phần mở đầu, tổng quan, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận án được kết cấu thành 3 chương, 7 tiết. 7 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Sau gần 30 năm đổi mới, đất nước đã có những chuyển biến tích cực trên các mặt kinh tế, xã hội,. Có được thành công đó là do Đảng đã phát huy nội lực, huy động được sức mạnh của toàn xã hội, khơi dậy tiềm năng con người Việt Nam. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, công tác đào tạo NNL cho công cuộc xây dựng và bảo vệ Tổ quốc được đặc biệt chú trọng, nhất là sau khi Đảng đề ra chủ trương đưa đất nước sớm đạt mục tiêu CNH, HĐH.
Bởi vậy, vấn đề đào tạo NNL là đề tài nghiên cứu của nhiều nhà quản lý, nhà khoa học, đã có nhiều công trình tiếp cận ở những góc độ khác nhau, trong đó có cả những tác giả nước ngoài và các tổ chức quốc tế, đã được xuất bản, nghiệm thu. Tình hình nghiên cứu đề tài 1. Những công trình nghiên cứu chung về nhân lực và phát triển nguồn nhân lực Đây là những công trình khoa học đề cập đến lý luận chung về NNL, vai trò nhân lực trong phát triển đất nước, chủ trương của Đảng, chính sách của nhà nước về nhân lực và phát triển NNL. Cuốn Phát triển nguồn nhân lực: Kinh nghiệm thế giới và thực tiễn nước ta [185] đã giới thiệu khái quát về vai trò NNL trong thời kỳ đổi mới và kinh nghiệm phát triển NNL ở khía cạnh phát triển giáo dục của một số nước trên thế giới; đồng thời nêu lên chính sách phát triển NNL dưới góc độ phát triển giáo dục Việt Nam.
Tác phẩm Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đáp ứng nhu cầu công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước [19] tác giả đã nhấn mạnh vai trò của NNL và sự cần thiết phải nâng cao chất lượng NNL. Đồng thời, chỉ ra thực trạng chất lượng NNL và những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng NNL trong thời kỳ CNH, HĐH đất nước. Tác giả đặc biệt nhấn mạnh đến yêu cầu xây dựng NNL trí thức, một đòi hỏi cấp bách cho công cuộc CNH, HĐH đất nước. Về vấn đề này, còn có nhiều công trình đề cập đến yêu cầu đổi mới giáo dục để nâng cao khả năng đào tạo NNL chất lượng cao cho đất nước.
Trong tác phẩm Nền kinh tế tri thức và yêu cầu đổi mới giáo dục Việt Nam [186], đã phân tích quá trình hình thành nền kinh tế tri thức, vai trò của tri thức đối với phát 8 triển, các con đường tiếp cận tri thức, chiến lược khoa học công nghệ của một số quốc gia công nghiệp và các nước khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Qua đó nêu lên những yêu cầu nền giáo dục Việt Nam phải tiếp cận để đào tạo nhân lực cho đất nước. Dưới đầu đề Nhân lực Việt Nam trong chiến lược kinh tế 2001-2010 [51], các tác giả đã tập hợp các bài viết về vai trò của NNL Việt Nam trong chiến lược phát triển kinh tế 2001 - 2010. Cuốn sánh chia làm 4 phần: Kinh tế tri thức; chiến lược phát triển NNL Việt Nam trong chiến lược kinh tế - xã hội giai đoạn 2001- 2010; hướng tới nền kinh tế tri thức- cả nước với chương trình phát triển NNL giai đoạn 2001- 2010 và những thông tin về giáo dục - đào tạo.
Nội dung sách xoay quanh vấn đề phát triển NNL do Đại hội IX của Đảng đề ra "Nguồn lực con người, yếu tố cơ bản để phát triển xã hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững- con người và NNL là nhân tố quyết định sự phát triển đất nước thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước" [44, tr. Cuốn sách Quản lý nguồn nhân lực ở Việt Nam một số vấn đề lý luận thực tiễn [106] đã tập hợp các bài nghiên cứu, tham luận tại các hội thảo để làm rõ cơ sở khoa học về quản lí NNL ở nước ta; Chính sách, giải pháp quản lí, phát triển NNL ở Việt Nam; Quản lí NNL trong một số ngành và địa phương. Ở một góc độ khác, trong tác phẩm Phát triển nguồn nhân lực công nghiệp Việt Nam trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước và vai trò của công đoàn [60], sau khi trình bày thực trạng, hiệu quả sử dụng NNL công nghiệp ở Việt Nam, tác giả Lê Thanh Hà đã đề xuất các giải pháp phát triển NNL công nghiệp Việt Nam, đồng thời đã nhấn mạnh vai trò của công đoàn trong việc phát triển NNL công nghiệp. Công trình Giáo dục và phát triển nguồn nhân lực trong thế kỷ XXI [54] đã trình bày một số vấn đề lý luận và thực tiễn giáo dục; quản lý giáo dục và vai trò của giáo dục đối với phát triển NNL.
