CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH VÀ HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA DOANH NGHIỆP 1. Tổng quan về hiệu quả hoạt động kinh doanh 1. Khái niệm về hoạt động kinh doanh Trong nền kinh tế thị trường hiện nay, hoạt động kinh doanh luôn gắn liền với xã hội loài người, mỗi doanh nghiệp cần phải nắm bắt được nhu cầu cũng như thị hiếu của thị trường để nhằm đưa ra những chiến lược kinh doanh đúng đắn, đạt được những mục tiêu mà doanh nghiệp đã đề ra. Hoạt động kinh doanh là các hoạt động kinh tế nhằm mục tiêu sinh lời của chủ thể kinh doanh trên thị trường.
Hoạt động kinh doanh có các đặc điểm sau: - Do một chủ thể thực hiện gọi là chủ thể kinh doanh, chủ thể kinh doanh có thể là cá nhân, hộ gia đình, doanh nghiệp. - Mục đích chủ yếu của hoạt động kinh doanh là lợi nhuận. - Kinh doanh phải có sự vận động của nguồn vốn: Vốn là yếu tố quyết định cho hoạt động kinh doanh, là cơ sở đánh giá tiềm lực của doanh nghiệp. Không có vốn thì không thể có hoạt động kinh doanh.
Chủ thể kinh doanh sử dụng vốn để mua nguyên vật liệu, trang thiết bị, thuê lao động… - Kinh doanh cần phải hướng tới thị trường, khi các chủ thể kinh doanh có mối quan hệ mật thiết với nhau, đó là mối quan hệ với các bạn hàng, với khách hàng, với các nhà cung cấp, với đối thủ cạnh tranh và với Nhà nước. Các mối quan hệ này sẽ giúp cho doanh nghiệp duy trì hoạt động kinh doanh của mình và đưa doanh nghiệp ngày càng phát triển. Khái niệm về hiệu quả hoạt động kinh doanh Hiệu quả hoạt động kinh doanh là một phạm trù kinh tế gắn liền với cơ chế thị trường có quan hệ với tất cả các yếu tố trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh (lao động, tiền vốn, máy móc thiết bị, nguyên vật liệu…) nên doanh nghiệp chỉ có thể đạt hiệu quả cao khi sử dụng các yếu tố cơ bản của quá 4 Luan van trình kinh doanh một cách có hiệu quả. Đối với mỗi doanh nghiệp, hiệu quả hoạt động kinh doanh không chỉ là thước đo phản ánh trình độ, quản lý kinh doanh mà còn là vấn đề sống còn của doanh nghiệp.
Trong điều kiện nền kinh tế ngày càng phát triển, cùng với quá trình hội nhập của nền kinh tế và cạnh tranh ngày càng mạnh mẽ. Doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển thì trước hết kinh doanh phải có hiệu quả. Hiệu quả hoạt động kinh doanh càng cao thì doanh nghiệp càng có điều kiện để đầu tư, mua sắm máy móc trang thiết bị, phương tiện hiện đại cho kinh doanh, áp dụng các tiến bộ kỹ thuật và công nghệ mới, thực hiện nghĩa vụ với ngân sách Nhà nước, cải thiện và nâng cao đời sống cho người lao động. Khi đề cập đến hiệu quả hoạt động kinh doanh, các nhà kinh tế dựa vào từng góc độ để xem xét, đưa ra các định nghĩa, khái niệm khác nhau.
