CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC TRONG TỔ CHỨC 1. Khái niệm và nội dung hoạt động tuyển dụng nhân lực 1. Khái niệm Theo giáo trình quản trị nhân lực 1 “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm, thu hút, động viên, khuyến khích cá nhân trong và ngoài doanh nghiệp có đủ tiêu chuẩn thích hợp đăng ký tham gia dự tuyển và lựa chọn, sàng lọc ra những ứng viên đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp”. Theo cuốn tối đa hóa năng lực nhân viên 2 “ Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm nhân sự nhằm đáp ứng yêu cầu cho một vị trí hoặc một công việc trong tổ chức.
Tuyển dụng được tiến hành để đáp ứng nhu cầu cấp thiết như bổ sung cho một vị trí trống nào đó nhằm giảm bớt thời gian bổ sung nhân sự cho một vị trí trống bằng cách duy trì danh sách ứng viên”. Như vậy qua các khái niệm trên có thể thấy rằng tuyển dụng là một quá trình tìm kiếm, thu hút nhân sự tham gia dự tuyển trên cơ sở đó lựa chọn, sàng lọc để chọn ra các ứng viên đáp ứng được yêu cầu của doanh nghiệp. Nội dung hoạt động tuyển dụng nhân lực Hoạt động tuyển dụng nhân lực trong tổ chức có nhiều nội dung như: chiến lược, kế hoạch hóa nguồn nhân lực, chính sách tuyển dụng nhân lực của tổ chức; xây dựng quy chế tuyển dụng, bộ máy cán bộ làm công tác tuyển dụng. Nhưng tuyển dụng bao gồm 02 hoạt động chính: Tuyển mộ và tuyển chọn, các khái niệm về tuyển mộ và tuyển chọn được giải thích như sau: Tuyển mộ theo giáo trình quản trị nhân lực 3 “Tuyển mộ là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên ngoài tổ chức”.
1 Giáo trình quản trị nhân lực – PGS, TS Nguyễn Ngọc Quân, ThS Nguyễn Vân Điềm chủ biên -Tr. 2 Tối đa hóa năng lực nhân viên – Wiliam J.Rothwell, Vũ Cẩm Thanh dịch- Tr. 3 Giáo trình quản trị nhân lực – PGS, TS Nguyễn Ngọc Quân, ThS Nguyễn Vân Điềm chủ biên –Tr. 5 Tuyển mộ theo quản trị nhân lực 4 “ Tuyển mộ nhân viên là một tiến trình thu hút những người có khả năng từ nhiều nguồn khác nhau đến đăng ký, nộp đơn tìm việc làm”.
Như vậy qua khái niệm trên có thể thấy rằng tuyển mộ là một quá trình phức tạp nhằm thu hút đủ số lượng và chất lượng lao động có khả năng từ nhiều nguồn khác nhau tham gia, đăng ký nộp đơn tìm việc làm để nhằm đạt được mục tiêu của mình. Nếu như quá trình này doanh nghiệp thực hiện không tốt thì sẽ ảnh hướng rất lớn đến hiệu quả của quá trình tuyển chọn. Tuyển chọn theo giáo trình quản trị nhân lực5 “Tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ”. Tuyển chọn theo quản trị nhân lực6 “Tuyển mộ là tập trung các ứng viên lại,tuyển chọn nhân lực là quyết định xem trong số các ứng viên ấy ai là người hội đủ các tiêu chuẩn để làm việc cho tổ chức”.
Tuyển chọn theo tối đa hóa năng lực nhân viên7 “Tuyển chọn là quá trình xác định các ứng viên tốt nhất đẻ đảm nhiệm vị trí công việc, quá trình náy bao gồm cả việc so sánh trình độ ứng viên với những yêu cầu công việc cụ thể”. Như vậy qua khái niệm về tuyển chọn thì có thể thấy rằng tuyển chọn nhân viên là hoạt động hết sức quan trọng trong hoạt động quản trị nhân sự, nó giúp các nhà quản trị nhân lực đưa ra được các quyết định tuyển dụng một cách đúng đắn nhất nghĩa là chọn đúng người, bố trí họ đúng vị trí vào đúng thời gian cần thiết. Mối quan hệ giữa tuyển mộ và tuyển chọn: Tuyển mộ là khâu đầu tiên và có ý nghĩa quan trọng trong quá trình tuyển 4 Quản trị nhân sự- Nguyến Hứu Thân chủ biên – Tr. 5 Giáo trình quản trị nhân lực – PGS, TS Nguyễn Ngọc Quân, ThS Nguyễn Vân Điềm chủ biên –Tr.
