chương 1, tác giả đã trình bày tính cấp thiết, cũng như những hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp theo của đề tài “Định biên trong cơ quan hành chính nhà nƣớc: Nghiên cứu trƣờng hợp Sở Nội vụ tỉnh Bến Tre đến năm 2020”. Bên cạnh đó, tác giả đã xác định mục tiêu của đề tài; phạm vi thực hiện; các căn cứ để thực hiện, gồm: căn cứ pháp lý và điều kiện thực tế của Sở Nội vụ; phương pháp nghiên cứu; phương pháp thu thập dữ liệu; phương pháp xử lý số liệu và cấu trúc của luận văn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -9- Chƣơng 2 CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Các vấn đề chung về định mức lao động 2.
Định mức lao động Là việc quy định mức độ tiêu hao lao động sống cho một hay một số người lao động có nghề nghiệp và trình độ chuyên môn thích hợp, để hoàn thành một đơn vị sản phẩm hay một đơn vị khối lượng công việc đúng với các yêu cầu chất lượng, trong những điều kiện tổ chức - kỹ thuật nhất định. Định mức lao động có căn cứ khoa học - kỹ thuật Là việc xây dựng, quy định các lao động trên cơ sở nghiên cứu các điều kiện tổ chức - kỹ thuật thực hiện công việc, tổ chức lao động và tổ chức sản xuất có cơ sở khoa học. Khi xây dựng các mức có căn cứ kỹ thuật không chỉ tính đến sử dụng đầy đủ, hợp lý các máy móc thiết bị và thời gian làm việc của công nhân mà còn luận chứng cả những yếu tố kinh tế, tâm sinh lý và xã hội. Mức lao động Là lực lượng lao động tiêu hao để thực hiện một đơn vị sản phẩm hoặc một khối lượng công việc theo tiêu chuẩn chất lượng nhất định, tương ứng với điều kiện tổ chức - kỹ thuật nhất định.
Tiêu chuẩn để định mức lao động Là những phần tử cấu thành trị số mức, là những đại lượng quy định về chế độ làm việc tiên tiến của thiết bị và những đại lượng hao phí thời gian để hoàn thành các yếu tố chi tiết của bước công việc, trong điều kiện tổ chức - kỹ thuật hợp lý, dùng để tính các định mức có căn cứ kỹ thuật. Yếu tố trong định mức lao động Là những yếu tố cấu thành quá trình lao động được phân chia nhỏ ra để nghiên cứu định mức, tùy thuộc vào yêu cầu nghiên cứu, bao gồm: bước công việc, nguyên công, tổ hợp thao tác, thao tác… TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Điểm ghi Là điểm phân chia ranh giới về thời gian giữa hai yếu tố đi liền của quá trình lao động, đó là điểm thời gian bắt đầu của quá trình lao động được nghiên cứu để định mức lao động. Nhân tố ảnh hƣởng đến định mức lao động Là các đặc tính tổ chức - kỹ thuật của quá trình lao động hoặc điều kiện tự nhiên mà chúng ảnh hưởng trực tiếp đến trị số hao phí lao động của người công nhân và máy móc thiết bị, những nhân tố ảnh hưởng này có thể lượng hóa hoặc mô tả bằng lời.
Đặc tính quá trình định mức lao động Là tập hợp tất cả các yếu tố về tổ chức - kỹ thuật, điều kiện tự nhiên của quá trình nghiên cứu. Đặc tính quá trình được xác định bằng phiếu đặc tính khi tiến hành công tác định mức lao động. Tiêu chuẩn của quá trình định mức lao động Là đặc tính của quá trình nghiên cứu định mức lao động, được quy định hợp lý sau khi đã xem xét các điều kiện tổ chức - kỹ thuật cụ thể, phù hợp với các tổ chức sản xuất và trình độ phát triển của khoa học - kỹ thuật hiện đại, đáp ứng các quy phạm kỹ thuật của người lao động và năng suất của máy móc thiết bị. Công tác định mức lao động Để có các định mức lao động, cần xây dựng định mức.
Mức đã xây dựng chỉ đưa vào thực hiện khi đã được xét duyệt và cấp có thẩm quyền ký ban hành. Khi mức lao động đã được ban hành, cần tổ chức áp dụng mức, quản lý thực hiện mức, sửa đổi mức khi điều kiện tổ chức - kỹ thuật của sản xuất - kinh doanh thay đổi, rà soát định kỳ phát hiện các mức quá căng, lạc hậu để điều chỉnh kịp thời. Quá trình đó được gọi là định mức lao động. Công tác định mức lao động khá phức tạp, đòi hỏi người cán bộ định mức phải có trình độ nghiệp vụ vững chắc.
Mặt khác, công tác định mức lao động có quan hệ trực tiếp đến quyền lợi của người lao động, đặc biệt người lao động trực tiếp sản xuất sản phẩm, kinh doanh sản phẩm, nên khi thực hiện công tác này đòi hỏi phải có sự tham gia của người đại diện người lao động (công đoàn, nghiệp TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -11- đoàn…) và phải làm tốt công tác tư tưởng cho người lao động. Để việc nghiên cứu, xây dựng, ban hành hệ thống mức lao động đạt mức trung bình tiên tiến (mức có độ căng hợp lý) phải có hội đồng định mức lao động, thành phần gồm đại diện của các bộ phận, phòng ban liên quan và do Giám đốc chủ trì để quyết định các vấn đề của công tác mức lao động. Các nguyên tắc định mức lao động Xây dựng định mức lao động phải đảm bảo các nguyên tắc sau đây: - Định mức lao động được xây dựng trên cơ sở cấp bậc công việc và phù hợp với cấp bậc công nhân; bảo đảm cải thiện điều kiện làm việc, đổi mới kỹ thuật công nghệ và đảm bảo các tiêu chuẩn lao động. - Mức lao động quy định là mức trung bình tiên tiến, đảm bảo số đông người lao động thực hiện được mà không phải kéo dài quá thời gian làm việc tiêu chuẩn theo qui định của pháp luật.
