Luận văn ThS Y học: Giá trị nồng độ LDH máu đánh giá suy hô hấp sơ sinh tại Bệnh viện Nhi Trung ương

Suy hô hấp (SHH) là tình trạng trao đổi khí không đầy đủ, dẫn đến nồng độ oxy (PaO2) và/hoặc carbon dioxide (PaCO2)… 90 trang · Đại học Thái Nguyên · 2022.

• Tác giả: Vũ Thị Hải Yến
• Người hướng dẫn: PGS. TS Khu Thị Khánh Dung
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Nhi khoa
• Đề tài: Giá Trị Nồng Độ LDH Máu Trong Đánh Giá Suy Hô Hấp Ở Trẻ Sơ Sinh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ y học
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH, BIỂU ĐỒ
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về suy hô hấp sơ sinh
• 1.1.1. Tình hình suy hô hấp ở trẻ sơ sinh
• 1.1.2. Nguyên nhân suy hô hấp ở trẻ sơ sinh
• 1.1.3. Chẩn đoán suy hô hấp sơ sinh
• 1.1.4. Các nghiên cứu chẩn đoán mức độ suy hô hấp
• 1.2. Tổng quan về Lactat Dehydrogenase (LDH)
• 1.2.1. Lịch sử nghiên cứu LDH
• 1.2.2. Cấu trúc LDH
• 1.2.3. Vai trò của LDH liên quan đến bệnh lý suy hô hấp ở trẻ sơ sinh
• 1.2.4. Những nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Các biến số nghiên cứu
• 2.2.4. Phương pháp và công cụ đo lường
• 2.2.4.1. Kỹ thuật đo SpO2
• 2.2.4.2. Đo huyết áp động mạch ở trẻ sơ sinh
• 2.2.4.3. Quy trình xét nghiệm khí máu tại Bệnh viện Nhi Trung ương
• 2.2.4.4. Phương pháp định lượng LDH trong máu
• 2.2.4.5. Chi phí xét nghiệm
• 2.2.5. Quy trình và các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.2.5.1. Cách chọn mẫu
• 2.2.5.2. Phương pháp tiến hành nghiên cứu
• 2.2.6. Phương pháp xử lí số liệu
• 2.2.7. Khía cạnh đạo đức đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đặc điểm chung của đối tượng nghiên cứu
• 3.1.1. Phương pháp hỗ trợ hô hấp khi vào viện
• 3.1.2. Chẩn đoán nguyên nhân gây suy hô hấp khi vào viện
• 3.2. Mô tả nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh suy hô hấp tại Bệnh viện Nhi Trung ương
• 3.2.1. Nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh suy hô hấp
• 3.2.2. Nồng độ LDH máu và mức độ suy hô hấp
• 3.2.3. Nồng độ LDH máu và nguyên nhân suy hô hấp
• 3.2.4. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu và tuổi thai
• 3.2.5. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu và cân nặng
• 3.2.6. Mối liên quan nồng độ LDH máu và thời gian hỗ trợ hô hấp
• 3.2.7. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu và kết quả điều trị
• 3.3. Giá trị của nồng độ LDH máu trong đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh
• 3.3.1. Giá trị của nồng độ LDH máu với mức độ suy hô hấp
• 3.3.2. Giá trị của nồng độ LDH máu với thời gian hỗ trợ hô hấp
• 3.3.3. Giá trị của nồng độ LDH máu với kết quả điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Đặc điểm chung đối tượng nghiên cứu
• 4.1.1. Phân bố giới tính
• 4.1.2. Phân bố tuổi thai
• 4.1.3. Phân bố cân nặng
• 4.1.4. Phương pháp hỗ trợ hô hấp khi vào viện
• 4.1.5. Chẩn đoán nguyên nhân gây suy hô hấp khi vào viện
• 4.2. Mô tả nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh suy hô hấp tại Bệnh viện Nhi Trung ương
• 4.2.1. Nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh suy hô hấp
• 4.2.2. Nồng độ LDH máu với mức độ suy hô hấp
• 4.2.3. Nồng độ LDH máu và nguyên nhân suy hô hấp
• 4.2.4. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu và tuổi thai
• 4.2.5. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu và cân nặng
• 4.2.6. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu với thời gian hỗ trợ hô hấp
• 4.2.7. Mối liên quan giữa nồng độ LDH máu với kết quả điều trị
• 4.3. Giá trị của nồng độ LDH máu trong đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh
• 4.3.1. Giá trị của nồng độ LDH máu với mức độ suy hô hấp
• 4.3.2. Giá trị của nồng độ LDH máu với thời gian hỗ trợ hô hấp
• 4.3.3. Giá trị của nồng độ LDH máu với kết quả điều trị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• BỆNH ÁN NGHIÊN CỨU

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Suy Hô Hấp Sơ Sinh LDH Máu

Suy hô hấp (SHH) là tình trạng trao đổi khí không đầy đủ, dẫn đến nồng độ oxy (PaO2) và/hoặc carbon dioxide (PaCO2) trong máu động mạch nằm ngoài giới hạn bình thường. SHH là nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trong tuần đầu sau sinh. SHH có thể do nhiều nguyên nhân tại phổi hoặc ngoài phổi. Việc xác định chính xác mức độ và nguyên nhân SHH là vô cùng quan trọng để có hướng xử trí cấp cứu, điều trị và tiên lượng bệnh phù hợp. LDH máu, một enzyme tham gia vào quá trình sản xuất năng lượng, có thể tăng cao khi tế bào bị tổn thương do thiếu oxy. Nồng độ LDH máu có thể là một chỉ dấu quan trọng trong đánh giá và tiên lượng SHH ở trẻ sơ sinh.

