Phát triển năng lực tìm hiểu bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học cho học sinh lớp 7

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích Phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh thông qua dạy học bài tập nội dung sơ lược về, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Chu Thị Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Thu Hà
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội - Trường Đại học Giáo dục
• Chuyên ngành: Khoa học tự nhiên
• Đề tài: Nâng Cao Năng Lực Tìm Hiểu Bảng Tuần Hoàn Hóa Học Cho Học Sinh Lớp 7
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ, HÌNH ẢNH
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU TỰ NHIÊN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC SỬ DỤNG BÀI TẬP NỘI DUNG SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.2. Năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 1.2.1. Khái niệm năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 1.2.2. Cấu trúc và biểu hiện của năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 1.2.3. Phương pháp đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 1.3. Bài tập Khoa học tự nhiên
• 1.3.1. Khái niệm bài tập Khoa học tự nhiên
• 1.3.2. Vai trò của bài tập Khoa học tự nhiên
• 1.3.3. Một số phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 1.3.3.1. Phương pháp dạy học theo nhóm
• 1.3.3.2. Phương pháp dạy học khám phá
• 1.3.3.3. Phương pháp dạy học dự án
• 1.4. Thực trạng sử dụng bài tập trong dạy học nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên trong dạy học KHTN ở trường THCS
• 1.4.1. Mục đích khảo sát
• 1.4.2. Đối với học sinh
• 1.4.3. Đối với giáo viên
• 1.4.4. Đối tượng khảo sát
• 1.4.5. Phương pháp khảo sát
• 1.4.6. Kết quả điều tra và đánh giá
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC BÀI TẬP NỘI DUNG SƠ LƯỢC VỀ BẢNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN TỐ HÓA HỌC MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN LỚP 7 NHẰM PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TÌM HIỂU TỰ NHIÊN CHO HỌC SINH
• 2.1. Phân tích mục tiêu và cấu trúc nội dung Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
• 2.2. Mục tiêu dạy học của nội dung Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học, Khoa học tự nhiên 7
• 2.3. Cấu trúc nội dung của nội dung Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học
• 2.4. Nguyên tắc tuyển chọn và quy trình xây dựng hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS
• 2.4.1. Nguyên tắc tuyển chọn hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS
• 2.4.2. Quy trình xây dựng hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS
• 2.4.3. Ví dụ minh họa về xây dựng hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS
• 2.5. Một số biện pháp sử dụng bài tập nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS
• 2.5.1. Sử dụng trong bài dạy nghiên cứu kiến thức mới
• 2.5.2. Sử dụng trong việc tổ chức hoạt động học tập luyện tập, củng cố
• 2.5.3. Sử dụng trong việc kiểm tra đánh giá
• 2.6. Thiết kế bộ công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh
• 2.6.1. Tiêu chí đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 2.6.2. Xây dựng bộ công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh
• 2.6.3. Thiết kế bảng quan sát đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 2.6.4. Thiết kế bảng đánh giá sản phẩm Bảng tuần hoàn sáng tạo
• 2.6.5. Thiết kế một số kế hoạch dạy học có sử dụng hệ thống bài tập nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên và đề kiểm tra đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên
• 2.6.5.1. Kế hoạch dạy học 1
• 2.6.5.2. Kế hoạch dạy học 2
• 2.6.5.3. Kế hoạch dạy học 3
• 2.6.6. Đề kiểm tra đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh
• 2.6.6.1. Ma trận đề kiểm tra
• 2.6.6.2. Thiết kế đề kiểm tra đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh
• 2.6.6.3. Hướng dẫn chấm đề kiểm tra
• 2.7. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Nhiệm vụ thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kế hoạch thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Phương pháp xử lí kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.7.1. Đánh giá định lượng
• 3.7.2. Đánh giá định tính
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về bảng tuần hoàn hóa học

Nội dung Sơ lược về bảng tuần hoàn hóa học là một phần quan trọng trong chương trình hóa học lớp 7. Bảng tuần hoàn không chỉ cung cấp thông tin về các nguyên tố mà còn giúp học sinh hiểu rõ hơn về cấu trúc và tính chất của chúng. Việc dạy học nội dung này cần phải kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, nhằm tạo điều kiện cho học sinh phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên. Theo nghiên cứu, việc áp dụng phương pháp dạy học tích cực sẽ giúp học sinh hứng thú hơn trong việc khám phá kiến thức mới. Việc sử dụng bảng tuần hoàn hóa học trong giảng dạy không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng phân tích và tổng hợp thông tin.

