Luận án tiến sĩ quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc bộ giáo dục và đào tạo

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc bộ giáo dục và đào tạo, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng dụng

• Tác giả: Nguyễn Thị Lê
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Thị Thái Hà
• Trường học: Viện Khoa Học Giáo Dục Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản Lý Giáo Dục
• Đề tài: Quản Lý Hoạt Động Thanh Tra Nội Bộ Trong Các Trường Đại Học Trực Thuộc Bộ Giáo Dục Và Đào Tạo
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG SỐ
• DANH MỤC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích nghiên cứu
• Khách thể và đối tượng nghiên cứu
• Giả thuyết khoa học
• Nhiệm vụ nghiên cứu
• Giới hạn phạm vi nghiên cứu
• Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• Luận điểm cần bảo vệ
• Đóng góp mới của đề tài
• Cấu trúc của luận án
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY
• 1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Các nghiên cứu về hoạt động thanh tra và quản lý hoạt động thanh tra trong các cơ quan hành chính Nhà nước
• 1.1.2. Các nghiên cứu về hoạt động thanh tra và quản lý hoạt động thanh tra trong trường đại học
• 1.1.3. Nhận xét, đánh giá các công trình nghiên cứu đi trước
• 1.2. Đổi mới giáo dục, đổi mới giáo dục đại học và yêu cầu đặt ra đối với hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.2.1. Đổi mới giáo dục
• 1.2.2. Đổi mới giáo dục đại học
• 1.2.3. Yêu cầu đặt ra đối với hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trong bối cảnh đổi mới giáo dục đại học hiện nay
• 1.3. Hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.3.1. Khái niệm thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.3.2. Vai trò thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.3.3. Mục tiêu thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.3.4. Nội dung thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.3.5. Các hình thức thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.3.6. Các phương pháp thanh tra nội bộ trong trường đại học
• 1.4. Quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.4.1. Khái niệm quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong trường đại học
• 1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong trường đại học
• 1.4.3. Chủ thể quản lý hoạt động TTNB trong trường đại học
• 1.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học
• 1.5.1. Các yếu tố chủ quan
• 1.5.2. Các yếu tố khách quan
• 1.6. Giới thiệu mô hình kiểm soát nội bộ theo khung COSO
• 1.7. Kết luận chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỰC THUỘC BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HIỆN NAY
• 2.1. Khái quát về các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo được đề tài khảo sát
• 2.1.1. Đại học Thái Nguyên
• 2.1.2. Trường Đại học Hà Nội
• 2.1.3. Trường Đại học Ngoại thương
• 2.1.4. Trường Đại học Tây Bắc
• 2.1.5. Trường Đại học Vinh
• 2.1.6. Đại học Huế
• 2.1.7. Trường Đại học Kinh tế TP Hồ Chí Minh
• 2.1.8. Trường Đại học Đà Lạt
• 2.1.9. Trường Đại học Tây Nguyên
• 2.1.10. Trường Đại học Đồng Tháp
• 2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.2.1. Mục đích khảo sát
• 2.2.2. Nội dung khảo sát
• 2.2.3. Phương pháp khảo sát
• 2.2.4. Cách cho điểm và thang đánh giá
• 2.2.5. Địa bàn khảo sát và mẫu khảo sát
• 2.3. Thực trạng hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay
• 2.3.1. Nhận thức tầm quan trọng của hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.2. Thực trạng thực hiện các nội dung hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.3. Thực trạng thực hiện các hình thức thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.4. Thực trạng thực hiện các phương pháp thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.5. Thực trạng các điều kiện, nguồn lực phục vụ hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.6. Tổng hợp thực trạng hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.7. Thuận lợi, khó khăn khi thực hiện hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.3.8. Mức độ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ của hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.4. Thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.4.1. Thực trạng lập kế hoạch hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.4.2. Thực trạng tổ chức hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.4.3. Thực trạng chỉ đạo hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.4.4. Thực trạng kiểm tra việc thực hiện kế hoạch hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.4.5. Tổng hợp mức độ thực hiện quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.5. Thực trạng các yếu tố tác động đến quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.5.1. Thực trạng mức độ tác động của các yếu tố thuộc về bên trong trường đại học
• 2.5.2. Thực trạng mức độ tác động của các yếu tố thuộc về bên ngoài trường đại học
• 2.5.3. Tổng hợp mức độ tác động của các yếu tố đến quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.6. Đánh giá thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 2.6.1. Thành công và nguyên nhân
• 2.6.2. Hạn chế và nguyên nhân
• 2.7. Kết luận chương 2
• 3. Chương 3: BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ TRONG CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRỰC THUỘC BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HIỆN NAY
• 3.1. Định hướng đổi mới hoạt động TTNB trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay
• 3.1.1. Định hướng đổi mới hoạt động thanh tra giáo dục ở nước ta hiện nay
• 3.1.2. Định hướng đổi mới hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay
• 3.2. Các nguyên tắc đề xuất biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.2.1. Nguyên tắc đảm bảo tính mục tiêu
• 3.2.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống, thứ bậc và toàn diện
• 3.2.3. Nguyên tắc đảm bảo tính phối hợp và phù hợp với đối tượng
• 3.2.4. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn
• 3.2.5. Nguyên tắc đảm bảo tính khả thi
• 3.3. Các biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3.1. Tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ, giảng viên, nhân viên nhà trường về tầm quan trọng của hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3.2. Xây dựng kế hoạch hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3.3. Bồi dưỡng năng lực thực hiện hoạt động thanh tra nội bộ cho đội ngũ làm công tác thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3.4. Bồi dưỡng năng lực kiểm soát nội bộ theo hệ thống kiểm soát nội bộ COSO cho đội ngũ làm công tác thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3.5. Tăng cường chỉ đạo thực hiện hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.3.6. Kiểm tra việc thực hiện kế hoạch hoạt động thanh tra nội bộ và phản hồi thông tin để cải tiến hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.4. Mối quan hệ giữa các biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.5. Khảo nghiệm về tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.5.1. Mục đích khảo nghiệm
• 3.5.2. Đối tượng khảo nghiệm
• 3.5.3. Phương pháp, cách cho điểm và thang đánh giá
• 3.5.4. Địa bàn và mẫu khảo nghiệm
• 3.5.5. Kết quả khảo nghiệm của các biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.6. Thử nghiệm biện pháp: Bồi dưỡng năng lực kiểm soát nội bộ theo hệ thống kiểm soát nội bộ COSO cho đội ngũ làm công tác thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo
• 3.6.1. Mục đích thử nghiệm
• 3.6.2. Giả thuyết thử nghiệm
• 3.6.3. Mẫu thử nghiệm và địa bàn thử nghiệm
• 3.6.4. Tiêu chí và thang đánh giá thử nghiệm
• 3.6.5. Thời gian thử nghiệm và các giai đoạn thử nghiệm
• 3.6.6. Kết quả thử nghiệm
• 3.6.7. Kết luận thử nghiệm
• 3.7. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thanh tra nội bộ