1.1. Định Nghĩa Và Tầm Quan Trọng Của Suy Hô Hấp

Suy hô hấp là một hội chứng phức tạp, đặc trưng bởi tình trạng trao đổi khí không hiệu quả, dẫn đến sự mất cân bằng oxy và carbon dioxide trong máu động mạch. Tình trạng này có thể phát sinh từ các vấn đề tại phổi hoặc các rối loạn thông khí do các bệnh lý khác nhau. Suy hô hấp đặc biệt phổ biến ở trẻ sơ sinh, đặc biệt là trong những ngày đầu đời khi trẻ thích nghi với môi trường bên ngoài tử cung. Do đó, việc nhận biết và can thiệp kịp thời là vô cùng quan trọng để cải thiện kết quả điều trị cho trẻ sơ sinh bị suy hô hấp.

1.2. LDH Máu Vai Trò Trong Chuyển Hóa Yếm Khí

LDH (Lactate Dehydrogenase) là một enzyme quan trọng tham gia vào quá trình chuyển hóa năng lượng trong tế bào. Khi tế bào bị thiếu oxy, quá trình chuyển hóa yếm khí diễn ra, và LDH đóng vai trò xúc tác chuyển đổi pyruvate thành lactate. Do đó, khi có sự phá hủy tế bào do thiếu oxy hoặc các nguyên nhân khác, nồng độ LDH trong máu có thể tăng lên đáng kể. Việc đo lường và đánh giá nồng độ LDH máu có thể cung cấp thông tin quan trọng về mức độ tổn thương tế bào và tình trạng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

II. Thách Thức Trong Đánh Giá Mức Độ Suy Hô Hấp ở Trẻ

Đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh gặp nhiều thách thức do các triệu chứng lâm sàng không đặc hiệu và sự thay đổi nhanh chóng của tình trạng bệnh. Các phương pháp đánh giá truyền thống như khí máu động mạch là xâm lấn và có thể gây đau đớn cho trẻ. Do đó, cần có những phương pháp đánh giá nhanh chóng, không xâm lấn và có độ chính xác cao để hỗ trợ các bác sĩ trong việc đưa ra quyết định điều trị kịp thời. Việc tìm kiếm các biomarker như LDH máu có thể giúp cải thiện việc đánh giá và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

2.1. Hạn Chế Của Các Phương Pháp Đánh Giá Truyền Thống

Mặc dù các phương pháp đánh giá truyền thống như khí máu động mạch đóng vai trò quan trọng trong việc chẩn đoán và đánh giá suy hô hấp, chúng cũng tồn tại một số hạn chế nhất định. Thủ thuật lấy máu động mạch có thể gây đau đớn và khó chịu cho trẻ sơ sinh, đồng thời cũng có nguy cơ gây ra các biến chứng như nhiễm trùng hoặc tổn thương mạch máu. Ngoài ra, việc thực hiện khí máu động mạch cũng đòi hỏi kỹ thuật chuyên môn và trang thiết bị đầy đủ, điều này có thể gây khó khăn trong các cơ sở y tế có nguồn lực hạn chế.

2.2. Nhu Cầu Về Các Phương Pháp Đánh Giá Nhanh Chóng Không Xâm Lấn

Trước những hạn chế của các phương pháp đánh giá truyền thống, nhu cầu về các phương pháp đánh giá nhanh chóng, không xâm lấn và có độ chính xác cao ngày càng trở nên cấp thiết. Các phương pháp này sẽ giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị kịp thời và hiệu quả hơn, đồng thời giảm thiểu sự khó chịu và các biến chứng tiềm ẩn cho trẻ sơ sinh. Việc nghiên cứu và phát triển các biomarker mới, như LDH máu, có thể mở ra những triển vọng mới trong việc đánh giá và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

2.3. Vai trò của Biomarker trong đánh giá SHH

Sự phát triển của các công cụ và phương pháp chẩn đoán mới dựa trên biomarker đã tạo ra những tiến bộ đáng kể trong việc chẩn đoán và quản lý bệnh tật, đặc biệt là trong lĩnh vực nhi khoa. Các biomarker cung cấp thông tin khách quan và đáng tin cậy về tình trạng bệnh lý của trẻ, giúp bác sĩ đưa ra quyết định điều trị chính xác và kịp thời. Việc xác định các biomarker phù hợp cho suy hô hấp, như LDH máu, có thể giúp cải thiện đáng kể việc đánh giá và tiên lượng bệnh ở trẻ sơ sinh.

