CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG SINH HOẠT CHI BỘ TRONG CÁC CƠ QUAN HÀNH CHÍNH, ĐƠN VỊ SỰ NGHIỆP CỦA THÀNH PHỐ HÀ NỘI 1. CHI BỘ VÀ SINH HOẠT CHI BỘ 1. Vị trí, vai trò, chức năng, nhiệm vụ của chi bộ Đảng là đội tiên phong của giai cấp công nhân Việt Nam, đại biểu trung thành cho lợi ích của giai cấp công nhân, nhân dân lao động và của cả dân tộc. Đảng được tổ chức hết sức chặt chẽ trên nguyên tắc tập trung, thống nhất.
Trong hệ thống tổ chức Đảng, chi bộ nằm ở cấp cơ sở nhưng có vai trò vô cùng quan trọng. Nói về vị trí, vai trò của chi bộ với tính cách là tổ chức nền móng của Đảng, C.Ăngghen - những người sáng lập chủ nghĩa cộng sản và chính đảng độc lập của giai cấp vô sản, cho rằng: Các chi bộ của Liên đoàn những người cộng sản được thành lập dưới hình thức bí mật của các hiệp hội công nhân, nếu các chi bộ này bị buông lỏng về mặt tổ chức sẽ dẫn đến cắt đứt liên lạc với Ban Chấp hành Trung ương, làm cho Đảng mất chỗ dựa vững mạnh và duy nhất. Vì thế các ông nhấn mạnh: phải ra sức củng cố tổ chức chi bộ, biến mỗi chi bộ thành một trung tâm hạt nhân của các hiệp hội công nhân trong đó lập trường và lợi ích của của giai cấp công nhân được đưa ra thảo luận phải độc lập với những ảnh hưởng của giai cấp tư sản. Trong điều kiện Liên đoàn chuyển từ bí mật sang công khai, C.Ăngghen cũng khẳng định, phải tổ chức lại Liên đoàn mà khâu đặc biệt quan trọng là củng cố chi bộ, biến mỗi chi bộ thành trung tâm và hạt nhân của các hiệp hội công nhân, là mắt xích quan trọng, là chỗ dựa vững chắc của Đảng.
Kế thừa và phát triển những tư tưởng của C.Ăngghen về xây dựng Đảng Cộng sản, V.Lênin đặc biệt quan tâm xây dựng tổ chức cơ sở của Đảng. Người chỉ ra rằng, việc thành lập các tổ chức cách mạng trong các xí nghiệp, nhà máy là nhiệm vụ đầu tiên, cấp bách của Đảng Công nhân dân chủ -xã hội Nga, mỗi xí nghiệp, nhà máy phải là thành trì của Đảng; là nơi rèn luyện, phân công công tác, quản lý, sàng lọc đảng viên để họ luôn luôn là chiến sĩ tiên phong của giai cấp. Chi bộ còn là nền tảng, là hạt nhân chính trị của các tập thể lao động. Khi Đảng cầm quyền, tiến hành xây dựng CNXH, các tổ chức đảng tăng về số lượng, đa dạng về chức năng, nhiệm vụ, nội dung, phương thức hoạt động, V.
Lênin chỉ 11 ra rằng: “Những chi bộ ấy liên hệ chặt chẽ với nhau và với Trung ương đảng, phải trao đổi kinh nghiệm lẫn cho nhau, phải làm công tác cổ động, tuyên truyền, công tác tổ chức phải thích ứng với mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, với tất cả các loại và mọi tầng lớp quần chúng lao động, mỗi chi bộ ấy phải thông qua công tác muôn hình muôn vẻ để mà rèn luyện bản thân mình, rèn luyện đảng, giai cấp, quần chúng một cách có hệ thống” [50, tr. Người khẳng định mỗi chi bộ và mỗi ủy ban công nhân của Đảng phải là một điểm tựa để tiến hành công tác tuyên truyền, cổ động và tổ chức thực hiện trong quần chúng, tức là nhất định phải đi đến nơi mà quần chúng đi và trong mỗi bước đi phải cố gắng làm cho ý thức quần chúng hướng về chủ nghĩa xã hội. Vận dụng sáng tạo chủ nghĩa Mác - Lênin vào thực tiễn cách mạng Việt Nam, xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam, Hồ Chí Minh cũng hết sức coi trọng vị trí, vai trò của chi bộ. Người viết: “Chi bộ là nền móng của Đảng, chi bộ tốt thì mọi việc sẽ tốt” [59, tr.