- Khi thay đổi kỹ thuật, công nghệ sản xuất, kinh doanh thì phải điều chỉnh định mức lao động. - Định mức lao động tổng hợp cho đơn vị sản phẩm, kể cả sản phẩm qui đổi và định mức biên chế lao động tổng hợp của doanh nghiệp phải hình thành từ định mức nguyên công và từ định mức biên chế của bộ phận cơ sở và lao động quản lý. - Khi xây dựng định mức lao động tổng hợp, phải đồng thời xác định độ phức tạp lao động và cấp bậc công việc bình quân theo phương pháp gia quyền. Trong quá trình tính toán xây dựng định mức lao động, phải căn cứ vào các thông số kỹ thuật quy định cho sản phẩm, qui trình công nghệ sản xuất sản phẩm, chế độ làm việc của thiết bị, kết hợp với những kinh nghiệm tiên tiến có điều kiện áp dụng rộng rãi và các yêu cầu về chấn chỉnh tổ chức sản xuất, tổ chức lao động và quản lý.
Không được tính những lao động làm sản phẩm phụ, sửa chữa lớn và hiện đại hóa thiết bị, sửa chữa nhà xưởng, công trình xây dựng cơ bản, chế tạo, lắp đặt thiết bị và các công việc khác vào định mức lao động tổng hợp cho đơn vị sản phẩm. Mức lao động mới hoặc mức lao động được sửa đổi phải được áp dụng thử tối đa không quá 3 tháng sau đó mới được ban hành chính thức. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Các loại định mức lao động Các mức lao động được áp dụng trong thực tế sản xuất được phân loại theo các tiêu chuẩn khác nhau, bao gồm các loại mức sau đây: 2.
Theo phƣơng pháp định mức có Mức phân tích khảo sát, mức phân tích tính toán (tính toán theo các tiêu chuẩn đã được xây dựng sẵn), mức thống kê, mức kinh nghiệm, mức bình nghị, mức so sánh. Theo đối tƣợng định mức có Mức chi tiết, mức mở rộng và mức cho đơn vị sản phẩm. Mức chi tiết là mức được xây dựng cho một nguyên công hoặc bước công việc. Mức mở rộng là mức được xây dựng cho một quá trình tổng hợp bao gồm tổ hợp nhiều nguyên công hoặc nhiều bước công việc.
Mức lao động cho đơn vị sản phẩm (còn được gọi là mức lao động tổng hợp cho đơn vị sản phẩm) là tổng hao phí lao động cho một đơn vị sản phẩm, bao gồm hao phí lao động công nghệ, lao động và phục vụ, lao động quản lý. Theo hình thức tổ chức lao động Có mức lao động cá nhân và mức lao động tập thể. Mức lao động cá nhân là mức lao động được xây dựng cho nguyên công, bước công việc…và giao cho từng cá nhân thực hiện trong điều kiện tổ chức - kỹ thuật xác định. Mức lao động tập thể là mức xây dựng cho các công việc, khối lượng công việc và giao cho một tập thể lao động (tổ, đội, nhóm từ 2 người trở lên) thực hiện trong điều kiện tổ chức - kỹ thuật xác định.
Theo phạm vi áp dụng Có mức lao động thống nhất (mức liên ngành, mức ngành), mức cơ sở và mức mẫu. Mức lao động cơ sở là mức do các doanh nghiệp tự xây dựng và áp dụng trong các điều kiện tổ chức - kỹ thuật, sản xuất - kinh doanh cụ thể của từng doanh nghiệp. Mức lao động thống nhất là các mức được xây dựng cho các quá trình sản xuất - kinh doanh đã được mẫu hóa hoặc cho các quá trình có điều kiện lao động TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com -13- giống nhau. Việc áp dụng mức lao động thống nhất có tính chất bắt buộc đối với tất cả các doanh nghiệp, ở các doanh nghiệp này có hoặc có thể tạo ra các điều kiện tổ chức - kỹ thuật giống với các quá trình lao động đã được xây dựng trong mức lao động thống nhất.
Mức lao động thống nhất được chia thành mức thống nhất ngành và mức thống nhất nhà nước (liên ngành). Mức lao động thống nhất ngành là loại mức được xây dựng và áp dụng cho những công việc đặc thù của một ngành sản xuất - kinh doanh. Mức thống nhất nhà nước (mức liên ngành) được áp dụng cho tất cả các công việc có cùng điều kiện tổ chức - kỹ ở tất cả các đơn vị sản xuất - kinh doanh trong nền kinh tế quốc dân không phân biệt ngành. Mức mẫu là mức được xây dựng cho các quá trình công nghệ mẫu trong điều kiện tổ chức - kỹ thuật mẫu, khi trình độ tổ chức - kỹ thuật này mới chỉ đạt được một số doanh nghiệp, mức mẫu chỉ có tính chất hướng dẫn và khuyến nghị áp dụng.