Đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán trong sách Ngữ Văn 11

Luận văn thạc sĩ giáo dục phân tích vnu ued đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán trong sách ngữ văn 11 theo, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Trương Thị Kim Dung
• Người hướng dẫn: Pgs. Đoàn Đức Phương
• Trường học: Trường Đại Học Giáo Dục - Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư Phạm Ngữ Văn
• Đề tài: Đổi Mới Phương Pháp Dạy Học Tác Phẩm Văn Xuôi Hiện Thực Phê Phán Trong Sách Ngữ Văn 11 Theo Hướng Tiếp Cận Cấu Trúc
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• MỤC LỤC
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.1. Cơ sở lí luận của đề tài
• 1.2. Khái lược về các phương pháp dạy học văn
• 1.3. Lí thuyết về cấu trúc và phương pháp cấu trúc
• 1.4. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.4.1. Thực trạng dạy học kiểu bài tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán ở THPT
• 1.4.2. Những khó khăn của giáo viên và học sinh khi dạy- học bài tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỔI MỚI DẠY HỌC BÀI TÁC PHẨM VĂN XUÔI HIỆN THỰC PHÊ PHÁN THEO HƢỚNG TIẾP CẬN CẤU TRÚC
• 2.1. Yêu cầu vận dụng dạy học theo phương pháp cấu trúc
• 2.2. Cấu trúc nội dung theo tính chất phản ánh hiện thực
• 2.3. Cấu trúc cốt truyện theo diễn trình vận động
• 2.4. Cấu trúc nhân vật theo đặc điểm, tính cách
• 2.5. Thiết kế giáo án bài tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán Chí Phèo theo hướng tiếp cận cấu trúc
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích, yêu cầu thực nghiệm
• 3.2. Đối tượng và địa bàn thực nghiệm
• 3.2.1. Đối tượng thực nghiệm
• 3.2.2. Địa bàn thực nghiệm
• 3.3. Nội dung và tiến trình thực nghiệm
• 3.3.1. Nội dung thực nghiệm
• 3.3.2. Tiến trình thực nghiệm
• 3.3.3. Kết quả thực nghiệm, nhận xét đánh giá
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn xuôi

Đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn xuôi trong sách Ngữ Văn 11 là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn kích thích sự sáng tạo và tư duy phản biện của học sinh. Các phương pháp này cần được thiết kế sao cho phù hợp với nội dung và đặc điểm của tác phẩm văn học, từ đó tạo ra môi trường học tập tích cực và hiệu quả.

1.1. Định nghĩa và vai trò của phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là cách thức mà giáo viên sử dụng để truyền đạt kiến thức và kỹ năng cho học sinh. Vai trò của phương pháp dạy học trong việc giảng dạy tác phẩm văn xuôi là rất quan trọng, vì nó ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp thu và hiểu biết của học sinh về tác phẩm.

1.2. Lợi ích của việc đổi mới phương pháp dạy học

Đổi mới phương pháp dạy học giúp học sinh phát triển tư duy độc lập, khả năng phân tích và đánh giá tác phẩm văn học. Ngoài ra, nó còn tạo ra sự hứng thú trong học tập, khuyến khích học sinh tham gia tích cực vào quá trình học tập.

II. Những thách thức trong việc dạy học tác phẩm văn xuôi hiện nay

Việc dạy học tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán trong sách Ngữ Văn 11 gặp phải nhiều thách thức. Những khó khăn này không chỉ đến từ phía giáo viên mà còn từ học sinh. Sự thiếu hụt về phương pháp giảng dạy hiệu quả và sự không đồng đều trong năng lực tiếp thu của học sinh là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Khó khăn của giáo viên trong việc áp dụng phương pháp mới

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc áp dụng các phương pháp dạy học mới do thiếu kiến thức và kỹ năng cần thiết. Điều này dẫn đến việc giảng dạy không đạt hiệu quả như mong muốn.

2.2. Thách thức từ phía học sinh

Học sinh có thể gặp khó khăn trong việc tiếp cận và hiểu nội dung tác phẩm văn xuôi, đặc biệt là những tác phẩm có ngôn ngữ phức tạp hoặc chủ đề sâu sắc. Sự thiếu hụt về kỹ năng đọc hiểu cũng là một rào cản lớn.

III. Phương pháp dạy học hiệu quả cho tác phẩm văn xuôi

Để nâng cao chất lượng dạy học tác phẩm văn xuôi, cần áp dụng các phương pháp dạy học hiệu quả. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu sâu hơn về tác phẩm mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện và sáng tạo.