III. LDH Máu Phương Pháp Đánh Giá Suy Hô Hấp ở Trẻ

Nghiên cứu gần đây cho thấy nồng độ LDH máu có thể là một chỉ số hữu ích trong việc đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Khi tế bào phổi bị tổn thương do thiếu oxy hoặc viêm, LDH sẽ giải phóng vào máu, làm tăng nồng độ LDH máu. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng nồng độ LDH máu có liên quan đến mức độ nặng của suy hô hấp, thời gian hỗ trợ hô hấp và kết quả điều trị. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu để xác định ngưỡng LDH máu tối ưu và giá trị tiên đoán của nó trong các trường hợp suy hô hấp khác nhau.

3.1. Cơ Chế Tăng LDH Máu Trong Suy Hô Hấp

Khi trẻ sơ sinh bị suy hô hấp, tình trạng thiếu oxy (hypoxia) có thể dẫn đến tổn thương tế bào phổi và các mô khác trong cơ thể. Các tế bào bị tổn thương sẽ giải phóng LDH vào máu, làm tăng nồng độ LDH máu. Mức độ tăng LDH máu có thể phản ánh mức độ nghiêm trọng của tổn thương tế bào và mức độ suy hô hấp của trẻ. Do đó, việc đo lường nồng độ LDH máu có thể cung cấp thông tin quan trọng về tình trạng bệnh lý của trẻ.

3.2. Nghiên Cứu Về Mối Liên Hệ Giữa LDH Máu và Suy Hô Hấp

Một số nghiên cứu đã chỉ ra rằng có mối liên hệ giữa nồng độ LDH máu và mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Ví dụ, một nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy ngưỡng LDH 750 U/L có thể dự đoán nhu cầu sử dụng oxy kéo dài ở trẻ bị suy hô hấp. Một nghiên cứu khác cho thấy LDH máu có thể giúp tiên lượng mức độ nặng của bệnh màng trong và thở nhanh thoáng qua ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng các nghiên cứu này có quy mô nhỏ và cần được xác nhận bởi các nghiên cứu lớn hơn với nhiều đối tượng tham gia hơn.

IV. Ứng Dụng LDH Máu Trong Thực Tiễn Lâm Sàng Nghiên Cứu

Nghiên cứu “Giá trị của nồng độ LDH máu trong đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh tại Bệnh viện Nhi Trung ương” nhằm mục tiêu mô tả nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh bị suy hô hấp và xác định giá trị của nó trong việc đánh giá mức độ bệnh. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của LDH máu trong việc chẩn đoán và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh, từ đó giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp và cải thiện kết quả cho bệnh nhân.

4.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Về LDH Máu

Nghiên cứu này tập trung vào việc mô tả nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh bị suy hô hấp và xác định giá trị của nó trong việc đánh giá mức độ bệnh. Nghiên cứu này cũng nhằm mục đích xác định xem nồng độ LDH máu có liên quan đến các yếu tố khác như tuổi thai, cân nặng và thời gian hỗ trợ hô hấp hay không. Kết quả nghiên cứu có thể cung cấp thông tin hữu ích cho các bác sĩ trong việc đánh giá và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

4.2. Giá Trị Thực Tiễn Của Kết Quả Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu này có thể cung cấp thêm bằng chứng về vai trò của LDH máu trong việc chẩn đoán và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Thông tin này có thể giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp hơn, chẳng hạn như quyết định sử dụng liệu pháp oxy hoặc thông khí nhân tạo. Hơn nữa, kết quả nghiên cứu có thể giúp xác định những trẻ có nguy cơ cao bị suy hô hấp nặng, từ đó cho phép các bác sĩ can thiệp sớm và cải thiện kết quả cho bệnh nhân. Ngoài ra, nghiên cứu này có thể tạo tiền đề cho các nghiên cứu lớn hơn và sâu hơn về vai trò của LDH máu trong suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

V. Kết Luận Triển Vọng Nghiên Cứu về LDH Máu

Nồng độ LDH máu có tiềm năng trở thành một công cụ hữu ích trong việc đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn, đa trung tâm để xác định ngưỡng LDH máu tối ưu, đánh giá giá trị tiên đoán của nó trong các trường hợp suy hô hấp khác nhau và so sánh với các phương pháp đánh giá truyền thống. Việc kết hợp LDH máu với các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng khác có thể giúp cải thiện độ chính xác trong chẩn đoán và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh.

5.1. Tóm Tắt Về Giá Trị Tiềm Năng Của LDH Máu

LDH máu có tiềm năng trở thành một công cụ hữu ích trong việc đánh giá mức độ suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Nó có thể cung cấp thông tin khách quan về mức độ tổn thương tế bào và giúp các bác sĩ đưa ra quyết định điều trị phù hợp. Tuy nhiên, cần lưu ý rằng LDH máu chỉ là một trong nhiều yếu tố cần xem xét khi đánh giá suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Cần kết hợp LDH máu với các chỉ số lâm sàng và cận lâm sàng khác để có được đánh giá toàn diện và chính xác nhất.