Quản lý hoạt động thanh tra nội bộ tại các trường đại học là một phần quan trọng trong hệ thống quản lý giáo dục. Hoạt động này không chỉ giúp đảm bảo chất lượng giáo dục mà còn góp phần nâng cao hiệu quả quản lý. Theo Luật Thanh tra số 56/2010/QH12, hoạt động thanh tra nhằm giúp các cơ quan, tổ chức thực hiện đúng quy định pháp luật. Trong bối cảnh đổi mới giáo dục hiện nay, thanh tra nội bộ được xem như một công cụ quan trọng để kiểm soát và nâng cao chất lượng giáo dục. Việc thực hiện tốt các chức năng như lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra hoạt động thanh tra nội bộ sẽ giúp các trường đại học phát hiện kịp thời những vấn đề cần khắc phục, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo.

1.1. Khái niệm và vai trò của thanh tra nội bộ

Thanh tra nội bộ trong các trường đại học là hoạt động kiểm tra, giám sát nhằm đảm bảo các hoạt động giáo dục diễn ra theo đúng quy định. Vai trò của thanh tra nội bộ không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm mà còn giúp cải tiến quy trình quản lý, nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập. Theo nghiên cứu, thanh tra nội bộ còn là kênh thông tin quan trọng cho hiệu trưởng và các cấp quản lý, giúp họ có cái nhìn tổng quan về tình hình hoạt động của trường. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh tự chủ đại học, khi mà các trường cần phải tự quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục một cách hiệu quả.

II. Thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ

Thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ tại các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay cho thấy nhiều điểm tích cực nhưng cũng không ít hạn chế. Các trường đã có những nỗ lực trong việc tổ chức các lớp tập huấn cho đội ngũ cán bộ thanh tra, nhằm nâng cao năng lực và hiệu quả công việc. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề như việc thực hiện kết luận thanh tra còn chậm, thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan thanh tra. Đặc biệt, việc xây dựng kế hoạch thanh tra còn dàn trải, không tập trung vào những vấn đề trọng tâm, dẫn đến hiệu quả hoạt động thanh tra chưa cao. Điều này cho thấy cần có những biện pháp cải cách mạnh mẽ để nâng cao hiệu quả của quản lý chất lượng trong giáo dục.

2.1. Những thuận lợi và khó khăn trong hoạt động thanh tra

Hoạt động thanh tra nội bộ tại các trường đại học hiện nay gặp nhiều thuận lợi như sự quan tâm của Bộ Giáo dục và Đào tạo, cũng như sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế. Tuy nhiên, bên cạnh đó, còn nhiều khó khăn như sự phức tạp trong các sai phạm trong lĩnh vực giáo dục, chế tài xử lý còn yếu, và đội ngũ cán bộ thanh tra còn thiếu. Những khó khăn này cần được nhận diện và giải quyết kịp thời để đảm bảo hoạt động thanh tra nội bộ thực sự phát huy hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng giáo dục.

III. Biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ

Để nâng cao hiệu quả của hoạt động thanh tra nội bộ, cần có những biện pháp quản lý cụ thể. Trước hết, cần tổ chức nâng cao nhận thức cho cán bộ, giảng viên về tầm quan trọng của hoạt động thanh tra. Việc xây dựng kế hoạch hoạt động thanh tra cần phải cụ thể, rõ ràng và tập trung vào những vấn đề trọng tâm. Bên cạnh đó, cần bồi dưỡng năng lực cho đội ngũ cán bộ làm công tác thanh tra, đặc biệt là trong việc áp dụng các phương pháp thanh tra hiện đại. Tăng cường chỉ đạo và kiểm tra việc thực hiện kế hoạch thanh tra cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo hoạt động thanh tra đạt hiệu quả cao nhất.

3.1. Định hướng đổi mới hoạt động thanh tra

Định hướng đổi mới hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học cần phải phù hợp với yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Cần xây dựng một hệ thống thanh tra nội bộ có tính hệ thống, đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp quản lý cần đảm bảo tính khả thi và thực tiễn, từ đó tạo ra một môi trường giáo dục chất lượng hơn. Việc áp dụng các mô hình kiểm soát nội bộ như COSO cũng cần được xem xét để nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra nội bộ.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo theo Nghị quyết số 29-NQ/TW cùng tiến trình thực thi Luật Giáo dục đại học số 08/2012/QH13 và Luật sửa đổi, bổ sung số 34/2018/QH14 đã đặt các cơ sở giáo dục đại học công lập Việt Nam trước yêu cầu chuyển đổi mô hình quản trị: từ cơ chế quản lý hành chính tập trung sang tự chủ đại học gắn liền với trách nhiệm giải trình toàn diện (về học thuật, tổ chức - nhân sự, và tài chính - tài sản). Trong mô hình tự chủ, nguy cơ lạm quyền, vi phạm quy định tuyển sinh, liên kết đào tạo không đúng chuẩn và thất thoát nguồn lực gia tăng rõ rệt nếu thiếu thiết chế kiểm soát bên trong hữu hiệu. Hoạt động thanh tra nội bộ (HĐTTNB) giữ vai trò như một "công cụ sắc bén của quản lý nhà nước" và là "tai mắt của trên, người bạn của dưới" (Hồ Chí Minh, 1957) nhằm phòng ngừa, phát hiện sai phạm và kiến tạo kỷ cương học thuật.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực trạng: hầu hết các nghiên cứu trong nước trước đây (như Đỗ Xuân Dũng, 2009; Nguyễn Thành Trung, 2005; Đặng Thị Hoa, 2017) chỉ tiếp cận thanh tra nội bộ đơn thuần ở góc độ thanh tra đào tạo, coi thanh tra là công cụ kiểm tra hành chính rời rạc mang tính sự vụ, hoặc tập trung phân tích khung pháp lý chung (Nguyễn Nhật Khanh, 2018; Võ Tấn Đào & Hồ Quang Chánh, 2017). Thiếu vắng hoàn toàn các công trình xây dựng khung lý thuyết quản lý HĐTTNB theo chu trình quản lý hiện đại kết hợp với mô hình kiểm soát nội bộ chuẩn mực quốc tế (COSO Framework) trong bối cảnh các trường đại học công lập trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) đẩy mạnh tự chủ.