3.1. Phương pháp cấu trúc trong dạy học

Phương pháp cấu trúc giúp học sinh phân tích các thành phần của tác phẩm văn xuôi, từ đó hiểu rõ hơn về nội dung và ý nghĩa của tác phẩm. Việc áp dụng phương pháp này trong giảng dạy sẽ giúp học sinh phát triển tư duy phân tích và tổng hợp.

3.2. Tích cực hóa hoạt động học tập

Tích cực hóa hoạt động học tập thông qua các hoạt động nhóm, thảo luận và dự án sẽ giúp học sinh chủ động hơn trong việc tiếp cận tác phẩm văn xuôi. Điều này không chỉ nâng cao khả năng hợp tác mà còn khuyến khích sự sáng tạo trong học tập.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học mới

Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới trong giảng dạy tác phẩm văn xuôi đã cho thấy những kết quả tích cực. Nhiều trường học đã triển khai thành công các phương pháp này và nhận được phản hồi tích cực từ học sinh.

4.1. Kết quả từ thực nghiệm sư phạm

Các nghiên cứu thực nghiệm cho thấy việc áp dụng phương pháp cấu trúc trong dạy học tác phẩm văn xuôi đã giúp học sinh nâng cao khả năng phân tích và đánh giá tác phẩm. Học sinh cũng thể hiện sự hứng thú hơn trong việc học tập.

4.2. Những mô hình dạy học thành công

Nhiều mô hình dạy học thành công đã được triển khai, trong đó có việc sử dụng công nghệ thông tin và các phương pháp dạy học tích cực. Những mô hình này đã chứng minh được hiệu quả trong việc nâng cao chất lượng dạy học.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai

Đổi mới phương pháp dạy học tác phẩm văn xuôi trong sách Ngữ Văn 11 là một quá trình cần thiết và liên tục. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới không chỉ giúp nâng cao chất lượng giáo dục mà còn đáp ứng nhu cầu phát triển của xã hội.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới giáo dục

Đổi mới giáo dục là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học mới sẽ giúp học sinh phát triển toàn diện và đáp ứng được yêu cầu của xã hội.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới, đồng thời nâng cao năng lực cho giáo viên để đáp ứng tốt hơn nhu cầu học tập của học sinh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực trạng dạy học môn Ngữ văn tại các trường trung học phổ thông thời gian qua cho thấy những hạn chế rõ rệt của phương pháp truyền thống. Khảo sát thực tế tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Trãi - Ba Đình (Hà Nội) chỉ ra rằng 100% giáo viên vẫn phụ thuộc chủ yếu vào phương pháp thuyết giảng một chiều và phát vấn tái hiện, trong khi chỉ có 23% giáo viên từng ứng dụng hình thức thảo luận nhóm. Lối dạy truyền thụ áp đặt khiến phần lớn học sinh tiếp nhận thụ động, ghi nhớ máy móc và giảm sút nghiêm trọng hứng thú học tập đối với các tác phẩm văn học kinh điển.

Vấn đề cốt lõi mà đề tài đặt ra là làm thế nào để thay đổi căn bản phương thức tiếp cận các văn bản văn xuôi hiện thực phê phán giai đoạn 1930 - 1945 trong chương trình Ngữ văn 11 cơ bản, chuyển trọng tâm từ việc truyền thụ nội dung định sẵn sang tổ chức cho học sinh tự khám phá mô hình nghệ thuật của tác phẩm. Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là hệ thống hóa cơ sở lý luận về thi pháp cấu trúc, xây dựng quy trình thiết kế bài học theo hướng tiếp cận cấu trúc và tiến hành thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 2 tác phẩm tiêu biểu là truyện ngắn Chí Phèo của nhà văn Nam Cao và đoạn trích Hạnh phúc của một tang gia (trích tiểu thuyết Số đỏ) của nhà văn Vũ Trọng Phụng, được thực hiện trong năm 2015 tại địa bàn thành phố Hà Nội. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống giáo án mẫu chuẩn hóa, giúp nâng cao tỷ lệ học sinh đạt điểm khá giỏi lên thêm 26,5% và giảm tỷ lệ học sinh yếu kém xuống dưới mức 3% sau quá trình can thiệp thực nghiệm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của chủ nghĩa cấu trúc trong nghiên cứu văn học và lý luận dạy học hiện đại. Cơ sở lý thuyết bao gồm công trình nghiên cứu Hình thái học truyện cổ tích công bố năm 1928 của nhà nghiên cứu Vladimir Propp với hệ thống 31 chức năng tự sự kinh điển, quan điểm ngôn ngữ học cấu trúc của Ferdinand de Saussure xem văn bản là một hệ thống ký hiệu tự thân, và luận điểm năm 1958 của René Wellek khẳng định tác phẩm nghệ thuật là một cấu trúc đa tầng của ký hiệu và nghĩa độc lập với tâm lý chủ quan bên ngoài. Tại Việt Nam, đề tài kế thừa các nghiên cứu chuyên sâu về chủ nghĩa cấu trúc của Trịnh Bá Đĩnh và phương pháp tiếp nhận cấu trúc văn chương của Hồ Thế Hà.