1.1. Tầm quan trọng của bảng tuần hoàn hóa học

Bảng tuần hoàn hóa học đóng vai trò quan trọng trong việc hệ thống hóa các nguyên tố, giúp học sinh dễ dàng nhận biết và phân loại chúng. Học sinh sẽ hiểu được mối quan hệ giữa các nguyên tố và các tính chất hóa học của chúng. Theo giáo dục hóa học, việc sử dụng bảng tuần hoàn trong bài giảng sẽ tạo ra sự kết nối giữa lý thuyết và thực hành, từ đó giúp học sinh phát triển kiến thức hóa học một cách toàn diện.

II. Phương pháp dạy học tích cực

Để nâng cao năng lực tìm hiểu của học sinh, việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực là rất cần thiết. Phương pháp dạy học theo nhóm, phương pháp khám phá và phương pháp dự án là những phương pháp hiệu quả giúp học sinh phát triển tư duy và khả năng làm việc nhóm. Việc tổ chức các hoạt động học tập theo nhóm sẽ tạo cơ hội cho học sinh trao đổi, thảo luận và chia sẻ ý kiến. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức mà còn rèn luyện kỹ năng giao tiếp và hợp tác. Theo các nghiên cứu gần đây, việc áp dụng các phương pháp này đã mang lại kết quả tích cực trong việc phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh.

2.1. Phương pháp dạy học theo nhóm

Phương pháp dạy học theo nhóm khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập. Học sinh sẽ được giao nhiệm vụ cụ thể trong nhóm và cùng nhau giải quyết các bài tập liên quan đến bảng tuần hoàn hóa học. Qua đó, học sinh không chỉ học hỏi từ giáo viên mà còn từ bạn bè, tạo ra môi trường học tập thân thiện và hỗ trợ lẫn nhau.

III. Đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên

Việc đánh giá năng lực tìm hiểu của học sinh là một phần quan trọng trong quá trình dạy học. Các tiêu chí đánh giá cần phải rõ ràng và cụ thể, nhằm phản ánh đúng khả năng và sự tiến bộ của học sinh. Các công cụ đánh giá như bảng quan sát, bài kiểm tra và sản phẩm học tập sẽ giúp giáo viên có cái nhìn tổng quát về năng lực của học sinh. Đặc biệt, việc thiết kế các bài kiểm tra phù hợp với nội dung bảng tuần hoàn hóa học sẽ giúp học sinh có cơ hội thể hiện kiến thức và kỹ năng của mình. Theo tài liệu nghiên cứu, việc đánh giá định lượng và định tính sẽ cung cấp thông tin hữu ích cho giáo viên trong việc điều chỉnh phương pháp dạy học.