5.2. Hướng Nghiên Cứu Tương Lai Để Khai Thác LDH Máu

Trong tương lai, cần có thêm nhiều nghiên cứu quy mô lớn, đa trung tâm để xác định ngưỡng LDH máu tối ưu cho việc đánh giá suy hô hấp ở trẻ sơ sinh. Các nghiên cứu này nên tập trung vào việc đánh giá giá trị tiên đoán của LDH máu trong các trường hợp suy hô hấp khác nhau, chẳng hạn như bệnh màng trong, thở nhanh thoáng qua và hội chứng hít phân su. Ngoài ra, cần có các nghiên cứu so sánh LDH máu với các phương pháp đánh giá truyền thống để xác định xem LDH máu có thể cải thiện độ chính xác trong chẩn đoán và tiên lượng suy hô hấp ở trẻ sơ sinh hay không.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Suy hô hấp cấp là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong sớm trong giai đoạn sơ sinh từ 0 đến 7 ngày tuổi. Theo thống kê y tế toàn cầu của Quỹ Nhi đồng Liên Hiệp Quốc, tỷ lệ tử vong sơ sinh đã giảm từ 36,6 phần nghìn năm 1990 xuống còn 18 phần nghìn năm 2017. Tại Việt Nam, tỷ lệ tử vong sơ sinh được ghi nhận ở mức 12 phần nghìn vào năm 2014, trong đó suy hô hấp chiếm tỷ trọng đáng kể. Ước tính có khoảng 7% trẻ sơ sinh gặp phải các biến cố suy hô hấp sau sinh, với nguy cơ tử vong ở nhóm bệnh lý này cao gấp 2 đến 4 lần so với nhóm trẻ bình thường. Tỷ lệ tử vong do suy hô hấp sơ sinh dao động từ 11% tại các quốc gia phát triển đến hơn 32% tại một số khu vực đang phát triển.

Nhằm nâng cao hiệu quả phân loại mức độ nặng và hỗ trợ ra quyết định can thiệp sớm, nghiên cứu được thực hiện tại Trung tâm Sơ sinh - Bệnh viện Nhi Trung ương trong giai đoạn từ tháng 6 năm 2021 đến tháng 4 năm 2022. Đối tượng nghiên cứu gồm 261 bệnh nhi sơ sinh được chẩn đoán suy hô hấp cấp nhập khoa Điều trị tích cực sơ sinh. Nghiên cứu hướng tới hai mục tiêu trọng tâm: mô tả nồng độ men Lactate Dehydrogenase (LDH) máu ở trẻ sơ sinh suy hô hấp và xác định giá trị thực tiễn của nồng độ LDH máu trong việc đánh giá mức độ suy hô hấp, nhu cầu can thiệp thở máy cũng như tiên lượng kết quả điều trị. Kết quả cung cấp một dấu ấn sinh học định lượng có độ tin cậy cao, hỗ trợ tối ưu hóa phác đồ điều trị hồi sức cấp cứu sơ sinh.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Quá trình chuyển hóa tế bào trong điều kiện thiếu oxy mô là nền tảng bệnh học giải thích biến thiên men sinh học. Khi suy hô hấp xảy ra, sự sụt giảm oxy máu động mạch (PaO2 dưới 50 mmHg) và toan hóa máu dẫn đến tình trạng giảm tưới máu vi tuần hoàn và thiếu hụt năng lượng nghiêm trọng tại các mô. Quá trình đường phân yếm khí tăng cường kích hoạt phản ứng khử pyruvate thành lactate nhờ xúc tác của enzyme Lactate Dehydrogenase với sự tham gia của coenzyme Nicotinamide Adenine Dinucleotide (dạng oxy hóa NAD+ và dạng khử NADH).

Về mặt cấu trúc phân tử, Lactate Dehydrogenase là một tetramer có trọng lượng phân tử khoảng 134.000 Dalton, gồm 4 chuỗi polypeptide thuộc hai tiểu đơn vị H và M, tạo nên 5 dạng isozyme chính từ LDH-1 đến LDH-5. Nồng độ LDH nội bào cao gấp khoảng 500 lần so với huyết thanh. Do đó, khi màng tế bào bị tổn thương do thiếu oxy, hoại tử hoặc phản ứng viêm hệ thống, một lượng lớn enzyme được giải phóng khuếch tán vào lòng mạch. Theo chuẩn của Liên đoàn Quốc tế về Hóa Lâm sàng (IFCC) đo tại 37 độ C, ngưỡng nồng độ LDH máu sinh lý ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh là dưới 600 U/L. Sự gia tăng nồng độ LDH máu vượt ngưỡng 600 U/L phản ánh trực tiếp mức độ phá hủy tế bào và mức độ thiếu oxy mô trong suy hô hấp sơ sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế mô tả cắt ngang tiến cứu trên cỡ mẫu thuận tiện gồm 261 bệnh nhi sơ sinh suy hô hấp nhập khoa Điều trị tích cực sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương từ tháng 6 năm 2021 đến tháng 4 năm 2022. Tiêu chuẩn lựa chọn bao gồm trẻ sơ sinh dưới 28 ngày tuổi có biểu hiện lâm sàng của suy hô hấp như thở nhanh trên 60 lần/phút, thở chậm dưới 30 lần/phút, co kéo lồng ngực mạnh, phập phồng cánh mũi, thở rên, tím tái hoặc chỉ số Silverman từ 3 điểm trở lên kết hợp biến đổi khí máu động mạch. Các trường hợp mẫu máu bị tan máu (vỡ hồng cầu) hoặc bệnh nhi cần đặt nội khí quản chủ động do chỉ định ngoại khoa được loại trừ nghiêm ngặt nhằm bảo đảm độ chuẩn xác của nồng độ men.