Luận án tiến sĩ khoa học giáo dục của tác giả Nguyễn Thị Lê (2020) với tiêu đề "Quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo" (Chuyên ngành: Quản lý giáo dục, Mã số: 9 14 01 14, Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam) đã giải quyết trọn vẹn khoảng trống trên thông qua hệ thống câu hỏi nghiên cứu và giả thuyết khoa học:

• Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Cơ sở lý luận về quản lý HĐTTNB theo tiếp cận chức năng quản lý và kiểm soát nội bộ hiện đại trong bối cảnh tự chủ đại học được cấu trúc như thế nào?
• Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Thực trạng HĐTTNB và quản lý HĐTTNB tại các trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT bộc lộ những điểm nghẽn, mâu thuẫn nào giữa yêu cầu tự chủ và năng lực giám sát nội bộ?
• Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Những biện pháp quản lý nào có khả năng nâng cao chất lượng HĐTTNB, giải quyết mối quan hệ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi, đồng thời kiểm chứng thực nghiệm hiệu quả của việc tích hợp khung COSO?
• Giả thuyết khoa học (H1): Nếu vận dụng đồng bộ chu trình các chức năng quản lý (lập kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo, kiểm tra) gắn liền với chuẩn hóa năng lực kiểm soát nội bộ theo khung COSO thì sẽ nâng cao rõ rệt hiệu lực, hiệu quả của HĐTTNB, khắc phục triệt để tình trạng thanh tra dàn trải, chuyển hóa HĐTTNB thành thiết chế kiến tạo văn hóa chất lượng và bảo đảm tự chủ bền vững.

Phạm vi nghiên cứu bao quát mẫu khảo sát diện rộng $N = 520$ khách thể (gồm Hiệu trưởng, Cán bộ quản lý Phòng/Ban Thanh tra nội bộ, Cán bộ chuyên trách, Cộng tác viên thanh tra và Giảng viên, Nhân viên) tại 10 trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT phân bổ cân đối trên 3 miền Bắc - Trung - Nam, tạo lập giá trị học thuật và thực tiễn đột phá cho khoa học quản lý giáo dục.

---

Literature Review và Positioning

Tổng quan y văn quốc tế và trong nước cho thấy sự phân hóa rõ nét giữa các trường phái quản trị kiểm tra, kiểm soát và kiểm toán đại học:

                                  TIẾN TRÌNH TIẾP CẬN THANH TRA ĐẠI HỌC

1. Dòng nghiên cứu lý thuyết Kiểm toán xã hội và Kiểm soát thể chế (Social Audit & Institutional Control): Power (1997) trong công trình kinh điển "The Audit Society: Rituals of Verification" đã luận giải rằng kiểm soát nội bộ và kiểm toán đã trở thành một cơ chế giải trình cơ bản mới, điều tiết hành vi của các tổ chức công. Jon S.T Quah (2002) và Ali Muhammed (2000) khi phân tích kinh nghiệm chống tham nhũng công tại Singapore đã khẳng định tính nghiêm minh của Đạo luật Ngăn chặn Tham nhũng (PCA) gắn liền với hệ thống thanh tra công vụ độc lập. Thomas Chan (2002) phân tích mô hình Ủy ban độc lập chống tham nhũng (ICAC) Hồng Kông với kiềng ba chân: điều tra, phòng ngừa và giáo dục.
2. Dòng nghiên cứu Quản trị bằng phương thức kiểm tra (Governing by Inspection) trong giáo dục: Sotiria Grek, Martin Lawn, Jenny Ozga và Christina Segerholm (2009) tiếp cận thanh tra giáo dục như một công cụ chính sách quyền lực mềm tại châu Âu (European Education Policy Space - EEPS), dựa trên khung lý thuyết của Jacobsson về sự điều chỉnh và tự suy xét. Brian Fidler (2000) với tác phẩm "The Self-Inspecting School" thúc đẩy trường phái "tự kiểm tra" nội bộ như một phương thức cốt lõi để các cơ sở giáo dục nhận diện điểm nghẽn và tự cải thiện môi trường học thuật. Mô hình tự kiểm tra của Đại học St Andrews (Scotland) chỉ ra rằng thanh tra định kỳ chính thức không thay thế việc kiểm tra thường xuyên tại từng đơn vị chuyên môn. Henk Blok (2011) khảo sát hệ thống thanh tra tại 14 quốc gia châu Âu và chỉ ra sự thiếu hụt dữ liệu định lượng về hiệu quả thanh tra.
3. Dòng nghiên cứu Kiểm toán nội bộ trong quản trị đại học (Internal Audit in Higher Education Governance): Joe Christopher (2014) khảo sát các trường đại học công lập tại Úc ("Internal audit: Does it enhance governance in the Australian public university sector?"), chứng minh kiểm toán nội bộ là cấu phần trọng yếu nâng cao năng lực quản trị, đòi hỏi sự sắp xếp linh hoạt về chức năng và cấu trúc. Ngược lại, Lonphanh Phaodavanh (2013) khi nghiên cứu thanh tra đào tạo tại Lào vẫn bám sát chu trình quản lý hành chính truyền thống.
4. Dòng nghiên cứu tại Việt Nam và Định vị đề tài: Các tác giả trong nước tập trung vào khía cạnh áp dụng Luật Thanh tra 2010 và Thông tư 51/2012/TT-BGDĐT (Nguyễn Công Hào, 2017; Nguyễn Lệ Hằng, 2017; Ngô Chí Trung, 2017; Nguyễn Tú Anh, 2017). Đinh Thế Hùng, Nguyễn Thị Hồng Thúy và Hàn Thị Lan Thu (2013), cùng Nguyễn Ngọc Khương (2016) đã bước đầu thảo luận về hệ thống kiểm soát nội bộ và kiểm toán nội bộ trong trường đại học theo khung COSO nhưng thuần túy dưới góc độ kế toán - tài chính.

Định vị học thuật: Luận án của NCS. Nguyễn Thị Lê tạo nên bước tiến đột phá khi lần đầu tiên kết nối lý thuyết chức năng quản lý trường học với Khung kiểm soát nội bộ tích hợp COSO, tái định vị thanh tra nội bộ từ chỗ là "công cụ thụ động kiểm tra lỗi vi phạm" trở thành "hệ thống kiểm soát rủi ro chủ động và đồng bộ", bao quát 10 trường đại học đại diện trực thuộc Bộ GD&ĐT.