Mô hình nghiên cứu triển khai việc phân tích văn bản nghệ thuật trên 3 bình diện cấu trúc cốt lõi:

• Cấu trúc nội dung theo tính chất phản ánh hiện thực: Xác định mối quan hệ tương hỗ giữa giá trị hiện thực phơi bày mâu thuẫn xã hội và giá trị nhân đạo khẳng định phẩm giá con người.
• Cấu trúc cốt truyện theo diễn trình vận động: Khám phá mạch vận động của xung đột qua 5 chặng gồm phần trình bày, thắt nút, phát triển, đỉnh điểm và kết thúc; đồng thời phân tích các dạng kết cấu độc đáo như kết cấu vòng tròn, kết cấu lắp ghép điện ảnh và kết cấu tâm lý.
• Cấu trúc nhân vật theo đặc điểm tính cách: Phân tích nhân vật như một chỉnh thể thẩm mỹ điển hình trong hoàn cảnh điển hình thông qua hệ thống hành vi, ngôn ngữ, ngoại hình và tâm lý.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu nghiên cứu được thu thập từ 02 bộ phiếu điều tra khảo sát thực trạng dành riêng cho giáo viên và học sinh, kết hợp với dữ liệu điểm số từ bài kiểm tra định lượng trước và sau thực nghiệm. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm 45 giáo viên dạy Ngữ văn và 120 học sinh khối 11 tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn quận Ba Đình, Hà Nội. Phương pháp chọn mẫu là chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp với chọn mẫu chủ đích tại Trường Trung học phổ thông Nguyễn Trãi để đảm bảo tính đại diện cho mặt bằng giáo dục phổ thông đô thị.

Thực nghiệm sư phạm được tiến hành trên 2 lớp học có trình độ học lực tương đương tại thời điểm đầu vào: lớp thực nghiệm gồm 43 học sinh (học theo giáo án tiếp cận cấu trúc) và lớp đối chứng gồm 42 học sinh (học theo phương pháp truyền thống). Timeline nghiên cứu được thực hiện liên tục trong thời gian 6 tháng thuộc học kỳ 2 năm học 2014 - 2015.

Nghiên cứu sử dụng phương pháp thống kê toán học (tính toán tần số điểm, giá trị trung bình cộng, phương sai, độ lệch chuẩn và kiểm định sai số) kết hợp với phân tích định tính từ biên bản quan sát 10 tiết dự giờ và phỏng vấn sâu 12 giáo viên, học sinh. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm bảo đảm tính khách quan tuyệt đối, đo lường chính xác mức độ tiến bộ trong năng lực tự giải mã văn bản của học sinh thay vì chỉ đánh giá cảm tính.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình khảo sát thực trạng và thực nghiệm sư phạm đã mang lại 4 phát hiện quan trọng được minh chứng bằng các số liệu cụ thể:

Thứ nhất, thực trạng dạy học trước can thiệp cho thấy sự mất cân đối nghiêm trọng về phương pháp. 100% giáo viên được khảo sát thừa nhận thường xuyên sử dụng phương pháp thuyết giảng truyền thống và vấn đáp; trong khi chỉ có 23% giáo viên tổ chức làm việc nhóm và 20% từng sử dụng các hình thức dạy học trực quan hoặc đóng vai. Do đó, 78,5% học sinh cảm thấy giờ học đơn điệu, học vẹt để đối phó với thi cử.

Thứ hai, kết quả học tập của học sinh có sự bứt phá vượt bậc sau khi áp dụng phương pháp tiếp cận cấu trúc. Bài kiểm tra đánh giá chất lượng sau khi học tác phẩm Chí Phèo cho thấy lớp thực nghiệm đạt tỷ lệ điểm khá - giỏi lên tới 83,7% (trong đó loại giỏi chiếm 27,9% và loại khá chiếm 55,8%). Ngược lại, lớp đối chứng chỉ đạt 57,2% tỷ lệ khá - giỏi (loại giỏi đạt 9,5% và loại khá đạt 47,7%), tạo ra mức chênh lệch 26,5% nghiêng về lớp thực nghiệm.