3.1. Công cụ đánh giá năng lực

Các công cụ đánh giá như bảng quan sát và bài kiểm tra không chỉ giúp giáo viên theo dõi sự tiến bộ của học sinh mà còn cung cấp thông tin để cải thiện quá trình dạy học. Thiết kế đề kiểm tra cần chú trọng đến việc kiểm tra cả kiến thức lý thuyết và khả năng vận dụng thực tiễn, từ đó giúp học sinh phát triển toàn diện hơn trong môn hóa học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông theo chương trình 2018, việc phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh trung học cơ sở (THCS) trở thành một yêu cầu cấp thiết nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội hiện đại. Theo báo cáo khảo sát tại các trường THCS trên địa bàn Hà Nội, chỉ khoảng 46,4% học sinh thể hiện sự yêu thích môn Khoa học tự nhiên (KHTN), trong khi 53,6% còn lại chỉ ở mức bình thường hoặc không thích. Nội dung "Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học" là một phần kiến thức mở đầu quan trọng trong môn KHTN lớp 7, nhưng hiện nay việc dạy học nội dung này còn thiếu sự kết nối thực tiễn, bài tập chưa đa dạng và chủ yếu mang tính thuật toán, gây khó khăn cho học sinh trong việc phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xây dựng và tổ chức dạy học bài tập nội dung "Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học" theo định hướng phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh lớp 7, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn KHTN tại các trường THCS. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào nội dung bài học trên và năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh tại trường Tiểu học - THCS Xanh Tuệ Đức, Hà Nội trong năm học 2023-2024. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, giúp học sinh phát triển tư duy khoa học, kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đồng thời hỗ trợ giáo viên nâng cao hiệu quả giảng dạy.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết năng lực tìm hiểu tự nhiên và lý thuyết bài tập khoa học tự nhiên. Năng lực tìm hiểu tự nhiên được định nghĩa là khả năng thực hiện các kỹ năng cơ bản để tìm hiểu, giải thích các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, đồng thời chứng minh các vấn đề thực tiễn bằng dẫn chứng khoa học. Cấu trúc năng lực này bao gồm các bước: đề xuất vấn đề, đưa ra phán đoán và giả thuyết, lập kế hoạch thực hiện, thu thập và xử lý dữ liệu, viết báo cáo và thảo luận kết quả, ra quyết định và đề xuất ý kiến xử lý.

Bài tập khoa học tự nhiên được xem là công cụ quan trọng để phát triển năng lực này, bao gồm các dạng bài tập trắc nghiệm khách quan và tự luận, giúp học sinh vận dụng kiến thức, kỹ năng và thái độ trong giải quyết các tình huống thực tế. Các phương pháp dạy học tích hợp như dạy học theo nhóm, dạy học khám phá và dạy học dự án được áp dụng nhằm tăng cường sự chủ động, sáng tạo và hợp tác của học sinh trong quá trình học tập.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Phương pháp lý luận bao gồm tổng quan tài liệu, phân tích các công trình nghiên cứu liên quan đến năng lực tìm hiểu tự nhiên và bài tập khoa học tự nhiên. Phương pháp thực tiễn gồm khảo sát điều tra bằng phiếu khảo sát với 140 học sinh và 24 giáo viên tại các trường THCS trên địa bàn Hà Nội, nhằm đánh giá thực trạng dạy học và sử dụng bài tập phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên.

Phương pháp thực nghiệm sư phạm được tiến hành tại trường Tiểu học - THCS Xanh Tuệ Đức để kiểm nghiệm tính khả thi và hiệu quả của hệ thống bài tập được xây dựng. Cỡ mẫu thực nghiệm gồm hai lớp học sinh lớp 7 với tổng số khoảng 60 học sinh, được chọn theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên có chủ đích nhằm đảm bảo tính đại diện. Phân tích dữ liệu sử dụng các kỹ thuật thống kê mô tả và kiểm định so sánh nhằm đánh giá sự khác biệt về năng lực tìm hiểu tự nhiên trước và sau khi áp dụng biện pháp dạy học.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng yêu thích môn KHTN và năng lực tìm hiểu tự nhiên của học sinh: Khoảng 46,4% học sinh rất thích hoặc thích môn KHTN, trong khi 53,6% còn lại chỉ ở mức bình thường hoặc không thích. Đa số học sinh tự đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên của mình ở mức khá (62,1%), mức đạt (22,9%) và mức tốt thấp (14,3%).

