trường, trên cơ sở hiểu rõ các nhân tố ảnh hưởng và tác động, mức độ tác động của các nhân tố này để điều chỉnh phương án, kế hoạch kinh doanh sao cho cho thích hợp với mọi thờiqđiểm khác nhau.
Thị trường ngày được mở rộng làm cho thị trường khu vực gắn thì liền với thị trường thế giới, thị trường quốc gia thì gắn liền thị trường quốc tế. Từ đó hàng hoá của doanh nghiệp trong mối quan hệ về nhu cầu của người tiêu dùng sẽ ngày càng trở nên đồngqnhất hơn, dựa theo tiêu chuẩn quốcqtế. Tuy nhiên phải có sự khác biệt về hàng hoá giữa các quốc gia, do yêuqcầu đòi hỏi của người tiêu dùng ở các quốc gia khác nhau .Mặc dù có tính đồng nhất hàng hoá được cung ứng theo nhu cầu của người tiêu dùng ngày càng cao hơn, tuy nhiên vẫn có các sự khác biệt.3 Vai trò và chức năng của thị trường 1.1 Vai trò của thị trường được thể hiện cụ thể như sau: Thị trường được xem là trung tâm của tất cả các hoạt động kinh doanh, vừa là đối tượng phụcqvụ; vừa là mục tiêu của doanh nghiệp. Tất cả các hoạt động của doanh nghiệp đều hướng vào thịqtrường.
Thị trường là cầu nối giữa sản xuất với tiêu dùng. Doanh nghiệp chỉ tồn tại và phát triển khi hàng hoá và dịch vụ của mình được thịqtrường thừa nhận.