Bệnh phẩm máu tĩnh mạch với thể tích 2 ml được thu thập ngay khi bệnh nhi vào viện, đựng trong ống chống đông Li-Heparin, ly tâm tách huyết tương và phân tích trong vòng 2 giờ trên hệ thống máy xét nghiệm tự động Cobas 6000 (501) của hãng Hitachi theo nguyên lý động học enzyme ở bước sóng 340 nm. Toàn bộ số liệu lâm sàng, khí máu, chỉ số sinh tồn và kết quả điều trị được thu thập vào bệnh án nghiên cứu mẫu. Dữ liệu được phân tích bằng phần mềm thống kê SPSS 22.0. Do biến số nồng độ LDH không tuân theo phân phối chuẩn, nghiên cứu sử dụng các kiểm định phi tham số Mann-Whitney để so sánh giá trị trung vị giữa các nhóm và phân tích đường cong ROC nhằm xác định độ nhạy, độ đặc hiệu cùng điểm cắt tối ưu trong phân loại mức độ bệnh.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát trên 261 trẻ sơ sinh suy hô hấp ghi nhận tỷ lệ trẻ nam chiếm ưu thế rõ rệt với 176 trẻ (tỷ lệ 67,4%), gấp hơn 2 lần so với trẻ nữ với 85 trẻ (tỷ lệ 32,6%). Phân bố theo tuổi thai cho thấy nhóm trẻ đủ tháng từ 37 tuần trở lên chiếm tỷ lệ cao nhất với 164 trẻ (tỷ lệ 62,8%), nhóm non tháng muộn 32 đến dưới 37 tuần chiếm 67 trẻ (tỷ lệ 25,7%), non tháng từ 28 đến dưới 32 tuần có 26 trẻ (tỷ lệ 10,0%) và dưới 28 tuần có 4 trẻ (tỷ lệ 1,5%). Tương ứng với đó, nhóm có cân nặng lúc sinh từ 2500g trở lên chiếm tỷ lệ 68,6% (179 trẻ), trong khi trẻ nhẹ cân dưới 1000g chiếm 3,1% (8 trẻ).

Về phân loại nguyên nhân, các bệnh lý ngoài phổi chiếm 57,5% (150 trẻ), trong đó bệnh não thiếu oxy thiếu máu cục bộ (HIE) là nguyên nhân đơn lẻ phổ biến nhất chiếm 24,1% (63 trẻ), tiếp theo là nhiễm khuẩn huyết chiếm 4,6% (12 trẻ) và rối loạn chuyển hóa bẩm sinh chiếm 3,8% (10 trẻ). Nhóm nguyên nhân tại phổi chiếm 42,5% (111 trẻ), dẫn đầu là bệnh màng trong với 28 trẻ (tỷ lệ 10,7%), viêm phổi sơ sinh với 24 trẻ (tỷ lệ 9,2%), tăng áp lực động mạch phổi dai dẳng với 20 trẻ (tỷ lệ 7,7%), thở nhanh thoáng qua với 14 trẻ (tỷ lệ 5,4%) cùng tràn khí màng phổi chiếm 4,2% (11 trẻ).

Nồng độ LDH máu trung vị của toàn bộ nhóm trẻ suy hô hấp đạt 1113 U/L, dao động trong khoảng tứ phân vị từ 786 U/L đến 1907,5 U/L, cao vượt trội so với ngưỡng tham chiếu bình thường dưới 600 U/L. Đặc biệt, nồng độ LDH máu có sự khác biệt rõ rệt theo mức độ can thiệp hỗ trợ hô hấp: nhóm suy hô hấp nặng cần thở máy xâm nhập (222 trẻ, chiếm 85,1%) có trung vị LDH là 1128,5 U/L (khoảng tứ phân vị: 813,25 - 1997,75 U/L), cao hơn có ý nghĩa thống kê so với nhóm suy hô hấp nhẹ và trung bình không cần thở máy (39 trẻ, chiếm 14,9%) với mức trung vị là 862 U/L (khoảng tứ phân vị: 604 - 1574 U/L), kiểm định ghi nhận giá trị p = 0,009.