---

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng thuyết Quản lý hành chính cổ điển của Henri Fayol và Luther Gulick (POSDCORB) sang môi trường quản trị giáo dục đại học phi tập trung hóa. Thay vì xem 4 chức năng quản lý (Lập kế hoạch - Tổ chức - Chỉ đạo - Kiểm tra) là các quy trình hành chính tuyến tính, khép kín, luận án luận chứng sự tích hợp tương hỗ đa chiều:

• Lập kế hoạch thanh tra: Chuyển từ kế hoạch dàn trải thụ động sang lập kế hoạch dựa trên nhận diện vùng rủi ro (Risk-based Planning).
• Tổ chức bộ máy: Tích hợp mô hình cộng tác viên thanh tra chuyên môn sâu với đội ngũ thanh tra chuyên trách, thiết lập cơ chế độc lập tương đối.
• Chỉ đạo thực hiện: Chuyển từ mệnh lệnh hành chính sang điều phối linh hoạt, gắn kết giữa thanh tra tuân thủ và thanh tra tư vấn/phòng ngừa.
• Kiểm tra - Hậu thanh tra: Tái định hình chức năng kiểm tra như một vòng lặp phản hồi thông tin (Feedback Loop) bắt buộc để cải tiến quản lý nhà trường.

                   KHUNG MA TRẬN QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ TÍCH HỢP COSO

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án kết hợp 3 trụ cột lý thuyết:

1. Thuyết Tiếp cận Hệ thống (General System Theory): Định vị HĐTTNB là một tiểu hệ thống mở trong hệ thống quản trị đại học, chịu sự tác động đồng thời của môi trường bên ngoài (hành lang pháp lý, chỉ đạo của Thanh tra Bộ GD&ĐT, áp lực xã hội) và môi trường bên trong (nhận thức lãnh đạo, năng lực cán bộ, cơ sở vật chất, tài chính).
2. Khung Kiểm soát Nội bộ COSO (COSO Internal Control Framework): Cấu trúc HĐTTNB dựa trên 5 thành tố tích hợp: Môi trường kiểm soát - Đánh giá rủi ro - Hoạt động kiểm soát - Thông tin & Truyền thông - Giám sát.
3. Thuyết Tự kiểm tra học thuật (Self-Inspection Theory của Brian Fidler): Chuyển hóa trọng tâm thanh tra từ đối phó ngoại tại sang tự ý thức chất lượng nội tại của từng khoa, phòng ban.

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Khung phân tích áp dụng đặc thù cho các cơ sở giáo dục đại học công lập chịu sự điều chỉnh của Bộ GD&ĐT tại Việt Nam trong giai đoạn tự chủ chuyển tiếp, nơi chủ thể quản lý tối cao của HĐTTNB trong trường là Hiệu trưởng và Trưởng Phòng/Ban Thanh tra nội bộ.

---

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng lập trường nhận thức luận thực chứng kết hợp giải thích (Positivism & Pragmatism), triển khai thiết kế nghiên cứu hỗn hợp đa giai đoạn (Sequential Mixed-Methods Design):

                                  QUY TRÌNH THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU HỖN HỢP

Mẫu khảo sát định lượng gồm $N = 520$ khách thể, được chọn theo phương pháp phân tầng ngẫu nhiên (Stratified Random Sampling) tại 10 trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT:

• Miền Bắc (4 đơn vị): Đại học Thái Nguyên, Trường Đại học Hà Nội, Trường Đại học Ngoại thương, Trường Đại học Tây Bắc.
• Miền Trung (2 đơn vị): Trường Đại học Vinh, Đại học Huế.
• Miền Nam (4 đơn vị): Trường Đại học Kinh tế TP. Hồ Chí Minh, Trường Đại học Đà Lạt, Trường Đại học Tây Nguyên, Trường Đại học Đồng Tháp.

Cơ cấu khách thể khảo sát phản ánh tính đại diện đa tầng:

• Cán bộ quản lý cấp trường (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng): Nhóm quyết định thể chế.
• Cán bộ quản lý Phòng/Ban Thanh tra nội bộ, Cán bộ chuyên trách: Nhóm tác nghiệp trực tiếp.
• Giảng viên kiêm nhiệm Cộng tác viên thanh tra: Nhóm thực thi chuyên môn.
• Giảng viên và chuyên viên/nhân viên các đơn vị chức năng: Nhóm đối tượng chịu sự thanh tra.

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu thập dữ liệu: Phối hợp bảng hỏi cấu trúc 5 mức độ Likert với phỏng vấn sâu (In-depth Interview) lãnh đạo Thanh tra Bộ GD&ĐT, Trưởng phòng Thanh tra các trường; quan sát hiện trường các đợt thanh tra tuyển sinh, thi cử; phân tích hồi cứu hồ sơ, biên bản thanh tra và báo cáo tổng kết giai đoạn 2012–2020.
• Tam giác hóa dữ liệu (Triangulation): Kết hợp dữ liệu định lượng khảo sát, dữ liệu phỏng vấn định tính và minh chứng từ các văn bản kết luận thanh tra thực tế để đối soát tính khách quan.
• Độ tin cậy và Độ giá trị: Công cụ khảo sát được chuẩn hóa qua thử nghiệm sơ bộ (Pilot study), hiệu chỉnh thuật ngữ chuyên ngành; các thang đo kiểm tra độ nhất quán nội tại đạt hệ số Cronbach’s $\alpha > 0.82$, đảm bảo giá trị hội tụ và giá trị phân biệt.

Data và phân tích

• Phần mềm và Kỹ thuật xử lý: Dữ liệu định lượng được làm sạch và xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên ngành. Sử dụng các chỉ số: Điểm trung bình ($\overline{X}$), Độ lệch chuẩn ($SD$), Số trung vị ($Md$), Tần số và Tỷ lệ phần trăm.
• Kiểm định thống kê: Áp dụng hệ số tương quan thứ bậc Spearman ($r_s$) để đo lường mức độ tương thích và đồng thuận giữa "Tính cần thiết" và "Tính khả thi" của 6 nhóm biện pháp quản lý đề xuất.
• Thiết kế thực nghiệm (Experimental Design): Triển khai thử nghiệm tác động biện pháp "Bồi dưỡng năng lực kiểm soát nội bộ theo hệ thống COSO" cho đội ngũ làm công tác thanh tra nội bộ. Đánh giá lặp lại trước thử nghiệm (Pre-test) và sau thử nghiệm (Post-test) về cả 2 tiêu chí: Khung kiến thức kiểm soát nội bộ và Kỹ năng tác nghiệp thanh tra, sử dụng kiểm định sai biệt thống kê để lượng hóa sự tiến bộ.

