Chương 1 Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15 tháng 7 năm 2013 của Thủ tướng chính phủ về việc quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng làm khái niệm công cụ trong nghiên cứu của mình. Theo đó, Mạng xã hội (social networks) là hệ thống thông tin cung cấp cho cộng đồng người sử dụng mạng các dịch vụ lưu trữ, cung cấp, sử dụng, tìm kiếm, chia sẻ và trao đổi thông tin với nhau, bao gồm dịch vụ tạo trang thông tin điện tử cá nhân, diễn đàn (forum), trò chuyện (chat) trực tuyến, chia sẻ âm thanh, hình ảnh và các hình thức dịch vụ tương tự khác. Khái niệm sinh viên Theo quy chế công tác học sinh sinh viên trong các trường đào tạo: Sinh viên là những người đang học trong hệ đại học và cao đẳng. Trong cuốn tâm lý học sư phạm của Phạm Minh Hạc: sinh viên có nguồn gốc tiếng La tinh “Students” là những người làm việc nhiệt tình, người tìm hiểu và khai thác tri thức.
Trong từ điển tiếng Việt của Hoàng Phê: “Thuật ngữ này được dùng để chỉ những người đang theo học ở bậc Đại học. Theo chúng tôi, sinh viên là những 15 người trưởng thành về thể chất, xã hội và tâm lý, đó là những người ở độ tuổi khoảng 18 – 25 và đang theo học tại các trường Cao đẳng, Đại học”. [28] Có thể nói, khái niệm sinh viên được hiểu ở các khía cạnh khác nhau nhưng đều có những điểm chung về lứa tuổi, môi trường học tập tại các trường Đại học, cao đẳng. Ở độ tuổi này, sinh viên có một số đặc điểm tâm lý cơ bản như sau: Sự phát triển về nhận thức, trí tuệ, sinh viên khác với các giai đoạn trước khi vào học ở các trường đại học, do đã có những kiến thức về xã hội, lịch sử, lại chịu tác động rõ nét của dư luận xã hội và môi trường giáo dục đại học, trong đó đề cao khả năng tự đánh giá và biểu thị ý kiến cá nhân, nên có cơ hội để khẳng định và định hình rõ nét hệ thống thái độ và định hướng giá trị, từ đó hình thành thế giới quan, nhân sinh quan, niềm tin và lý tưởng.
Sự hình thành và điều chỉnh để hoàn thiện các thuộc tính của nhân cách diễn ra với tốc độ nhanh, cường độ mạnh cùng với tác động mạnh mẽ của cảm xúc có sự phân cực rõ ràng. Khả năng chịu sự tác động bên ngoài một cách nhanh nhạy có thẩm định và tự điều chỉnh để quá trình hoàn thiện của SV diễn ra liên tục, có tốc độ cao. Với sinh viên, việc hình thành các chuẩn mực giá trị, các đặc điểm nhân cách không bắt nguồn từ sự nhận thức một cách bị động, theo những công thức xác định, mà nó bắt nguồn từ sự nhận thức một cách chủ động, sâu sắc, trên cơ sở có sự đánh giá và kiểm nghiệm một cách nhạy bén và toàn diện. Chính điều đó tạo ra sự định hình bền vững, đồng thời sự hoàn thiện nhân cách được diễn ra nhanh hơn, chất lượng hơn.
Sự tìm tòi, vươn đến mức thúc đẩy SV muốn thử nghiệm và có những quan điểm mới, tính cách mới và sự khám phá cá nhân. Tuy nhiên, khi sự kiểm nghiệm, thử nghiệm đó được thực hiện trên nền của những hiểu biết còn chưa đầy đủ cộng với tính bồng bột và lãng mạn của tuổi trẻ có thể gây ra những hậu quả khôn lường. Sự phát triển xúc cảm – tình cảm, ở tuổi sinh viên, mọi tình cảm đạo đức cũng thường được gắn liền với những nguyên tắc và tiêu chuẩn đạo đức trong nhận thức. Do đó sinh viên có khả năng tự phân tích, đánh giá những tình cảm của mình.