6 Quản trị nhân sự- Nguyến Hứu Thân chủ biên – Tr. 7 Tối đa hóa năng lực nhân viên – Wiliam J.Rothwell, Vũ Cẩm Thanh dịch - Tr. 6 dụng, nó cung cấp đầu vào cho tuyển chọn. Quá trình tuyển mộ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của quá trình tuyển chọn.
Trong thực tế sẽ có người lao động có trình độ cao nhưng họ không được tuyển chọn và họ không được biết các thông tin tuyển mộ, hoặc không có cơ hội nộp đơn xin việc, chất lượng của quá trình lựa chọn sẽ không đạt được như các yêu cầu mong muốn hay hiệu quả thấp. Vì vậy, quá trình tuyển mộ phải hợp lý cả về nguồn và số lượng tuyển mộ thì mới tạo điều kiện thuận lợi cho tuyển chọn, tiết kiệm được chi phí của tuyển dụng, chất lượng tuyển dụng cao. Quá trình tuyển chọn là khâu quan trọng giúp cho các nhà quản trị nhân lực đưa ra được các quyết định tuyển dụng một cách đúng đắn nhất. Quyết định tuyển chọn có ý nghĩa rất quan trọng đối với chiến lược kinh doanh và đối với các tổ chức, bởi vì quá trình tuyển chọn tốt sẽ giúp cho các tổ chức có được những người có kỹ năng phù hợp với sự phát triển của tổ chức trong tương lai.
Để tuyển chọn đạt được kết quả cao thì cần phải có các bước tuyển chọn phù hợp, các phương pháp thu thập thông tin chính xác và đánh giá các thông tin một cách khoa học. Tuyển mộ và tuyển chọn có mối quan hệ chặt chẽ với nhau là một quá trình liên tục không tách rời, không có tuyển mộ thì tuyển chọn không thành công dẫn tới công tác tuyển dụng của doanh nghiệp cũng thất bại. Tuyển mộ là điều kiện cần còn tuyển chọn là điều kiện đủ trong tiến trình tuyển dụng nhân lực của tổ chức. Do vậy, để công tác tuyển dụng nhân lực trong tổ chức đạt hiệu quả phải thực hiện tốt cả hai giai đoạn tuyển mộ và tuyển chọn.
Căn cứ tuyển dụng nhân lực 1. Kế hoạch hóa nguồn nhân lực (nhu cầu nhân lực) Theo giáo trình quản trị nguồn nhân lực8: “Kế hoạch nhân lực là quá trình đánh giá,xác định nhu cầu về nguồn nhân lực để đáp ứng mực tiêu công việc của tổ chức và xây dựng các kế hoạch lao động nhằm đáp ứng được các nhu cầu đó ”. Mặt khác cũng có thể định nghĩa theo quản trị nguồn nhân lực9: “Hoạch 8 Giáo trình quản trị nhân lực – PGS, TS Nguyễn Ngọc Quân, ThS Nguyễn Vân Điềm chủ biên –Tr. 9 Quản trị nhân sự- Nguyến Hứu Thân chủ biên – Tr.