---

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Dữ liệu khảo sát thực tiễn tại 10 trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT đã làm sáng tỏ 5 phát hiện then chốt:

                            THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ TẠI 10 TRƯỜNG ĐẠI HỌC

1. Sự lệch pha nghiêm trọng trong nội dung thanh tra: Hoạt động thanh tra hiện thời tập trung áp đảo vào mảng chuyên môn truyền thống như kiểm tra thi cử, thanh tra tuyển sinh, đào tạo đại học chính quy ($\overline{X} > 4.20$). Ngược lại, các mảng nhạy cảm và rủi ro cao trong cơ chế tự chủ như thanh tra liên kết đào tạo, tài chính - tài sản, đầu tư công, tổ chức cán bộ và kiểm định chất lượng bị xem nhẹ hoặc thực hiện hình thức ($\overline{X} < 3.10$).
2. Nghịch lý về nhận thức và năng lực thực thi: 94.2% khách thể khảo sát đánh giá HĐTTNB có vai trò "Rất quan trọng" và "Quan trọng" trong quản trị nhà trường. Tuy nhiên, năng lực thực thi của đội ngũ làm công tác TTNB lại bộc lộ khoảng trống lớn: phần lớn cán bộ làm công tác thanh tra là giảng viên kiêm nhiệm, chưa qua đào tạo bài bản về nghiệp vụ thanh tra giáo dục, kỹ năng điều tra tài chính và kỹ thuật kiểm soát nội bộ hiện đại.
3. Sự đứt gãy trong chức năng kiểm tra và xử lý sau thanh tra: Trong chu trình 4 chức năng quản lý, chức năng Lập kế hoạch ($\overline{X} = 3.65$) và Chỉ đạo ($\overline{X} = 3.52$) đạt mức khá; trong khi khâu Kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra đạt điểm thấp nhất ($\overline{X} = 2.88$). Các chế tài xử lý vi phạm thiếu tính răn đe, dẫn đến tình trạng "kết luận thanh tra kiến nghị nhiều nhưng khắc phục không triệt để".
4. Tác động vượt trội của các yếu tố chủ quan nội bộ: Khảo sát mức độ ảnh hưởng chỉ ra rằng các yếu tố bên trong nhà trường (đặc biệt là nhận thức, quyết tâm chính trị của Hiệu trưởng và sự phối hợp của các đơn vị chức năng) có tương quan ảnh hưởng lớn hơn đáng kể ($p < 0.01$) so với các rào cản hành lang pháp lý từ bên ngoài.
5. Kết quả thực nghiệm chứng minh tính vượt trội của Khung COSO: Kết quả đo lường trước và sau thử nghiệm (Pre-test vs. Post-test) trên mẫu cán bộ TTNB cho thấy điểm số trung bình về kiến thức nhận thức hệ thống KSNB tăng từ mức Trung bình ($\overline{X}{pre} = 2.45, SD = 0.62$) lên mức Tốt ($\overline{X}{post} = 4.38, SD = 0.41$), kỹ năng xây dựng ma trận đánh giá rủi ro tăng trưởng có ý nghĩa thống kê ($t = 14.82, p < 0.001$).

Implications đa chiều

Hệ thống 6 Biện pháp Quản lý Đột phá

Luận án xây dựng hệ thống 6 biện pháp quản lý (BPQL) có mối quan hệ biện chứng chặt chẽ:

                                  HỆ THỐNG 6 BIỆN PHÁP QUẢN LÝ ĐỒNG BỘ

• Ý nghĩa Lý luận (Theoretical Implications): Luận án làm giàu thêm lý luận quản lý giáo dục đại học khi xác lập mô hình tích hợp giữa Chức năng Quản lý trường học và Khung Kiểm soát Nội bộ COSO. Nghiên cứu chứng minh rằng HĐTTNB chỉ thực sự phát huy tối đa công năng khi chuyển dịch từ kiểm tra sai phạm đơn lẻ sang kiểm soát hệ thống đa tầng.
• Ý nghĩa Phương pháp luận (Methodological Innovations): Cung cấp bộ công cụ khảo sát định lượng chuẩn hóa về HĐTTNB và quy trình đánh giá thực nghiệm tác động đào tạo KSNB có thể chuyển giao cho hệ thống các trường đại học khác.
• Ý nghĩa Thực tiễn và Ứng dụng (Practical Applications): Hướng dẫn các trường đại học tái cấu trúc Phòng Thanh tra nội bộ, xây dựng quy chế phối hợp giữa thanh tra chuyên trách và cộng tác viên, ban hành quy trình thanh tra chuyên đề tài chính - tài sản - đào tạo khép kín.
• Khuyến nghị Chính sách (Policy Recommendations): Đề xuất Bộ GD&ĐT bổ sung chế tài xử lý sau thanh tra trong các văn bản quy phạm pháp luật; chuẩn hóa chức danh và phụ cấp nghề nghiệp cho cán bộ làm công tác thanh tra nội bộ cơ sở giáo dục đại học; ban hành khung chương trình bồi dưỡng nghiệp vụ thanh tra gắn với kiểm toán nội bộ chuẩn quốc gia.

---

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về phạm vi mẫu nghiên cứu: Luận án tập trung khảo sát 10 trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT. Mặc dù đảm bảo tính đại diện 3 miền, kết quả chưa bao quát các trường đại học thuộc các Bộ chuyên ngành khác (như Bộ Y tế, Bộ Giao thông Vận tải, Bộ Tài chính) hoặc khối các trường đại học ngoài công lập, nơi cơ chế sở hữu và mức độ tự chủ tài chính có cấu trúc vận hành khác biệt.
2. Giới hạn về thời gian thực nghiệm: Thử nghiệm bồi dưỡng khung COSO mới dừng lại ở việc đánh giá sự chuyển biến về nhận thức lý thuyết và kỹ năng mô phỏng tác nghiệp của cán bộ trong ngắn hạn, chưa đo lường định lượng tác động dài hạn (Longitudinal Impact) đối với sự sụt giảm số vụ vi phạm pháp lý thực tế tại các trường trong chu kỳ 3–5 năm.
3. Định hướng nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):
   • Mở rộng mô hình nghiên cứu so sánh giữa trường đại học công lập tự chủ hoàn toàn (nhóm Nghị quyết 77/NQ-CP) và trường công lập tự chủ một phần chi thường xuyên.
   • Ứng dụng công nghệ số, trí tuệ nhân tạo (AI) và hệ thống dữ liệu lớn (Big Data Analytics) trong tự động hóa giám sát học thuật và cảnh báo sớm rủi ro tài chính đại học.
   • Nghiên cứu mô hình phối hợp và phân định ranh giới chức năng giữa Hội đồng trường, Ban Kiểm soát, Ban Thanh tra nhân dân và Phòng Thanh tra nội bộ trong cơ chế quản trị đại học hiện đại.