Đó là một điều kiện tốt để tiến hành tu dưỡng đạo đức. Sinh viên có nhu cầu muốn hiểu biết, muốn phân tích những tình cảm của mình và tìm cách thể hiện những tình cảm đó. Bên cạnh đó, tình cảm trách nhiệm và tình cảm nghĩa vụ cũng phát triển 16 mạnh. Một điểm đáng chú ý về tình cảm của sinh viên là sự phát triển tình cảm bạn bè và tình yêu nam nữ, tình bạn giúp đỡ nhau trong học tập, lao động và sinh hoạt.
Sinh viên cảm thấy vui khi hoàn thành những công việc khó khăn trong học tập và nhiều sinh viên có xu hướng muốn đi sâu vào lĩnh vực nghiên cứu những điều mà mình thích, trăn trở khi công việc không hoàn thành. Nói chung những tình cảm đã nói trên của sinh viên phát triển cao độ, đặc biệt là tình cảm đạo đức và tình cảm trí tuệ. Do đây là lứa tuổi cần được giao lưu, trò chuyện và kết nối với bạn bè, tìm hiểu những người bạn khác giới, tìm hiểu những điều mới mẻ thì MXH đúng là nơi có thể đáp ứng được nhu cầu này cho giới trẻ nói chung và sinh viên nói riêng. Tạo ra một sân chơi bổ ích mà gắn kết được khắp nơi trên thế giới.
Như vậy, sinh viên là những người trẻ, năng động và có đặc điểm tâm lý phong phú và đa dạng, khái niệm sinh viên đã được nhiều tác giả đề cập đến là cơ sở quan trọng để nhóm nghiên cứu kế thừa và phát triển khái niệm sinh viên của mình. Trong phạm vi đề tài này, chúng tôi mạnh dạn đưa ra khái niệm như sau: “Sinh viên là những người trẻ có độ tuổi khoảng từ 18 – 25 tuổi, là những người trưởng thành về thể chất, xã hội và tâm lý, đang theo học tại các trường cao đẳng, đại học để tìm hiểu, khai thác tri thức và làm chủ công nghệ”. Khái niệm sử dụng mạng xã hội của sinh viên Trong thời đại bùng nổ công nghệ số 4.0, các MXH trở nên phổ biến hơn bao giờ hết. MXH khiến mọi thứ chuyển dịch dần từ offline sang online.
Hầu hết các thống kê đều cho rằng giới trẻ là thành phần chính sử dụng mạng xã hội, hoặc thậm chí là thực trạng nghiện mạng xã hội, sống ảo của những người trẻ. Hầu hết người Việt tham gia mạng xã hội đều có thái độ, tình cảm, trách nhiệm đúng mực với cộng đồng xã hội. Không những vậy, một bộ phận cộng đồng mạng rất có trách nhiệm trong phản biện, phát hiện và đấu tranh phê phán tình trạng vi phạm pháp luật; vi phạm đạo đức lối sống, thuần phong mỹ tục; thói hư tật xấu trong xã hội;… Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận tham gia mạng xã hội có ý đồ xấu; thiếu trách nhiệm với đất nước, với cộng đồng; cố tình làm hại lợi ích, xúc phạm danh dự của người khác; vi phạm đạo đức, thuần phong mỹ tục … một bộ phận người tham gia mạng xã hội có bài viết, video, clip, ảnh trái với đạo đức, thiếu chuẩn mực trong một số lĩnh vực của đời sống xã hội gây hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng xấu đến 17 cá nhân, tổ chức, doanh nghiệp và kinh tế của người dân. Khi tham gia MXH, mỗi người cần có ý thức mình phải là người có trách nhiệm chính mình, với cộng đồng, với đất nước; biết tôn trọng nhân phẩm, danh dự, quyền lợi của người khác; và nhất là biết tôn trọng danh dự bản thân thì mới có trách nhiệm với mỗi bài viết, mỗi hình ảnh, mỗi comment khi đăng lên mạng xã hội.