Dưới đây là một số quan điểm về hiệu quả hoạt động kinh doanh: Quan điểm thứ nhất cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là một phạm trù kinh tế, phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực có sẵn có của doanh nghiệp để đạt kết quả cao nhất trong kinh doanh với chi phí thấp nhất” (Nguyễn Văn Công, 2013). Quan điểm thứ hai cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh là chỉ tiêu kinh tế - xã hội tổng hợp để lựa chọn các phương án hoặc các quyết định trong quá trình hoạt động thực tiễn ở mọi lĩnh vực kinh doanh và tại mọi thời điểm. Bất kỳ các quyết định cần đạt được phương án tốt nhất trong điều kiện cho phép, giải pháp thực hiện có tính cân nhắc, tính toán chính xác phù hợp với sự tất yếu của quy luật khách quan trong trong từng điều kiện cụ thể” (Đỗ Hoàng Toàn, 1994). Quan điểm thứ ba cho rằng: “Hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là phạm trù phản ánh mối quan hệ giữa kết quả kinh doanh mà doanh nghiệp thu được với chi phí hoặc nguồn lực bỏ ra để đạt được kết quả đó, được thể hiện thông qua các chỉ tiêu về khả năng sinh lời của doanh nghiệp” (Nguyễn Văn Phúc, 2016).
5 Luan van Từ các quan điểm trên có thể thấy rằng, đối với các doanh nghiệp để đạt được mục tiêu kinh doanh cần phải chú trọng đến điều kiện nội tại của công ty, phát huy năng lực hiệu quả của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm các chi phí. Việc nâng cao hiệu quả hoạt động kinh doanh cần phải sử dụng các yếu tố đầu vào hợp lý nhằm đạt được kết quả tối đa và với chi phí là tối thiểu, mức chênh lệch giữa hai đại lượng này càng lớn thì hiệu quả càng cao. Như vậy, ta có thể hiểu rằng hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là một đại lượng so sánh giữa đầu vào và đầu ra, giữa chi phí kinh doanh bỏ ra và kết quả kinh doanh thu được. Phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực sẵn có của doanh nghiệp để đạt kết quả kinh doanh cao nhất với tổng chi phí thấp nhất.
Bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh Theo nghĩa tổng quát, hiệu quả hoạt động kinh doanh là phạm trù kinh tế phản ảnh trình độ quản lý, đảm bảo thực hiện có kết quả về nhiệm vụ kinh tế xã hội đặt ra với chi phí thấp nhất. Thực chất hiệu quả hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp là nâng cao hiệu quả sử dụng các nguồn lực vào sản xuất kinh doanh để tiết kiệm chi phí các nguồn lực nhằm đạt được mục đích kinh doanh đề ra, đó là hai mặt của vấn đề đánh giá hiệu quả. Do vậy, có thể hiểu hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp là đạt được kết quả kinh tế tối đa với chi phí tối thiểu. Nói theo cách khác, bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh là nâng cao năng suất lao động xã hội và tiết kiệm lao động xã hội, đóng góp vào sự phát triển bền vững của doanh nghiệp nói riêng và của xã hội nói chung.
Đây là hai mặt của mối quan hệ mật thiết của vấn đề hiệu quả kinh doanh gắn liền với hai quy luật tương ứng của nền sản xuất xã hội là quy luật năng suất lao động và tiết kiệm thời gian. Chính việc khan hiếm nguồn lực và việc sử dụng chúng có tính chất cạnh tranh nhằm thỏa mãn nhu cầu ngày càng tăng của xã 6 Luan van hội, đặt ra yêu cầu phải khai thác, tận dụng triệt để và tiết kiệm các nguồn lực. Để đạt được mục tiêu kinh doanh buộc doanh nghiệp phải chú trọng các điều kiện nội tại, phát huy năng lực của các yếu tố sản xuất và tiết kiệm chi phí. Phân loại hiệu quả hoạt động kinh doanh Trong thực tiễn, có nhiều cách phân loại hiệu quả hoạt động kinh doanh, mỗi cách phân loại dựa trên những tiêu thức đánh giá khác nhau và nhằm những mục đích khác nhau.