---

Tác động và ảnh hưởng

• Tác động Học thuật (Academic Impact): Luận án là công trình tiên phong nghiên cứu toàn diện về quản lý HĐTTNB trong trường đại học tại Việt Nam; tạo cơ sở dữ liệu và khung lý thuyết tham khảo cho các luận án tiến sĩ, luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục và Quản trị công.
• Chuyển đổi Quản trị Đại học (Institutional Governance Transformation): Đóng vai trò kim chỉ nam giúp Đảng ủy, Ban Giám hiệu 10 trường đại học khảo sát nói riêng và hệ thống giáo dục đại học nói chung chuẩn hóa quy trình thanh tra nội bộ, phòng ngừa rủi ro thất thoát tài chính và tiêu cực trong tuyển sinh, đào tạo.
• Ảnh hưởng Chính sách Giáo dục (Policy Formulation): Cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ công tác sửa đổi Thông tư số 51/2012/TT-BGDĐT và hoàn thiện các nghị định hướng dẫn thi hành Luật Giáo dục đại học, củng cố kỷ cương pháp chế ngành giáo dục.
• Lợi ích Xã hội và Quốc tế (Societal & International Relevance): Góp phần minh bạch hóa chất lượng đào tạo đại học, bảo vệ quyền lợi chính đáng của người học, củng cố niềm tin của xã hội đối với giáo dục đại học công lập, tiệm cận các chuẩn mực quản trị đại học minh bạch của khu vực ASEAN và quốc tế.

---

Đối tượng hưởng lợi

                                  MA TRẬN ĐỐI TƯỢNG HƯỞNG LỢI TRỰC TIẾP

---

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã mở rộng lý thuyết chức năng quản lý truyền thống (Fayol) bằng việc tích hợp thành công Khung Kiểm soát Nội bộ COSO (COSO Framework) vào quản trị trường đại học công lập Việt Nam. Nghiên cứu đã chứng minh thanh tra nội bộ không phải là hoạt động kiểm tra sự vụ sau khi sự việc xảy ra, mà là một thành tố hữu cơ trong hệ thống kiểm soát nội bộ tích hợp gồm 5 trụ cột, giải quyết xung đột giữa việc mở rộng quyền tự chủ đại học và yêu cầu siết chặt kỷ cương trách nhiệm giải trình.

2. Phương pháp nghiên cứu có gì đổi mới so với các công trình đi trước?

So với các nghiên cứu tiền nhiệm chỉ dùng phương pháp phân tích văn bản đơn thuần (Nguyễn Nhật Khanh, 2018) hoặc khảo sát cục bộ tại 01 trường (Đỗ Xuân Dũng, 2009; Nguyễn Lệ Hằng, 2017), luận án thiết kế nghiên cứu quy chuẩn đa trung tâm trên quy mô toàn quốc ($N = 520$ tại 10 trường ĐH đại diện cho 3 miền), phối hợp định lượng - định tính, kiểm định tương quan Spearman ($r_s$) giữa tính cần thiết và tính khả thi của các giải pháp, đồng thời tiến hành thử nghiệm thực nghiệm có nhóm đối chứng trước - sau (Pre/Post-test) để kiểm chứng hiệu quả bồi dưỡng khung COSO.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tế là gì?

Phát hiện phản trực giác nổi bật là: Mặc dù 94.2% cán bộ quản lý và giảng viên đánh giá thanh tra nội bộ có vai trò tối quan trọng, nhưng trên thực tế khâu kiểm tra và thực hiện kết luận thanh tra lại bị buông lỏng nhiều nhất ($\overline{X} = 2.88$). Rào cản lớn nhất đối với hiệu lực thanh tra không nằm ở sự thiếu hụt quy định pháp lý cấp trên, mà bắt nguồn từ yếu tố chủ quan bên trong: tâm lý nể nang, kiêm nhiệm thiếu chuyên môn và thiếu quyết tâm xử lý triệt để vi phạm của người đứng đầu cơ sở giáo dục.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?

Có. Luận án cung cấp bảng hỏi chi tiết, hệ thống tiêu chí đánh giá, thang điểm Likert 5 mức độ, chương trình tập huấn khung COSO và tiến trình 6 bước bồi dưỡng tác nghiệp thanh tra, cho phép các cơ sở giáo dục đại học khác dễ dàng tái lập quy trình đánh giá và triển khai thử nghiệm thực tế.

5. Lộ trình phát triển nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo ra sao?

Luận án vạch ra lộ trình 3 giai đoạn: (1) Chuẩn hóa thể chế và nâng cao năng lực kiểm soát nội bộ tại 100% trường đại học trực thuộc; (2) Chuyển đổi mô hình thanh tra truyền thống sang hệ thống kiểm soát và kiểm toán nội bộ độc lập theo thông lệ quốc tế; (3) Số hóa toàn diện hoạt động thanh tra bằng việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và kiểm toán dữ liệu thời gian thực trong toàn hệ thống giáo dục đại học.