2. Thực trạng tổ chức dạy học và sử dụng bài tập: 62,1% học sinh cho biết giáo viên thường xuyên giảng bài theo kiểu truyền thống, 85,7% học sinh nhận thấy giáo viên thỉnh thoảng tổ chức làm sản phẩm theo chủ đề. Việc sử dụng bài tập định hướng phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên còn hạn chế, chủ yếu tập trung vào hoạt động nghiên cứu bài mới (83,3%), đánh giá kết quả (khoảng 60%) và củng cố kiến thức.

3. Khó khăn của giáo viên: 66,7% giáo viên gặp khó khăn về thời lượng dạy học hạn chế và thiếu kinh nghiệm thiết kế bài tập phù hợp. 66,7% giáo viên chưa có tài liệu hướng dẫn quy trình thiết kế và sử dụng bài tập định hướng năng lực. Mức độ quan tâm của giáo viên đến phát triển năng lực cho học sinh rất cao (83,3% rất quan tâm).

4. Hiệu quả các biện pháp dạy học: Giáo viên đánh giá cao hiệu quả của các phương pháp dạy học tích cực như dạy học STEM, dạy học dự án, hoạt động trải nghiệm, dạy học theo nhóm và sử dụng bài tập định hướng phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy sự yêu thích môn KHTN của học sinh chưa cao, phần lớn do phương pháp dạy học còn mang tính truyền thống, thiếu sự kết nối thực tiễn và bài tập chưa đa dạng, chưa phát huy được năng lực tìm hiểu tự nhiên. Điều này phù hợp với các nghiên cứu trước đây cho thấy việc đổi mới phương pháp dạy học và xây dựng bài tập thực tiễn là yếu tố then chốt để nâng cao hứng thú và năng lực học sinh.

Khó khăn của giáo viên trong việc thiết kế và sử dụng bài tập định hướng năng lực phản ánh nhu cầu cấp thiết về đào tạo, bồi dưỡng chuyên môn và cung cấp tài liệu hướng dẫn cụ thể. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực được đánh giá là có hiệu quả, góp phần phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên, đồng thời giúp học sinh phát triển kỹ năng hợp tác, tư duy phản biện và sáng tạo.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ yêu thích môn học, mức độ sử dụng các phương pháp dạy học, cũng như bảng so sánh kết quả năng lực tìm hiểu tự nhiên trước và sau thực nghiệm sư phạm, giúp minh họa rõ nét tác động của biện pháp dạy học mới.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Xây dựng và áp dụng hệ thống bài tập đa dạng, thực tiễn: Thiết kế bài tập gắn liền với các tình huống thực tế, phát triển kỹ năng quan sát, phân tích và giải quyết vấn đề nhằm nâng cao năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh. Thời gian triển khai trong năm học tiếp theo, do giáo viên bộ môn chủ trì thực hiện.

2. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học tích cực và kỹ năng thiết kế bài tập định hướng phát triển năng lực. Thời gian thực hiện trong 6 tháng đầu năm học, do phòng đào tạo và các trung tâm bồi dưỡng giáo viên đảm nhiệm.

3. Ứng dụng phương pháp dạy học tích cực: Khuyến khích giáo viên áp dụng dạy học theo nhóm, dạy học khám phá và dạy học dự án trong giảng dạy môn KHTN để phát huy tính chủ động, sáng tạo của học sinh. Triển khai đồng bộ trong các lớp 7 tại trường THCS, do ban giám hiệu và tổ chuyên môn phối hợp thực hiện.

4. Phát triển công cụ đánh giá năng lực tìm hiểu tự nhiên: Thiết kế bộ công cụ đánh giá toàn diện, bao gồm quan sát, bài kiểm tra và sản phẩm học tập nhằm đánh giá chính xác năng lực học sinh. Thời gian xây dựng và thử nghiệm trong vòng 1 học kỳ, do nhóm nghiên cứu và giáo viên bộ môn phối hợp thực hiện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên môn Khoa học tự nhiên THCS: Nghiên cứu cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để đổi mới phương pháp dạy học, thiết kế bài tập phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên, giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy và hứng thú học tập của học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Tham khảo để xây dựng chính sách đào tạo, bồi dưỡng giáo viên, phát triển chương trình và tài liệu giảng dạy phù hợp với định hướng phát triển năng lực học sinh trong giáo dục phổ thông.