Thảo luận kết quả

Sự gia tăng vượt bậc của nồng độ LDH trong huyết thanh trẻ suy hô hấp phản ánh chân thực mức độ hoại tử tế bào và tình trạng toan chuyển hóa mô do thiếu oxy kéo dài. Trong các bệnh lý sơ sinh nặng như bệnh não thiếu oxy thiếu máu cục bộ hoặc sốc nhiễm khuẩn, cơ chế tái phân phối tuần hoàn ưu tiên dòng máu cho não và tim làm giảm tưới máu nghiêm trọng tại phổi, gan, cơ xương và thận, từ đó thúc đẩy hiện tượng giải phóng ồ ạt các isozyme LDH vào tuần hoàn.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu của Servet Ozkiraz tại Thổ Nhĩ Kỳ trên nhóm trẻ thở nhanh thoáng qua, trong đó điểm cắt LDH 750 U/L được chứng minh có khả năng dự đoán nhu cầu thở oxy kéo dài trên 72 giờ với độ đặc hiệu 90,6% và diện tích dưới đường cong đạt 0,733. Tương tự, nghiên cứu của Mohamed Shawky Elfarargy tại Ai Cập trên 90 trẻ sơ sinh mắc bệnh màng trong và thở nhanh thoáng qua cũng khẳng định LDH là marker nhạy bén phản ánh mức độ trầm trọng của tổn thương nhu mô phổi. Tại Việt Nam, kết quả này củng cố các báo cáo trước đây của Tôn Nữ Vân Anh, ghi nhận nồng độ LDH ở nhóm trẻ suy hô hấp cần thở CPAP đạt trung vị 903 U/L, cao hơn đáng kể so với nhóm không cần CPAP (719 U/L) với p < 0,05.

Các dữ liệu nghiên cứu về sự phân tầng nồng độ LDH máu theo nhóm nguyên nhân và mức độ can thiệp có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua biểu đồ hộp thể hiện khoảng tứ phân vị và đường cong đặc trưng hoạt động máy thu (ROC). Diện tích dưới đường cong ROC của nồng độ LDH máu khẳng định đây là một xét nghiệm cận lâm sàng có giá trị tiên lượng tin cậy, giúp phân loại sớm bệnh nhân cần hỗ trợ thông khí nhân tạo ngay từ thời điểm nhập viện.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tối ưu hóa công tác cấp cứu và hồi sức sơ sinh tại các cơ sở y tế, nghiên cứu đưa ra 4 khuyến nghị then chốt:

1. Thiết lập chỉ định xét nghiệm định lượng nồng độ LDH máu thường quy ngay trong 2 giờ đầu nhập viện cho toàn bộ trẻ sơ sinh có biểu hiện suy hô hấp lâm sàng hoặc chỉ số Silverman từ 3 điểm trở lên. Mục tiêu giúp đội ngũ bác sĩ chuyên khoa Nhi và Hồi sức cấp cứu nhận diện sớm các trường hợp có nguy cơ chuyển nặng, giảm thiểu tỷ lệ chậm trễ can thiệp thông khí xâm nhập từ 15% đến 20%.

2. Ứng dụng ngưỡng nồng độ LDH máu từ 850 U/L đến 1100 U/L như một chỉ số cận lâm sàng cảnh báo nguy cơ thất bại với các biện pháp hỗ trợ hô hấp không xâm nhập (thở oxy gọng kính, thở áp lực dương liên tục CPAP). Đội ngũ bác sĩ lâm sàng tại khoa Hồi sức tích cực sơ sinh cần chủ động hội chẩn, chuẩn bị trang thiết bị máy thở và thực hiện đặt ống nội khí quản kịp thời trong 24 giờ đầu điều trị.

3. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật lấy mẫu và xét nghiệm huyết học sinh hóa tại các phòng xét nghiệm bệnh viện. Kỹ thuật viên xét nghiệm cần đảm bảo thao tác lấy 2 ml máu tĩnh mạch êm dịu, sử dụng chất chống đông Li-Heparin, kiểm soát tỷ lệ tán huyết vỡ hồng cầu dưới 5% và hoàn tất phân tích mẫu trong vòng 120 phút nhằm duy trì độ chuẩn xác tuyệt đối của hoạt độ men.

4. Xây dựng chương trình đào tạo liên tục và tập huấn định kỳ 6 tháng một lần cho đội ngũ y bác sĩ tuyến cơ sở về kỹ năng đọc, kết hợp phân tích các chỉ số khí máu động mạch, thang điểm lâm sàng Silverman và nồng độ men LDH máu. Ban Giám đốc các bệnh viện chuyên khoa Nhi và Sản Nhi cần cập nhật phác đồ chẩn đoán đa tầng nhằm nâng cao năng lực phân loại bệnh nhân trước khi chuyển tuyến an toàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả thực nghiệm của luận văn mang lại giá trị thực tiễn sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Bác sĩ chuyên khoa Sơ sinh và Hồi sức cấp cứu Nhi khoa: Luận văn cung cấp bằng chứng định lượng vững chắc về giá trị của nồng độ LDH máu, giúp bác sĩ lâm sàng có thêm công cụ tin cậy để đánh giá độ nặng của suy hô hấp, quyết định thời điểm thở máy xâm nhập và theo dõi đáp ứng điều trị ở trẻ sơ sinh non tháng cũng như đủ tháng.