---

Kết luận

1. Xác lập hệ thống lý luận hoàn chỉnh: Luận án hoàn thiện cơ sở lý luận về quản lý HĐTTNB trong trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT theo chu trình 4 chức năng quản lý kết hợp khung kiểm soát nội bộ COSO trong kỷ nguyên tự chủ.
2. Đánh giá thực trạng khách quan, đa diện: Phản ánh bức tranh thực trạng tại 10 trường đại học trực thuộc Bộ GD&ĐT trên mẫu $N = 520$, vạch rõ các nghịch lý lệch pha nội dung thanh tra và điểm nghẽn hậu thanh tra.
3. Đề xuất hệ thống 6 biện pháp quản lý khoa học, đồng bộ: Các biện pháp bao quát từ nâng cao nhận thức, lập kế hoạch dựa trên rủi ro, bồi dưỡng năng lực chuyên môn và chuẩn COSO, đến chỉ đạo phân quyền và kiểm tra cải tiến liên tục.
4. Kiểm chứng thực nghiệm thành công: Khảo nghiệm khẳng định mối tương quan thuận chặt chẽ giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp đề xuất; thực nghiệm chứng minh việc bồi dưỡng khung COSO mang lại bước nhảy vọt về kiến thức và kỹ năng tác nghiệp của đội ngũ thanh tra.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật mới: Thiết lập nền tảng cho các nghiên cứu tiếp nối về kiểm toán nội bộ đại học, phân định thẩm quyền Hội đồng trường - Ban Thanh tra, và chuyển đổi số trong kiểm soát chất lượng giáo dục đại học.
6. Giá trị di sản thực tiễn: Cung cấp luận cứ vững chắc định hình chính sách quản lý nhà nước của Bộ GD&ĐT, đồng thời là cẩm nang quản trị thực tiễn giúp các trường đại học phát triển tự chủ bền vững, minh bạch và hội nhập quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1. Cơ sở lý luận về quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trƣờng đại học đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay. Thực trạng quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trƣờng đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay. Biện pháp quản lý hoạt động thanh tra nội bộ trong các trƣờng đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo hiện nay.

luan an 10 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG THANH TRA NỘI BỘ Ở CÁC TRƢỜNG ĐẠI HỌC TRONG BỐI CẢNH ĐỔI MỚI GIÁO DỤC HIỆN NAY 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề 1. Các nghiên cứu về hoạt động thanh tra và quản lý hoạt động thanh tra trong các cơ quan hành chính Nhà nước 1. Trên thế giới Giáo sƣ Jon S.T Quah [75]- chuyên gia về tham nhũng và quản trị công hàng đầu thế giới, trong Sổ tay về tham nhũng chính trị do nhà xuất bản Transaction (Mỹ) xuất bản 2002, đã có bài viết “Kinh nghiệm chống tham nhũng của Singapore”, tác giả đã khái quát vấn đề tham nhũng là vấn nạn chung của các quốc gia, gây tiêu cực đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội, bởi vậy, chống tham nhũng đƣợc xem là một cuộc chiến không khoan nhƣợng đối với mỗi quốc gia.

Chính vì vậy các quốc gia trên thế giới đều coi tham nhũng là nhiệm vụ trọng tâm hàng đầu, nhiều cách thức phòng chống tham nhũng nhằm đem lại hiệu quả đã đƣợc đƣa ra. Trong số các quốc gia thành công trong cuộc chiến phòng chống tham nhũng theo chỉ số nhận thức tham nhũng của Tổ chức Minh bạch thế giới thì Singapore đứng ở vị trí thứ 7 và là quốc gia đứng đầu Châu Á về phòng chống tham nhũng và chỉ số minh bạch thế giới. Có đƣợc thành công này, trƣớc tiên Singapore đƣợc kế thừa một hệ thống làm việc thông suốt từ chính phủ Anh trƣớc đây. Sau khi rời Singapore, ngƣời Anh đã để lại một hệ thống làm việc, bộ máy luật pháp hợp lý, dịch vụ công đang vận hành thông suốt và cơ quan tƣ pháp làm việc trung thực, hiệu quả.

Thứ hai, khi ngƣời Anh rời đi, các nhà lãnh đạo tiên phong của Singapore đã quyết tâm giữ gìn hệ thống làm việc trong sạch này. Thứ ba, với luan an 11 ý chí chính trị mạnh mẽ, Singapore đã thể chế hoá một khuôn khổ chống tham nhũng toàn diện và mạnh mẽ bao gồm các luật, thực thi, dịch vụ công và tiếp cận công cộng, trong đó nhấn mạnh đến vai trò hoạt động thanh tra, kiểm tra trong lĩnh vực dịch vụ công. Singapore đã ban hành Đạo luật Ngăn chặn Tham nhũng (PCA). Ở Singapore bất kỳ một sự giàu có nào không đƣợc giải trình hợp lý với các nguồn thu nhập đƣợc kê khai sẽ bị điều tra và có thể bị tịch thu.

Thứ tư, Singapore đã luôn nỗ lực chạy đua với thời gian để phát triển một xã hội với nền văn hóa nói không với tham nhũng và yêu cầu về một hệ thống hành chính trong sạch. Power (1997) [77], với nghiên cứu “The audit society: Rituals of verfication - Xã hội kiểm toán: nghi thức của sự kiểm tra” do nhà xuất bản Đại học Oxford ấn hành, đã quan sát thấy việc kiểm soát nội bộ đã trở thành một đối tƣợng điều tiết quan trọng và một cơ chế giải trình cơ bản mới. Qua nghiên cứu, tác giả cũng chỉ ra tại sao cần có kiểm toán xã hội, bởi trƣớc hết trong xã hội có kiểm toán sẽ góp phần tăng cƣờng nhận thức và năng lực quản lý của nhà nƣớc và cơ các cơ quan chức năng đối với việc chấp hành pháp luật của đơn vị đƣợc kiểm toán. Qua kiểm toán sẽ chỉ ra mức độ tuân thủ các chế độ, chính sách hiện hành của đơn vị đƣợc kiểm toán, phát hiện đƣợc những tồn tại trong việc thực hiện các qui định, đồng thời cũng thấy rõ những hạn chế, bất cập của các văn bản pháp luật liên quan đến trách nhiệm xã hội của đơn vị.

Trên cơ sở những tồn tại, bất cập đã phát hiện đƣợc, kiến nghị những biện pháp cụ thể đến các cơ quan có thẩm quyền để giải quyết những tồn tại bất cập đƣợc kiểm toán nêu ra. Ali Muhammed (2000) [67], trong bài viết “Xóa bỏ tham nhũng: Kinh nghiệm của Singapore” tại Hội thảo kinh nghiệm quốc tế về Quản trị tốt và chống tham nhũng tổ chức Bangkok, Thái Lan. Qua bài viết tác giả cho thấy, Singapore đã luôn nỗ lực chạy đua với thời gian để phát triển một xã hội với nền văn hóa nói không với tham nhũng. Singapore đặt kỳ vọng và yêu cầu về một hệ thống hành chính trong sạch.

Họ không tha thứ, không chấp nhận hiện luan an 12 tƣợng bôi trơn xã hội để đạt đƣợc mục đích trong công việc. Khi đối mặt với những hành vi tham nhũng, ngƣời dân Singapore luôn sẵn sàng đứng ra tố cáo. Họ tin tƣởng rằng bất cứ ai vi phạm luật pháp cũng sẽ bị trừng phạt nghiêm minh. Chính phủ không chấp nhận sự che đậy, dù quan chức vi phạm có chức vụ lớn đến đâu đi nữa.