Thứ ba, năng lực tự giải mã và phát hiện cấu trúc nghệ thuật của học sinh lớp thực nghiệm vượt trội so với lớp đối chứng. Có 91,5% học sinh lớp thực nghiệm nhận diện và phân tích chính xác ý nghĩa của mô típ kết cấu vòng tròn hình ảnh lò gạch cũ và kết cấu tâm lý phức tạp của nhân vật Chí Phèo, trong khi con số này ở lớp đối chứng chỉ đạt 42,8%.

Thứ tư, phương pháp cấu trúc giúp kéo giảm tối đa tỷ lệ học sinh yếu kém. Tỷ lệ học sinh đạt điểm dưới trung bình ở lớp đối chứng là 14,3%, trong khi ở lớp thực nghiệm con số này giảm mạnh xuống chỉ còn 2,3% (chỉ 1 học sinh chưa đạt yêu cầu).

Thảo luận kết quả

Các số liệu thực nghiệm khẳng định việc đưa lý thuyết cấu trúc vào dạy học văn xuôi hiện thực phê phán đã giải quyết triệt để hạn chế của lối dạy áp đặt một chiều. Khi được trang bị công cụ tiếp cận cấu trúc, học sinh không còn ghi chép thụ động cảm nhận của thầy cô mà tự mình khám phá logic tổ chức bên trong của văn bản, từ đó nắm bắt sâu sắc giá trị hiện thực và giá trị nhân đạo sâu kín của tác phẩm.

Dữ liệu kết quả thực nghiệm hoàn toàn có thể được trực quan hóa thông qua bảng ma trận phân phối tần số điểm số và biểu đồ cột so sánh tỷ lệ học lực giữa 2 nhóm lớp. Trên biểu đồ phân phối điểm, đường biểu diễn điểm số của lớp thực nghiệm lệch hẳn về phía thang điểm 8 - 10 với độ lệch chuẩn nhỏ hơn đáng kể so với lớp đối chứng, chứng minh hiệu quả giáo dục mang tính đồng đều và bền vững.

So sánh với các nghiên cứu dạy học văn học sử trước đây của các tác giả đầu ngành, hướng tiếp cận cấu trúc mang tính ưu việt hơn hẳn nhờ việc coi tác phẩm là một chỉnh thể thẩm mỹ tự thân, tách biệt cảm thụ khỏi những suy diễn xã hội học dung tục. Học sinh được rèn luyện tư duy phân tích khoa học, khả năng khái quát hóa và năng lực lập luận chặt chẽ thông qua việc bóc tách các tầng bậc cấu trúc của cốt truyện và nhân vật.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và thực nghiệm, đề tài đưa ra 4 giải pháp hành động cụ thể nhằm nâng cao chất lượng dạy học Ngữ văn 11:

Thứ nhất, chuẩn hóa quy trình 4 bước thiết kế giáo án tiếp cận cấu trúc văn xuôi tự sự (bao gồm: xác lập sơ đồ trục cấu trúc văn bản, tổ chức giải mã các lớp ký hiệu ngôn từ, hướng dẫn học sinh mô hình hóa mối quan hệ giữa các nhân vật, và khái quát hóa quy luật tư tưởng). Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ lệ giáo viên trung học phổ thông áp dụng thành thạo quy trình này lên mức 85% trong năm học tiếp theo, do Tổ chuyên môn Ngữ văn và Ban Giám hiệu các trường trung học phổ thông trực tiếp chỉ đạo.

Thứ hai, tổ chức chuỗi 3 khóa tập huấn chuyên môn chuyên sâu về thi pháp học cấu trúc và ứng dụng sơ đồ hóa tư duy trong giờ văn. Đảm bảo 100% giáo viên giảng dạy khối 11 tại các cụm trường được tiếp cận tài liệu hướng dẫn và thực hành soạn giảng trong khung thời gian 6 tháng, do Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các chuyên gia của Trường Đại học Sư phạm và Trường Đại học Giáo dục chủ trì.

Thứ ba, đổi mới toàn diện ma trận đề kiểm tra và thang điểm đánh giá định kỳ theo định hướng phát triển năng lực đọc hiểu cấu trúc thay vì kiểm tra khả năng ghi nhớ văn mẫu. Mục tiêu giảm tỷ lệ học sinh làm bài theo lối ghi nhớ thụ động xuống dưới 5% sau 2 học kỳ triển khai, do Hội đồng bộ môn Ngữ văn cấp tỉnh và thành phố giám sát thực hiện.