Tác giả cũng nêu lên triết lí mới về xã hội và nền giáo dục hiện đại; lý thuyết hệ thống và hệ thống giáo dục hiện đại, nhà trường trong các nền văn minh và những kịch bản nhà trường tương lai; sư phạm kỹ thuật và công nghệ dạy học, phát triển chương trình giáo dục hiện đại; đo lường và đánh giá kết quả học tập, quản lí và quản lí giáo dục, chính sách và chiến 9 lược giáo dục; chất lượng giáo dục và quản lý chất lượng giáo dục nhằm tạo điều kiện để giáo dục làm tốt chức năng đào tạo, bồi dưỡng NNL cho đất nước. Kỷ yếu Hội thảo Việt Nam hội nhập và phát triển [238] đã tập hợp các tham luận đề cập đến cải cách cơ cấu hệ thống giáo dục quốc dân đáp ứng nhu cầu nhân lực trong bối cảnh toàn cầu hoá, chính sách quốc gia về giáo dục và phát triển NNL. Trong tác phẩm Phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao đáp ứng yêu cầu xây dựng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam: Một số vấn đề lý luận và thực tiễn [52], tác giả đã phân tích những vấn đề lý luận và kinh nghiệm thực tiễn về phát triển NNL chất lượng cao đáp ứng yêu cầu xây dựng nền kinh tế tri thức. Thực trạng phát triển và các quan điểm, giải pháp nhằm phát triển NNL chất lượng cao đáp ứng yêu cầu xây dựng nền kinh tế tri thức ở Việt Nam.
Vấn đề về đào tạo và phát triển NNL còn được đề cập trong nhiều đề tài nghiên cứu như: Nhóm các nhà khoa học Nguyễn Minh Đường, Phan Văn Kha… thuộc Đại học Quốc gia Hà Nội đã thực hiện đề tài KX-05/10: Đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hoá hiện đại hoá trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế [55] được nghiệm thu vào năm 2005. Đề tài đã giới thiệu cơ sở lí luận về đào tạo nhân lực đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH đất nước trong điều kiện kinh tế thị trường, toàn cầu hoá và hội nhập quốc tế. Thực trạng lực lượng lao động và đào tạo nhân lực các trình độ và một số giải pháp. Kết quả nghiên cứu của chương trình KX-05 Xây dựng văn hóa, phát triển con người và nguồn nhân lực trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa [63] đã phản ánh một cách đầy đủ và súc tích về mối quan hệ giữa vấn đề văn hóa với phát triển con người và NNL gắn quyện với nhau: Hệ thống các giá trị vật chất và tinh thần do con người tạo ra qua giáo dục lại trở lại với con người được con người thừa kế và phát triển, phải trở thành sức mạnh ở mỗi con người cũng như trong từng tập thể lao động thành vốn người; nguồn lực con người tạo ra các giá trị mới, đáp ứng nhu cầu phát triển của từng người nhóm người, đội lao động, tập thể một đơn vị sản xuất, kinh doanh, đáp ứng yêu cầu phát triển đất nước nói chung và của từng tế bào kinh tế nói riêng.
10 Trên cơ sở quan điểm và các mục tiêu phát triển NNL theo tinh thần Đại hội XI, Hội thảo Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế đã tập trung làm rõ nhiều vấn đề và mang tính toàn diện về đào tạo và phát triển NNL như: Quan niệm về NNL, phát triển NNL và vai trò của phát triển NNL Việt Nam trong quá trình CNH, HĐH và hội nhập quốc tế. Kinh nghiệm của một số quốc gia về phát triển NNL; đánh giá thực trạng phát triển NNL của nước ta trong những năm qua, nhất là trong hơn 25 năm đổi mới: thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế; những đóng góp của NNL trong những năm qua đối với phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Trên cơ sở đó, các tham luận đã đề xuất những giải pháp chủ yếu để phát triển NNL đáp ứng yêu cầu CNH, HĐH và hội nhập quốc tế: Giải pháp về giáo dục, đào tạo; về phát triển và ứng dụng tiến bộ của khoa học, công nghệ; giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thu hút NNL chất lượng cao ở nước ngoài và việc phát triển thị trường lao động góp phần cân bằng cung cầu NNL cả về chất lượng, số lượng. Các tham luận của hội thảo đã được chọn lọc và tập hợp trong cuốn: Phát triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế [115].
Những vấn đề chung về NNL và phát triển NNL còn được đề cập trong nhiều luận án tiến sĩ thuộc các chuyên ngành khác nhau: Qua khảo sát thực tiễn về đào tạo, phát triển NNL, luận án Vai trò nhà nước trong việc tạo tiền đề nguồn nhân lực cho công nghiệp hóa hiện đại hóa ở nước ta [183] đã nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong dự báo, quy hoạch NNL; đặc biệt, tác giả nhấn mạnh vai trò của nhà nước trong vấn đề mở rộng quy mô, chương trình, hình thức đào tạo để phát triển NNL cho đất nước. Cùng với đó là các công trình điều tra, nghiên cứu về đào tạo nhân lực cho các ngành nghề, các địa bàn và các ngành kinh tế. Luận án tiến sĩ Triết học Nguồn nhân lực nông thôn trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta - đặc điểm và xu hướng phát triển [130] đã làm rõ thực trạng của việc sử dụng, phát triển NNL ở nông thôn nước ta từ năm 1986 đến 2000; những đặc điểm và xu hướng phát triển NNL ở nước ta trong thời kỳ đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước. Từ đó đề xuất những giải pháp chủ yếu có tính khả thi nhằm phát huy hiệu quả NNL nông thôn trong quá trình CNH, HĐH đất nước.