CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VE PHÁT TRIEN NHÀ Ở XÃ HỘI CHO NGƯỜI CÓ THU NHẬP THÁP 1. Các khái niệm cơ bản 1.1 Khái niệm người có thu nhập thấp Dé định nghĩa chính xác về người có thu nhập thấp là một van đề hết sức phức tạp. Do vấn đề này tùy thuộc vào quan điểm và điều kiện sống của từng cá nhân, hộ gia đình, tình hình phát triển kinh tế - xã hội và phong tục, tập quán của từng địa phương, từng dân tộc. Cho nên, để định nghĩa chuẩn xác thế nào là người có thu nhập thấp, cần phải tiến hành khảo sát xã hội về thu nhập va chi tiêu của các cá nhân, hộ gia đình.
Theo Chương trình phát triển liên hợp quốc và Ngân hàng thế giới ( WorldBank ) thì “ người có thu nhập thấp là người chỉ tiêu ít nhất 66% thu nhập cho ăn uống dé tồn tại, 34% thu nhập còn lại cho nhà ở, văn hóa, giáo dục, y tế, đi lại, quan hệ, tiệc tùng.” Xét theo phương diện về thu nhập, “ người có thu nhập thấp là người thuộc nhóm trung bình trở xuống, nghĩa là có thu nhập dưới mức thu nhập GDP bình quân đầu người ”. Theo Tổng cục Thống kê, Việt Nam có mức thu nhập bình quân đầu người đạt khoảng 4,23 triệu đồng/người/tháng. Vì thế, có thể xem người có thu nhập thấp là người có thu nhập hàng tháng không quá 4,23 triệu. Xét theo phương diện nhà ở, “ người có thu nhập thâp là người chưa có nhà ở hoặc có nhà ở nhưng nhỏ, chật hẹp, tôi tàn, không đảm bảo các yêu câu cơ bản về vệ sinh môi trường, vê an toàn cháy nô, về tiện ích sinh hoạt.và có diện tích bình quân đầu người dưới 10 m? (tiêu chuẩn Bộ Xây dựng) ”.
Theo Bộ Xây dựng, “ người có thu nhập thấp là người lao động tự do hoặc người làm việc tại các doanh nghiệp, cơ quan, đơn vị thuộc các thành phần kinh tế có mức thu nhập không phải nộp thuế TNCN, nghĩa là thu nhập chịu thuế sau khi trừ các khoản được phép giảm trừ theo quy định Luật thuế TNCN vẫn nhỏ hơn 9 triệu sẽ thuộc đối tượng được hưởng các chính sách vê nhà ở xã hội ”. 4 Trong khuôn khổ chuyên đề này, đối tượng có thu nhập thấp được nghiên cứu là những đối tượng có thu nhập không phải đóng thuế TNCN (được cơ quan chủ quản hoặc chi cục thuế xác nhận) và tích lũy thu nhập của họ phải đảm bảo đủ chi trả tiền mua, thuê, thuê mua nhà hàng tháng đồng thời chưa có được sự hỗ trợ từ phía Nhà nước về cấp đất ở, nhà ở ( UBND xã xác nhận ). Hiện nay, nguồn cung nhà ở xã hội vẫn chưa thé đáp ứng được nhu cầu của thị trường, vi thế căn cứ vào thực tế từng dự án, UBND cấp tinh có thé quy định đối tượng ưu tiên, thang điểm xét duyệt dựa trên quy định của Nghị định 100/2015/NĐ-CP về phát triển và quản lý nhà ở xã hội.1: Thang điển xét duyệt đối tượng được mua nhà ở xã hội. Tiéu chỉ cham điềm Tiêu chi khó khăn vẻ nhà ở: - Chưa cỏ nha ở.
- Cé nhà ở nhưng hư hỏng, đột, nat hoặc điện tích bình quân đưới 10 mẺ/người. Tiêu chỉ vẽ doi tượng: - Đôi tượng 1 (quy định tại các Khoản 5, 6 va 7 Điều 49 của - Đôi tượng quy định tại các Khoản 1, § va 10 Điều 49 của uật Nhà ở). "Tiêu chỉ wu tiền khác: - Hộ gia đình có từ 02 người trở lên thuộc đổi trong 1, 2. - Hộ gia định có từ 02 người trở lên thuộc đổi tượng 2 Ghi chú: Trường hợp hệ gia đỉnh, ca nhân được ương các tiếu chí tru tiến khác nhau thi chi tinh theo tiếu chi tru tiến có thang điểm cao nhất.
Tiéu chỉ wu tiền do Uy ban nhãn dan cap tinh quy định: (theo điều kiện cụ thé của từng địa phương. néu cd) Nguồn: Nghị định 100/2015/NĐ-CP về phát triển nhà ở xã hội 5 Những người có thu nhập thấp thường chi phần lớn thu nhập cho các nhu cầu như ăn uống, giáo duc, đi lai.va phần tiền dành cho chi phí nhà ở rất ít vì thé họ thường phải sống trong các khu nhà ở tập thể tôi tàn, cũ kỹ, được xây dựng từ rất nhiều năm trước hoặc đi thuê trọ giá rẻ ở các khu vực không bảo đảm các điều kiện sinh hoạt cơ bản. Cho nên nhu cầu được mua, thuê, thuê mua nhà ở xã hội có sự hỗ trợ từ phía Nhà nước là rất lớn dé cải thiện cuộc sống, điều kiện sinh hoạt và học tập cho con cái.Chính vì vậy, nhu cầu về nhà ở xã hội của những đối tượng này ngày một tăng cao. Khái niệm nhà ở, nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp Khái niệm nhà ở: “ Nhà ở là công trình xây dựng để ở và để phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân.