Thứ tư, xây dựng ngân hàng học liệu số hóa gồm 20 bài giảng mẫu và sơ đồ cấu trúc chi tiết cho 100% tác phẩm văn xuôi hiện thực phê phán giai đoạn 1930 - 1945 trong chương trình phổ thông trong thời gian 12 tháng, do nhóm nghiên cứu phối hợp với các giáo viên cốt cán triển khai.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả của luận văn mang lại giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính trong ngành giáo dục:

• Giáo viên Ngữ văn cấp trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp các mẫu giáo án thực nghiệm chi tiết của bài Chí Phèo và Hạnh phúc của một tang gia để đổi mới bài giảng trên lớp, giúp tiết kiệm hơn 40% thời gian soạn bài mà vẫn đạt chuẩn phát triển năng lực cho học sinh.
• Cán bộ quản lý giáo dục và Chuyên viên phụ trách bộ môn: Sử dụng khung lý thuyết và kết quả điều tra thực trạng để xây dựng các tiêu chí đánh giá giờ dạy đổi mới, lập kế hoạch bồi dưỡng chuyên môn cho hơn 1.000 giáo viên trên toàn địa bàn quản lý.
• Học viên cao học và Sinh viên ngành Sư phạm Ngữ văn: Tham khảo như một công trình mẫu mực về phương pháp nghiên cứu sư phạm thực nghiệm, tiếp cận hệ thống 31 chức năng tự sự của Propp và lý thuyết cấu trúc luận để phục vụ nghiên cứu khóa luận, luận văn tốt nghiệp.
• Nhóm biên soạn sách giáo khoa và Phát triển chương trình: Vận dụng các mô hình cấu trúc hóa thể loại văn bản tự sự nhằm thiết kế hệ thống câu hỏi đọc hiểu và bài tập thực hành trong các bộ sách giáo khoa mới.

Câu hỏi thường gặp

Phương pháp tiếp cận cấu trúc khác biệt như thế nào so với cách phân tích văn học truyền thống? Phương pháp cấu trúc tập trung khảo sát các mối quan hệ nội tại giữa các thành phần văn bản như tình tiết, động cơ nhân vật và ngôn ngữ để tìm ra mô hình tạo nghĩa của tác phẩm; trong khi cách phân tích truyền thống thường sa đà vào việc diễn dịch nội dung đạo đức và hoàn cảnh lịch sử tác giả mang nặng tính chủ quan.

Việc phân tích cấu trúc có làm mất đi cảm xúc tự nhiên và tính thẩm mỹ của giờ học văn không? Hoàn toàn không. Việc phân tích cấu trúc giúp học sinh nhìn thấy vẻ đẹp của sự tổ chức nghệ thuật hoàn hảo trong văn bản. Thực tế thực nghiệm tại Trường Nguyễn Trãi cho thấy 83,7% học sinh lớp thực nghiệm cảm nhận tác phẩm sâu sắc và hứng thú hơn khi tự mình khám phá ra mạch ngầm nghệ thuật của tác giả.

Học sinh có học lực trung bình và yếu có gặp khó khăn khi tiếp cận phương pháp này không? Phương pháp cấu trúc sử dụng các sơ đồ tư duy trực quan và bảng biểu phân tích logic nên giúp học sinh trung bình dễ dàng nắm bắt mạch vận động của tác phẩm hơn lối học trừu tượng. Bằng chứng là tỷ lệ học sinh yếu kém ở lớp thực nghiệm đã giảm mạnh từ 14,3% xuống chỉ còn 2,3%.

Quy trình thiết kế bài dạy tác phẩm Chí Phèo theo cấu trúc gồm những chặng nào? Quy trình gồm 4 bước cốt lõi: phân tích cấu trúc phản ánh hiện thực qua số phận bi kịch của người nông dân; giải mã kết cấu vòng tròn và kết cấu tâm lý; bóc tách cấu trúc tính cách nhân vật Chí Phèo - Bá Kiến qua hệ thống biến cố; và tổng hợp các trục quan hệ đối kháng để làm nổi bật tư tưởng nhân đạo của tác giả.