Để tạo điều kiện thuận lợi trong việc phân tích, đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh, ta có các cách phân loại sau: • Hiệu quả tuyệt đối và tương đối Căn cứ vào chỉ tiêu đánh giá hiệu quả, ta có hiệu quả tuyệt đối và hiệu quả tương đối. Hiệu quả tuyệt đối: Là lượng hiệu quả được tính toán cho từng phương án kinh doanh cụ thể, bằng cánh xác định mức lợi ích thu được với lượng chi phí bỏ ra. Hiệu quả tương đối: Được xác định bằng cánh so sánh các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối của các phương án với nhau, hay chính là mức chênh lệch về hiệu quả tuyệt đối của các phương án. Việc xác định hiệu quả tuyệt đối là cơ sở để xác định hiệu quả tương đối.
Để thực hiện các mục tiêu kinh doanh, doanh nghiệp có thể có nhiều phương án khác nhau. Mỗi phương án mang lại mức hiệu quả khác nhau với mức chi phí khác nhau. Việc tính toán các chỉ tiêu hiệu quả tuyệt đối, hiệu quả tương đối giúp doanh nghiệp lựa chọn được phương án kinh doanh tối ưu nhất. ❖ Hiệu quả của chi phí bộ phận và hiệu quả của chi phí tổng hợp Căn cứ vào phạm vi xác định hiệu quả, hiệu quả hoạt động kinh doanh được phân loại thành hiệu quả của chi phí tổng hợp và hiệu quả của chi phí bộ phận.
7 Luan van Hiệu quả chi phí bộ phận thể hiện mối tương quan giữa kết quả thu được với chi phí của từng yếu tố cần thiết đã được sử dụng để thực hiện nhiệm vụ hoạt động kinh doanh như: chi phí bán hàng, chi phí quản lý doanh nghiệp, chi phí khấu hao tài sản cố định, chi phí dịch vụ thuê ngoài… Hiệu quả chi phí tổng hợp thể hiện mối tương quan giữa kết quả thu được và tổng hợp tất cả các loại chi phí bỏ ra để thực hiện nhiệm vụ hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Do vậy, khi đánh giá hiệu quả hoạt động kinh doanh, doanh nghiệp cần đánh giá tổng hợp các loại chi phí trên, đồng thời phải đánh giá hiệu quả của từng loại chi phí. Điều này có ý nghĩa quan trọng giúp công tác quản lý, tìm được hướng giảm chi phí tổng hợp và chi phí bộ phận, thông qua đó góp phần nâng cao hiệu quả kinh doanh của doanh nghiệp. Vai trò của hiệu quả hoạt động kinh doanh Hiệu quả hoạt động kinh doanh là công cụ hữu hiệu để các nhà quản trị doanh nghiệp thực hiện nhiệm vụ quản trị kinh doanh.
Vì bản chất của hiệu quả hoạt động kinh doanh là phản ánh trình độ sử dụng các nguồn lực đầu vào. Do đó, xét trên phương diện lý luận và thực tiễn, phạm trù hiệu quả hoạt động kinh doanh đóng vai trò rất quan trọng trong việc đánh giá, so sánh và phân tích kinh tế để nhằm tìm ra một giải pháp tối ưu nhất để đạt được mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Với vai trò là phương tiện đánh giá và phân tích kinh tế, hiệu quả hoạt động kinh doanh không chỉ được sử dụng ở mức độ tổng hợp, đánh giá chung trình độ sử dụng đầu vào ở toàn bộ doanh nghiệp, mà còn đánh giá được trình độ sử dụng từng yếu tố đầu vào ở phạm vi toàn doanh nghiệp cũng như đánh giá được từng bộ phận của doanh nghiệp. Sự cần thiết phải nâng cao hiệu quả kinh doanh Trong cơ chế thị trường hiện nay, các doanh nghiệp ngày càng cạnh tranh gay gắt để tồn tại và phát triển.
Mức độ cạnh tranh giữa các doanh nghiệp phụ thuộc vào từng lĩnh vực kinh doanh và mức độ mở cửa thị trường đối với doanh nghiệp.