2. Bác sĩ và kỹ thuật viên chuyên ngành Hóa sinh lâm sàng: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình định lượng hoạt độ enzyme LDH bằng phương pháp động học trên hệ thống máy Cobas 6000, các yếu tố nhiễu cần kiểm soát như vỡ hồng cầu và tiêu chuẩn kiểm tra chất lượng xét nghiệm trong bối cảnh cấp cứu sơ sinh.

3. Học viên sau đại học, bác sĩ nội trú và nghiên cứu sinh ngành Nhi khoa: Tài nguyên học thuật chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu lâm sàng cắt ngang tiến cứu, cách áp dụng các thang điểm đánh giá lâm sàng kết hợp phân tích thống kê phi tham số và đường cong ROC trong nghiên cứu y học.

4. Các nhà quản lý y tế và chuyên gia xây dựng phác đồ điều trị: Căn cứ khoa học thực tế từ 261 ca bệnh tại Bệnh viện Nhi Trung ương để cập nhật hướng dẫn chẩn đoán, điều trị suy hô hấp sơ sinh và tối ưu hóa phân bổ nguồn lực trang thiết bị máy thở tại các đơn vị hồi sức tích cực.

Câu hỏi thường gặp

Nồng độ LDH máu bình thường ở trẻ sơ sinh là bao nhiêu? Theo tiêu chuẩn sinh học của Liên đoàn Quốc tế về Hóa Lâm sàng (IFCC) đo ở 37 độ C, nồng độ hoạt độ men LDH trong máu ở trẻ sơ sinh khỏe mạnh thông thường duy trì ở mức dưới 600 U/L. Các giá trị vượt trên ngưỡng này đều là chỉ dấu gợi ý có sự tổn thương hoặc phá hủy tế bào trong cơ thể.

Vì sao suy hô hấp sơ sinh lại làm tăng nồng độ men LDH máu? Khi trẻ sơ sinh suy hô hấp, nồng độ oxy máu suy giảm nghiêm trọng gây thiếu oxy mô cục bộ và toan hóa chuyển hóa. Tế bào buộc phải chuyển sang đường phân yếm khí, kích thích tăng sinh enzyme LDH để chuyển hóa pyruvate thành lactate. Đồng thời, màng tế bào tổn thương làm rò rỉ lượng lớn LDH nội bào vào huyết tương.

Nồng độ LDH máu ở nhóm trẻ suy hô hấp cần thở máy khác biệt như thế nào so với nhóm không thở máy? Nghiên cứu trên 261 bệnh nhi ghi nhận nhóm suy hô hấp nặng phải can thiệp thở máy xâm nhập có nồng độ LDH trung vị đạt 1128,5 U/L (khoảng tứ phân vị: 813,25 - 1997,75 U/L), cao hơn rõ rệt so với nhóm không thở máy chỉ đạt trung vị 862 U/L với ý nghĩa thống kê xác thực (p = 0,009).

Nguyên nhân gây suy hô hấp sơ sinh nào phổ biến nhất trong nghiên cứu? Trong số 261 trẻ nghiên cứu, nhóm nguyên nhân ngoài phổi chiếm 57,5% với bệnh não thiếu oxy thiếu máu cục bộ (HIE) chiếm tỷ lệ cao nhất là 24,1% (63 trẻ). Nhóm nguyên nhân tại phổi chiếm 42,5%, trong đó bệnh màng trong là bệnh lý hàng đầu chiếm 10,7% (28 trẻ), tiếp theo là viêm phổi sơ sinh chiếm 9,2%.

Những yếu tố kỹ thuật nào có thể làm sai lệch kết quả xét nghiệm LDH máu? Hiện tượng vỡ hồng cầu trong quá trình lấy hoặc xử lý 2 ml máu xét nghiệm là yếu tố gây sai số lớn nhất, do hồng cầu chứa nồng độ LDH rất cao. Ngoài ra, việc chậm trễ phân tích mẫu quá 2 giờ hoặc mẫu máu không được bảo quản đúng chuẩn Li-Heparin cũng làm biến đổi hoạt tính enzyme.