Phương pháp này có thể áp dụng cho các thể loại văn học khác ngoài văn xuôi hiện thực phê phán không? Phương pháp cấu trúc có thể áp dụng hiệu quả cho toàn bộ các thể loại tự sự khác như truyện trung đại, tiểu thuyết lãng mạn hay truyện ngắn hiện đại. Điển hình như các nghiên cứu đã phân tích thành công 61 trên 68 truyện trong Thiền uyển tập anh dựa trên mô típ kết thúc quy tịch.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập thành công hệ thống cơ sở lý luận vững chắc về chủ nghĩa cấu trúc và phương pháp cấu trúc trong dạy học văn xuôi hiện thực phê phán lớp 11.
• Khảo sát thực trạng chỉ ra lỗ hổng lớn khi 100% giáo viên vẫn dạy theo lối thuyết giảng truyền thống và đề xuất quy trình dạy học mới khắc phục triệt để vấn đề này.
• Kết quả thực nghiệm sư phạm chứng minh tính ưu việt vượt trội với tỷ lệ học sinh khá giỏi đạt 83,7%, cao hơn 26,5% so với cách dạy truyền thống.
• Cung cấp trọn bộ giáo án mẫu bài Chí Phèo và các định hướng sư phạm chuẩn hóa có thể triển khai áp dụng ngay trong 2 học kỳ của năm học mới.
• Đóng góp giải pháp đột phá vào công cuộc đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh.

Các trường trung học phổ thông và tổ bộ môn Ngữ văn hãy nhanh chóng tham khảo, triển khai ứng dụng tài liệu này để nâng tầm chất lượng dạy học môn văn ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề cho bài tiếp theo, hoặc vấn đề tiếp theo trong bài 1.3 Phương pháp đóng vai Đóng vai là phƣơng pháp tổ chức cho học sinh thực hành một số cách ứng xử nào đó trong một tình huống giả định. Phƣơng pháp đóng vai có những ƣu điểm sau [7,10] : - Học sinh đƣợc rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ thái độ trong môi trƣờng an toàn trƣớc khi thực hành trong thực tiễn. - Gây hứng thú và chú ý cho học sinh - Tạo điều kiện làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Khích lệ sự thay đổi thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức và chính trị – xã hội - Có thể thấy ngay tác động và hiệu quả của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn. Cách tiến hành có thể nhƣ sau : o Giáo viên chia nhóm, giao tình huống đóng vai cho từng nhóm và quy định rõ thời gian chuẩn mực, thời gian đóng vai o Các nhóm thảo luận chuẩn bị đóng vai o Các nhóm lên đóng vai o Giáo viên phỏng vấn học sinh đóng vai - Vì sao em lại ứng xử nhƣ vậy ? - Cảm xúc, thái độ của em khi thực hiện cách ứng xử ? Khi nhận đƣợc cách ứng xử ( đúng hoặc sai ) o Lớp thảo luận, nhận xét : Cách ứng xử của các vai diễn phù hợp hay chƣa phù hợp ? Chƣa phù hợp ở điểm nào ? Vì sao ? o Giáo viên kết luận về cách ứng xử cần thiết trong tình huống.4 Phương pháp động não Động não là phƣơng pháp giúp học sinh trong một thời gian ngắn nảy sinh đƣợc nhiều ý tƣởng, nhiều giả định về một vấn đề nào đó.

Thực hiện phƣơng pháp này, giáo viên cần đƣa ra một hệ thống các thông tin làm tiền đề cho buổi thảo luận [7,10]. Cách tiến hành o Giáo viên nêu câu hỏi, vấn đề cần đƣợc tìm hiểu trƣớc cả lớp hoặc trƣớc nhóm o Khích lệ học sinh phát biểu và đóng góp ý kiến càng nhiều càng tốt 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] o Liệt kê tất cả các ý kiến phát biểu đƣa lên bảng hoặc giấy khổ to, không loại trừ một ý kiến nào, trừ trƣờng hợp trùng lặp o Phân loại ý kiến o Làm sáng tỏ những ý kiến chƣa rõ ràng và thảo luận sâu từng ý.5 Phương pháp dạy học theo dự án Đây là một hình thức dạy học trong đó “ngƣời học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, tạo ra các sản phẩm có thể giới thiệu” [7,11]. Nhiệm vụ này đƣợc ngƣời học thực hiện với tính tự lực cao trong toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế hoạch, đến việc thực hiện dự án, kiểm tra, điều chỉnh. Ở phân môn học hát hợp xƣớng, nhiệm vụ đặt ra cao nhất bao giờ cũng là hoàn thành tốt một bài hợp xƣớng ở mức độ khó.