3. Nghiên cứu sinh, học viên cao học ngành Sư phạm và Giáo dục: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, thiết kế bài tập và tổ chức thực nghiệm sư phạm trong lĩnh vực phát triển năng lực học sinh.

4. Các tổ chức, cá nhân quan tâm đến đổi mới giáo dục: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực và xây dựng bài tập phát triển năng lực trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Năng lực tìm hiểu tự nhiên là gì?
   Năng lực tìm hiểu tự nhiên là khả năng thực hiện các kỹ năng cơ bản để tìm hiểu, giải thích các sự vật, hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, đồng thời chứng minh các vấn đề thực tiễn bằng dẫn chứng khoa học. Ví dụ, học sinh có thể đề xuất câu hỏi, xây dựng giả thuyết và thu thập dữ liệu để giải thích hiện tượng tự nhiên.

2. Tại sao cần phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS?
   Phát triển năng lực này giúp học sinh hình thành thế giới quan khoa học, nâng cao kỹ năng tư duy phản biện, sáng tạo và vận dụng kiến thức vào thực tiễn, đáp ứng yêu cầu của giáo dục hiện đại và xã hội công nghệ 4.0.

3. Bài tập khoa học tự nhiên có vai trò gì trong dạy học?
   Bài tập giúp học sinh hệ thống lại kiến thức, rèn luyện kỹ năng vận dụng, phát triển tư duy và thái độ khoa học. Đồng thời, bài tập là công cụ đánh giá hiệu quả học tập và năng lực của học sinh.

4. Các phương pháp dạy học tích cực nào được áp dụng để phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên?
   Các phương pháp gồm dạy học theo nhóm, dạy học khám phá và dạy học dự án, giúp học sinh chủ động, sáng tạo, hợp tác và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

5. Khó khăn chính của giáo viên khi áp dụng bài tập định hướng năng lực là gì?
   Giáo viên gặp khó khăn về thời gian dạy học hạn chế, thiếu kinh nghiệm thiết kế bài tập phù hợp và thiếu tài liệu hướng dẫn quy trình thiết kế, sử dụng bài tập định hướng phát triển năng lực.

Kết luận

• Luận văn đã làm rõ cơ sở lý luận và thực trạng dạy học bài tập nội dung "Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học" nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh lớp 7 tại các trường THCS Hà Nội.
• Kết quả khảo sát cho thấy học sinh còn hạn chế về sự yêu thích môn KHTN và năng lực tìm hiểu tự nhiên, giáo viên gặp nhiều khó khăn trong thiết kế và sử dụng bài tập định hướng năng lực.
• Hệ thống bài tập được xây dựng theo nguyên tắc khoa học, thực tiễn và phù hợp với mục tiêu chương trình, kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực đã được kiểm nghiệm có hiệu quả trong thực nghiệm sư phạm.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học và phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh, đồng thời khuyến nghị tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên và phát triển công cụ đánh giá năng lực.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng thực nghiệm, hoàn thiện bộ công cụ đánh giá và triển khai áp dụng rộng rãi tại các trường THCS trên địa bàn thành phố Hà Nội và các tỉnh thành khác.