Với những người cố tình sử dụng mạng xã hội để bịa đặt, xuyên tạc sự thật, làm hại người khác cần phải xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật. Như vậy, sử dụng mạng xã hội là hoạt động của mỗi cá nhân dùng mạng xã hội làm công cụ, phương tiện nhằm thỏa mãn các nhu cầu, mục đích khác nhau trong cuộc sống. Việc sử dụng MXH trong sinh viên hiện nay là phổ biến. Có khoảng 22 triệu học sinh, sinh viên Việt Nam sử dụng mạng xã hội [36].
Mục đích sử dụng MXH của sinh viên đa số là khai thác sử dụng thông tin hữu ích phục vụ cho việc học tập, nghiên cứu khoa học, trao đổi thông tin và giải trí lành mạnh. Bên cạnh đó tăng việc tương tác trong học tập, hoạt động nhà trường và người thân bạn bè. Theo đánh giá các chuyên gia, người học đang bị ảnh hưởng bởi MXH, một số bộ phận sinh viên đang thiếu kỹ năng, kiến thức, chưa được trang bị đầy đủ dẫn đến việc không ứng phó với những thông tin xấu độc về tư tưởng, đạo đức, bị lệ thuộc vào cảm xúc, giá trị ảo trên MXH. Điều đó đặt ra cho giảng viên, nhà trường và Bộ giáo dục cần trang bị kiến thức, kỹ năng cho sinh viên khi tham gia sử dụng MXH.
Như vậy, MXH là công cụ phương tiện luôn đồng hành cùng với hoạt động của sinh viên hiện nay. Để sử dụng MXH có hiệu quả mỗi sinh viên phải trang bị những kiến thức, kỹ năng sử dụng sao cho đúng với văn hóa, đạo đức xã hội và pháp luật. Từ đó, có thể hiểu: Sử dụng MXH của sinh viên là hoạt động của mỗi sinh viên dùng mạng xã hội làm công cụ, phương tiện nhằm thỏa mãn các nhu cầu, mục đích khác nhau trong học tập và cuộc sống. Đặc điểm, vai trò và tác động của mạng xã hội 1.
Đặc điểm và vai trò của mạng xã hội Hiện nay, có rất nhiều tài liệu, bài báo viết về các đặc điểm của mạng xã hội, trên cơ sở đó, nhóm nghiên cứu đã khái quát một số đặc điểm nổi bật của MXH như sau: 18 Thứ nhất, là website mở, nội dung được xây dựng bởi các thành viên tham gia. Các trang mạng xã hội ra đời sớm hay muộn, lớn hay nhỏ đều không tự tạo nên nội dung mà chính những thành viên tham gia (gọi chung là cư dân mạng) mới tạo ra nó. Tất cả những gì cư dân mạng chia sẻ, like, commet, đăng tải. đều tạo nên sự phong phú cho trang mạng và đó chính là nội dung của MXH.
Những tính năng của MXH cho phép cư dân mạng chia sẻ, đăng tải, thể hiện quan điểm cá nhân dễ dàng hơn. Thứ hai, sự tham gia trực tiếp của nhiều cá nhân (hoặc doanh nghiệp nhưng với vai trò như những cá nhân). MXH là không gian mở cho phép các cá nhân đủ điều kiện như độ tuổi.được tạo tài khoản và tham gia cộng đồng cư dân mạng. Sự tham gia trực tiếp của cá nhân không phân biệt tuổi tác, nghề nghiệp, giới tính, sắc tộc đã tạo nên mạng lưới phong phú, đa dạng trên không gian mạng.
Thứ ba, độ tương tác cao, khả năng truyền tải và lưu trữ khổng lồ.