Chi bộ là gốc rễ của Đảng. Ngay từ khi thành lập Đảng, Điều lệ Đảng đã qui định: “Ở mỗi xưởng máy, hầm mỏ, xí nghiệp, cơ quan, trường học, đường phố, đại đội - có 3 đảng viên trở lên thì lập một chi bộ. Chi bộ là đồn lũy của Đảng chiến đấu trong quần chúng” [56, tr. “Mỗi cơ sở là hạt nhân lãnh đạo của quần chúng của cơ sở, đoàn kết chặt chẽ, liên hệ mật thiết với quần chúng, phát huy trí tuệ và lực lượng vĩ đại của quần chúng” [58, tr.
“Cách mạng là sự nghiệp của quần chúng dưới sự lãnh đạo của Đảng, tác dụng của chi bộ là cực kỳ quan trọng vì nó là sợi dây chuyền để liên hệ Đảng với quần chúng”[58, tr. Theo Hồ Chí Minh, nhiệm vụ của chi bộ là luôn luôn tuyên truyền cho nhân dân, để thực hiện khẩu hiệu và chính sách của Đảng, luôn luôn chú ý đến tư tưởng và nhu cầu của nhân dân và kịp thời báo cáo cho cấp trên biết rõ; luôn quan tâm đến đời sống kinh tế, chính trị và văn hóa của nhân dân, đồng thời giáo dục nhân dân, tổ chức nhân dân để giải quyết các vấn đề cho nhân dân. Chi bộ cần làm đầy đủ những công việc ấy thì Đảng mới liên hệ chặt chẽ với quần chúng. Như vậy, cả trong quan điểm của C.Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh đều khẳng định vị trí, vai trò cực kỳ quan trọng của chi bộ, là nền tảng của Đảng, hạt nhân chiến đấu của Đảng, nơi tuyên truyền, cổ động quần chúng, giáo dục thức tỉnh quần chúng và tổ chức cho quần chúng đấu tranh cách mạng; chi bộ là tế bào của Đảng; là cầu nối, sợi dây chuyền liên hệ giữa Đảng với quần chúng nhân dân.
Chi bộ mạnh thì Đảng mạnh, chi bộ yếu thì Đảng yếu. Vì vậy, chăm lo xây dựng chi bộ đảng trong sạch, vững mạnh là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng của công tác xây dựng Đảng. 12 Đối với Đảng ta, ngay từ thời kỳ đầu thành lập, trong Điều lệ đầu tiên của Đảng ghi rõ: “Căn bổn tổ chức của Đảng là chi bộ (lò máy, công sở, nhà buôn, trường học…” [29, tr. Trong điều kiện hoạt động bí mật, Đảng ta chú trọng tổ chức, phát triển các chi bộ cộng sản ở các khu công nghiệp tập trung đông công nhân, những vùng nông thôn và trong học sinh, sinh viên, trí thức nhằm tuyên truyền, cổ động và tổ chức quần chúng đứng lên đấu tranh giành chính quyền.
Hội nghị Ban Thường vụ Trung ương của Đảng Cộng sản Đông Dương (25-28/2/1943) đã đề ra nhiệm vụ cần ra sức tổ chức chi bộ xí nghiệp, đó là phương pháp chính làm cho cơ sở của Đảng được vững và thành phần của Đảng được tốt đẹp. Vì vậy đảng bộ nào cũng phải đưa đồng chí của mình vào những xí nghiệp lớn nơi mình hoạt động gây ra phong trào công nhân hóa theo khẩu hiệu: "Đi vào xí nghiệp, chiếm lấy xí nghiệp”, phải làm cho các chi bộ đảng có sinh hoạt thực tế theo chỉ thị về sinh hoạt chi bộ. Đại hội Đảng lần thứ III (9/1960) quyết định hệ thống tổ chức đảng gồm 4 cấp: Trung ương, tỉnh (thành phố trực thuộc Trung ương), huyện (thị xã, khu) và cơ sở đảng, hệ thống đó được duy trì cho đến nay. Do đó chi bộ trở thành tổ chức đảng trực thuộc đảng ủy cơ sở.