Hành động ngay: Giáo viên và nhà quản lý giáo dục nên áp dụng các giải pháp đề xuất để nâng cao hiệu quả dạy học môn KHTN, đồng thời tiếp tục nghiên cứu, phát triển các công cụ và phương pháp hỗ trợ phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CO SỞ LÍ LUẬN VÀ THỤC TIỄN CỦA VIỆC PHÁT TRIỂN NẢNG Lực TÌM HIỂU Tự NHIÊN CHO HỌC SINH THÔNG QUA DẠY HỌC SỨ DỤNG BÀI TẬP NỘI DUNG sơ LƯỢC VÈ BẢNG TUÀN HOÀN CÁC NGUYÊN TÓ HÓA HỌC MÔN KHOA HỌC Tự NHIÊN 7 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 1. Năng lực tìm hiếu tự nhiên Trong bối cảnh toàn cầu hóa đặt ra nhiều cơ hội và thách thức đối với người lao động, giáo dục cần đào tạo con người đáp ứng những đòi hôi mới này của xã hội. Vì vậy, chương trình dạy học truyền thống hay “định hướng nội dung” không thế đáp ứng với các yêu cầu phát triến của xã hội, dạy học phát triển năng lực người học trở thành tâm điểm của giáo dục trên toàn thế giới.

Các nước trên thể giới dựa trên cơ sở bối cảnh hiện tại, mục tiêu phát triển của quốc gia cùng với xu thế và yêu cầu phát triển nguồn năng lực quốc tế để xây dựng hệ thống các năng lực cần hình thành, phát triển cho người học. Ở nhiều nước có nền giáo dục phát triển như như úc, Đức, Anh, Pháp, Hàn Quốc, Nhật Bản, Mỹ, Singapore,. giáo dục khoa học trở thành môn học bắt buộc trong nhà trường từ bậc giáo dục tiểu học cho đến khi hoàn thành chương trình giáo dục bắt buộc. Ờ các quốc gia này khung chương trình môn khoa học hoặc KHTN đều đã đề cập đến mục tiêu, nội dung, chuẩn kiến thức và kĩ năng cần đạt, phương pháp, hình thức tổ chức dạy học cũng như kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của HS.

Tại Việt Nam, môn Khoa học tự nhiên chính thức được đưa vào giảng dạy trong năm học 2021 - 2022. Trong Chương trình giáo dục phổ thông tổng thể và Chương trình giáo dục phổ thông môn Khoa học tự nhiên (KHTN) của Bộ Giáo dục và đào tạo, công bố tháng 12/2018 đã xác định các phẩm chất, năng lực chung, năng lực chuyên môn và năng lực đặc thù của học sinh (HS) phổ thông trong đó có năng lực tìm hiểu tự nhiên. Năng lực tìm hiểu tự nhiên được đề xuất đó là: “Khả năng thực hiện được một số kĩ năng cơ bán đê tìm hiểu, giải thích sự vật hiện tượng trong tự nhiên và đời 11 sống. Chứng minh được các vấn đề trong thực tiễn hằng cảc đẫn chứng khoa học” [3].

Trong những năm gần đây đã có những tác giả quan tâm, nghiên cứu về phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh THCS thông qua môn Khoa học tự nhiên như: Trần Thị Ngọc Anh, Hoàng Thị Thuỳ Dương, Phạm Thị Mỳ Hạnh, Trần Thị Thanh Thư (2023). Vận dụng mô hình 5E trong dạy học môn Khoa học tự nhiên nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh cho học sinh ở trường Trung học cơ sở. Tạp chỉ Khoa học Đại học Đồng Tháp: Khoa học Xã hội và Nhản văn, 12(3), 72-80. Nguyễn Thị Diễm Hằng (2021).

Thiết kế và sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực Khoa học tự nhiên theo tiếp cận PISA cho học sinh Trung học cơ sở, Luận án tiến sĩ Khoa học giáo dục, Đại học Vinh. Nguyễn Minh Ngọc (2022). Tô chức dạy học một số nội dung môn Khoa học tự nhiên lớp 9 theo định hướng Giáo dục STEM nhằm phát triển năng lực tìm hiêu tự nhiên cho học sinh, Luận văn thạc sĩ Sư phạm Hóa học, Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội. Trần Thị Xuân Quỳnh, Quản Minh Hòa (2021).

