Chương 1. CO SO Li LUAN VA THUC TIEN CUA DE TAL 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu. Đã có nhiều luận văn nghiên cứu về phát triển năng lực tự học cho học sinh.
thông qua hệ thống bài tập hóa học, như “Thiết kế các chủ đề lý thuyết và bài tập chương đại cương về kim loại góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn hóa học lớp. 12° của học viên Lê Văn Phê năm 2015 nội dung chính thể hiện việc tuyển chọn, giới thiệu 9 dạng bài tập và phương pháp giải cho HS 12 ôn thi đại học có liên quan chương Đại cương về kim loại “Bồi dưỡng năng lực tự học cho HS thông qua hệ thống bài tập hóa hữu cơ lớp l của học viên Nguyễn Thị Hoài Thanh năm 2012 với nội dung chính: Phân tích các nguyên tắc xây dựng chương trình hóa học và đặc điểm của chương trình hóa học lớp 11 THPT, dé xuất những nguyên tắc lựa chọn bài để thực hiện dạy học dự án, trình bảy những nội dung trong chương trình hóa học phổ thông có nhiều ý nghĩa thực tế có thể xây dựng thành các dự án học tập, nghiên cứu và đề xuất những nguyên tắc thiết kế bài dạy trong dạy học dự án, thiết kế 3 dự án học tập môn hóa lớp 11 THPT cùng với tiến trình thực hiện và những tư liệu hỗ trợ quá trình; “Nang cao năng lực nhận thức của HS thông qua dạy học chương crom, sắt, đồng chương trình hóa học 12 — ban nâng cao” của học viên Nguyễn Thị Thu Hiền năm 2012 với nội dung chính: lựa chọn, xây dựng, hệ thống hoá và phân loại được các dạng, bài tập theo các mức độ nhận thức và tư duy, giới thiệu lời giải hoặc hướng dẫn giải bài tập, đồng thời phân tích ý nghĩa, đề xuất cách sử dụng mỗi bài tập một cách hiệu quả nhằm nâng cao năng lực nhận thức và tư duy của HS. Thiết kế được các giáo án của chương: Crom, sắt, đồng - Hóa Học 12 nâng cao. Mỗi bài soạn chúng tôi nhằm sợi ý cho GV phương án tổ chức hoạt đông dạy học cho HS một cách hiệu quả và đa dang.
“Sir dung bai tap héa hoc chương oxi — lưu huỳnh nhằm phát triển năng lực tự học cho HS lớp 10 THPT” của học viên Nguyễn Nam Trung năm 2017 với nội dung. chính: hệ thống lý thuyết và các dạng bài tập có phương pháp giải cùng với các bài tập. “Nâng cao hứng thú và kết quả học tập cho HS trung bình, yếu thông qua hệ thống bài tập chương đại cương hóa hữu cơ” của học viên Đào Thị Luân năm 2015 với nội dung chính: Tóm tắt hệ thống lý thuyết chương, kế hoạch bài dạy có sử dụng bài 12 tập từ dễ đến khó, hệ thống bài tập các dạng cũng như hướng dẫn giải cho HS trung. bình yếu thực hiện.
Tuy nhiên, đến nay chưa có công trình nào nghiên cứu một cách cụ thể về nâng. cao năng lực tự học của học sinh thông qua dạy học môn hóa học lớp 12 chương sắt và một số kim loại quan trọng khác. Đổi mới phương pháp dạy học Hóa học ở trường trung học phổ thông 1. Phương pháp dạy học Hóa học Theo *Phát triển phương pháp dạy học hóa học” [14], PPDH hóa học là một ngành khoa học vì nó nghiên cứu, làm rõ các qui luật của quá trình dạy học hóa học.
Quá trình dạy học hóa học được cấu tạo từ các thành phần cơ bản là: Mục đích dạy học, nội dung day học, các phương pháp dạy học, các hình thái tổ chức và phương tiện dạy học, các hoạt động của GV và HS, 1. Định hướng đổi mới phương pháp dạy học ở trung học phổ thông nhằm phát triển năng lực học sinh. Tính tích cực học tập Theo nghị quyết 29 (Hội nghị trung ưng § khóa XD) [16], đối với giáo dục phổ. thông, tập trung phát thể c „ hình thành phẩm chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề nghiệp cho học sinh.
chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời. việc xây dựng chương trình giáo dục phổ thông giai đoạn sau năm 2015. học sinh có trình độ trung học cơ sở (hết lớp 9) có trí thức phô thông nên tảng, đáp ứng.
yêu cầu phân luồng mạnh sau trung học cơ sở; trung học phổ thông phải tiếp cận nghề nghiệp và chuẩn bị cho giai đoạn học sau phổ thông có chất lượng. Nâng cao chất lượng phổ cập giáo dục, thực hiện giáo dục bắt buộc 9 năm từ sau năm 2020. Phương pháp tích cực [14] Đổi mới phương pháp giáo dục từ lối dạy học truyền thụ một chiều sang dạy. học theo phương pháp “Dạy học tích cực” (dạy học hợp tác, dạy học giải quyết van dé, dạy học tình huống, dạy học nêu vấn đề, dạy học theo dự án.
Làm cho “học” là một 13 quá trình kiến tạo: tìm tòi, khám phá, phát hiện, khai thác và xử lý thông tin,. sinh tự mình hình thành hiểu biết, năng lực và phẩm chất. “Dạy” là quá trình tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh: cách tự học, sáng tạo, hợp tác,. dạy phương pháp và kỹ thuật lao động, dạy cách học.