Kết luận

• Đề tài đã nghiên cứu toàn diện trên 261 trẻ sơ sinh suy hô hấp tại Bệnh viện Nhi Trung ương, ghi nhận tỷ lệ trẻ nam chiếm ưu thế 67,4% và nhóm trẻ đủ tháng chiếm 62,8%.
• Bệnh não thiếu oxy thiếu máu cục bộ (24,1%) và bệnh màng trong (10,7%) là hai nguyên nhân hàng đầu gây suy hô hấp sơ sinh tương ứng cho nhóm ngoài phổi và tại phổi.
• Nồng độ LDH máu ở trẻ sơ sinh suy hô hấp tăng cao vượt trội với giá trị trung vị 1113 U/L, phản ánh trung thực mức độ thiếu oxy mô và hoại tử tế bào.
• Xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa nhóm trẻ cần thở máy (trung vị 1128,5 U/L) và nhóm không thở máy (trung vị 862 U/L) với mức ý nghĩa p = 0,009, khẳng định giá trị tiên lượng vượt trội của LDH.
• Đóng góp cơ sở khoa học vững chắc để đưa xét nghiệm LDH máu vào quy trình thường quy trong 24 giờ đầu cấp cứu sơ sinh nhằm cá thể hóa phác đồ điều trị và giảm thiểu tỷ lệ tử vong.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về suy hô hấp sơ sinh 1. Định nghĩa Suy hô hấp là một hội chứng do nhiều nguyên nhân gây nên, là tình trạng trao đổi khí không đầy đủ, hậu quả oxy và/hoặc CO2 máu động mạch không nằm trong giới hạn bình thường. Tổn thương tại phổi và/hoặc do rối loạn thông khí , gây ra bởi các bệnh tại cơ quan hô hấp hoặc tại cơ quan khác.

Suy hô hấp hay gặp trong thời kỳ sơ sinh nhất là trong những ngày đầu sau đẻ khi trẻ làm quen với môi trường bên ngoài tử cung. Suy hô hấp là tình trạng cơ quan hô hấp đột nhiên không đảm bảo được chức năng trao đổi khí gây ra thiếu oxy máu, có hoặc không có kèm theo tăng CO2 máu. Suy hô hấp biểu hiện qua kết quả đo khí máu động mạch: PaO2 < 50mmHg, và/ hoặc PaCO2 > 60mmHg khi thở với FiO2 21% [69]. Tình hình suy hô hấp ở trẻ sơ sinh Suy hô hấp (SHH) cấp là nguyên nhân gây tử vong hàng đầu, nguyên nhân nằm viện kéo dài ở trẻ sơ sinh, đặc biêt là trẻ sơ sinh non tháng [37].

Bệnh phổi là nguyên nhân phổ biến nhất gây suy hô hấp ở trẻ sơ sinh, có thể dẫn đến suy hô hấp và tử vong trong trường hợp nặng. Tại Hoa Kỳ, tỉ lệ tử vong của suy hô hấp ở trẻ sơ sinh là khoảng 11% và tỉ lệ này có thể lên tới 32% ở Trung Quốc [58], [21]. Theo Martin, tỉ lệ SHH là 6,1‰ trẻ sơ sinh, tương đương 24.000 trẻ sơ sinh mỗi năm [36]. Tại Ấn Độ, theo nghiên cứu của Keerti Swarnkar và cs cho thấy 140 trẻ suy hô hấp chiếm 16,37% trong tất cả các trẻ nhập khoa NICU với tỉ lệ mắc 2,83%.

Nguyên nhân suy hô hấp thường gặp nhất là khó thở nhanh thoáng qua trẻ sơ sinh 57 trẻ (40,7%), bệnh màng trong 24 trẻ (17,2%), ngạt 16 ca (11,4%) và hít phân su 13 ca (9,3%). Đẻ mổ là một trong những yếu tố ảnh hưởng phổ 4 biến nhất liên quan đến bệnh thở nhanh thoáng qua và bệnh màng trong. Tỉ lệ tử vong của tất cả các ca suy hô hấp trong nghiên cứu là 22,86% [70]. Tại Việt Nam, Nguyễn Thị Kiều Nhi và cộng sự (CS) nghiên cứu tại Bệnh viện Trung ương Huế cho thấy tỉ lệ tử vong của trẻ sơ sinh non tháng là 67,4%, trong đó tử vong do suy hô hấp chiếm 12,5% [8].

Ngyên nhân suy hô hấp ở trẻ sơ sinh 1. Do tắc nghẽn đường hô hấp trên - Tắc lỗ mũi sau: do chướng ngại vật như đờm, nhày, do hẹp lỗ mũi sau hoặc phù niêm mạc mũi… - Dò thực – khí quản trong teo thực quản. - Hội chứng Pierre – Robin: không có phanh lưỡi nên lưỡi bị tụt ra sau ở tư thế nằm ngửa gây tắc đưỡng hô hấp trên. - Polype họng - Hẹp thanh quản do phù nề, mềm sụn thanh quản.

Do nguyên nhân tại phổi  Bẩm sinh: Bất sản phổi, thiểu sản phổi, kén hơi tại phổi… các nguyên nhân này ít gặp trên lâm sàng.  Mắc phải + Hội chứng hít phân su : là sự xuất hiện của phân su ở trong đường hô hấp dưới của trẻ. Cơ chế của hội chứng hít phân su đến nay vẫn còn nhiều giả thuyết, nhưng có 3 cơ chế chính được nhiều tác giả công nhận. Thứ nhất sự xuất hiện phân su trong nước ối ở giai đoạn 3 của thời kì mang thai, thứ hai do tình trạng stress, thiếu oxy hoặc do nhiễm trùng bào thai, thứ ba là do suy thai cấp trong quá trình chuyển dạ.