Tổ chức hoạt động trải nghiệm nhằm bồi dưỡng năng lực Thành phần tìm hiểu tự nhiên của học sinh trong môn Khoa học tự nhiên (chương trình giáo dục phổ thông 2018). Chuyên san Phát triển Khoa học và Công nghệ, 7(3), 36-38. Phạm Thị Hồng Tú, Nguyễn Thị Hằng, Dương Thị Hằng (2022). Vận dụng dạy học giải quyết vấn đề nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh trong dạy học “Đa dạng thế giới sống” (Khoa học tự nhiên 6).

Tạp chí Giáo dục, 22(11), 43-48. Phạm Thị Hồng Tú, Nguyễn Thị Hằng, Hoàng Thanh Tâm, Hà Văn Dũng, Nguyễn Thu Ngọc, Nguyễn Thị Thuỷ (2023). Sử dụng thí nghiệm để phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh trong dạy học chủ đề “Quang hợp” (Khoa học tự nhiên 7). Tạp chỉ Giáo dục, 23(6), 26-31.

Bài tập Khoa học tự nhiên Bài tập khoa học tự nhiên là những bài tập đòi hỏi HS tim hiểu, giải thích sự vật hiện tượng trong tự nhiên và đời sống. Từ đó, HS chứng minh được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dẫn chứng khoa học. Vì vậy, nội dung bài tập sẽ có sự tích họp các kiến thức về lĩnh vực hóa học, vật lí, sinh học hay toán học, công nghệ. Đi cùng với xu hướng đổi mới phương pháp dạy học, giáo viên cần phải đổi mới các tiêu chí, quy trình tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập trong dạy học.

Một số nghiên cứu khác còn chỉ ra rằng giao cho học sinh ít bài tập chứa đựng những thông tin khái quát của bài học có tác dụng nhiều hơn là giao nhiều bài nhò chỉ liên quan đến kiến thức hẹp, riêng biệt [ 14J. Bài tập theo định hướng phát triển năng lực gắn với các chủ đề của môn học hay lình vực học tập xuất phát từ thực tiễn; qua đó giải quyết được một số vấn đề trong đời sống và phát triển được năng lực tìm hiểu tự nhiên cho học sinh. Một số tác giả quan tâm và nghiên cứu các về bài tập khoa học tự nhiên nhằm phát triển năng lực trong những năm gần đây: Hà Thị Lan Hương (2018). Xây dựng bài tập có nội dung thực tiễn phát triển năng lực tìm hiểu khoa học tự nhiên cho học sinh trung học cơ sở.

Tạp chỉ Khoa học, 63, 277-285. Lê Hạnh My (2022). Thiết kế và sử dụng bài tập thực tiễn nhằm phát triển năng lực giải quyết vẩn đề cho học sinh trong dạy học chủ đề “Sinh trưởng và phát triền ở sinh vật” Khoa học tự nhiên 7 Trung học cơ sở, Luận văn thạc sĩ Sư phạm Sinh học, Đại học Giáo dục - Đại học Quốc gia Hà Nội. Chu Văn Tiềm, Đào Thị Việt Anh (2023).

Xây dựng và sử dụng bài tập tập thực tiễn trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Khoa học tự nhiên của học sinh ở trường trung học cơ sở. Tạp Chí Giáo dục, 23(đặc biệt 8), 196-201. Phạm Thị Hồng Tú, Hà Thanh Hương (2021). Sử dụng bài tập tình huống nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức, kĩ năng cho học sinh trong dạy học môn Khoa học tự nhiên.

Tạp Chí Giáo dục, 500(2), 11-15. 13 Tuy nhiên việc nghiên cửu tuyên chọn, xây dựng và dạy học bài tập nội dung Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học môn KHTN lớp 7 nhằm phát triển năng lực tìm hiểu tự nhiên cho HS chưa được quan tâm đúng mức. Vì vậy, việc tuyển chọn, xây dựng và tổ chức dạy học bài tập để phát triển NL tìm hiểu tự nhiên cho HS thông qua nội dung Sơ lược về bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học môn KHTN lớp 7 là cần thiết. Năng lực tìm hiểu tự nhiên 1.