Học đề đáp ứng những nhu cầu của cuộc sống hiện tại và tương lai. Giúp học sinh nhận thức được những điều đã học là cần thiết, bổ ích cho bản thân và cho sự phát triển xã hội. Phát triển năng lực học sinh 1. Khái niệm năng lực Theo từ điển Hán Việt của GS.
Nguyễn L: 'Năng lực là khả năng đảm nhận công việc và thực hiện tốt công việc đó nhờ có phẩm chất đạo đức và trình độ chuyên mén” [15] 1. Năng lực chung Theo “Phát triển năng lực HS trong day học hóa học"[17]: Năng lực chung là những năng lực cơ bản, thiết yếu hoặc cốt lõi. làm nền tảng cho mọi hoạt động của con. người trong cuộc sống và lao động như: năng lực nhận thức, năng lực trí tuệ, năng lực về ngôn ngữ và tính toán, năng lực giao tiếp, năng lực vận động,.
Các năng lực này được hình thành và pháp triển dựa trên bản năng di truyền của con người, quá trình giáo dục và trải nghiệm trong cuộc sống, đáp ứng yêu cầu của nhiều loại hình khác nhau. Các nhà khoa học giáo dục Việt Nam [17] đã đề xuất định hướng chuẩn đầu ra về năng lực của chương trình giáo dục THPT những năm sắp tới gồm: năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề; năng lực sang tạo; năng lực quản lý; năng lực giao tiếp; năng lực hợp tác; năng lực sử dụng công nghệ thông tin và truyền thông; năng lực sử dụng ngôn ngữ và năng lực tính toán 1. Năng lực chuyên biệt môn Hóa học Theo “Phát triển năng lực HS trong dạy học hóa hoc” [17]: Mục tiêu chung của việc giảng dạy hóa học trong trường phổ thông là HS tiếp thu kiến thức về những tri thức khoa học phô thông cơ bản về các đối tượng Hóa học quan trọng trong tự nhiên và đời sống, tập trung vào việc hiểu các khái niệm cơ bản của hóa học, về các chất, sự biến đổi các chất, mối liên hệ qua lại giữa công nghệ hóa học, môi trường và con người va các ứng dụng của chúng trong tự nhiênvà kỹ thuật. 14 Một số năng lực chuyên biệt hóa học như: năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học; năng lực thực hành hóa học; năng lực tính toán; năng lực giải quyết vấn đề thông qua.
môn hóa học; năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộc sống; năng lực tư duy hóa học; năng lực tự học, tự nghiên cứu. lăng lực tự học, tự nghiên cứu Theo *Phát triển năng lực HS trong day học hóa học” [17]: Xác định được nhiệm vụ học tập một cách tự giác, chủ động; tự đặt được mục tiêu học tập để đòi hỏi sự nỗ lực phần đấu thực hiện. Lập và thực hiện kế hoạch học tập một cách nghiêm túc, nề nếp; thực hiện các cách học: Hình thành cách ghi nhớ của bản thân; phân tích nhiệm vụ học tập đê lựa. chọn được các nguôn tài liệu đọc phù hợp: các đề mục, các đoạn bài ở SGK, sách tham khảo, internet; lưu giữ thông tin có chọn lọc bằng cách ghi tóm tắt các đề cương chỉ tiết, bằng bản đồ khái niệm, bảng, các từ khóa; ghỉ chú bài giảng của GV theo các ý chính; tra cứu tài liệu ở thư viện nhả trường theo yêu cầu của nhiệm vụ học tập.
Nhân ra và điều chỉnh những sai sót, hạn chế của bản thân khi thực hiện các nhiệm vụ học tập thông qua lời góp ý của GV, bạn bè; chủ động tìm kiếm sự hỗ trợ của người khác khi gặp khó khan trong học tập. Tự học là gì? Theo GS. Nguyễn Cảnh Toàn: “Ty học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tông hợp.) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng công cụ) cùng các phẩm chất của mình, rồi cả động cơ, tình cảm, cả nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ngại khổ, kiên trì, nhẫn nại, lòng say mê khoa học, ý muốn thi đỗ, biến khó khăn thành thuận lợi.) để chiết lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình” [1 1]. Vai trò của tự học Theo “Phát triển năng lực HS trong dạy học hóa học” [17], bản chất của tự học.
là sự tự lực của người học trong việc tìm kiếm tri thức cho bản thân, tức là tự tô chức, tự điều khiển, tự điều chỉnh, tự kiểm tra, tự đánh giá quá trình học tập. 15 Muốn rèn được năng lực tự học thì trước hết và quan trọng nhất là phải rèn luyện cho các em năng lực tư duy độc lập. Trong dạy học hóa học phải rèn cho HS có thói quen suy nghĩ và hành động độc lập, từ tư duy độc lập sẽ dẫn đến tư duy phe phán, khả năng phát hiện, giải quyết vấn đề rồi đến tư duy sáng tạo. Độc lập là tiền đề cho tự học cũng là tiền đề cho sự sáng tạo, từ đó góp phần cho sự phát triển năng lực tự học cho HS, 1.
Các mức độ tự học 1. Tự học hoàn toàn (không có giáo viên) “Theo “Phát triển năng lực HS trong dạy học hóa học” [17], HS thông qua tài liệu, qua tìm hiểu thực tế, học kinh nghiệm của người khác. HS gặp nhiều khó khăn do.