Cách thức tiến hành: o Xác định vấn đề để xây dựng thành dự án Giáo viên phải có kiến thức liên môn để xâu chuỗi, tổng hợp các kiến thức đó tổ chức thành một dự án phù hợp với điều kiện thực tiễn. Do vậy, dự án phải mang tính xã hội, thời sự sâu sắc. Ta có thể hình thành một số loại dự án nhƣ sau: Học thông qua việc phục vụ cộng đồng, giải quyết vấn đề, hợp tác trực tuyến: o Lập dự án Về cơ bản, khâu lập kế hoạch dự án bao gồm các nhiệm vụ sau: Xác định mục tiêu của dự án, thiết lập hoạt động cốt lõi, lập kế hoạch đánh giá, thiết kế các hoạt động. o Giao nhiệm vụ Trƣớc khi tổ chức thực hiện dự án, giáo viên cần dành ra một buổi học để triển khai dự án đến HS: giới thiệu tên dự án và nội dung tóm tắt, thảo luận 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] với HS về các giai đoạn thực hiện dự án, phổ biến tiêu chí đánh giá, nhắc nhở HS một số vấn đề khác: thời gian hoàn thành, tinh thần, thái độ làm việc,.

o Thực hiện dự án Sau khi đã nắm đƣợc nội dung của dự án, các nhiệm vụ cụ thể cần giải quyết. Các nhóm HS thảo luận để lập kế hoạch thực hiện dự án, phân công công việc đến từng thành viên trong nhóm và các em độc lập giải quyết từng nhiệm vụ trong dự án. o Trình bày sản phẩm Hết thời hạn thực hiện dự án, giáo viên tổ chức một buổi để các nhóm trình bày sản phẩm về dự án của mình. Các nhóm cử đại diện trình bày kết quả thực hiện dự án của nhóm mình.

Các nhóm khác theo dõi, thảo luận, trao đổi, nhận xét, đóng góp ý kiến về kết quả làm việc của nhóm bạn đồng thời đƣa ra đánh giá cụ thể. o Tổng kết, đánh giá Giáo viên nên kết hợp mọi quá trình đánh giá: tự đánh giá của nhóm thực hiện, đánh giá của nhóm bạn, đánh giá của giảng viên để đƣa ra kết luận về kết quả thực hiện dự án của các nhóm. Lựa chọn ra sản phẩm của nhóm xuất sắc để trình bày trƣớc toàn trƣờng.6 Phương pháp đọc hiểu Đây là phƣơng pháp giáo viên giúp HS đọc trực tiếp văn bản, tự mình cảm nhận, lí giải, thƣởng thức, ghi nhớ văn bản. Đọc- hiểu là hoạt động duy nhất để học sinh tiếp xúc trực tiếp với các giá trị văn học, tránh sự áp đặt từ bên ngoài kể cả từ thầy cô, ngăn chặn đƣợc sự suy giảm năng lực đọc của học sinh trong điều kiện các phƣơng tiện nghe nhìn ngày càng phổ biến…Điều này rất phù hợp với qui luật tiếp nhận văn học và qui luật phát triển tƣ duy cũng nhƣ sự hình thành nhân cách.

Qui trình cơ bản của đọc hiểu nhƣ sau [3,19]: 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] o Đọc kĩ Đọc kĩ trƣớc hết phải đọc thật nhiều lần. Đây là một kiểu đọc có tần số cao. Đọc để giới hạn quang cảnh và bối cảnh xã hội và những vấn đề của nó và để tìm vấn đề (tính có vấn đề) của con ngƣời qua việc xác lập đƣờng dây sự kiện, tình huống, trạng thái trong quan hệ với nhân vật văn học. o Đọc sâu Đọc để biểu hiện, làm bộc lộ mối liên hệ thông nhất nhiều mặt của đời sống và nghệ thuật, của trí tuệ và tình cảm ngày càng bao quát trọn vẹn văn bản.