Khái niệm năng lực tìm hiểu tự nhiên • O • • Năng lực tìm hiểu K.HTN là năng lực đặc thù, được hình thành và phát triển cho HS thông qua dạy học môn KHTN. Năng lực tìm hiểu KHTN góp phần hình thành và phát triển thế giới quan khoa học cho HS, xây dựng tình yêu thiên nhiên và có thái độ ứng xử phù hợp với yêu cầu phát triển bền vững của xã hội. Theo Chương trình giáo dục phổ thông môn KHTN năm 2018 của Bộ Giáo dục và đào tạo [3], năng lực tìm hiểu tự nhiên là NL mà các em thực hiện được một số kĩ năng cơ bản đế tìm hiểu, giải thích sự vật hiện tượng trong tự nhiên và đời sống, chứng minh được các vấn đề trong thực tiễn bằng các dần chứng khoa học. Cấu trúc và biểu hiện của năng lực tìm hiếu tự nhiên Theo [3], cấu trúc NL tìm hiểu tự nhiên được mô tả như sau: 14 Đê xuât vân đê, r đặt \ /\ 1 9 • 1 -X /\ câu noi cho vân đê Ra quyêt định và Đưa ra phán đoán và ■X Ạ KẦ đê xuât ỷ kiên ' 1 • Ạ xây dựng giả thuyết Viêt, trình bày báo Lập kế hoạch cáo và thảo luận thực hiện Thực hiện kế hoạch ỉ ? Hình 1.

Câu trúc NL tìm hiêu tự nhiên ___ 9 ____ 9 9 Các biêu hiện của NL tìm hiêu tự nhiên được thê hiện như sau: Đề xuất vấn đề, _ _ e £ r > jr 9 > Nhận ra và đặt được câu hỏi liên quan đên vân đê; phân tích bôi cảnh đê đê đặt câu hỏi cho • - _ 1 r r # 2 xuât được vân đê; biêu đạt vân đê đà đê xuât. £ 5 £ _Ạ -> A vân đê Đưa ra phán Phân tích vấn đề để nêu được phán đoán; xây dựng và phát biểu được giả đoán và xây thuyết cần tìm hiểu. dựng giả thuyết 2 Xây dựng được khung logic nội dung tìm hiêu; lựa chọn được phương pháp Lập kê hoạch thích hợp (quan sát, thực nghiệm, điêu tra, phỏng vân, hôi cứu tư liệu,.); lập thực ♦ hiện • được r 9 kê hoạch 9 triên khai tìm hiêu. ♦ • k ’Thu thập, lưu giữ được dừ liệu từ kết quả tông quan, thực nghiệm, điều tra; Thực hiện đánh giá được kết quả dựa, xử lí các dữ liệu bàng các tham số thống kê đơn r kê hoạch giản; so sánh kết quả với giả thuyết, giải thích, rút ra được kết luận và điều chỉnh khi cần thiết.

•Sử dụng được ngôn ngữ, hình vẽ, sơ đồ, biểu bảng để biểu đạt quá trình và Viêt, trình bày kết quả tìm hiếu; viết được báo cáo sau quá trình tìm hiếu; hợp tác được với báo cáo và thảo đối tác bằng thái độ lắng nghe tích cực và tôn trọng quan điềm, ý kiến đánh luận giá do người khác đưa ra để tiếp thu tích cực và giải trình, phản biện, bảo vệ kết quả tìm hiêu một cách thuyết phục. Ra quyêt định _ r 1 L g Ế L + L ù _ 2 và đề xuất ý Đưa ra được quyêt định và đê xuât ý kiên xử lí cho vân đê đà tìm hiêu. Biêu hiện của NL tìm hiêu tự nhiên 15 1. Phương pháp đánh giá năng lực tìm hiên tự nhiên Hoạt động học là mục tiêu cao nhất của tiếp cận lấy người học làm trung tâm nên KTĐG đóng vai trò quan trọng khi chúng ta chuyển sang phương thức dạy học này.