Singapore đã thể chế hoá một khuôn khổ chống tham nhũng toàn diện và mạnh mẽ bao gồm các luật, thực thi, dịch vụ công và tiếp cận công cộng. Với Singapore bất kỳ một sự giàu có nào không đƣợc giải trình hợp lý với các nguồn thu nhập đƣợc kê khai sẽ bị điều tra và có thể bị tịch thu. Từ đó, tác giả nhấn mạnh đến ý chí chính trị mạnh mẽ của Singapore trong cuộc chiến phòng chống tham nhũng và xây dựng một xã hội minh bạch, tất cả vì ngƣời dân. Thomas Chan (2002) [80], tại hội thảo khoa học: Nghiên cứu về Ủy ban độc lập chống tham nhũng (ICAC) Hồng Kông, đã cho thấy vào những thập kỷ giữa của thế kỷ XX, tham nhũng đã trở thành vấn nạn ở Hồng Kông ở cả khu vực tƣ nhân lẫn dịch vụ công.

Ngƣời dân Hồng Kông lúc đó đã coi tham nhũng nhƣ một phần của cuộc sống. Tình trạng tham nhũng tại các cơ quan thực thi pháp luật và khu vực dịch vụ công diễn ra công khai nhƣ trong lực lƣợng cảnh sát, tham nhũng đƣợc xem là một lĩnh vực kinh doanh đƣợc vận hành bởi các thế lực có tổ chức nhằm thu lƣợm những đồng tiền bất chính thông qua việc che đậy những hoạt động bất hợp pháp. Tuy nhiên, với quyết tâm của toàn thể nhân dân và chính quyền mới, Hồng Kông đã thành công trong việc chống tham nhũng. Năm 1974, Ủy ban độc lập phòng, chống tham nhũng tại Hồng Kông đƣợc thành lập gọi tắt là ICAC.

ICAC đã quyết định tập trung vào 3 yếu tố trong cuộc chiến phòng, chống tham nhũng là điều tra, phòng ngừa và giáo dục. Và Hồng Kông đã thành công trong cuộc chiến chống tham nhũng của mình. Đây đƣợc xem là những bài học bổ ích cho các quốc gia trên thế giới về phòng chống tham nhũng, lãng phí. Braiotta (2010) và cộng sự [68], với bài viết “The audit committee handbook - Cẩm nang ủy ban kiểm toán” đã cho rằng có rất nhiều cách luan an 13 nghiên cứu việc công khai và minh bạch về kiểm soát nội bộ trong các công ty, tổ chức.

Các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực này đã điều tra nhu cầu, cũng nhƣ các thiết kế và hiệu quả của các yêu cầu công bố thông tin kiểm soát nội bộ. Động lực đằng sau các yêu cầu này là sự hạn chế, thiếu sót của tổ chức làm cho nó hiển hiện công khai rằng các thực hành tốt về rủi ro và kiểm soát nội bộ không tồn tại ở tất cả các tổ chức. Để quản lý một tổ chức tốt thì việc kiểm toán nội bộ đƣợc xem nhƣ một công cụ hữu hiệu giúp cho nhà quản lý thực hiện công việc quản lý của mình một cách hiệu quả. Ở Việt Nam Nguyễn Huy Hoàng (2016) [27] trong công trình nghiên cứu về “Đổi mới tổ chức, hoạt động thanh tra ở Việt Nam hiện nay”, tác giả đã đánh giá cao vai trò của cơ quan thanh tra trong suốt 70 năm thành lập và phát triển kể từ khi Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh thanh lập Ban Thanh tra đặc biệt, tiền thân của ngành thanh tra Việt Nam đang phát triển theo hƣớng chính quy, hiện đại, đáp ứng yêu cầu thực tiễn đặt ra hiện nay.

Với những đóng góp đáng kể trong việc nâng cao hiệu quả, hiệu lực quản lý nhà nƣớc, lực lƣợng thanh tra góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích chính đáng của công dân, cơ quan, tổ chức. Cơ sở pháp lý cho quá trình đổi mới tổ chức và hoạt động của lực lƣợng thanh tra là Luật Thanh tra 2010, văn bản quy phạm pháp luật điều chỉnh toàn diện về tổ chức và hoạt động của cơ quan thanh tra. Qua đó, tác giả nhấn mạnh việc tìm ra mô hình thanh tra tiến bộ, phù hợp với điều kiện mới là việc làm của bộ máy nhà nƣớc, đặc biệt là của hệ thống cơ quan hành pháp. Phan Văn Sáu (2016) [65], qua bài viết “Nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra đáp ứng yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới” cho thấy trong những năm qua Thanh tra Chính phủ và các cơ quan thanh tra đã tích cực triển khai đồng bộ nhiều giải pháp trong công tác để đạt đƣợc mục tiêu, yêu cầu, nhiệm vụ của hoạt động thanh tra trong tình hình mới.

Thanh tra luan an 14 Chính phủ và các cơ quan thanh tra tăng cƣờng chỉ đạo hoạt động thanh tra theo hƣớng tập trung thanh tra trách nhiệm trong công tác quản lý nhà nƣớc, quản lý kinh tế - xã hội và trách nhiệm trong hoạt động thanh tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phòng, chống tham nhũng của các bộ, ngành, địa phƣơng, các cơ quan, tổ chức, đơn vị, nhất là các tập đoàn kinh tế, tổng công ty nhà nƣớc. Tuy nhiên, thời gian qua tình hình vi phạm pháp luật, tiêu cực, tham nhũng trong xã hội vẫn còn diễn ra, nhiều vấn đề bức xúc trong xã hội chƣa đƣợc phát hiện, xử lý, giải quyết kịp thời. Vì vậy, để làm tốt nhiệm vụ hoạt động thanh tra, tác giả đã đề xuất 6 giải pháp cơ bản giúp nâng cao hiệu lực, hiệu quả hoạt động thanh tra đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ trong tình hình mới, trong đó chú trọng tăng cƣờng chỉ đạo định hƣớng đối với hoạt động thanh tra, thƣờng xuyên nắm chắc tình hình để xây dựng kế hoạch thanh tra trình cấp có thẩm quyền phê duyệt, đồng thời tiến hành thanh tra đột xuất, thanh tra lại khi phát hiện dấu hiệu vi phạm.