7 định nguồn nhân lực là quá trình nghiên cứu, xác định nhu cầu nguồn nhân lực, đưa ra các chính sách và thực hiện các chương trình, hoạt động bảo đảm cho doanh nghiệp có đủ nguồn nhân lực với các phẩm chất, kỹ năng phù hợp để thực hiện công việc có năng suất, chất lượng và hiệu quả cao”. Còn theo quản trị nhân sự10: “Hoạch định nguồn nhân lực là một tiến trình triển khai thực hiện các kế hoạch và các chương trình nhằm bảo đảm rằng cơ quan sẽ có đúng số lượng, đúng số người được bố trí đúng nơi, đúng lúc và đúng chỗ”. Qua các định nghĩa trên có thể thấy kế hoạch hóa nguồn nhân lực giúp cho doanh nghiệp chủ động thấy trước các khó khăn và tìm biện pháp khắc phục; xác định rõ khoảng cách giữa tình trạng hiện tại và định hướng tương lai của doanh nghiệp; nhận rõ các hạn chế và cơ hội của nguồn nhân lực trong tổ chức. Mặt khác giúp cho doanh nghiệp thấy rõ phương hướng , cách thức quản trị nguồn nhân lực của mình , đảm bảo cho doanh nghiệp có được đúng người cho đúng việc, vào đúng thời điểm cần thiết và linh hoạt đối phó với những thay đổi trên thị trường.
Như vậy có thể thấy kế hoạch hóa nguồn nhân lực có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của doanh nghiệp Kế hoạch hóa nguồn nhân lực nhằm xác định: Cầu nhân lực: Ước tính xem có bao nhiêu người có trình độ lành nghề thích ứng để thực hiện công việc đặt ra để từ đó xác định được nhu cầu bổ sung thêm nhân lực của tổ chức Cung nhân lực: Ước tính có bao nhiêu người sẽ làm việc cho tổ chức. Đây là một yếu tố quan trọng, vì nếu doanh nghiệp xác định nguồn cung nhân lực sai sẽ không tìm được đủ số lượng lao động cũng như chất lượng lao động mà doanh nghiệp mong muốn. Cân đối cung - cầu nhân lực: Lựa chọn các giải pháp để cân đối cung và cầu nhân lực của tổ chức tại thời điểm thích ứng trong tương lai. Vai trò của kế hoạch hóa nguồn nhân lực: Giữ vai trò trung tâm trong quản lý chiến lược nguồn nhân lực; có ảnh hưởng lớn đến hiệu quả của tổ chức; là cơ sở cho các hoạt động biên chế nguồn nhân lực, đào tạo và phát triển nguồn nhân lực; Nhằm điều hòa các hoạt động nguồn nhân lực.
Quá trình kế hoạch hóa nguồn nhân lực gồm các bước. 10 Giáo trình quản trị nhân lực – PGS, TS Trần Kim Dung chủ biên –Tr.43 NXB Tổng hợp TPHCM, 2011. 8 Môi trường bên ngoài Môi trường bên trong Hoạch định chiến lược Khả năng sẵn có về TNNS Bước 1 Dự báo nhu cầu So sánh giữa nhu cầu & về TNNS khả năng sẵn có Cung – Cầu Dư thừa nhân viên Khiếm dụng nhân viên Đề ra chính sách & Kế Bước 2 hoạch Tuyển Không hành - Hạn chế tuyển dụng mộ Thuyên chuyển Bước 3 động - Giảm giờ lao động Thăng chức - Về hưu sớm Giáng chức - Nghỉ tạm thời Tuyển Đào tạo phát triển chọn Bước 4 Kiểm soát & đánh giá Hình 1.1: Quá trình kế hoạch hóa nguồn nhân lực Nguồn: Phối hợp giữa hai tác giả:R.Wayne Mondy and RobertM.Noe, Sách đã dẫn, Tr.Dolan and Randall S.Schuler, Sách đã dẫn, tr.96 Bước 1: Đề ra nhu cầu và dự đoán cầu nhân lực Cầu nhân lực là số lượng cơ cấu nhân lực cần thiết để hoàn thành số lượng sản phẩm, dịch vụ hoặc khối lượng công việc của tổ chức trong một 9 thời kỳ nhất định. Khi xác định cầu nhân lực phải xem xét và tính đến ảnh hưởng của các yếu tố như: tình hình kinh tế, luật pháp, thay đổi công nghệ kỹ thuật.Các nhân tố bên trong tổ chức: gồm hạn chế về ngân sách chi tiêu, sản lượng năm kế hoạch, số loại sản phẩm, dịch vụ, cơ cấu tổ chức.