Tuy nhiên, các chi bộ trong các xí nghiệp, cơ quan, trường học, khu phố và trong quân đội đã được củng cố một bước, các chi bộ trở thành những đơn vị lãnh đạo và chiến đấu bảo vệ tổ quốc và xây dựng CNXH. Trong Báo cáo Chính trị của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam được trình bày tại Đại hội lần thứ IV của Đảng đã tổng kết 5 bài học kinh nghiệm về xây dựng tổ chức cơ sở đảng đã khẳng định phải nắm chắc khâu trung tâm của công tác củng cố cơ sở đảng là chi bộ, thường xuyên giữ vững chế độ và nâng cao chất lượng sinh hoạt chi bộ, làm cho chi bộ, tổ chức tế bào đầu tiên của Đảng thực sự là hạt nhân lãnh đạo chính trị, là đơn vị chiến đấu ở cơ sở và là trường học giáo dục, rèn luyện đảng viên. Trong các Điều lệ Đảng từ Đại hội IV đến nay đều có qui định riêng về vị trí, nhiệm vụ của chi bộ dưới đảng ủy cơ sở: Chi bộ là tổ chức tế bào cơ bản của Đảng, là hạt nhân lãnh đạo và chiến đấu của Đảng trong quần chúng, là trường học giáo dục, rèn luyện mọi đảng viên, nơi kết nạp đảng viên và thi hành kỷ luật đối với đảng viên, phân công và kiểm tra công tác đảng viên. Điều 27, Điều lệ Đảng thông qua Đại hội VII xác định: “Chi bộ là nơi trực tiếp nối liền Đảng với quần chúng, được tổ chức theo nơi làm việc hoặc nơi ở của đảng viên.
Chi 13 bộ có nhiệm vụ giáo dục, rèn luyện, quản lý, phân công và kiểm tra công tác của đảng viên, kết nạp đảng viên mới và thi hành kỷ luật đảng viên, lãnh đạo việc thực hiện nhiệm vụ trong phạm vi đơn vị”. Điểm 2 Điều 24 của Điều lệ Đảng thông qua tại Đại hội Đảng lần thứ VIII, lần thứ IX qui định: Chi bộ lãnh đạo thực hiện nhiệm vụ chính trị của đơn vị; giáo dục, quản lý và phân công công tác cho đảng viên; làm công tác vận động quần chúng và công tác phát triển đảng viên; kiểm tra, thi hành kỷ luật đảng viên; thu, nộp đảng phí. Hiện nay, vị trí, vai trò quan trọng của chi bộ đảng vẫn được Đảng ta khẳng định. Điều 21 Điều lệ Đảng Cộng sản Việt Nam thông qua tại Đại hội X đã xác định: Tổ chức cơ sở đảng (chi bộ cơ sở, đảng bộ cơ sở) là nền tảng của Đảng, là hạt nhân chính trị ở cơ sở.
Ở xã, phường, thị trấn, cơ quan, hợp tác xã, doanh nghiệp, đơn vị sự nghiệp, đơn vị cơ sở trong quân đội, công an và các đơn vị cơ sở khác, có từ ba đảng viên chính thức trở lên lập tổ chức cơ sở đảng. Tổ chức cơ sở đảng dưới ba mươi đảng viên, lập chi bộ cơ sở; tổ chức cơ sở đảng có từ ba mươi đảng viên lập đảng bộ cơ sở, có các chi bộ trực thuộc đảng ủy. Về chức năng, nhiệm vụ của chi bộ, Điều lệ Đảng thông qua tại Đại hội lần thứ X của Đảng cũng qui định: Chi bộ có nhiệm vụ lãnh đạo đơn vị thực hiện thắng lợi đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước và nhiệm vụ chính trị của đơn vị; giáo dục, quản lý và phân công công tác cho đảng viên; làm công tác vận động quần chúng và công tác phát triển đảng viên; kiểm tra, thi hành kỷ luật đảng viên; thu, nộp đảng phí.