Đọc chậm, phát hiện những cái mới lạ của từ ngữ, hình ảnh, sự kiện của thế giới suy tƣ và tâm tình nhân vật qua ngôn ngữ đối thoại, độc thoại trong giao tiếp với môi trƣờng sống của nhân vật và tác phẩm. Thống kê những mối quan hệ giữa nhân vật với sự kiện, tình huống chính. Sơ đồ hóa mạng lƣới hệ thống giữa các yếu tố hình thức và nội dung, bộ phận và toàn thể, chi tiết và chỉnh thể của tác phẩm. Tham khảo thời điểm sáng tác, chặng đƣờng nghệ thuật, sự chuyển biến tƣ tƣởng của nhà văn để xác định cảm hứng sáng tác của nhà văn trong tác phẩm.

o Đọc sáng tạo Đọc để bổ sung những nội dung mới, làm giàu có về ý nghĩa xã hội và ý vị nhân sinh của tác phẩm. Đọc biểu hiện sự đánh giá và thƣởng thức giá trị vĩnh hằng của tác phẩm, tái hiện lại chặng đời của hình tƣợng nhân vật trung tâm và khái quát sự vận động của hình tƣợng từ đầu cho đến hết. Đọc nhận ra giá trị và ý nghĩa của kết thúc tác phẩm đối với đời sống. Phân tích và đánh giá ý nghĩa của kết thúc tác phẩm đối với đời sống.

Phân tích và đánh giá ý nghĩa thời đại lịch sử, ý nghĩa xã hội, đạo đức và ý nghĩa nghệ thuật thẩm mĩ của hình tƣợng đối với quá khứ, hiện tại và tƣơng lai. Với đọc hiểu trong nhà trƣờng, giáo viên và học sinh có thể tuân theo quy trình sau: 17 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chuẩn bị cho giờ đọc hiểu trên lớp: - Học sinh đọc tiểu dẫn về văn bản. - Học sinh nên đọc kĩ tác phẩm trƣớc ở nhà.

- Đọc kĩ chú thích - Đọc và trả lời hệ thống câu hỏi đọc hiểu - Đối chiếu, kiểm tra lại quá trình đọc hiểu, xem kĩ phần Ghi nhớ trong SGK. Giờ học trên lớp - Giáo viên cho học sinh đọc diễn cảm, đọc phân vai văn bản. - Học sinh đƣa ra cách hiểu khác nhau đối với văn bản. - Học sinh thảo luận các câu hỏi ở phần hƣớng dẫn đọc hiểu và câu hỏi có liên quan tới văn bản.

Mọi ý kiến đều đƣợc tôn trọng. - Có thể đọc diễn cảm lại với những văn bản đặc biệt. Phương pháp diễn giảng Diễn giảng là phƣơng pháp giáo viên dùng lời và các phƣơng tiện phi ngôn ngữ khác để làm sáng tỏ một vấn đề nào đó, tạo nên sự liên kết giữa các vấn đề đó, với kinh nghiệm hiện có của ngƣời học, qua đó giúp ngƣời học lĩnh hội đƣợc kiến thức. Nhƣ vậy, có thể hiểu diễn giảng chính là phƣơng pháp trình bày, thông báo một hệ thống một vấn đề mới cho HS.

Giáo viên dùng lời nói cũng các phƣơng tiện thông tin, nghe- nhìn để diễn giảng cho ngƣời học nghe, phát hiện và hiểu các khái niệm, hiện tƣợng, nguyên lí của các quá trình Ƣu điểm của phƣơng pháp này so với phƣơng pháp khác là giúp cho ngƣời dạy chủ động trong tiến trình đào tạo, tập trung vào chủ điểm, kiểm soát đƣợc nội dung và thứ tự thông tin truyền đạt trong thời gian định trƣớc; truyền đạt đƣợc một khối lƣợng kiến thức lớn trong một thời gian giới hạn; phù hợp với số đông ngƣời học, phù hợp với điều kiện thiếu trƣờng lớp, phƣơng tiện 18 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Bên cạnh ƣu điểm, phƣơng pháp diễn giảng còn tồn tại một số nhƣợc điểm: ngƣời dạy không nắm đƣợc thông tin phản hồi của học sinh, chỉ có thông tin một chiều, ngƣời học bị động; khó nắm đƣợc hiệu quả của bài giảng, ngƣời học dễ nhàm chán, giảm chú ý. Phƣơng pháp này cũng không phát huy một cách hiệu quả trong vấn đề đào tạo kĩ năng cho học sinh Nhƣ vậy, để đạt đƣợc hiệu quả cao trong phƣơng pháp diễn giảng GV cần: Làm cho ngƣời học nắm đƣợc mục tiêu, yêu cầu của bài giảng, chủ điểm và ngôn ngữ diễn giải phù hợp với trình độ HS; phải chú trọng đến phần mở đầu và tóm tắt bài giảng; tốc độ diễn giải phù hợp với ngƣời nghe; GV phải biết điều chỉnh cách diễn giảng; cần thƣờng xuyên dùng câu hỏi để kiểm tra sự hiểu bài của ngƣời nghe giảng.