Nhà ở là nơi chống lại những ảnh hưởng thời tiết khắc nghiệt của thiên nhiên đối với con người, là tô ấm của mọi gia đình, là môi trường văn hóa, giáo dục, là thước đo về tiến bộ và thịnh vượng của xã hội. Tại đây con người được sinh ra, nuôi dưỡng và trưởng thành, là một trong những nhu cầu cơ bản đồng thời cũng là quyền của mỗi con người ”. Đối với mỗi quốc gia, nhà ở không những là tài sản có giá trị mà nó còn là thước đo của trình độ phát triển, góp phần làm thay đổi diện mạo của đô thị lẫn nông thôn. Quyền được có nhà ở là một trong những quyên chính đáng của công dan, được quy định ở trong Hiến pháp Khái niệm nhà ở xã hội: Theo Wikipedia, “ nhà ở xã hội là một loại hình nhà ở thuộc sở hữu của các cơ quan Nhà nước (có thể Trung ương hoặc địa phương) hoặc các loại hình nhà được sở hữu và quản lý bởi các tô chức phi lợi nhuận được xây dựng với mục đích cung cấp nhà ở giá rẻ cho một số đối tượng được ưu tiên trong xã hội như công chức của nhà nước chưa có chỗ ở ồn định, người có thu nhập thấp thuộc đối tượng được thụ hưởng chính sách nhà ở.và được cho thuê hoặc cho ở với giá rẻ hơn giá thị thị trường.
Theo nghĩa rộng, nhà ở xã hội là nhà do Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân thuộc các thành phần kinh tế tham gia đầu tư xây dựng trên cơ sở nhu cầu mua, thuê và thuê mua thực tế trên thị trường của các đối tượng có thu nhập thấp sinh sống trên địa bàn phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của từng địa phương và được hưởng các hỗ trợ, ưu đãi của Nhà nước. Tất cả những dự án phát triển nhà ở dành cho người có thu nhập thấp tại khu vực đô thị có sự hỗ trợ của Nhà nước trong quá trình đầu tư xây dựng được gọi chung là nhà ở xã hội ”. Có thé nói rằng mỗi nhà ở đều có những đặc điểm khác nhau, so với nha ở thương mại, nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp có những đặc trưng nổi bật như sau: Do thu thập của người dân thấp nên diện tích của ngôi nhà phải chiếm tỷ lệ nhỏ nhằm phù hợp với tài chính của họ. Người dân có thể đủ điều kiện chỉ trả cho các hình thức thuê hoặc mua.
Diện tích nhỏ đồng nghĩa với việc tối thiểu hóa chi phí của căn nhà, bên cạnh đó các nhà đầu tư thường có các dự án xu hướng tập trung vào mô hình chung cư, căn hộ xây dựng theo kiểu khép kín nhưng vẫn đáp ứng đủ tiêu chuẩn xây dựng. Mỗi căn hộ đảm bảo theo quy hoạch được phê duyệt, đối với diện tích sàn tính theo đơn vị m2 thì tối tiêu là 25 và tối đa đạt ngưỡng 77. Về mặt chất lượng, mặc dù nhắm tới mục tiêu là tối thiểu hóa chi phí cho người lao động nhưng vẫn cần đảm bảo nhu cầu sử dụng và chất lượng trong công tác xây dựng về thời gian dài. Về giá bán, cho thuê nhà ở xã hội: Ở các nước trên thế giới, nhà ở xã hội thường được Nhà nước trợ giá, giá bán hoặc giá cho thuê nhà ở xã hội phải được quy định riêng, thấp hơn giá nhà thương mại.
Khái niệm phát triển nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp “ Phát triển nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp có thé hiểu là sự phát triển về số lượng, loại hình và hình thức cung cấp nhà ở xã hội cho đối tượng là người có thu nhập thấp. Do đó, việc phát triển nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp thực chất là việc đầu tư xây dựng mới, xây dựng lại, cải tạo nhằm làm tăng diện tích nhà ở cung cấp cho các đối tượng thụ hưởng chính sách nhà ở xã hội, tăng số lượng đối tượng thụ hưởng cụ thể theo luật và quy định của địa phương, đồng thời cải thiện hình thức và chất lượng cung cấp dịch vụ khi các nhà đầu tư tham gia nhiều hơn vào phát triển nhà ở xã hội ”. Đối với cuộc sống của những người có thu nhập thấp việc phát triển nhà ở xã hội đóng một vai trò quan trọng. Đặc biệt trên thế giới các nước có phúc lợi xã hội cao đa số người dân được sống trong các căn hộ nhà ở xã hội do Chính phủ xây dựng, họ được thuê với giá rẻ và được Nhà nước hỗ trợ.
Những chính sách xã hội của Chính phủ trong việc lành mạnh hóa xã hội đạt hiệu quả chưa cao do việc người dân thiếu điều kiện sinh hoạt tối thiểu. Do đó việc 7 phát triển nhà ở sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu nhà ở cho các đối tượng lao động gặp khó khăn trong van đề tìm nơi dé cư trú. Việc tao ra các điều kiện và các chuẩn mực về xây dựng nhà ở góp phần bảo đảm được chỗ ở cho người có thu nhập thấp được én định từ đó nâng cao điều kiện sống cho người dân nhằm mục tiêu thực hiện tốt chính sách ASXH. Nội dung phát triển nhà ở xã hội cho người có thu nhập thấp 1.
Xây dựng bộ máy quản lý Nhìn chung tại các nước trên thế giới, bộ máy quản lý phát triển nhà ở xã hội được xây dựng tùy thuộc vào chiến lược, mục tiêu phát triển về nhà ở. Chính phủ có thể giao việc quản lý này cho một cơ quan thuộc Chính phủ hoặc thành lập riêng một cơ quan chuyên trách quản lý.